free-digital-society.html - en to tr translation catalogue (166 entries)

note: type: Content of: <title>
en: A Free Digital Society - What Makes Digital Inclusion Good or Bad? - GNU Project - Free Software Foundation
tr: Özgür Bir Dijital Toplum - Dijital Kapsayıcılığı İyi veya Kötü Yapan Nedir? - GNU Projesi - Özgür Yazılım Vakfı

note: type: Content of: <div><h2>
en: A Free Digital Society - What Makes Digital Inclusion Good or Bad?
tr: Özgür Bir Dijital Toplum - Dijital Kapsayıcılığı İyi veya Kötü Yapan Nedir?

note: type: Content of: <div><address>
en: by Richard Stallman
tr: yazan Richard Stallman

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Transcription of a lecture at Sciences Po Paris, October 19, 2011&nbsp; (<a href="//audio-video.gnu.org/video/stallman-sciencespo-freesociety.webm">video</a>)
tr: Sciences Po Paris'teki bir dersin dökümü, 19 Ekim 2011&nbsp; (<a href="//audio-video.gnu.org/video/stallman-sciencespo-freesociety.webm">video</a>)

note: type: Content of: <div><div><h3>
en: Table of Contents
tr: İçindekiler

note: type: Content of: <div><div><ul><li>
en: <a href="#intro">Introduction</a>
tr: <a href="#intro">Giriş</a>

note: type: Content of: <div><div><ul><li>
en: <a href="#surveillance">Surveillance</a>
tr: <a href="#surveillance">Gözetim</a>

note: type: Content of: <div><div><ul><li>
en: <a href="#censorship">Censorship</a>
tr: <a href="#censorship">Sansür</a>

note: type: Content of: <div><div><ul><li>
en: <a href="#formats">Restricted data formats</a>
tr: <a href="#formats">Kısıtlanmış veri biçimleri</a>

note: type: Content of: <div><div><ul><li>
en: <a href="#proprietary">Software that isn't free</a>
tr: <a href="#proprietary">Özgür olmayan yazılım</a>

note: type: Content of: <div><div><ul><li>
en: <a href="#four-freedoms">The four freedoms of free software</a>
tr: <a href="#four-freedoms">Özgür yazılımın dört özgürlüğü</a>

note: type: Content of: <div><div><ul><li>
en: <a href="#gnu">The GNU Project and the Free Software movement</a>
tr: <a href="#gnu">GNU Projesi ve Özgür Yazılım hareketi</a>

note: type: Content of: <div><div><ul><li>
en: <a href="#education">Free software and education</a>
tr: <a href="#education">Özgür Yazılım ve eğitim</a>

note: type: Content of: <div><div><ul><li>
en: <a href="#services">Internet services</a>
tr: <a href="#services">İnternet hizmetleri</a>

note: type: Content of: <div><div><ul><li>
en: <a href="#voting">Computers for voting</a>
tr: <a href="#voting">Oy kullanma için bilgisayarlar</a>

note: type: Content of: <div><div><ul><li>
en: <a href="#sharing">The war on sharing</a>
tr: <a href="#sharing">Paylaşıma karşı savaş</a>

note: type: Content of: <div><div><ul><li>
en: <a href="#arts">Supporting the arts</a>
tr: <a href="#arts">Sanatı desteklemek</a>

note: type: Content of: <div><div><ul><li>
en: <a href="#rights">Rights in cyberspace</a>
tr: <a href="#rights">Siber uzaydaki haklar</a>

note: type: Content of: <div><h3>
en: Introduction
tr: Giriş

note: type: Content of: <div><p>
en: Projects with the goal of digital inclusion are making a big assumption. They are assuming that participating in a digital society is good, but that's not necessarily true. Being in a digital society can be good or bad, depending on whether that digital society is just or unjust. There are many ways in which our freedom is being attacked by digital technology. Digital technology can make things worse, and it will, unless we fight to prevent it.
tr: Dijital kapsayıcılık hedefi olan projeler büyük bir varsayımda bulunuyor. Dijital bir toplumda yer almanın iyi olduğunu varsayıyorlar, ancak bu tam olarak doğru değil. Dijital bir toplumda olmak, dijital toplumun adil ya da adaletsiz olmasına bağlı olarak iyi veya kötü olabilir. Özgürlüğümüzün dijital teknolojinin saldırısına uğramasının birçok yolu var. Dijital teknoloji işleri daha da kötüleştirebilir ve biz bunu önlemek için mücadele etmezsek daha da kötüleştirecektir.

note: type: Content of: <div><p>
en: Therefore, if we have an unjust digital society, we should cancel these projects for digital inclusion and launch projects for digital extraction. We have to extract people from digital society if it doesn't respect their freedom, or we have to make it respect their freedom.
tr: Bu nedenle, adaletsiz bir dijital toplumumuz varsa, dijital kapsayıcılık için bu projeleri iptal etmeli ve dijital çıkarma için projeler başlatmalıyız. Özgürlüklerine saygı duymayan insanları dijital toplumdan çıkarmalıyız veya özgürlüklerine saygı duymasını sağlamalıyız.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Surveillance
tr: Gözetim

note: type: Content of: <div><p>
en: What are the threats? First, surveillance. Computers are Stalin's dream: they are ideal tools for surveillance, because anything we do with computers, the computers can record. They can record the information in a perfectly indexed searchable form in a central database, ideal for any tyrant who wants to crush opposition.
tr: Tehditler nelerdir? İlki, gözetim. Bilgisayarlar Stalin'in rüyasıdır: Onlar gözetim için ideal araçlardır, çünkü bilgisayarlar, onlarla yaptığımız her şeyi kaydedebilir. Muhalefeti ezmek isteyen herhangi bir despot için ideal olan bilgileri, merkezi bir veri tabanına mükemmel şekilde dizinlenmiş, aranabilir bir biçimde kaydedebilirler.

note: type: Content of: <div><p>
en: Surveillance is sometimes done with our own computers. For instance, if you have a computer that's running Microsoft Windows, that system is doing surveillance. There are features in Windows that send data to some server, data about the use of the computer. A surveillance feature was discovered in the iPhone a few months ago, and people started calling it the &ldquo;spy-phone.&rdquo; Flash player has a surveillance feature too, and so does the Amazon &ldquo;Swindle.&rdquo; They call it the Kindle, but I call it &ldquo;<a href="/philosophy/why-call-it-the-swindle.html">the Swindle</a>,&rdquo; <em>l'escroc</em>, because it's meant to swindle users out of their freedom. It makes people identify themselves whenever they buy a book, and that means Amazon has a giant list of all the books each user has read. Such a list must not exist anywhere.
tr: Gözetleme bazen kendi bilgisayarlarımızla yapılır. Örneğin, Microsoft Windows çalıştıran bir bilgisayarınız varsa, o sistem gözetim yapıyor. Windows'ta, bilgisayarın kullanımıyla ilgili verileri bir sunucuya gönderen özellikler vardır. Birkaç ay önce iPhone'da bir gözetim özelliği keşfedildi ve insanlar ona &ldquo;casus telefon&rdquo; demeye başladı. Flash player'ın da bir gözetleme özelliği vardır ve Amazon “Swindle” da öyledir. Onlar Kindle diyorlar ama ben &ldquo;<a href="/philosophy/why-call-it-the-swindle.html">Swindle</a>,&rdquo; <em>l'escroc</em>, diyorum çünkü amacı kullanıcıları dolandırmak ve özgürlüklerini ellerinden almak. İnsanların bir kitap satın aldıklarında kendilerini tanımlamalarını sağlar ve bu, Amazon'un her kullanıcının okuduğu tüm kitapların dev bir listesine sahip olduğu anlamına gelir. Böyle bir liste hiçbir yerde bulunmamalıdır.

note: type: Content of: <div><p>
en: Most portable phones will transmit their location, computed using GPS, on remote command. The phone company is accumulating a giant list of places that the user has been. A German MP in the Green Party [correction: Malte Spitz is on the staff of the Green Party, not an elected official] asked the phone company to give him the data it had about where he was. He had to sue, he had to go to court to get this information. And when he got it, he received forty-four thousand location points for a period of six months! That's more than two hundred per day! What that means is someone could form a very good picture of his activities just by looking at that data.
tr: Çoğu taşınabilir telefon, GPS kullanılarak hesaplanan konumlarını uzaktan komutla iletir. Telefon şirketi, kullanıcının bulunduğu yerlerin dev bir listesini biriktiriyor. Yeşiller Partisi'nden bir Alman milletvekili [düzeltme: Malte Spitz, seçilmiş bir yetkili değil, Yeşiller Partisi'nin kadrosundadır] telefon şirketinden nerede olduğuna dair sahip olduğu verileri kendisine vermesini istedi. Dava açması gerekiyordu, bu bilgiyi almak için mahkemeye gitmesi gerekiyordu. Ve aldığında, altı aylık bir süre için kırk dört bin konum noktası aldı! Bu günde iki yüzden fazla! Bunun anlamı, birinin sadece bu verilere bakarak faaliyetlerinin çok iyi bir görünümünü oluşturabileceğidir.

note: type: Content of: <div><p>
en: We can stop our own computers from doing surveillance on us if <em>we</em> have control of the software that they run. But the software these people are running, they don't have control over. It's nonfree software, and that's why it has malicious features such as surveillance. However, the surveillance is not always done with our own computers, it's also done at one remove. For instance ISPs in Europe are required to keep data about the user's Internet communications for a long time, in case the State decides to investigate that person later for whatever imaginable reason.
tr: Çalıştırdıkları yazılım üzerindeki denetime <em>biz</em> sahip olursak, kendi bilgisayarlarımızın üzerimizde gözetim yapmasını durdurabiliriz. Ama bu insanların çalıştırdığı yazılım üzerinde denetimleri yok. Özgür olmayan bir yazılımdır ve bu nedenle gözetim gibi kötü amaçlı özelliklere sahiptir. Ancak, gözetim her zaman kendi bilgisayarlarımızla yapılmaz, aynı zamanda dolaylı olarak da yapılır. Örneğin, Avrupa'daki İSS'lerin, Devletin akla gelebilecek herhangi bir nedenle daha sonra bu kişiyi soruşturmaya karar vermesi durumunda, kullanıcının İnternet iletişimlerine ilişkin verileri uzun süre saklaması gerekmektedir.

note: type: Content of: <div><p>
en: With a portable phone&hellip; even if you can stop the phone from transmitting your GPS location, the system can determine the phone's location approximately, by comparing the time when the signals arrive at different towers. So the phone system can do surveillance even without special cooperation from the phone itself.
tr: Taşınabilir bir telefonla&hellip; Telefonun GPS konumunuzu iletmesini durdurabilseniz bile, sistem, sinyallerin farklı kulelere ulaşma sürelerini karşılaştırarak telefonun konumunu yaklaşık olarak belirleyebilir. Böylece telefon sistemi, telefonun kendisinden özel bir işbirliği olmadan bile gözetim yapabilir.

note: type: Content of: <div><p>
en: Likewise, the bicycles that people rent in Paris. Of course the system knows where you get the bicycle and it knows where you return the bicycle, and I've heard reports that it tracks the bicycles as they are moving around as well. So they are not something we can really trust.
tr: Aynı şekilde insanların Paris'te kiraladıkları bisikletler de. Elbette sistem bisikleti nereden aldığınızı ve bisikleti nereye iade ettiğinizi biliyor ve bisikletleri hareket halindeyken de takip ettiğini duydum. Yani gerçekten güvenebileceğimiz şeyler değiller.

note: type: Content of: <div><p>
en: But there are also systems that have nothing to do with us that exist only for tracking. For instance, in the UK all car travel is monitored.  Every car's movements are being recorded in real time and can be tracked by the State in real time. This is done with cameras on the side of the road.
tr: Ama bizimle alakası olmayan sadece takip için var olan sistemler de var. Örneğin, Birleşik Krallık'ta tüm araba seyahatleri izlenir. Her arabanın hareketleri gerçek zamanlı olarak kaydediliyor ve Devlet tarafından gerçek zamanlı olarak takip edilebiliyor. Bu, yol kenarındaki kameralarla yapılır.

note: type: Content of: <div><p>
en: Now, the only way we can prevent surveillance that's done at one remove or by unrelated systems is through political action against increased government power to track and monitor everyone, which means of course we have to reject whatever excuse they come up with. For doing such systems, no excuse is valid&mdash;to monitor everyone.
tr: Şimdi, tek seferde veya ilgisiz sistemler tarafından yapılan gözetimi önlememizin tek yolu, hükümetin herkesi takip ve izleme konusundaki artan gücüne karşı siyasal eylemdir; yani hangi bahaneyle gelirlerle gelsinler reddetmemiz gerekiyor. Bu tür sistemler yapmanın, herkesi izlemenin hiçbir mazereti yoktur.

note: type: Content of: <div><p>
en: In a free society, when you go out in public, you are not guaranteed anonymity. It's possible for someone to recognize you and remember. And later that person could say that he saw you at a certain place. But that information is diffuse. It's not conveniently assembled to track everybody and investigate what they did. To collect that information is a lot of work, so it's only done in special cases when it's necessary.
tr: Özgür bir toplumda, toplum içine çıktığınızda, anonimliğiniz garanti edilmez. Birinin sizi tanıması ve hatırlaması mümkündür. Ve daha sonra o kişi seni belli bir yerde gördüğünü söyleyebilir. Ancak bu bilgi dağınıktır. Herkesi izlemek ve yaptıklarını araştırmak için uygun bir şekilde birleştirilemez. Bu bilgileri toplamak çok zahmetli bir iştir, bu nedenle yalnızca gerekli olduğunda özel durumlarda yapılır.

