Kompjuterat...
I dua që nga koha kur pata mundësi të blija një për veten
dikur në fillimet e epokës së kompjuterave modernë,
në vitet ’80.
Dhe kam kaluar në duar shumë lloje të ndryshëm kompjuterash
dhe e kam shprehur, publikisht, besnikërinë për këtë apo atë lloj.
Por së fundmi kam ndërruar mendje, si mjaft njerëz, me këtë punën e Software-it të Lirë.
Ka ca mjegull rreth domethënies së tij
dhe dua ta pastroj
ngaqë ky është një vit përvjetori,
dhe dua t’i ndihmoj të gjithë ta festojnë
dhe të ecin më tej në të ardhmen e Software-it të Lirë.
Po qe se keni instalime
hidraulike në shtëpinë tuaj
mundet që të mos merrni vesh prej tyre,
por keni një mik që i vjen ndoresh
e që t’ju këshillojë ta kaloni këtë tubin këtej, rubinetin andej,
ose një valvul diku gjetkë.
Dhe krejt kjo pa shkelur ligjin, apo jo?
Sepse është shtëpia juaj dhe jeni i zoti i tubave.
Me kompjuterin tuaj nuk bëni dot kështu.
Nuk bëni dot lodra me sistemin tuaj operativ,
dhe pa diskutim që nuk shkëmbeni dot me të tjerët idera që mund t’ju vijnë për sistemin operativ
sepse Apple dhe Microsoft, pronarët e dy sistemeve operativë më popullorë,
janë shumë të vendosur kur vjen puna për pronësinë e tyre
dhe askush tjetër nuk ka punë me të.
Kjo mund t’ju duket e natyrshme:
"E pse jo?"
Por në fakt, po ju, pse s’bëni dot atë që doni?
Dhe pse bashkësia të mos e ndryshojë dot, përmirësojë dhe shkëmbejë diçka?
Tek e fundit, shkenca kështu punon...
Krejt dija është e lirë,
dhe krejt dija në shkencën e dobishme shkëmbehet.
Në rast se jo -- është shkencë e ligë
dhe është një lloj tiranie.
Dhe kështu filloi, vërtet.
Një njeri i quajtur Richard Stallman
vendosi 25 vjetë më parë, thuajse si sot, të
shkruajë nga e para një sistem të plotë të ri operativ.
Atë sistem e quajti GNU, që do të thotë "GNU is Not Unix"
sepse nuk është Unix,
ngjan në shumë gjëra me Unix-in,
por çdo element i tij, çdo modul, çdo copë e vogël kodi
(dhe është kod gjigant, ngaqë duhet të xhirojë në shumë platforma)
punohet nga bashkësia, nga programues "andej-këtej"
që i kanë dyert e hapura në bashkësinë GNU, të ndihmojnë në përmirësimin e software-it.
Çdo "distro", siç quhen, çdo shpërndarje e GNU-së
vihet në provë, punohet, dhe përimtësohet
nga persona interesi i vetëm i të cilëve është krijimi i sistemit operativ të përsosur
që mund të përdoret nga tërë spektri i platformave dhe nga sa më shumë përdorues.
Mandej erdhi koha të shkruhej kerneli, që është pjesa qendrore e një sistemi operativ.
Dhe një njeri i quajtur Linus Torvalds, për të cilin mund të keni dëgjuar,
shkrojti kernelin dhe ky u quajt sipas emrit të tij,
Linux (lajn-uks)
ose Linux (Lin-uks) si e shqiptojnë disa.
Dhe Linux-i është kerneli që xhiron brenda GNU-së
dhe jam këtu
thjesht për t’ju kujtuar që GNU-ja dhe Linux-i janë dy shtyllat e bashkësisë së Software-it të lirë,
e njerëzve që besojnë se, dhe kjo është pjesa e rëndësishme,
që software-i duhet të jetë i Lirë,
dhe që bashkësia e përdoruesve duhet lejuar ta përshtasë,
ta bëjë të vetin, ta ndryshojë, ta përmirësojë, dhe t’i përhapë këto përmirësime,
njësoj si shkencën.
Ky është hollë-hollë kuptimi i tij.
Në po atë mënyrë që shkencëtarët e mirë ndajnë bashkë gjithçka dhe krejt dija është e hapur dhe e lirë
kështu duhet të jetë edhe me një sistem operativ.
Ndaj, nëse jeni përkrahës i GNU-së,
nëse jeni përkrahës i Linux-it, dhe i Free Software Foundation-it,
ndoshta do të pyesni veten "Mirë pra, ç’mund të bëj?"
Gjëja më e thjeshtë që mund të bëni është të përdorni sistemin operativ GNU/Linux në kompjuterin tuaj.
Është shumë më e lehtë se sa mund ta mendoni.
Shkoni te sajti "gnu.org" dhe shihni nëse mund të gjeni një sistem operativ që ju bën punë.
Me gjasa, nëse keni qejf një ndërfaqe grafike të bukur përdoruesi,
diçka si g-New-Sense, gNewSense
Do ta shihni atje te gnu.org.
Ose, po qe se jeni vërtet i zoti,
mund të keni qejf të programoni një të tuajin.
Mund të keni dëshirën të kontribuoni te tërësia e dijes
që i bën GNU-në dhe Linux-in çka janë.
Me cilëndo rrugë,
Shpresoj të bashkoheni me mua
e t’i urojmë GNU-së një 25 vjetor të gëzuar.
Le ta bëjmë tani, në fakt...
Gëzuar datëlindjen, GNU!
Njëzetepesë vjeç.
Sistemi operativ i së ardhmes.
Liri!
I shijshëm si çokollata.
Sistemi operativ më i shijshëm në botë...
dhe krejtësisht i lirë.
Titrat: Programe Shqip