Jam Richard Stallman-i.
25 vjetë më parë [më 1983]
Themelova lëvizjen për Software të Lirë.
Software i Lirë
është software-i që respekton lirinë e përdoruesve
dhe solidaritetin shoqëror në bashkësinë e tyre.
Programe jo të lira janë software pronësorë.
Kjo do të thotë që
u heqin lirinë përdoruesve
i mbajnë ata të përçarë dhe pa mbështetje.
Të përçarë
sepse u ndalohet të ndajnë me të tjerët programin
dhe pa mbështetje
ngaqë përdoruesi nuk e kanë kodin burim të programit.
Që do të thotë,
nuk mund ta ndryshojnë dot, madje as mund të shohin
se çfarë bën vërtet programi,
dhe mund të bëjë gjëra shumë të liga.
Software-i i Lirë
nënkupton që përdoruesi ka 4 liri thelbësore:
Liria 0
është liria për ta xhiruar programin për çfarëdo qëllimi.
Liria 1
është liria për studimin e kodit burim të programit
dhe ndryshimit të tij për ta bërë të bëjë çka doni ju.
Liria 2
është liria për të ndihmuar fqinjin tuaj;
domethënë,
liria për të bërë dhe shpërndarë
kopje të përpikta të programit kurdo që doni.
Dhe liria 3
është liria për të kontribuar te bashkësia juaj;
që do të thotë,
liria për të bërë dhe shpërndarë kopje
të versioneve tuaja të modifikuara të programit.
Me këto katër liri një program është Software i Lirë
ngaqë sistemi shoqëror i përdorimit dhe shpërndarjes së tij
është një sistem etik që respekton lirinë e gjithkujt
dhe lirinë e bashkësisë së përdoruesve.
Software-i duhet të jetë i Lirë sepse lirinë e meritojmë të gjithë,
të tërë e meritojmë
të na lejohet të marrim pjesë në një bashkësi të lirë.
Prandaj,
në shkolla do të duhej të mësohej vetëm Software i Lirë.
Ka katër arsye pse duhet bërë kështu.
Arsyeja më e cekët është për të kursyer para.
Shkollat nuk kanë para të mjaftueshme,
ndaj nuk do të duhej t'i shpërdoronin paratë e tyre
duke paguar për licencë përdorimi software-esh pronësorë.
Kjo është një arsye e qartë,
por disa kompani software-i pronësor
zakonisht e asgjësojnë këtë arsye të cekët
duke dhuruar kopje të programeve të tyre pronësore
për shkolla, pa pagesë ose me çmime të ulëta.
Arsyeja pse e bëjnë këtë është që nxënësit të krijojnë varësi.
Është plan dashakeq.
Është plan për t'i përdorur shkollat si mjete për të imponuar
një varësi të përhershme te nxënësit.
Nëse në një shkollë mësohet si të përdoret një program pronësor,
nxënësi do të jetë i varur nga ai program,
dhe pasi diplomohet
do t'i duhet të paguajë që të përdorë atë program.
Ka gjasa që do të punojë për një kompani
që nuk merr kopje falas të programit.
Prandaj,
zhvilluesit e programeve pronësore përdorin shkollat
që të imponojnë varësinë e përhershme të krejt shoqërisë.
Shkollat duhet të refuzojnë
të marrin pjesë në një plan të tillë dashakeq
ngaqë shkollat kanë një mision shoqëror,
arsimimin e brezit të ardhshëm për të qenë qytetarë të mirë
të një shoqërie të aftë, të fortë, të pavarur,
bashkëpunuese dhe të lirë.
Kjo mund të arrihet vetëm duke u mësuar Software-in e Lirë.
Shkollat duhet të eliminojnë, të fshijnë software-et pronësore
dhe të instalojnë Software të Lirë.
Por ka një arsye më të thellë:
formimi i programuesve të zotë,
sepse që të mund të mësohen aftësi të mira programimi
nxënësit kanë nevojë të lexojnë shumë kod dhe të shkruajnë shumë kod.
Që të mësojnë të shkruajnë kod të zot për programe të mëdha
nxënësit kanë nevojë të shkruajnë ndryshime të vogla
në kodin e programeve të mëdha.
Krejt kjo është e mundshme vetëm me Software-in e Lirë.
Vetëm Software-i i Lirë
lejon edukim me teknologjinë e informacionit.
Por ka një arsye edhe më të thellë:
që të edukosh qytetari të mirë,
pasi shkollat kanë mision të japin mësim
jo vetëm fakte dhe aftësi teknike, por mbi gjithçka
frymën e vullnetit të mirë, zakonin e të ndihmuarit të të tjerëve.
Prandaj, çdo klasë do të duhej të kishte këtë rregull:
"nxënës, po prutë një program në klasë,
s'mund ta mbani për vete,
duhet ta ndani me krejt klasën."
Shkolla duhet të praktikojë atë çka predikon,
do të duhej të paraqiste në klasa vetëm Software të lirë.
Krejt shkollat do të duhej të kalonin në Software-in e Lirë
dhe të japin mësim vetëm Software të Lirë
sepse çdo shkollë do të duhej të merrte pjesë
në shpënien e shoqërisë drejt lirisë dhe solidaritetit shoqëror.
Faleminderit.