note: type: Content of: <div><p>
en: But computerized surveillance makes it possible to centralize and index all this information so that an unjust regime can find it all, and find out all about everyone. If a dictator takes power, which could happen anywhere, people realize this and they recognize that they should not communicate with other dissidents in a way that the State could find out about. But if the dictator has several years of stored records of who talks with whom, it's too late to take any precautions then, because he already has everything he needs to realize: &ldquo;OK, this guy is a dissident, and he spoke with him. Maybe he is a dissident too. Maybe we should grab him and torture him.&rdquo;
tr: Ancak bilgisayarlı gözetim, adaletsiz bir rejimin tüm bilgiyi bulması ve herkes hakkında her şeyi öğrenmesi için tüm bu bilgilerin merkezileştirilmesini ve dizinlenmesini mümkün kılar. Bir diktatör iktidara gelirse, ki bu her yerde olabilir, insanlar bunu fark eder ve diğer muhaliflerle Devletin öğrenebileceği şekilde iletişim kurmamaları gerektiğini kabul ederler. Ama diktatörün kimin kiminle konuştuğuna dair yıllarca saklanmış kayıtları varsa, o zaman herhangi bir önlem almak için çok geçtir, çünkü bilmesi gereken her şeye zaten sahiptir: &ldquo;Tamam, bu adam bir muhalif ve onunla konuştu." . Belki o da bir muhaliftir. Belki de onu yakalayıp ona işkence yapmalıyız.&rdquo;

note: type: Content of: <div><p>
en: So we need to campaign to put an end to digital surveillance <em>now</em>. You can't wait until there is a dictator and it would really matter. And besides, it doesn't take an outright dictatorship to start attacking human rights.
tr: Bu nedenle, dijital gözetimi <em>hemen</em> sonlandırmak için kampanya yürütmemiz gerekiyor. Bir diktatör ortaya çıkana kadar ve bu gerçekten önemli olana kadar bekleyemezsiniz. Ayrıca, insan haklarına saldırmaya başlamak için tam bir diktatörlük de gerekmez.

note: type: Content of: <div><p>
en: I wouldn't quite call the government of the UK a dictatorship. It's not very democratic, and one way it crushes democracy is using surveillance. A few years ago, people believed to be on their way to a protest, they were going to protest, they were arrested before they could get there because their car was tracked through this universal car tracking system.
tr: Birleşik Krallık hükümetine pek de bir diktatörlük demezdim. Çok demokratik değil ve demokrasiyi ezme yollarından biri gözetimi kullanmak. Birkaç yıl önce, insanlar bir protestoya doğru gittiklerine, protestoya gideceklerine inanılıyordu, oraya varamadan tutuklandılar çünkü arabaları bu evrensel araç takip sistemiyle takip ediliyordu.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Censorship
tr: Sansür

note: type: Content of: <div><p>
en: The second threat is censorship. Censorship is not new, it existed long before computers. But 15 years ago, we thought that the Internet would protect us from censorship, that it would defeat censorship. Then, China and some other obvious tyrannies went to great lengths to impose censorship on the Internet, and we said: &ldquo;Well that's not surprising, what else would governments like that do?&rdquo;
tr: İkinci tehdit sansürdür. Sansür yeni değil, bilgisayarlardan çok önce vardı. Ama 15 yıl önce, internetin bizi sansürden koruyacağını, sansürü yeneceğini düşünüyorduk. Sonra Çin ve diğer bazı bariz zorba hükümetler internete sansür uygulamak için çok uğraştı ve biz de &ldquo;Buna şaşmamak gerek, böyle hükümetler başka ne yapsın?&rdquo; dedik.

note: type: Content of: <div><p>
en: But today we see censorship imposed in countries that are not normally thought of as dictatorships, such as for instance the UK, France, Spain, Italy, Denmark&hellip;
tr: Ancak bugün İngiltere, Fransa, İspanya, İtalya, Danimarka gibi normalde diktatörlük olarak düşünülmeyen ülkelerde sansür uygulandığını görüyoruz&hellip;

note: type: Content of: <div><p>
en: They all have systems of blocking access to some websites. Denmark established a system that blocks access to a long list of web pages, which was secret. The citizens were not supposed to know how the government was censoring them, but the list was leaked and posted on WikiLeaks. At that point, Denmark added the WikiLeaks page to its censorship list. So, the whole rest of the world can find out how Danes are being censored, but Danes are not supposed to know.
tr: Hepsinin bazı web sitelerine erişimi engelleyen sistemleri vardır. Danimarka, uzun bir web sayfası listesine erişimi engelleyen gizli bir sistem kurdu. Vatandaşların hükümetin onları nasıl sansürlediğini bilmemeleri gerekiyordu ama liste sızdırıldı ve WikiLeaks'te yayınlandı. Danimarka bu noktada WikiLeaks sayfasını sansür listesine ekledi. Yani, dünyanın geri kalanı Danimarkalıların nasıl sansürlendiğini öğrenebiliyor ama Danimarkalıların bilmemesi gerekiyor.

note: type: Content of: <div><p>
en: A few months ago, Turkey, which claims to respect some human rights, announced that every Internet user would have to choose between censorship and more censorship. Four different levels of censorship they get to choose! But freedom is not one of the options.
tr: Birkaç ay önce, bazı insan haklarına saygı duyduğunu iddia eden Türkiye, her İnternet kullanıcısının sansür ile daha fazla sansür arasında seçim yapmak zorunda kalacağını duyurdu. Seçebilecekleri dört farklı sansür düzeyi var! Ancak özgürlük seçeneklerden biri değil.

note: type: Content of: <div><p>
en: Australia wanted to impose filtering on the Internet, but that was blocked. However Australia has a different kind of censorship: it has censorship of links. That is, if a website in Australia has a link to some censored site outside Australia, the one in Australia can be punished. Electronic Frontiers Australia, that is an organization that defends human rights in the digital domain in Australia, posted a link to a foreign political website. It was ordered to delete the link or face a penalty of $11,000 a day. So they deleted it, what else could they do? This is a very harsh system of censorship.
tr: Avustralya, İnternet'e filtreleme uygulamak istedi, ancak bu engellendi. Ancak Avustralya'nın farklı bir sansürü var: Bağlantı sansürü var. Yani, Avustralya'daki bir web sitesinin Avustralya dışındaki sansürlü bir siteye bağlantısı varsa, Avustralya'daki site cezalandırılabilir. Avustralya'da dijital alanda insan haklarını savunan bir kuruluş olan Electronic Frontiers Australia, yabancı bir siyasi web sitesine bir bağlantı yayınladı. Bağlantının silinmesi veya günde 11.000 ABD Doları ceza ile karşı karşıya kalması emredildi. Yani sildiler, başka ne yapabilirler ki? Bu çok katı bir sansür sistemidir.

note: type: Content of: <div><p>
en: In Spain, the censorship that was adopted earlier this year allows officials to arbitrarily shut down an Internet site in Spain, or impose filtering to block access to a site outside of Spain. And they can do this without any kind of trial. This was one of the motivations for the <i>Indignados</i>, who have been protesting in the street.
tr: İspanya'da bu yılın başlarında uygulanan sansür, yetkililerin İspanya'daki bir internet sitesini keyfi olarak kapatmasına veya İspanya dışındaki bir siteye erişimi engellemek için filtreleme uygulamasına izin veriyor. Ve bunu herhangi bir yargılama olmaksızın yapabilirler. Sokakta protestolar düzenleyen <i>Öfkelilerin</i> (Indignados) motivasyonlarından biri de buydu.

note: type: Content of: <div><p>
en: There were protests in the street in Turkey as well, after that announcement, but the government refused to change its policy.
tr: Yukarıdaki açıklamanın ardından Türkiye'de de sokakta protestolar oldu, ancak hükümet politikasını değiştirmeyi reddetti.

note: type: Content of: <div><p>
en: We must recognize that a country that imposes censorship on the Internet is not a free country. And is not a legitimate government either.
tr: İnternete sansür uygulayan bir ülkenin özgür bir ülke olmadığını kabul etmeliyiz. Ne de meşru bir hükümet olduğunu.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Restricted data formats
tr: Kısıtlanmış veri biçimleri

note: type: Content of: <div><p>
en: The next threat to our freedom comes from data formats that restrict users.
tr: Özgürlüğümüze yönelik bir sonraki tehdit, kullanıcıları kısıtlayan veri biçimlerinden geliyor.

note: type: Content of: <div><p>
en: Sometimes it's because the format is secret. There are many application programs that save the user's data in a secret format, which is meant to prevent the user from taking that data and using it with some other program. The goal is to prevent interoperability.
tr: Bazen bunun nedeni biçimin gizli olmasıdır. Kullanıcının verilerini gizli bir biçimde kaydeden, yani kullanıcının bu verileri alıp başka bir programla kullanmasını engelleyen birçok uygulama programı vardır. Amaç, birlikte çalışabilirliği önlemektir.

note: type: Content of: <div><p>
en: Now, evidently, if a program implements a secret format, that's because the program is not free software. So this is another kind of malicious feature. Surveillance is one kind of malicious feature that you find in some nonfree programs; using secret formats to restrict the users is another kind of malicious feature that you also find in some nonfree programs.
tr: Şimdi, açıkça görülüyor ki, eğer bir program gizli bir biçim uyguluyorsa, bunun nedeni programın özgür yazılım olmamasıdır. Yani bu başka bir tür kötücül özelliktir. Gözetim, bazı özgür olmayan programlarda bulduğunuz bir tür kötücül özelliktir; kullanıcıları kısıtlamak için gizli biçimler kullanmak, bazı özgür olmayan programlarda da bulduğunuz başka bir tür kötücül özelliktir.

note: type: Content of: <div><p>
en: But if you have a free program that handles a certain format, <em>ipso facto</em> that format is not secret. This kind of malicious feature can only exist in a nonfree program. Surveillance features, well, theoretically they could exist in a free program but you don't find them happening. Because the users would fix it, you see. The users wouldn't like this, so they would fix it.
tr: Ancak, belirli bir biçimi işleyen özgür bir programınız varsa, <em>ipso facto</em> bu biçim gizli değildir. Bu tür bir kötücül özellik yalnızca özgür olmayan bir programda bulunabilir. Gözetim özellikleri, teorik olarak özgür bir programda bulunabilirler, ancak bunun gerçekleştiğini pek göremezsiniz. Çünkü kullanıcılar bunu düzeltirdi. Kullanıcılar bundan hoşlanmayacaktır ve bu yüzden düzelteceklerdir.

note: type: Content of: <div><p>
en: In any case, we also find secret data formats in use for publication of works. You find secret data formats in use for audio, such as music, for video, for books&hellip; And these secret formats are known as Digital Restrictions Management, or DRM, or digital handcuffs <em>(les menottes num&eacute;riques)</em>.
tr: Her durumda, eserlerin yayınlanması için kullanılan gizli veri biçimlerini de buluyoruz. Müzik, video, kitap gibi ses için kullanılan gizli veri biçimleri buluyorsunuz&hellip; Ve bu gizli biçimler, Dijital Kısıtlama Yönetimi veya DRM veya dijital kelepçeler <em>(les menottes num&eacute;riques)</em> olarak bilinir.

note: type: Content of: <div><p>
en: So, the works are published in secret formats so that only proprietary programs can play them, so that these proprietary programs can have the malicious feature of restricting the users, stopping them from doing something that would be natural to do.
tr: Böylece eserler, yalnızca özel mülk programların çalabilmesi için gizli biçimlerde yayınlanır, böylece bu özel programlar, kullanıcıları kısıtlama, doğal olarak yapılacak bir şeyi yapmalarını engelleme gibi kötücül bir özelliğe sahip olabilir.

note: type: Content of: <div><p>
en: And this is used even by public entities to communicate with the people. For instance Italian public television makes its programs available on the net in a format called VC-1, which is a standard supposedly, but it's a secret standard. Now I can't imagine how any publicly supported entity could justify using a secret format to communicate with the public. This should be illegal. In fact I think all use of Digital Restrictions Management should be illegal. No company should be allowed to do this.
tr: Ve bu, kamu kurumları tarafından bile insanlarla iletişim kurmak için kullanılır. Örneğin, İtalyan kamu televizyonu programlarını internette VC-1 adı verilen bir formatta sunuyor, bu sözde bir standart ama gizli bir standart. Şimdi, kamu tarafından desteklenen herhangi bir varlığın, halkla iletişim kurmak için gizli bir biçim kullanmayı nasıl haklı çıkarabileceğini hayal edemiyorum. Bu yasa dışı olmalıdır. Aslında, Dijital Kısıtlama Yönetiminin tüm kullanımının yasa dışı olması gerektiğini düşünüyorum. Hiçbir şirkete bunu yapmasına izin verilmemeli.

note: type: Content of: <div><p>
en: There are also formats that are not secret but almost might as well be secret, for instance Flash. Flash is not actually secret but Adobe keeps making new versions, which are different, faster than anyone can keep up and make free software to play those files; so it has almost the same effect as being secret.
tr: Gizli olmayan ama neredeyse gizli olabilecek biçimler de vardır, örneğin Flash. Flash aslında bir sır değil ama Adobe, herkesin ayak uydurabileceğinden daha hızlı, farklı yeni sürümler çıkarmaya devam ediyor ve bu dosyaları oynatmak için ücretsiz yazılımlar yapıyor; bu da gizli olmakla hemen hemen aynı etkiye sahiptir.

note: type: Content of: <div><p>
en: Then there are the patented formats, such as MP3<a href="#f1"><sup>1</sup></a> for audio. It's bad to distribute audio in MP3 format. There is free software to handle MP3 format, to play it and to generate it, but because it's patented in many countries, many distributors of free software don't dare include those programs; so if they distribute the GNU+Linux system, their system doesn't include a player for MP3. As a result if anyone distributes some music in MP3, that's putting pressure on people not to use GNU/Linux.  Sure, if you're an expert you can find a free software and install it, but there are lots of non experts, and they might see that they installed a version of GNU/Linux which doesn't have that software, and it won't play MP3 files, and they think it's the system's fault. They don't realize it's MP3's fault. But this is the fact.
tr: Ayrıca, ses için MP3<a href="#f1"><sup>1</sup></a> gibi patentli biçimler vardır. Sesi MP3 formatında dağıtmak kötü. MP3 formatını işlemek, onu çalmak ve oluşturmak için özgür yazılımlar var, ancak birçok ülkede patentli olduğu için, birçok özgür yazılım dağıtıcısı bu programları eklemeye cesaret edemiyor; yani GNU+Linux sistemini dağıtıyorlarsa, sistemlerinde MP3 için bir oynatıcı bulunmaz. Sonuç olarak, herhangi biri MP3 formatında müzik dağıtırsa, bu insanlar üzerinde GNU/Linux kullanmamaları için baskı oluşturuyor. Elbette, eğer bir uzmansanız, özgür bir yazılım bulup yükleyebilirsiniz, ancak uzman olmayan pek çok kişi var ve bu yazılıma sahip olmayan bir GNU/Linux sürümü yüklediklerini ve MP3 dosyalarını çalamadıklarını görebilirler ve bunun sistemin hatası olduğunu düşünürler. Bunun MP3'ün hatası olduğunun farkında değiller. Ama gerçek bu.

note: type: Content of: <div><p>
en: Therefore, if you want to support freedom, don't distribute MP3 files. That's why I say if you're recording my speech and you want to distribute copies, don't do it in a patented format such as MPEG-2, or MPEG-4, or MP3. Use a format friendly to free software, such as the OGG formats or WebM. And by the way, if you are going to distribute copies of the recording, please put on it the Creative Commons, No Derivatives license. This is a statement of my personal views. If it were a lecture for a course, if it were didactic, then it ought to be free, but statements of opinion are different.
tr: Bu nedenle özgürlüğü desteklemek istiyorsanız MP3 dosyalarını dağıtmayın. Konuşmamı kaydediyorsanız ve kopyalarını dağıtmak istiyorsanız, MPEG-2, MPEG-4 veya MP3 gibi patentli bir biçimde yapmayın dememin nedeni bu. OGG formatları veya WebM gibi özgür yazılımlara dost bir biçim kullanın. Ve bu arada, kaydın kopyalarını dağıtacaksanız, lütfen üzerine Creative Commons, No Derivatives lisansını koyun. Bu benim kişisel görüşlerimin bir ifadesidir. Bir ders için konuşma olsaydı, öğretici olsaydı, o zaman özgür olması gerekirdi ama görüş beyanları farklıdır.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Software that isn't free
tr: Özgür olmayan yazılım

note: type: Content of: <div><p>
en: Now this leads me to the next threat which comes from software that the users don't have control over. In other words, software that isn't free, that is not <i>libre</i>. In this particular point French is clearer than English. The English word &ldquo;free&rdquo; means <i>libre</i> and <i>gratuit</i>, but what I mean when I say &ldquo;free software&rdquo; is <i>logiciel libre</i>. I don't mean <i>gratuit</i>. I'm not talking about price. Price is a side issue, just a detail, because it doesn't matter ethically. You know, if I have a copy of a program and I sell it to you for one euro or a hundred euros, who cares? Right? Why should anyone think that's good or bad? Or suppose I gave it to you <i>gratuitement</i>&hellip; Still, who cares? But whether this program respects your freedom, that's important!
tr: Şimdi bu beni, kullanıcıların üzerinde denetime sahip olmadığı yazılımlardan kaynaklanan bir sonraki tehdide götürüyor. Başka bir deyişle, özgür olmayan, <i>libre</i> olmayan yazılım. Bu özel noktada Fransızca, İngilizceden daha nettir. İngilizce kelime &ldquo;ücretsiz&rdquo; <i>özgür</i> ve <i>bedava</i> anlamına gelir, ancak &ldquo;özgür yazılım&rdquo; <i>logiciel libre</i> [fr. özgür yazılım]. <i>Ücretsiz</i> demek istemiyorum. Fiyattan bahsetmiyorum. Fiyat tali bir konudur, sadece bir detaydır, çünkü etik olarak bir önemi yoktur. Biliyorsunuz, bir programın bir kopyası bende olsa ve onu size bir avroya veya yüz avroya satsam, kimin umurunda? Değil mi? Neden kimse bunun iyi veya kötü olduğunu düşünsün ki? Veya sana <i>karşılıksız</i> verdiğimi varsayalım&hellip; Yine de kimin umurunda? Ancak bu programın özgürlüğünüze saygı duyup duymadığı önemlidir!

note: type: Content of: <div><p>
en: So free software is software that respects users' freedom. What does this mean? Ultimately there are just two possibilities with software: either the users control the program or the program controls the users.  If the users have certain essential freedoms, then <em>they</em> control the program, and those freedoms are the criterion for free software. But if the users <em>don't</em> fully have the essential freedoms, then the program controls the users. But somebody controls that program and, through it, has <em>power</em> over the users.
tr: Dolayısıyla özgür yazılım, kullanıcıların özgürlüğüne saygı duyan yazılımdır. Bu ne demek? Nihayetinde yazılımla ilgili sadece iki olasılık vardır: ya kullanıcılar programı denetler ya da program kullanıcıları. Kullanıcıların belirli temel özgürlükleri varsa, o zaman <em>onlar</em> programı denetlerler ve bu özgürlükler özgür yazılımın kriteridir. Ancak kullanıcılar temel özgürlüklere tam olarak <em>sahip değilse</em>, bu durumda program kullanıcıları denetler. Ama birileri bu programı denetliyor ve onun aracılığıyla kullanıcılar üzerinde <em>yetki</em> sahibi oluyor.

note: type: Content of: <div><p>
en: So, a nonfree program is an instrument to give somebody <em>power</em> over a lot of other people, and this is unjust power that nobody should ever have. This is why nonfree software <i>(les logiciels privateurs, qui privent de la libert&eacute;)</i>, why proprietary software is an injustice and should not exist; because it leaves the users without freedom.
tr: Dolayısıyla, özgür olmayan bir program, birine diğer pek çok insan üzerinde <em>yetki</em> veren bir araçtır ve bu, hiç kimsenin sahip olmaması gereken adaletsiz bir güçtür. Bu nedenle özgür olmayan yazılım <i>(les logiciels privateurs, qui privent de la libert&eacute;)</i>, özel mülk yazılım bir adaletsizliktir ve var olmaması gerekir; çünkü kullanıcıları özgürlükten mahrum kılar.

note: type: Content of: <div><p>
en: Now, the developer who has control of the program often feels tempted to introduce malicious features to <em>further</em> exploit or abuse those users. He feels a temptation because he knows he can get away with it. Because his program controls the users and the users do not have control of the program, if he puts in a malicious feature, the users can't fix it; they can't remove the malicious feature.
tr: Artık, programın denetimini elinde bulunduran geliştirici, bu kullanıcıları <em>daha fazla</em> sömürmek veya suistimal etmek için kötücül özellikler sunma eğiliminde olur. Bundan paçayı sıyırabileceğini bildiği için baştan çıkıyor. Programı kullanıcıları denetlediğinden ve kullanıcılar programın denetimine sahip olmadığından, kötücül bir özellik koyarsa, kullanıcılar bunu düzeltemez; kötücül özelliği kaldıramazlar.

note: type: Content of: <div><p>
en: I've already told you about two kinds of malicious features: surveillance features, such as are found in Windows and the iPhone and Flash player and the Swindle, sort of. And there are also features to restrict users, which work with secret data formats, and those are found in Windows, Macintosh, the iPhone, Flash player, the Amazon Swindle, the Playstation 3 and lots and lots of other programs.
tr: Size zaten iki tür kötücül özellikten söz etmiştim: Windows'ta ve iPhone'da ve Flash oynatıcıda ve Swindle'da bulunanlar gibi gözetim özellikleri. Ayrıca, Windows, Macintosh, iPhone, Flash player, Amazon Swindle, Playstation 3 ve daha birçok programda bulunan gizli veri biçimleriyle çalışan kullanıcıları kısıtlama özellikleri de vardır.

note: type: Content of: <div><p>
en: The other kind of malicious feature is the backdoor. That means something in that program is listening for remote commands and obeying them, and those commands can mistreat the user. We know of backdoors in Windows, in the iPhone, in the Amazon Swindle. The Amazon Swindle has a backdoor that can delete books, remotely delete books. We know this by observation, because Amazon did it: in 2009 Amazon remotely deleted thousands of copies of a particular book. Those were authorized copies, people had obtained them directly from Amazon, and thus Amazon knew exactly where they were, which is how Amazon knew where to send the commands to delete those books. You know which book Amazon deleted? <em>1984</em> by George Orwell. [laughter] It's a book everyone should read, because it discusses a totalitarian state that did things like delete books it didn't like. Everybody should read it, but not on the Amazon Swindle. [laughter]
tr: Diğer kötücül özellik ise arka kapıdır. Bu, o programdaki bir şeyin uzak komutları dinlediği ve onlara uyduğu anlamına gelir ve bu komutlar kullanıcıya kötü davranabilir. Windows'ta, iPhone'da, Amazon Swindle'da arka kapılar olduğunu biliyoruz. Amazon Swindle, kitapları silebilen, kitapları uzaktan silebilen bir arka kapıya sahiptir. Bunu gözlemlerimizden biliyoruz, çünkü Amazon şunu yaptı: 2009'da Amazon belirli bir kitabın binlerce kopyasını uzaktan sildi. Bunlar yetkili kopyalardı, insanlar onları doğrudan Amazon'dan almıştı ve bu nedenle Amazon tam olarak nerede olduklarını biliyordu, Amazon bu kitapları silmek için komutları nereye göndereceğini bu şekilde biliyordu. Amazon hangi kitabı sildi biliyor musunuz? <em>1984</em>, George Orwell. [kahkahalar] Herkesin okuması gereken bir kitap çünkü beğenmediği kitapları silmek gibi şeyler yapan totaliter bir devleti ele alıyor. Herkes okumalı ama Amazon Swindle'da değil. [kahkahalar]

note: type: Content of: <div><p>
en: Anyway, malicious features are present in the most widely used nonfree programs, but they are rare in free software, because with free software the users have control. They can read the source code and they can change it. So, if there were a malicious feature, somebody would sooner or later spot it and fix it. This means that somebody who is considering introducing a malicious feature does not find it so tempting, because he knows he might get away with it for a while but somebody will spot it, will fix it, and everybody will loose trust in the perpetrator. It's not so tempting when you know you're going to fail. And that's why we find that malicious features are rare in free software, and common in proprietary software.
tr: Neyse, en yaygın kullanılan özgür olmayan programlarda kötücül özellikler bulunur, ancak özgür yazılımda nadiren bulunurlar çünkü özgür yazılımda denetim kullanıcıların elindedir. Kaynak kodunu okuyabilirler ve değiştirebilirler. Bu nedenle, kötücül bir özellik varsa, er ya da geç birileri bunu fark eder ve düzeltir. Bu, kötücül bir özellik eklemeyi düşünen birinin bunu pek çekici bulmadığı, çünkü bir süreliğine yanına kalabileceğini bildiği, ancak birinin bunu fark edip düzelteceği ve herkesin faile olan güvenini kaybedeceği anlamına gelir. Başarısız olacağınızı bildiğiniz zaman o kadar da cazip gelmez. İşte bu nedenle, kötücül özelliklerin özgür yazılımlarda nadir ve özel mülk yazılımlarda yaygın olduğunu görüyoruz.

note: type: Content of: <div><h3>
en: The four freedoms of free software
tr: Özgür yazılımın dört özgürlüğü

note: type: Content of: <div><p>
en: The essential freedoms are four:
tr: Dört temel özgürlük vardır:

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: Freedom 0 is the freedom to run the program as you wish.
tr: Özgürlük 0, programı istediğiniz gibi çalıştırma özgürlüğüdür.

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: Freedom 1 is the freedom to study the source code and change it, so the program does your computing the way you wish.
tr: Özgürlük 1, kaynak kodunu inceleme ve değiştirme özgürlüğüdür, böylece program, bilişiminizi istediğiniz gibi yapar.

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: Freedom 2 is the freedom to help others. That's the freedom to make exact copies and redistribute them when you wish.
tr: Özgürlük 2, başkalarına yardım etme özgürlüğüdür. Bu, tam kopyalarını oluşturma ve istediğiniz zaman yeniden dağıtma özgürlüğüdür.

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: Freedom 3 is the freedom to contribute to your community. That's the freedom to make copies of your modified versions, if you have made any, and then distribute them to others when you wish.
tr: Özgürlük 3, topluluğunuza katkıda bulunma özgürlüğüdür. Bu, eğer yaptıysanız değiştirilmiş sürümlerin kopyalarını yapma ve sonra bunları dilediğiniz zaman başkalarına dağıtma özgürlüğüdür.

note: type: Content of: <div><p>
en: These freedoms, in order to be adequate, must apply to all activities of life. For instance if it says &ldquo;this is free for academic use,&rdquo; it's not free. Because that's too limited. It doesn't apply to all areas of life. In particular, if a program is free, that means it can be modified and distributed commercially, because commerce is an area of life, an activity in life. And this freedom has to apply to all activities.
tr: Bu özgürlükler, yeterli olabilmeleri için, hayatın tüm faaliyetlerine uygulanmak zorundadır. Örneğin, &ldquo;akademik kullanım için özgürdür&rdquo; ifadesi tam olarak özgürlük değildir. Çünkü bu çok sınırlı. Hayatın her alanı için geçerli değildir. Özellikle bir programın özgür olması, ticari olarak da değiştirilebileceği ve dağıtılabileceği anlamına gelir, çünkü ticaret hayatın bir alanı, hayatın içindeki bir faaliyettir. Ve bu özgürlük tüm faaliyetler için geçerli olmalıdır.

note: type: Content of: <div><p>
en: However, it's not obligatory to do any of these things. The point is you're free to do them if you wish, when you wish. But you never have to do them. You don't have to do any of them. You don't have to run the program. You don't have to study or change the source code. You don't have to make any copies. You don't have to distribute your modified versions. The point is you should be free to do those things <em>if you wish</em>.
tr: Ancak bunlardan herhangi birini yapmak zorunlu değildir. Önemli olan, dilerseniz, dilediğiniz zaman bunları yapmakta özgür olmanızdır. Ama bunları asla yapmak zorunda değilsiniz. Bunların hiçbirini yapmak zorunda değilsiniz. Programı çalıştırmak zorunda değilsiniz. Kaynak kodunu incelemeniz veya değiştirmeniz gerekmez. Herhangi bir kopya oluşturmak zorunda değilsiniz. Değiştirilmiş sürümlerinizi dağıtmak zorunda değilsiniz. Önemli olan, <em>dilerseniz</em> bu tür şeyleri yapmakta özgür olmanız gerektiğidir.

note: type: Content of: <div><p>
en: Now, freedom number 1, the freedom to study and change the source code to make the program do your computing as you wish, includes something that might not be obvious at first. If the program comes in a product, and the developer can provide an upgrade that will run, then you have to be able to make your version run in that product. If the product will only run the developer's versions, and refuses to run yours, the executable in that product is not free software. Even if it was compiled from free source code, it's not free because you don't have the freedom to make the program do your computing the way you wish. So, freedom 1 has to be real, not just theoretical. It has to include the freedom to use <em>your</em> version, not just the freedom to make some source code that won't run.
tr: Şimdi, 1 numaralı özgürlük, yani programın bilgi işleminizi istediğiniz gibi yapmasını sağlamak için kaynak kodu inceleme ve değiştirme özgürlüğü, ilk başta bariz olmayabilecek bir şeyi içerir. Program bir ürünle birlikte gelirse ve geliştirici çalışacak bir yükseltme sağlayabilirse, sürümünüzü o üründe çalıştırabilmeniz gerekir. Ürün yalnızca geliştiricinin sürümlerini çalıştıracaksa ve sizinkini çalıştırmayı reddediyorsa, o üründeki yürütülebilir dosya özgür yazılım değildir. Özgür kaynak kodundan derlenmiş olsa bile, özgür değildir çünkü programın bilgisayar işlemlerinizi istediğiniz gibi yapmasını sağlama özgürlüğüne sahip değilsiniz. Dolayısıyla, 1. özgürlük sadece teorik değil, gerçek olmalıdır. Yalnızca çalışmayan bazı kaynak kodları oluşturma özgürlüğünü değil, <em>sizin</em> sürümünüzü kullanma özgürlüğünü de içermelidir.

note: type: Content of: <div><h3>
en: The GNU Project and the Free Software movement
tr: GNU Projesi ve Özgür Yazılım hareketi

note: type: Content of: <div><p>
en: I launched the Free Software movement in 1983, when I announced the plan to develop a free software operating system whose name is GNU. Now GNU, the name GNU, is a joke; because part of the hacker's spirit is to have fun even when you're doing something <em>very</em> serious. Now I can't think of anything more seriously important than defending freedom.
tr: 1983 yılında, adı GNU olan özgür bir yazılım işletim sistemi geliştirme planımı açıkladığımda Özgür Yazılım hareketini başlattım. Şimdi GNU adı, GNU bir şakadır; çünkü bilgisayar üstatlarının ruhunun bir parçası da <em>çok</em> ciddi bir şey yaparken bile eğlenmektir. Şimdi özgürlüğü savunmaktan daha ciddi bir şey düşünemiyorum.

note: type: Content of: <div><p>
en: But that didn't mean I couldn't give my system a name that's a joke.  So GNU is a joke because it's a recursive acronym, it stands for &ldquo;GNU's Not Unix,&rdquo; so G.N.U.: GNU's Not Unix. So the G in GNU stands for GNU.
tr: Ama bu, sistemime şaka gibi bir isim veremeyeceğim anlamına gelmiyordu. Dolayısıyla GNU bir şakadır çünkü yinelemeli bir kısaltmadır, &ldquo;GNU Unix Değildir&rdquo; anlamına gelir; yani G.N.U.: GNU Unix Değildir. Yani GNU'daki G, GNU'nun kısaltmasıdır.

note: type: Content of: <div><p>
en: In fact this was a tradition at the time. The tradition was: if there was an existing program and you wrote something similar to it, inspired by it, you could give credit by giving your program a name that's a recursive acronym saying it's not the other one. So I gave credit to Unix for the technical ideas of Unix, but with the name GNU, because I decided to make GNU a Unix-like system, with the same commands, the same system calls, so that it would be compatible, so that people who used Unix could switch over easily.
tr: Aslında bu o zamanlar bir gelenekti. Gelenek şuydu: mevcut bir program varsa ve ondan ilham alarak ona benzer bir şey yazdıysanız, programınıza diğeri olmadığını söyleyerek yinelemeli bir kısaltma olan bir ad vererek övgü kazandırabilirsiniz. Bu yüzden Unix'in teknik fikirleri için Unix'e övgüde bulundum, ama GNU adıyla, çünkü GNU'yu aynı komutlarla, aynı sistem çağrılarıyla Unix benzeri bir sistem yapmaya karar verdim, böylece uyumlu olsun, böylece Unix kullanan kişiler kolayca geçiş yapabilsin.

note: type: Content of: <div><p>
en: But the reason for developing GNU, that was unique. GNU is the only operating system, as far as I know, ever developed for the purpose of freedom. Not for technical motivations, not for commercial motivations. GNU was written for <em>your</em> freedom. Because without a free operating system, it's impossible to have freedom and use a computer. And there were none, and I wanted people to have freedom, so it was up to me to write one.
tr: Ancak GNU'yu geliştirme nedeni benzersizdi. GNU, bildiğim kadarıyla özgürlük amacıyla geliştirilmiş tek işletim sistemidir. Teknik motivasyonlar için değil, ticari motivasyonlar için değil. GNU, <em>sizin</em> özgürlüğünüz için yazılmıştı. Çünkü özgür bir işletim sistemi olmadan özgürlüğe sahip olmak ve bilgisayar kullanmak imkansızdır. Ve hiç yoktu ve ben insanların özgür olmasını istedim, bu yüzden bir tane yazmak bana kaldı.

note: type: Content of: <div><p>
en: Nowadays there are millions of users of the GNU operating system and most of them don't <em>know</em> they are using the GNU operating system, because there is a widespread practice which is not nice. People call the system &ldquo;Linux.&rdquo; Many do, but some people don't, and I hope you'll be one of them. Please, since we started this, since we wrote the biggest piece of the code, please give us equal mention, please call the system &ldquo;GNU+Linux,&rdquo; or &ldquo;GNU/Linux.&rdquo; It's not much to ask.
tr: Günümüzde milyonlarca GNU işletim sistemi kullanıcısı var ve bunların çoğu GNU işletim sistemini kullandıklarını <em>bilmiyor</em> çünkü hoş olmayan yaygın bir uygulama var. İnsanlar sisteme &ldquo;Linux&rdquo; diyor. Birçok insan böyle yapıyor, ancak bazıları yapmıyor ve umarım size de onlardan biri olursunuz. Lütfen, madem buna başladık, madem kodun en büyük parçasını biz yazdık, lütfen bizden de eşit bahsedin, lütfen sisteme &ldquo;GNU+Linux,&rdquo; veya &ldquo;GNU/Linux.&rdquo; deyin. Fazla bir şey istemiyoruz.

note: type: Content of: <div><p>
en: But there is another reason to do this. It turns out that the person who wrote Linux, which is one component of the system as we use it today, he doesn't agree with the Free Software movement. And so if you call the whole system Linux, in effect you're steering people towards his ideas, and away from our ideas. Because he's not gonna say to them that they deserve freedom. He's going to say to them that he likes convenient, reliable, powerful software. He's going to tell people that those are the important values.
tr: Ancak bunu yapmak için başka bir neden daha var. Bugün kullandığımız sistemin bileşenlerinden biri olan Linux'u yazan kişinin Özgür Yazılım hareketiyle aynı fikirde olmadığı ortaya çıktı. Ve tüm sisteme Linux adını verirseniz, aslında insanları onun fikirlerine yaklaştırmış ve bizim fikirlerimizden uzaklaştırmış olursunuz. Çünkü onlara özgürlüğü hak ettiklerini söylemeyecek. Onlara kullanışlı, güvenilir ve güçlü yazılımları sevdiğini söyleyecektir. İnsanlara bunların önemli değerler olduğunu söyleyecek.

note: type: Content of: <div><p>
en: But if you tell them the system is GNU+Linux&mdash;it's the GNU operating system plus Linux the kernel&mdash;then they'll know about us, and then they might listen to what we say: you deserve freedom. And since freedom will be lost if we don't defend it&mdash;there's always going to be a Sarkozy to take it away&mdash;we need above all to teach people to demand freedom, to be ready to stand up for their freedom the next time someone threatens to take it away.
tr: Ama onlara sistemin GNU+Linux&mdash; olduğunu söylerseniz, bu GNU işletim sistemi artı Linux çekirdektir&mdash; o zaman bizim hakkımızda da bilgi sahibi olurlar ve o zaman bizim söylediklerimizi de dinleyebilirler: özgürlüğü hak ediyorsunuz. Ve eğer biz onu savunmazsak özgürlük kaybedileceği için&mdash;onu alacak bir Sarkozy her zaman olacaktır&mdash;her şeyden önce insanlara özgürlük talep etmeyi, bir dahaki sefere birinin ellerinden almakla tehdit ettiği özgürlükleri için ayağa kalkmaya hazır olmayı öğretmeliyiz.

note: type: Content of: <div><p>
en: Nowadays, you can tell who doesn't want to discuss these ideas of freedom because they don't say <i>logiciel libre</i>. They don't say <i>libre</i>, they say &ldquo;open source.&rdquo; That term was coined by the people like Mr Torvalds who would prefer that these ethical issues don't get raised. And so the way you can help us raise them is by saying <i>libre</i>. You know, it's up to you where you stand, you're free to say what you think. If you agree with them, you can say open source. If you agree with us, show it, say <i>libre</i>!
tr: Bugünlerde kimin bu özgürlük fikirlerini tartışmak istemediğini anlayabilirsiniz çünkü onlar <i>logiciel libre</i> [fr. özgür yazılım] demiyorlar. <i>libre</i> demezler, &ldquo;açık kaynak&rdquo; derler. Bu terim, bu etik konuların gündeme gelmemesini tercih eden Bay Torvalds gibi kişiler tarafından icat edildi. Ve özgürlük fikirlerini büyütmemize yardım etmenin yolu <i>libre</i> demektir. Nerede duracağın sana kalmış, ne düşündüğünü söylemekte özgürsün. Onlarla aynı fikirdeyseniz açık kaynak diyebilirsiniz. Bizimle aynı fikirdeyseniz bunu gösterin, <i>libre</i> deyin!

note: type: Content of: <div><h3>
en: Free software and education
tr: Özgür yazılım ve eğitim

note: type: Content of: <div><p>
en: The most important point about free software is that schools <em>must</em> teach exclusively free software. All levels of schools from kindergarten to university, it's their moral responsibility to teach only free software in their education, and all other educational activities as well, including those that say that they're spreading digital literacy. A lot of those activities teach Windows, which means they're teaching <em>dependence</em>. To teach people the use of proprietary software is to teach dependence, and educational activities must never do that because it's the opposite of their mission.  Educational activities have a social mission to educate good citizens of a strong, capable, cooperating, independent and free society. And in the area of computing, that means: teach free software; never teach a proprietary program because that's inculcating dependence.
tr: Özgür yazılımla ilgili en önemli nokta, okulların yalnızca özgür yazılım öğretmesi <em>gerektiği</em>dir. Anaokulundan üniversiteye kadar her düzeydeki okulun eğitimde, buna dijital okuryazarlığı yaygınlaştırdıklarını söyleyenler de olmak üzere diğer tüm eğitim faaliyetleri de dahildir,  sadece özgür yazılımları öğretmek ahlaki sorumluluklarıdır. Bu faaliyetin çoğunda Windows öğretilir, bu da <em>bağımlılığı</em> öğrettikleri anlamına gelir. İnsanlara özel mülk yazılımların kullanımını öğretmek, bağımlılığı öğretmektir ve eğitim faaliyetleri bunu asla yapmamalıdır çünkü bu onların görevlerinin tersidir. Eğitim faaliyetleri, güçlü, yetenekli, işbirliği yapan, bağımsız ve özgür bir toplum için iyi vatandaşlar yetiştirmek gibi toplumsal bir göreve sahiptir. Ve bilişim alanında bunun anlamı: özgür yazılım öğretmek; asla özel mülk bir program öğretmeyin çünkü bu bağımlılık aşılıyor.

note: type: Content of: <div><p>
en: Why do you think some proprietary developers offer gratis copies to schools? They want the schools to make the children dependent. And then, when they graduate, they're still dependent and, you know, the company is not going to offer them gratis copies. And some of them get jobs and go to work for companies. Not many of them anymore, but some of them.  And those companies are not going to be offered gratis copies. Oh no! The idea is: if the school directs the students down the path of permanent dependence, they can drag the rest of society with them into dependence. That's the plan! It's just like giving the school gratis needles full of addicting drugs, saying: &ldquo;Inject this into your students, the first dose is gratis. Once you're dependent, then you have to pay.&rdquo; Well, the school would reject the drugs because it isn't right to teach the students to use addictive drugs, and it's got to reject the proprietary software also.
tr: Neden bazı özel mülk yazılım geliştiricilerin okullara ücretsiz kopyalar sunduğunu düşünüyorsunuz? Okulların çocukları bağımlı hale getirmesini istiyorlar. Ve sonra, mezun olduklarında, hala bağımlı durumdalar ve bilirsiniz, şirket onlara ücretsiz kopyalar sunmayacak. Ve bazıları iş buluyor ve şirketler için çalışmaya gidiyor. Artık çoğu değil, bazıları. Ve bu şirketlere ücretsiz kopyalar sunulmayacak. Oh hayır! Fikir şudur: Eğer okul öğrencileri kalıcı bağımlılık yoluna yönlendirirse, onlar da toplumun geri kalanını kendileriyle birlikte bağımlılığa sürükleyebilirler. Plan bu! Bu tıpkı okula bedava iğne dolusu bağımlılık yapan uyuşturucu vermek ve &ldquo;Bunu öğrencilerinize enjekte edin, ilk doz bedava demek gibi bir şey. Bağımlı olduğunuzda, bedelini ödemeniz gerekir.&rdquo; Pekala, okul uyuşturucuları reddeder çünkü öğrencilere bağımlılık yapan ilaçları öğretmek doğru değildir ve öyleyse özel mülk yazılımı da reddetmesi gerekir.

note: type: Content of: <div><p>
en: Some people say: &ldquo;Let's have the school teach both proprietary software and free software, so the students become familiar with both.&rdquo; That's like saying: &ldquo;For the lunch let's give the kids spinach and tobacco, so that they become accustomed to both.&rdquo; No! The schools are only supposed to teach good habits, not bad ones! So there should be no Windows in a school, no Macintosh, nothing proprietary in the education.
tr: Bazı insanlar şöyle der: &ldquo;Okul hem özel mülk yazılımı hem de özgür yazılımı öğretsin, böylece öğrenciler her ikisine de aşina olsunlar.&rdquo; Bu, &ldquo;Öğle yemeği için çocuklara ıspanak ve tütün verelim ki ikisine de alışsınlar&rdquo; demek gibi bir şey. HAYIR! Okulların sadece iyi alışkanlıkları öğretmesi gerekiyor, kötü olanları değil! Yani bir okulda ne Windows, ne Macintosh, ne de eğitimde özel mülk hiçbir şey olmamalı.

note: type: Content of: <div><p>
en: But also, for the sake of educating the programmers. You see, some people have a talent for programming. At ten to thirteen years old, typically, they're fascinated, and if they use a program, they want to know: &ldquo;How does it do this?&rdquo; But when they ask the teacher, if it's proprietary, the teacher has to say: &ldquo;I'm sorry, it's a secret, we can't find out.&rdquo; Which means education is forbidden. A proprietary program is the enemy of the spirit of education. It's knowledge withheld, so it should not be tolerated in a school, even though there may be plenty of people in the school who don't care about programming, don't want to learn this. Still, because it's the enemy of the spirit of education, it shouldn't be there in the school.
tr: Ama aynı zamanda, programcıları eğitmek adına da. Görüyorsunuz, bazı insanların programlama yeteneği var. On ila on üç yaşlarında, tipik olarak büyülenirler ve bir program kullanırlarsa, &ldquo;Bunu nasıl yapıyor?&rdquo; Ama öğretmene özel mülk olup olmadığını sorduklarında, öğretmen &ldquo;Üzgünüm, bu bir sır, öğrenemiyoruz&rdquo; demek zorunda kalıyor. Yani eğitim yasak. Özel mülk bir program, eğitim ruhunun düşmanıdır. Bilgi saklanıyor, bu yüzden okulda tolere edilmemeli, okulda programlamayı umursamayan, bunu öğrenmek istemeyen pek çok insan olsa bile. Yine de eğitim ruhunun düşmanı olduğu için okulda olmaması gerekir.

note: type: Content of: <div><p>
en: But if the program is free, the teacher can explain what he knows, and then give out copies of the source code, saying: &ldquo;Read it and you'll understand everything.&rdquo; And those who are really fascinated, they will read it! And this gives them an opportunity to start to learn how to be good programmers.
tr: Ancak program özgürse, öğretmen bildiklerini açıklayabilir ve ardından &ldquo;Oku, her şeyi anlayacaksın&rdquo; diyerek kaynak kodun kopyalarını verebilir. Ve gerçekten büyülenenler okuyacak! Bu da onlara nasıl iyi programcı olunacağını öğrenmeye başlama fırsatı verecek.

note: type: Content of: <div><p>
en: To learn to be a good programmer, you'll need to recognize that certain ways of writing code, even if they make sense to you and they are correct, they're not good because other people will have trouble understanding them. Good code is clear code that others will have an easy time working on when they need to make further changes.
tr: İyi bir programcı olmayı öğrenmek için, bazı kod yazma yöntemlerinin, size mantıklı gelseler ve doğru olsalar bile, iyi olmadıklarını, çünkü diğer insanların onları anlamakta zorlanacağını fark etmeniz gerekir. İyi kod, başkalarının daha fazla değişiklik yapmaları gerektiğinde üzerinde kolayca çalışabilecekleri belirgin koddur.

note: type: Content of: <div><p>
en: How do you learn to write good clear code? You do it by reading lots of code, and writing lots of code. Well, only free software offers the chance to read the code of large programs that we really use. And then you have to write lots of code, which means you have to write changes in large programs.
tr: İyi belirgin kod yazmayı nasıl öğrenirsiniz? Bunu çok sayıda kod okuyarak ve çok sayıda kod yazarak yaparsınız. Eh, yalnızca özgür yazılım, gerçekten kullandığımız büyük programların kodunu okuma şansı sunar. Ve sonra çok sayıda kod yazmanız gerekir, bu da değişiklikleri büyük programlarda yazmanız gerektiği anlamına gelir.

note: type: Content of: <div><p>
en: How do you learn to write good code for the large programs? You have to start small, which does <em>not</em> mean small program, oh no! The challenges of the code for large programs don't even begin to appear in small programs. So the way you start small at writing code for large programs is by writing small changes in large programs. And only free software gives you the chance to do that.
tr: Büyük programlar için iyi kod yazmayı nasıl öğrenirsiniz? Küçük başlamalısınız, bu küçük program anlamına <em>gelmez</em>, hayır! Büyük programlar için kodun zorlukları, küçük programlarda ortaya çıkmaya bile başlamaz. Bu nedenle, büyük programlar için kod yazmaya küçükten başlamanın yolu, büyük programlarda küçük değişiklikler yazmaktır. Ve sadece özgür yazılım size bunu yapma şansı verir.

note: type: Content of: <div><p>
en: So, if a school wants to offer the possibility of learning to be a good programmer, it needs to be a free software school.
tr: Bu nedenle, bir okul iyi bir programcı olmayı öğrenme olanağı sunmak istiyorsa, özgür yazılım okulu olmalıdır.

note: type: Content of: <div><p>
en: But there is an even deeper reason, and that is for the sake of moral education, education in citizenship. It's not enough for a school to teach facts and skills, it has to teach the spirit of goodwill, the habit of helping others. Therefore, every class should have this rule: &ldquo;Students, if you bring software to class, you may not keep it for yourself, you must share copies with the rest of the class, including the source code in case anyone here wants to learn. Because this class is a place where we share our knowledge. Therefore, bringing a proprietary program to class is not permitted.&rdquo; The school must follow its own rule to set a good example. Therefore, the school must bring only free software to class, and share copies, including the source code, with anyone in the class that wants copies.
tr: Ama daha da derin bir sebep var ve bu da ahlaki eğitim, yurttaşlık eğitimi içindir. Bir okulun gerçekleri ve becerileri öğretmesi yetmez, iyi niyet ruhunu, başkalarına yardım etme alışkanlığını da öğretmesi gerekir. Bu nedenle, her sınıfın şu kuralı olmalıdır: &ldquo;Öğrenciler, sınıfa bir yazılım getirirseniz, onu kendiniz için saklayamazsınız, buradaki herhangi birinin öğrenmek istemesi durumunda kaynak kodu da dahil olmak üzere kopyalarını sınıfın geri kalanıyla paylaşmalısınız. Çünkü bu sınıf bilgilerimizi paylaştığımız bir yer. Bu nedenle sınıfa özel mülk bir programın getirilmesine izin verilmez.&rdquo; Okul, iyi bir örnek oluşturmak için kendi kurallarına uymalıdır. Bu nedenle, okul sınıfa yalnızca özgür yazılım getirmeli ve kaynak kodu da dahil olmak üzere kopyaları sınıfta kopya isteyen herkesle paylaşmalıdır.

note: type: Content of: <div><p>
en: Those of you who have a connection with a school, it's <em>your</em> duty to campaign and pressure that school to move to free software. And you have to be firm. It may take years, but you can succeed as long as you never give up. Keep seeking more allies among the students, the faculty, the staff, the parents, anyone! And always bring it up as an ethical issue. If someone else wants to sidetrack the discussion into this practical advantage and this practical disadvantage, which means they're ignoring the most important question, then you have to say: &ldquo;This is not about how to do the best job of educating, this is about how to do a good education instead of an evil one. It's how to do education right instead of wrong, not just how to make it a little more effective, or less.&rdquo; So don't get distracted with those secondary issues, and ignore what really matters!
tr: Bir okulla bağlantısı olanlarınız, o okulun özgür yazılıma geçmesi için kampanya yapmak ve onlara baskı yapmak <em>sizin</em> görevinizdir. Ve kararlı olmalısınız. Yıllar alabilir ama asla pes etmediğiniz sürece başarabilirsiniz. Öğrenciler, öğretim üyeleri, personel, veliler, herkes arasında daha fazla müttefik aramaya devam edin! Ve bunu her zaman etik bir sorun olarak gündeme getirin. Eğer bir başkası tartışmayı bu pratik avantaja ve şu pratik dezavantaja saptırmak isterse, ki bu da en önemli soruyu görmezden geldikleri anlamına gelir, o zaman şunu söylemelisiniz: "Bu, en iyi eğitim işini nasıl yapacağınızla ilgili değil, bu kötü bir eğitim yerine iyi bir eğitimin nasıl yapılacağı ile ilgilidir. Mesele, eğitimin yanlış yerine nasıl doğru yapılacağıdır, sadece nasıl biraz daha etkili veya daha az etkili hale getirileceği değil.&rdquo; Bu nedenle, bu tali sorunlarla dikkatinizi dağıtmayın ve gerçekten önemli olan şeyleri görmezden gelmeyin!

note: type: Content of: <div><h3>
en: Internet services
tr: İnternet hizmetleri

note: type: Content of: <div><p>
en: So, moving on to the next menace. There are two issues that arise from the use of Internet services. One of them is that the server could abuse your data, and another is that it could take control of your computing.
tr: Öyleyse, bir sonraki tehdide geçelim. İnternet hizmetlerinin kullanımından kaynaklanan iki sorun vardır. Bunlardan biri, sunucunun verilerinizi kötüye kullanabilmesi, diğeri ise bilgi işleminizin denetimini ele geçirebilmesidir.

note: type: Content of: <div><p>
en: The first issue, people already know about. They are aware that, if you upload data to an Internet service, there is a question of what it will do with that data. It might do things that mistreat you. What could it do? It could lose the data, it could change the data, it could refuse to let you get the data back. And it could also show the data to someone else you don't want to show it to. Four different possible things.
tr: İlk konuyu insanlar zaten biliyor. Bir internet hizmetine veri yüklerseniz, o veriyle ne yapacağı sorusunun farkındalar. Size kötü gelecek şeyler yapabilir. Ne yapabilirler? Verileri kaybedebilir, verileri değiştirebilir, verileri geri almanıza izin vermeyi reddedebilir. Ayrıca verileri, göstermek istemediğiniz başka birine de gösterebilir. Dört farklı olası şey.

note: type: Content of: <div><p>
en: Now, here, I'm talking about the data that you <em>knowingly</em> gave to that site. Of course, many of those services do <em>surveillance</em> as well.
tr: Şimdi, burada, o siteye <em>bilerek</em> verdiğiniz verilerden söz ediyorum. Elbette bu hizmetlerin birçoğu <em>gözetim</em> de yapıyor.

note: type: Content of: <div><p>
en: For instance, consider Facebook. Users send lots of data to Facebook, and one of the bad things about Facebook is that it shows a lot of that data to lots of other people, and even if it offers them a setting to say &ldquo;no,&rdquo; that may not really work. After all, if you say &ldquo;some other people can see this piece of information,&rdquo; one of them might publish it. Now, that's not Facebook's fault, there is nothing they could do to prevent that, but it ought to warn people. Instead of saying &ldquo;mark this as only to your so-called friends,&rdquo; it should say &ldquo;keep in mind that your so-called friends are not really your friends, and if they want to make trouble for you, they could publish this.&rdquo; Every time, it should say that, if they want to deal with people ethically.
tr: Örneğin, Facebook'u düşünün. Kullanıcılar Facebook'a çok miktarda veri gönderir ve Facebook'un kötü yanlarından biri, bu verilerin çoğunu diğer birçok kişiye gösterir ve hatta onlara &ldquo;hayır&rdquo; deme şansı verse bile bu hayır gerçekte işe yaramayabilir. Sonuçta, &ldquo;bazı kişiler bu bilgiyi görebilir&rdquo; biri yayınlayabilir. Şimdi bu Facebook'un suçu değil, bunu engellemek için yapabilecekleri bir şey yok ama insanları uyarması gerekiyor. &ldquo;Bunu sadece sözde arkadaşların için işaretle&rdquo; demek yerine; &ldquo;sözde dostlarınızın aslında arkadaşınız olmadığını unutmayın ve size sorun çıkarmak isterlerse bunu yayınlayabilirler&rdquo; Her zaman, eğer insanlarla etik olarak ilgilenmek istiyorlarsa bunu söylemelidirler.

note: type: Content of: <div><p>
en: As well as all the data users of Facebook voluntarily give to Facebook, Facebook is collecting data about people's activities on the net through various methods of surveillance. But that's the first menace. For now I am talking about the data that people <em>know</em> they are giving to these sites.
tr: Facebook kullanıcılarının gönüllü olarak Facebook'a verdiği tüm verilerin yanı sıra Facebook, çeşitli gözetim yöntemleriyle insanların internetteki faaliyetleri hakkında veri toplamaktadır. Ama bu ilk tehdit. Şimdilik insanların bu sitelere verdiklerini <em>bildikleri</em> verilerden söz ediyorum.

note: type: Content of: <div><p>
en: Now, losing data is something that could always happen by accident.  That possibility is always there, no matter how careful someone is.  Therefore, you need to keep multiple copies of data that matters. If you do that, then, even if someone decided to delete your data intentionally, it wouldn't hurt you that much, because you'd have other copies of it.
tr: Şimdi, veri kaybı her zaman kazara gerçekleşebilecek bir şeydir. Birisi ne kadar dikkatli olursa olsun, bu olasılık her zaman oradadır. Bu nedenle, önemli olan verilerin birden çok kopyasını saklamanız gerekir. Bunu yaparsanız, birisi verilerinizi kasten silmeye karar verse bile, bu sizi çok fazla incitmez çünkü başka kopyaları sizde vardır.

note: type: Content of: <div><p>
en: So, as long as you are maintaining multiple copies, you don't have to worry too much about someone's losing your data. What about whether you can get it back. Well, some services make it possible to get back all the data that you sent, and some don't. Google services will let the user get back the data the user has put into them. Facebook, famously, does not.
tr: Bu nedenle, birden fazla kopya tuttuğunuz sürece, birisinin verilerinizi kaybetmesi konusunda çok fazla endişelenmenize gerek yoktur. Geri alabilir misiniz peki? Bazı hizmetler, gönderdiğiniz tüm verileri geri almayı mümkün kılarken, bazıları sağlamaz. Google hizmetleri, kullanıcının kendisine gönderdiği verileri geri almasına olanak tanır. Facebook, herkesçe bilindiği gibi, olanak tanımaz.

note: type: Content of: <div><p>
en: Of course in the case of Google, this only applies to the data the user <em>knows</em> Google has. Google does lots of surveillance, too, and that data is not included. But in any case, if you can get the data back, then you could track whether they have altered it. And they're not very likely to start altering people's data if the people can tell. So maybe we can keep a track on that particular kind of abuse.
tr: Elbette Google söz konusu olduğunda, bu yalnızca kullanıcının Google'ın sahip olduğunu <em>bildiği</em> veriler için geçerlidir. Google da pek çok gözetim yapıyor ve bununla ilgili veriler dahil değildir. Ancak her durumda, verileri geri alabilirseniz, değiştirip değiştirmediklerini takip edebilirsiniz. Ve insanlar söyleyebilirse, insanların verilerini değiştirmeye başlamaları pek olası değildir. Bu yüzden belki de bu tür suistimalleri takip edebiliriz.

note: type: Content of: <div><p>
en: But the abuse of showing the data to someone you don't want it to be shown to is very common and almost impossible for you to prevent, especially if it's a US company. You see, the most hypocritically named law in US history, the so-called USA Patriot Act, says that Big Brother's police can collect just about all the data that companies maintain about individuals. Not just companies, but other organizations too, like public libraries. The police can get this massively, without even going to court. Now, in a country that was founded on an idea of freedom, there's nothing more unpatriotic than this. But this is what they did. So you mustn't ever trust any of your data to a US company.  And they say that foreign subsidiaries of US companies are subject to this as well. So the company you're directly dealing with may be in Europe, but if it's owned by a US company, you've got the same problem to deal with.
tr: Ancak verilerin gösterilmesini istemediğiniz birine gösterilmesi şeklinde verilerin kötüye kullanılması çok yaygındır ve önlemeniz neredeyse imkansızdır, özellikle de bu bir ABD şirketiyse. Görüyorsunuz, ABD tarihindeki en ikiyüzlü şekilde adlandırılmış yasa, sözde ABD Vatanseverlik Yasası, Büyük Birader polisinin şirketlerin bireyler hakkında tuttuğu hemen hemen tüm verileri toplayabileceğini söylüyor. Sadece şirketler değil, halk kütüphaneleri gibi diğer kuruluşlar da. Polis bunu mahkemeye bile gitmeden fazlasıyla alabilir. Şimdi, özgürlük fikri üzerine kurulmuş bir ülkede bundan daha vatansever olmayan bir şey olamaz. Ama yaptıkları buydu. Bu nedenle, verilerinizin hiçbirini bir ABD şirketine asla emanet etmemelisiniz. Bir de ABD şirketlerinin yabancı iştiraklerinin de buna tabi olduğunu söylüyorlar. Dolayısıyla, doğrudan muhatap olduğunuz şirket Avrupa'da olabilir, ancak bir ABD şirketine aitse, başa çıkmanız gereken aynı sorunla karşı karşıya kalırsınız.

note: type: Content of: <div><p>
en: However, this is mainly of concern when the data you're sending to the service is not for publication. There are some services where you publish things. Of course, if you publish something, you know everybody is gonna be able to see it. So, there is no way they can hurt you by showing it to somebody who wasn't supposed to see it. There is nobody who wasn't supposed to see it, if you published it. So in that case the problem doesn't exist.
tr: Ancak, hizmete gönderdiğiniz veriler yayınlanmak üzere olmadığında bu esasen endişe vericidir. Bir şeyler yayınladığınız bazı hizmetler var. Elbette, bir şey yayınlarsanız, herkesin onu görebileceğini bilirsiniz. Yani, görmemesi gereken birine göstererek sizi incitmelerinin hiçbir yolu yok. Yayınladıysanız görmemesi gereken kimse yok. Yani bu durumda sorun yok.

note: type: Content of: <div><p>
en: So these are four sub-issues of this one threat of abusing our data.  The idea of the Freedom Box project is you have your own server in your own home, and when you want to do something remotely, you do it with your own server, and the police have to get a court order in order to search your server. So you have the same rights this way that you would have traditionally in the physical world.
tr: Yani bunlar, verilerimizi kötüye kullanma tehdidinin dört alt sorunu. Freedom Box projesinin fikri, kendi evinizde kendi sunucunuzun olması ve uzaktan bir şey yapmak istediğinizde bunu kendi sunucunuzla yapmanız ve polisin sunucunuzu aramak için mahkeme kararı alması gerektiğidir. . Yani geleneksel olarak fiziksel dünyada sahip olacağınız haklara bu şekilde sahip olursunuz.

note: type: Content of: <div><p>
en: The point here and in so many other issues is: as we start doing things digitally instead of physically, we shouldn't lose any of our rights; because the general tendency is that we do lose rights.
tr: Buradaki ve diğer pek çok konuda asıl mesele şudur: İşleri fiziksel yerine dijital olarak yapmaya başladığımız için hiçbir hakkımızı kaybetmemeliyiz; çünkü genel eğilim, haklarımızı kaybettiğimizdir.

note: type: Content of: <div><p>
en: Basically, Stallman's law says that, in an epoch when governments work for the mega-corporations instead of reporting to their citizens, every technological change can be taken advantage of to reduce our freedom. Because reducing our freedom is what these governments want to do. So the question is: when do they get an opportunity? Well, any change that happens for some other reason is a possible opportunity, and they will take advantage of it if that's their general desire.
tr: Temel olarak, Stallman yasası, hükümetlerin vatandaşlarına rapor vermek yerine mega şirketler için çalıştığı bir çağda, özgürlüğümüzü azaltmak için her teknolojik değişiklikten yararlanılabileceğini söylüyor. Çünkü özgürlüğümüzü azaltmak, bu hükümetlerin yapmak istediği şey. Öyleyse soru şu: ne zaman bir fırsat yakalarlar? Pekala, başka bir nedenle meydana gelen herhangi bir değişiklik olası bir fırsattır ve genel arzuları buysa bundan yararlanacaklardır.

note: type: Content of: <div><p>
en: But the other issue with Internet services is that they can take control of your computing, and that's not so commonly known. But it's becoming more common. There are services that offer to do computing for you on data supplied by you&mdash;things that you should do in your own computer but they invite you to let somebody else's computer do that computing work for you. And the result is you lose control over it. It's just as if you used a nonfree program.
tr: Ancak İnternet hizmetleriyle ilgili diğer sorun, bilgisayarlarınızın denetimini ele geçirebilmeleridir ve bu pek yaygın olarak bilinmez. Ama daha yaygın hale geliyor. Sizin tarafınızdan sağlanan verilerle&mdash; kendi bilgisayarınızda yapmanız gereken şeyleri sizin yerinize hesaplama yapmayı teklif eden hizmetler var, ancak sizi başka birinin bilgisayarının bu hesaplama işini sizin yerinize yapmasına izin vermeye davet ediyorlar. Ve sonuç, üzerindeki denetimi kaybetmenizdir. Sanki özgür olmayan bir program kullanmışsınız gibi.

note: type: Content of: <div><p>
en: Two different scenarios, but they lead to the same problem. If you do your computing with a nonfree program&hellip; well, the users don't control the nonfree program, it controls the users, which would include you. So you've lost control of the computing that's being done. But if you do your computing in his server&hellip; well, the programs that are doing it are the ones he chose. You can't touch them or see them, so you have no control over them. He has control over them, maybe.
tr: İki farklı senaryo, ancak aynı soruna yol açıyorlar. Hesaplamalarınızı özgür olmayan bir programla yaparsanız&hellip; Pekala, kullanıcılar özgür olmayan programı denetlemez, o kullanıcıları denetler ki buna siz de dahilsiniz. Yani yapılmakta olan bilgi işlemin denetimini kaybettiniz. Ancak hesaplamalarınızı onun sunucusunda yaparsanız&hellip; evet, bunu yapan programlar onun seçtiği programlar. Onlara dokunamaz veya onları göremezsiniz, dolayısıyla onlar üzerinde hiçbir denetiminiz olmaz. Belki de onların sizin üzeride denetimi vardır.

note: type: Content of: <div><p>
en: If they are free software and he installs them, then he has control over them. But even he might not have control. He might be running a proprietary program in his server, in which case it's somebody else who has control of the computing being done in his server. He doesn't control it and you don't.
tr: Eğer bunlar özgür yazılımsa ve o bunları kurarsa, o zaman onlar üzerinde denetime sahiptir. Ama onun bile denetimi olmayabilir. Sunucusunda özel mülk bir program çalıştırıyor olabilir, bu durumda sunucusunda yapılan hesaplamayı denetleyen başka biri olabilir. O denetlemiyor, sen de denetlemiyorsun.

note: type: Content of: <div><p>
en: But suppose he installs a free program, then he has control over the computing being done in his computer, but you don't. So, either way, <em>you don't!</em> So the only way to have control over your computing is to do it with <em>your copy</em> of a free program.
tr: Ancak, özgür bir program yüklediğini varsayalım, o zaman bilgisayarında yapılan bilgi işlem üzerinde denetime sahip, ama siz yoksunuz. Yani, her iki şekilde de <em>yoksun!</em> Yani bilgi işlemin üzerinde denetim sahibi olmanın tek yolu, bunu özgür bir programın <em>kendi kopyanla</em> yapmak.

note: type: Content of: <div><p>
en: This practice is called &ldquo;Software as a Service.&rdquo; It means doing your computing with your data in somebody else's server. And I don't know of anything that can make this acceptable. It's always something that takes away your freedom, and the only solution I know of is to refuse. For instance, there are servers that will do translation or voice recognition, and you are letting them have control over this computing activity, which we shouldn't ever do.
tr: Bu uygulamaya &ldquo;Hizmet Olarak Yazılım&rdquo; adı verilir. Bilgi işleminizi başka birinin sunucusundaki verilerinizle yapmak anlamına gelir. Ve bunu kabul edilebilir kılacak hiçbir şey bilmiyorum. Her zaman özgürlüğünüzü elinizden alan bir şeydir ve bildiğim tek çözüm reddetmektir. Örneğin, çeviri veya ses tanıma yapacak sunucular var ve bizim asla yapmamamız gerektiği halde bu bilgisayar etkinliği üzerinde denetim sahibi olmalarına izin veriyorsunuz.

note: type: Content of: <div><p>
en: Of course, we are also giving them data about ourselves which they shouldn't have. Imagine if you had a conversation with somebody through a voice-recognition translation system that was Software as a Service and it's really running on a server belonging to some company. Well, that company also gets to know what was said in the conversation, and if it's a US company that means Big Brother also gets to know. This is no good.
tr: Elbette onlara kendimizle ilgili sahip olmamaları gereken verileri de veriyoruz. Bir Hizmet Olarak Yazılım olan ve gerçekten bir şirkete ait bir sunucuda çalışan bir ses tanıma çeviri sistemi aracılığıyla biriyle konuştuğunuzu hayal edin. Pekala, o şirket de konuşmada söylenenleri öğreniyor ve eğer bir ABD şirketiyse, bu Büyük Birader'in de öğreneceği anlamına geliyor. Bu iyi değil.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Computers for voting
tr: Oy kullanma için bilgisayarlar

note: type: Content of: <div><p>
en: The next threat to our freedom in a digital society is using computers for voting. You can't trust computers for voting. Whoever controls the software in those computers has the power to commit undetectable fraud.
tr: Dijital bir toplumda özgürlüğümüze yönelik bir sonraki tehdit, bilgisayarları oy vermek için kullanmaktır. Oy için bilgisayarlara güvenemezsiniz. Bu bilgisayarlardaki yazılımı kim denetliyorsa, tespit edilemeyen dolandırıcılık yapma yetkisine sahiptir.

note: type: Content of: <div><p>
en: Elections are special, because there's nobody involved that we dare trust fully. Everybody has to be checked, crosschecked by others, so that nobody is in a position to falsify the results by himself. Because if anybody is in a position to do that, he might do it. So our traditional systems for voting were designed so that nobody was fully trusted, everybody was being checked by others. So that nobody could easily commit fraud. But once you introduce a program, this is impossible.
tr: Seçimler özeldir, çünkü tamamen güvenmeye cesaret edebileceğimiz kimse yoktur. Herkes başkaları tarafından denetlenmeli, çapraz denetlenmeli, böylece hiç kimse sonuçları tek başına tahrif edecek durumda olmasın. Çünkü herhangi biri bunu yapacak konumdaysa, yapabilir. Bu nedenle, geleneksel oylama sistemlerimiz, hiç kimseye tam olarak güvenilmeyecek ve herkes başkaları tarafından denetlenebilecek şekilde tasarlandı. Kimse kolay kolay dolandırıcılık yapmasın diye. Ancak bir programı işe sürdüğünüzde, bu imkansızdır.

note: type: Content of: <div><p>
en: How can you tell if a voting machine will honestly count the votes? You'd have to study the program that's running in it during the election, which of course nobody can do, and most people wouldn't even know how to do. But even the experts who might theoretically be capable of studying the program, they can't do it while people are voting.  They'd have to do it in advance, and then how do they know that the program they studied is the one that's running while people vote? Maybe it's been changed.
tr: Bir oy kullanma makinesinin oyları dürüstçe sayacağını nasıl anlarsınız? Seçim sırasında içinde çalışan programı incelemeniz gerekir, ki bunu elbette kimse yapamaz ve çoğu insan nasıl yapılacağını bile bilmez. Ancak teorik olarak programı inceleyebilecek uzmanlar bile insanlar oy kullanırken bunu yapamazlar. Bunu önceden yapmak zorunda kalacaklar ve o zaman inceledikleri programın insanlar oy kullanırken çalışan program olduğunu nasıl bilecekler? Belki değiştirilmiştir.

note: type: Content of: <div><p>
en: Now, if this program is proprietary, that means some company controls it. The election authority can't even tell what that program is doing. Well, this company then could rig the election.  And there are accusations that this was done in the US within the past ten years, that election results were falsified this way.
tr: Şimdi, eğer bu program özel mülk ise, bu bazı şirketlerin onu denetlediği anlamına gelir. Seçim otoritesi o programın ne yaptığını bile söyleyemez. O zaman bu şirket seçime hile karıştırabilir. Bir de bunun ABD'de son 10 yılda yapıldığına, seçim sonuçlarının bu şekilde tahrif edildiğine dair suçlamalar var.

note: type: Content of: <div><p>
en: But what if the program is free software? That means the election authority who owns this voting machine has control over the software in it, so the election authority could rig the election. You can't trust them either. You don't dare trust <em>anybody</em> in voting, and the reason is, there's no way that the voters can verify for themselves that their votes were correctly counted, nor that false votes were not added.
tr: Peki ya program özgür yazılımsa? Bu, oylama makinesinin sahibi olan seçim otoritesinin içindeki yazılım üzerinde denetime sahip olduğu anlamına gelir, bu nedenle seçim otoritesi seçimde hile yapabilir. Onlara da güvenemezsin. Oy verirken <em>kimseye</em> güvenmeye cesaret edemezsiniz ve bunun nedeni, seçmenlerin oylarının doğru sayıldığını veya yanlış oyların eklenmediğini kendileri için doğrulamalarının hiçbir yolu yoktur.

note: type: Content of: <div><p>
en: In other activities of life, you can usually tell if somebody is trying to cheat you. Consider for instance buying something from a store. You order something, maybe you give a credit card number. If the product doesn't come, you can complain and you can&hellip; of course if you've got a good enough memory you'll notice if that product doesn't come. You're not just giving total blind trust to the store, because you can check. But in elections you can't check.
tr: Hayatın diğer faaliyetlerinde, genellikle birisinin sizi kandırmaya çalıştığını anlayabilirsiniz. Örneğin bir mağazadan bir şey satın almayı düşünün. Bir şey sipariş ediyorsun, belki kredi kartı numarası veriyorsun. Ürün gelmezse şikayet edebilir ve&hellip; tabii ki yeterince iyi bir hafızanız varsa, o ürünün gelmediğini fark edersiniz. Denetleyebileceğiniz için mağazaya körü körüne güvenmiyorsunuz. Ama seçimlerde denetleyemezsiniz.

note: type: Content of: <div><p>
en: I saw once a paper where someone described a theoretical system for voting which used some sophisticated mathematics so that people could check that their votes had been counted, even though everybody's vote was secret, and they could also verify that false votes hadn't been added. It was very exciting, powerful mathematics; but even if that mathematics is correct, that doesn't mean the system would be acceptable to use in practice, because the vulnerabilities of a real system might be outside of that mathematics. For instance, suppose you're voting over the Internet and suppose you're using a machine that's a zombie. It might tell you that the vote was sent for A while actually sending a vote for B. Who knows whether you'd ever find out? So, in practice the only way to see if these systems work and are honest is through years, in fact decades, of trying them and checking in other ways what happened.
tr: Bir keresinde, herkesin oyları gizli olmasına rağmen insanların oylarının sayılıp sayılmadığını denetleyebilmeleri ve yanlış oyların eklenmediğini doğrulayabilmeleri için bazı karmaşık matematik kullanan birinin oylama için teorik bir sistem tanımladığı bir makale görmüştüm. Çok heyecan verici, güçlü bir matematikti; ancak bu matematik doğru olsa bile, bu, sistemin pratikte kullanılmasının kabul edilebilir olduğu anlamına gelmez, çünkü gerçek bir sistemin güvenlik açıkları bu matematiğin dışında olabilir. Örneğin, İnternet üzerinden oy kullandığınızı ve zombi olan bir makine kullandığınızı varsayalım. Size oyların A'ya gönderildiğini, aslında B'ye oy gönderildiğini söyleyebilir. Bunu öğrenip öğrenemeyeceğinizi kim bilebilir? Bu nedenle, pratikte bu sistemlerin çalışıp çalışmadığını ve dürüst olup olmadığını görmenin tek yolu, onları yıllarca, hatta on yıllarca denemek ve ne olduğunu başka şekillerde denetlemektir.

note: type: Content of: <div><p>
en: I wouldn't want my country to be the pioneer in this. So, use paper for voting. Make sure there are ballots that can be recounted.
tr: Ülkemin bu konuda öncü olmasını istemezdim. Bu nedenle, oy vermek için kağıt kullanın. Yeniden sayılabilecek oy pusulaları olduğundan emin olun.

note: type: Content of: <div><h4>
en: Speaker's note, added subsequently
tr: Konuşmacının notu, sonradan eklendi

note: type: Content of: <div><p>
en: Remote voting by internet has an inherent social danger, that your boss might tell you, &ldquo;I want you to vote for candidate C, and do it from the computer in my office while I watch you.&rdquo; He does not need to say out loud that you might be fired if you do not comply. This danger is not based on a technical flaw, so it can't be fixed by fixing the technology.
tr: İnternet üzerinden uzaktan oylamanın doğal bir toplumsal tehlikesi var, patronunuz size &ldquo;C adayına oy vermenizi ve bunu ben sizi izlerken ofisimdeki bilgisayardan yapmanızı istiyorum&rdquo; diyebilir. Uymazsanız kovulabileceğinizi yüksek sesle söylemesine gerek yok. Bu tehlike teknik bir kusurdan kaynaklanmadığı için teknoloji düzeltilerek giderilemez.

note: type: Content of: <div><h3>
en: The war on sharing
tr: Paylaşıma karşı savaş

note: type: Content of: <div><p>
en: The next threat to our freedom in a digital society comes from the war on sharing.
tr: Dijital bir toplumda özgürlüğümüze yönelik bir sonraki tehdit, paylaşıma karşı savaştan geliyor.

note: type: Content of: <div><p>
en: One of the tremendous benefits of digital technology is that it is easy to copy published works and share these copies with others. Sharing is good, and with digital technology, sharing is easy. So, millions of people share. Those who profit by having power over the distribution of these works don't want us to share. And since they are businesses, governments which have betrayed their people and work for the Empire of mega-corporations try to serve those businesses, they are against their own people, they are for the businesses, for the publishers.
tr: Dijital teknolojinin muazzam yararlarından biri, yayınlanan çalışmaları kopyalamanın ve bu kopyaları başkalarıyla paylaşmanın kolay olmasıdır. Paylaşmak iyidir ve dijital teknolojiyi kullanarak paylaşmak kolaydır. Bu yüzden milyonlarca insan paylaşıyor. Bu eserlerin dağıtımını ele geçirip çıkar sağlayanlar paylaşmamızı istemiyor. Ve bunlar şirket oldukları için, halkına ihanet eden ve mega şirketler İmparatorluğu için çalışan hükümetler bu işletmelere hizmet etmeye çalışıyorlar, kendi halklarına karşılar, şirketlerden, yayıncılardan yanalar.

note: type: Content of: <div><p>
en: Well, that's not good. And with the help of these governments, the companies have been waging <em>war</em> on sharing, and they've proposed a series of cruel draconian measures. Why do they propose cruel draconian measures? Because nothing less has a chance of success: when something is good and easy, people do it, and the only way to stop them is by being very nasty. So of course, what they propose is nasty, nasty, and the next one is nastier. So they tried suing teenagers for hundreds of thousands of dollars. That was pretty nasty. And they tried turning our technology against us, Digital Restrictions Management that means, digital handcuffs.
tr: Bu iyi değil. Ve bu hükümetlerin yardımıyla, şirketler paylaşıma karşı bir <em>savaş</em> yürütüyorlar ve bir dizi acımasız gaddar önlem önerdiler. Neden acımasız gaddar önlemler öneriyorlar? Çünkü daha azının başarı şansı yoktur: Bir şey iyi ve kolay olduğunda, insanlar bunu yapar ve onları durdurmanın tek yolu çok kötü davranmaktır. Yani tabii ki önerdikleri şey iğrenç, iğrenç ve bir sonraki daha da iğrenç. Bu yüzden gençlere yüzbinlerce dolarlık dava açmaya çalıştılar. Bu oldukça iğrençti. Ve teknolojimizi aleyhimize çevirmeye çalıştılar, Dijital Kısıtlamalar Yönetimi, yani dijital kelepçeler.

note: type: Content of: <div><p>
en: But among the people there were clever programmers too and they found ways to break the handcuffs. So for instance, DVDs were designed to have encrypted movies in a secret encryption format, and the idea was that all the programs to decrypt the video would be proprietary with digital handcuffs. They would all be designed to restrict the users. And their scheme worked OK for a while. But some people in Europe figured out the encryption and they released a free program that could actually play the video on a DVD.
tr: Ama insanlar arasında zeki programcılar da vardı ve kelepçeleri kırmanın yollarını bulmuşlardı. Örneğin, DVD'ler filmleri gizli bir şifreleme biçiminde şifreleyecek şekilde tasarlandı ve videonun şifresini çözecek tüm programların dijital kelepçelerle özel mülk olması fikri vardı. Hepsi kullanıcıları kısıtlamak için tasarlanacaktı. Ve planları bir süreliğine iyi çalıştı. Ancak Avrupa'daki bazı insanlar şifrelemeyi çözdüler ve videoyu DVD'de gerçekten oynatabilen özgür bir program yayınladılar.

note: type: Content of: <div><p>
en: Well, the movie companies didn't leave it there. They went to the US congress and bought a law making that software illegal. The United States invented censorship of software in 1998, with the Digital Millennium Copyright Act (DMCA). So the distribution of that free program was forbidden in the United States. Unfortunately it didn't stop with the United States. The European Union adopted a directive, in 2003 I believe, requiring such laws. The directive only says that commercial distribution has to be banned, but just about every country in the European Union has adopted a nastier law. In France, the mere possession of a copy of that program is an offense punished by imprisonment, thanks to Sarkozy. I believe that was done by the law DADVSI. I guess he hoped that with an unpronounceable name, people wouldn't be able to criticize it. [laughter]
tr: Film şirketleri bu durumu öyle bırakmadılar. ABD kongresine gittiler ve o yazılımı yasa dışı yapan bir yasa satın aldılar. Amerika Birleşik Devletleri, 1998'de Dijital Binyıl Telif Hakkı Yasası (DMCA) ile yazılım sansürünü icat etti. Yani o özgür programın Amerika Birleşik Devletleri'nde dağıtımı yasaklandı. Ne yazık ki Amerika Birleşik Devletleri ile durmadı. Avrupa Birliği, sanırım 2003'te bu tür yasaları zorunlu kılan bir yönerge kabul etti. Yönerge yalnızca ticari dağıtımın yasaklanması gerektiğini söylüyor, ancak Avrupa Birliği'ndeki hemen hemen her ülke daha kötü bir yasa kabul etti. Fransa'da, Sarkozy sayesinde, bu programın bir kopyasına sahip olmak bile hapisle cezalandırılan bir suçtur. Bunun DADVSI yasasına göre yapıldığına inanıyorum. Telaffuz edilemeyen bir isimle insanların onu eleştiremeyeceğini umuyordu sanırım. [kahkahalar]

note: type: Content of: <div><p>
en: So, elections are coming. Ask the candidates in the parties: will you repeal the DADVSI? And if not, don't support them. You mustn't give up lost moral territory forever. You've got to fight to win it back.
tr: Yani seçimler geliyor. Partilerdeki adaylara sorun: DADVSI'yi kaldıracak mısınız? Ve değilse, onları desteklemeyin. Kayıp ahlaki bölgenizden sonsuza kadar vazgeçmemelisiniz. Onu geri kazanmak için savaşmalısın.

note: type: Content of: <div><p>
en: So, we still are fighting against digital handcuffs. The Amazon Swindle has digital handcuffs to take away the traditional freedoms of readers to do things such as: give a book to someone else, or lend a book to someone else. That's a vitally important social act. That is what builds society among people who read, lending books. Amazon doesn't want to let people lend books freely. And then there is also selling a book, perhaps to a used bookstore. You can't do that either.
tr: Bu yüzden hala dijital kelepçeye karşı mücadele ediyoruz. Amazon Dolandırıcılığı, okuyucuların başka birine kitap verme veya başka birine kitap ödünç verme gibi geleneksel özgürlüklerini ellerinden almak için dijital kelepçelere sahiptir. Bu hayati derecede önemli toplumsal bir eylemdir. Kitap okuyan, ödünç veren insanlar arasında toplumu oluşturan şey budur. Amazon, insanların özgürce kitap ödünç vermesine izin vermek istemiyor. Ve sonra, belki kullanılmış bir kitapçıya bir kitap satmak da var. Bunu da yapamazsın.

note: type: Content of: <div><p>
en: It looked for a while as if DRM had disappeared on music, but now they're bringing it back with streaming services such as Spotify. These services all require proprietary client software, and the reason is so they can put digital handcuffs on the users. So, reject them! They already showed quite openly that you can't trust them, because first they said: &ldquo;You can listen as much as you like.&rdquo; And then they said: &ldquo;Oh, no! You can only listen a certain number of hours a month.&rdquo; The issue is not whether that particular change was good or bad, just or unjust; the point is, they have the power to impose any change in policies. So don't let them have that power. You should have your <em>own</em> copy of any music you want to listen to.
tr: Bir süredir müzikte DRM kaybolmuş gibi görünüyordu, ancak şimdi Spotify gibi akış hizmetleriyle onu geri getiriyorlar. Bu hizmetlerin tümü, özel mülk istemci yazılımı gerektiriyor ve bunun nedeni, kullanıcılara dijital kelepçe takabilmeleridir. Öyleyse onları reddet! Onlara güvenilemeyeceğini zaten çok açık bir şekilde gösterdiler çünkü önce &ldquo;istediğiniz kadar dinleyebilirsiniz&rdquo; dediler. Sonra dediler ki: &ldquo;Ah, hayır! Ayda yalnızca belirli bir saat dinleyebilirsiniz.&rdquo; Mesele, o değişikliğin iyi mi kötü mü, adil mi adaletsiz mi olduğu değil; mesele şu ki, politikalarda herhangi bir değişikliği dayatma gücüne sahipler. Bu yüzden bu güce sahip olmalarına izin vermeyin. Dinlemek istediğiniz herhangi bir müziğin <em>kendi</em> kopyasına sahip olmalısınız.

note: type: Content of: <div><p>
en: And then came the next assault on our freedom: HADOPI, basically punishment on accusation. It was started in France but it's been exported to many other countries. The United States now demand such unjust policies in its free exploitation treaties. A few months ago, Colombia adopted such a law under orders from its masters in Washington.  Of course, the ones in Washington are not the real masters, they're just the ones who control the United States on behalf of the Empire. But they're the ones who also dictate to Colombia on behalf of the Empire.
tr: Ve sonra özgürlüğümüze bir sonraki saldırı geldi: HADOPI, temel olarak suçlama üzerine ceza. Fransa'da başladı ama diğer birçok ülkeye ihraç edildi. Amerika Birleşik Devletleri şimdi serbest sömürü anlaşmalarında bu tür adaletsiz politikaları talep ediyor. Birkaç ay önce Kolombiya, Washington'daki efendilerinin emriyle böyle bir yasa çıkardı. Tabii ki, Washington'dakiler gerçek efendiler değiller, onlar sadece Birleşik Devletler'i İmparatorluk adına kontrol edenler. Ama İmparatorluk adına Kolombiya'ya dikte edenler de onlar.

note: type: Content of: <div><p>
en: In France, since the Constitutional Council objected to explicitly giving people punishment without trial, they invented a kind of trial which is not a real trial, it's just a form of a trial, so they can <em>pretend</em> that people have a trial before they're punished. But in other countries they don't bother with that, it's explicit punishment on accusation only. Which means that for the sake of their war on sharing, they're prepared to abolish the basic principles of justice. It shows how thoroughly anti-freedom anti-justice they are. These are not legitimate governments.
tr: Fransa'da Anayasa Konseyi, insanlara mahkeme olmaksızın açıkça ceza verilmesine karşı çıktığı için, gerçek bir yargılama olmayan, yalnızca bir yargılama biçimi olan bir tür yargılama icat ettiler; cezalandırılmadan önce bir mahkemeye çıksınlar. Ama diğer ülkelerde bununla uğraşmıyorlar, bu sadece suçlama üzerine açık bir ceza. Bu da, paylaşım savaşları uğruna adaletin temel ilkelerini ortadan kaldırmaya hazır oldukları anlamına geliyor. Ne kadar da tamamen özgürlük karşıtı, adalet karşıtı olduklarını gösteriyor. Bunlar meşru hükümetler değil.

note: type: Content of: <div><p>
en: And I'm sure they'll come up with more nasty ideas because they're paid to defeat the people no matter what it takes. Now, when they do this, they always say that it's for the sake of the artists, that they have to &ldquo;protect&rdquo; the &ldquo;creators.&rdquo; Now those are both propaganda terms. I am convinced that the reason they love the word &ldquo;creators&rdquo; is because it is a comparison with a deity. They want us to think of artists as super-human, and thus deserving special privileges and power over us, which is something I disagree with.
tr: Ve eminim ki daha kötü fikirler bulacaklar çünkü ne pahasına olursa olsun insanları yenmek için para alıyorlar. Şimdi bunu yaptıklarında hep sanatçıların iyiliği için olduğunu, &ldquo;yaratıcılar&rdquo; &ldquo;korumak&rdquo; gerektiğini söylüyorlar. Şimdi bunların ikisi de propaganda terimleri. &ldquo;Yaratıcılar&rdquo; kelimesini sevmelerinin nedenine iknayım, çünkü bir ilahla bir benzetmedir. Sanatçıları süper-insan olarak düşünmemizi ve bu nedenle bizim üzerimizde özel ayrıcalıkları ve gücü hak ettiklerini düşünmemizi istiyorlar ki buna katılmıyorum.

note: type: Content of: <div><p>
en: In fact though, the only artists that benefit very much from this system are the big stars. The other artists are getting crushed into the ground by the heels of these same companies. But they treat the stars very well, because the stars have a lot of clout. If a star threatens to move to another company, the company says: &ldquo;Oh, we'll give you what you want.&rdquo; But for any other artist they say: &ldquo;You don't matter, we can treat you any way we like.&rdquo;
tr: Aslında, bu sistemden çok fazla yararlanan sanatçılar sadece büyük yıldızlardır. Diğer sanatçılarsa aynı şirketlerin topukları altında eziliyor. Ama yıldızlara çok iyi davranıyorlar çünkü yıldızların çok fazla nüfuzu var. Bir yıldız başka bir şirkete geçme tehdidinde bulunursa, şirket &ldquo;Oh, sana istediğini vereceğiz&rdquo; der. Ama başka herhangi bir sanatçı için şöyle diyorlar: &ldquo;Sizin farkınız yok, size istediğimiz gibi davranabiliriz.&rdquo;

note: type: Content of: <div><p>
en: So the superstars have been corrupted by the millions of dollars or euros that they get, to the point where they'll do almost anything for more money. For instance, J. K. Rowling is a good example. J. K. Rowling, a few years ago, went to court in Canada and obtained an order that people who had bought her books must not read them. She got an order telling people not to read her books!
tr: Yani süperstarlar, daha fazla para için neredeyse her şeyi yapacakları bir noktaya kadar, elde ettikleri milyonlarca dolar veya avro tarafından yozlaştılar. Örneğin, J. K. Rowling iyi bir örnektir. J. K. Rowling, birkaç yıl önce Kanada'da mahkemeye gitti ve kitaplarını satın alan kişilerin onları okumaması emri aldı. İnsanlara kitaplarını okumamalarını söyleyen bir emir aldı!

note: type: Content of: <div><p>
en: Here's what happened. A bookstore put the books on display for sale too early, before the date they were supposed to go on sale. And people came into the store and said: &ldquo;Oh, I want that!&rdquo; And they bought it and took away their copies. And then, they discovered the mistake, so they took the copies off of display. But Rowling wanted to crush any circulation of any information from those books, so she went to court, and the court ordered those people not to read the books that they now owned.
tr: İşte olanlar. Bir kitapçı, kitapları satışa çıkması gereken tarihten çok önce, çok erken satışa çıkardı. Ve insanlar mağazaya gelip &ldquo;Ah, bunu istiyorum!&rdquo; dediler. Ve onu satın aldılar ve kopyalarını aldılar. Sonra hatayı fark ettiler, bu yüzden kopyaları teşhirden kaldırdılar. Ancak Rowling, bu kitaplardan herhangi bir bilginin yayılmasını engellemek istedi, bu yüzden mahkemeye gitti ve mahkeme, bu kişilerin şu anda sahip oldukları kitapları okumamalarını emretti.

note: type: Content of: <div><p>
en: In response, I call for a total boycott of Harry Potter. But I don't say you shouldn't read those books or watch the movies, I only say you shouldn't buy the books or pay for the movies. [laughter] I leave it to Rowling to tell people not to read the books. As far as I am concerned, if you borrow the book and read it, that's OK. [laughter] Just don't give her any money! But this happened with paper books. The court could make this order but it couldn't get the books back from the people who had bought them.  Imagine if they were ebooks. Imagine if they were ebooks on the Swindle. Amazon could send commands to erase them.
tr: Yanıt olarak, Harry Potter'ın toptan boykot edilmesi çağrısında bulunuyorum. Ama ben o kitapları okumayın ya da filmleri izlemeyin demiyorum, sadece kitapları satın almayın ya da filmlere para ödemeyin diyorum. [kahkahalar] İnsanlara kitapları okumamalarını söylemeyi Rowling'e bırakıyorum. Bana göre, kitabı ödünç alıp okursan, sorun değil. [kahkahalar] Sakın ona para vermeyin! Ancak bu kağıt kitaplarla oldu. Mahkeme bu kararı verebilirdi ama kitapları satın alan kişilerden geri alamazdı. E-kitap olduklarını hayal edin. Swindle'da e-kitaplar olduklarını hayal edin. Amazon onları silmek için komutlar gönderebilirdi.

note: type: Content of: <div><p>
en: So, I don't have much respect for stars who will go to such lengths for more money. But most artists aren't like that, they never got enough money to be corrupted. Because the current system of copyright supports most artists very badly. And so, when these companies demand to expand the war on sharing, supposedly for the sake of the artists, I'm against what they want but I would like to support the artists better. I appreciate their work and I realize if we want them to do more work we should support them.
tr: Bu yüzden, daha fazla para için bu kadar uzağa gidecek yıldızlara pek saygı duymuyorum. Ama çoğu sanatçı böyle değil, hiçbir zaman yozlaşmaya yetecek kadar paraları olmadı. Çünkü mevcut telif hakkı sistemi çoğu sanatçıyı çok kötü destekliyor. Ve bu şirketler sözde sanatçılar adına paylaşım savaşını genişletmek istediklerinde, ben onların isteklerine karşıyım ama sanatçıları daha çok desteklemek isterim. Çalışmalarını takdir ediyorum ve daha fazla iş yapmalarını istiyorsak onları desteklememiz gerektiğinin farkındayım.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Supporting the arts
tr: Sanatı desteklemek

note: type: Content of: <div><p>
en: I have two proposals for how to support artists, methods that are compatible with sharing, that would allow us to end the war on sharing and still support artists.
tr: Sanatçıları nasıl destekleyebileceğimize dair iki önerim var, paylaşımla uyumlu, paylaşım savaşını bitirip sanatçıları desteklemeye devam etmemizi sağlayacak yöntemler.

note: type: Content of: <div><p>
en: One method uses tax money. We get a certain amount of public funds to distribute among artists. But, how much should each artist get? Well, we have to measure popularity. You see, the current system supposedly supports artists based on their popularity. So I'm saying: let's keep that, let's continue in this system to support them based on their popularity. We can measure the popularity of all the artists with some kind of polling or sampling, so that we don't have to do surveillance.  We can respect people's anonymity.
tr: Bir yöntem vergi parası kullanır. Sanatçılar arasında dağıtmak için belirli miktarda kamu fonu alıyoruz. Ancak, her sanatçı ne kadar almalı? Popülerliği ölçmek zorundayız. Görüyorsunuz, mevcut sistem sözde sanatçıları popülaritelerine göre destekliyor. O yüzden şunu söylüyorum: Bunu devam ettirelim, popülaritelerine göre onları desteklemek için bu sistemde devam edelim. Tüm sanatçıların popülaritesini bir tür oylama veya örnekleme ile ölçebiliriz, böylece gözetim yapmak zorunda kalmayız. İnsanların anonimliğine saygı duyabiliriz.

note: type: Content of: <div><p>
en: OK, we get a raw popularity figure for each artist, how do we convert that into an amount of money? Well, the obvious way is: distribute the money in proportion to popularity. So if A is a thousand times as popular as B, A will get a thousand times as much money as B. That's not efficient distribution of the money. It's not putting the money to good use. You see, it's easy for a star A to be a thousand times as popular as a fairly successful artist B. And if we use linear proportion, we'll give A a thousand times as much money as we give B. And that means that, either we have to make A tremendously rich, or we are not supporting B enough.
tr: Tamam, her sanatçı için ham bir popülerlik rakamı elde ediyoruz, bunu bir para miktarına nasıl çevireceğiz? Pekala, bariz yol şu: parayı popülerliğe orantılı olarak dağıtın. Yani A, B'den bin kat daha popülerse, A, B'den bin kat daha fazla para alacaktır. Bu, paranın etkin bir şekilde dağıtılması değildir. Parayı iyi kullanmak değil. Görüyorsunuz, bir A yıldızının oldukça başarılı bir sanatçı B'den bin kat daha popüler olması kolaydır. Ve doğrusal orantı kullanırsak, A'ya B'ye verdiğimizin bin katı kadar para veririz. Ya A'yı çok zengin yapmalıyız ya da B'yi yeterince desteklemiyoruz.

note: type: Content of: <div><p>
en: Well, the money we use to make A tremendously rich is failing to do an effective job of supporting the arts; so, it's inefficient. Therefore I say: let's use the cube root. Cube root looks sort of like this. The point is: if A is a thousand times as popular as B, with the cube root A will get ten times as much as B, not a thousand times as much, just ten times as much. So the use of the cube root shifts a lot of the money from the stars to the artists of moderate popularity. And that means, with less money we can adequately support a much larger number of artists.
tr: A'yı çok zengin yapmak için kullandığımız para, sanatı desteklemek için etkili bir iş yapmakta başarısız oluyor; yani verimsiz. Bu nedenle diyorum ki: küp kökü kullanalım. Küp kökü buna benziyor. Mesele şu: A, B'den bin kat daha popülerse, küp kök ile A, B'nin on katını alacaktır, bin kat değil, sadece on kat. Bu nedenle, küp kökün kullanılması, yıldızlardan orta düzeyde popülerliğe sahip sanatçılara çok fazla para kaydırır. Ve bu, daha az parayla çok daha fazla sayıda sanatçıyı yeterince destekleyebileceğimiz anlamına gelir.

note: type: Content of: <div><p>
en: There are two reasons why this system would use less money than we pay now. First of all because it would be supporting artists but not companies, second because it would shift the money from the stars to the artists of moderate popularity. Now, it would remain the case that the more popular you are, the more money you get. And so the star A would still get more than B, but not astronomically more.
tr: Bu sistemin şu anda ödediğimizden daha az para kullanmasının iki nedeni var. Her şeyden önce, şirketleri değil, sanatçıları destekleyeceği için, ikincisi, parayı yıldızlardan ılımlı popülariteye sahip sanatçılara kaydıracağı için. Şimdi, ne kadar popüler olursanız, o kadar çok para kazanırsınız. Ve böylece A yıldızı yine de B'den daha fazlasını alacaktır ama astronomik olarak daha fazlasını değil.

note: type: Content of: <div><p>
en: That's one method, and because it won't be so much money it doesn't matter so much how we get the money. It could be from a special tax on Internet connectivity, it could just be some of the general budget that gets allocated to this purpose. We won't care because it won't be so much money, much less than we're paying now.
tr: Bu bir yöntem ve çok fazla para olmayacağı için parayı nasıl elde edeceğimiz çok da önemli değil. İnternet bağlantısı üzerindeki özel bir vergiden olabilir, bu amaca tahsis edilen genel bütçenin bir kısmı olabilir. Umursamayacağız çünkü çok fazla para olmayacak, şu anda ödediğimizden çok daha az.

note: type: Content of: <div><p>
en: The other method I've proposed is voluntary payments. Suppose each player had a button you could use to send one euro. A lot of people would send it; after all it's not that much money. I think a lot of you might push that button every day, to give one euro to some artist who had made a work that you liked. But nothing would demand this, you wouldn't be required or ordered or pressured to send the money; you would do it because you felt like it. But there are some people who wouldn't do it because they're poor and they can't afford to give one euro. And it's good that they won't give it, we don't have to squeeze money out of poor people to support the artists. There are enough non-poor people who'll be happy to do it. Why wouldn't you give one euro to some artists today, if you appreciated their work? It's too inconvenient to give it to them. So my proposal is to remove the inconvenience. If the only reason not to give that euro is you would have one euro less, you would do it fairly often.
tr: Önerdiğim diğer yöntem gönüllü ödemeler. Her oyuncunun bir avro göndermek için kullanabileceğiniz bir düğmesi olduğunu varsayalım. Pek çok insan gönderirdi; sonuçta o kadar çok para değil. Bence çoğunuz, beğendiğiniz bir eser yapmış bir sanatçıya bir avro vermek için her gün bu düğmeye basabilirsiniz. Ama hiçbir şey bunu talep etmez, parayı göndermeniz istenmez, emredilmez veya baskı yapılmaz; öyle hissettiğin için yapardın. Ama fakir oldukları ve bir avro verecek paraları olmadığı için bunu yapmayanlar da var. Ve iyi ki vermiyorlar, sanatçılara destek olmak için fakir insanlardan para sızdırmak zorunda değiliz. Bunu yapmaktan mutlu olacak yeterince fakir olmayan insan var. Çalışmalarını takdir ettiyseniz, neden bugün bazı sanatçılara bir avro vermiyorsunuz? Şu an onlara bunu vermek çok zahmetli. Bu yüzden benim önerim bu zahmeti gidermek. O avroyu vermemenizin tek sebebi bir avronun daha az olmasıysa, bunu oldukça sık yaparsınız.

note: type: Content of: <div><p>
en: So these are my two proposals for how to support artists, while encouraging sharing because sharing is good. Let's put an end to the war on sharing, laws like DADVSI and HADOPI, it's not just the methods that they propose that are evil, their purpose is evil. That's why they propose cruel and draconian measures. They're trying to do something that's nasty by nature. So let's support artists in other ways.
tr: Bunlar, paylaşmak güzel olduğu için paylaşmayı teşvik ederken sanatçıları nasıl destekleyebileceğimize ilişkin iki önerim. Paylaşma savaşına, DADVSI ve HADOPI gibi yasalara bir son verelim, kötü olan sadece önerdikleri yöntemler değil, amaçları da kötü. Bu yüzden acımasız ve gaddar önlemler öneriyorlar. Doğası gereği iğrenç olan bir şey yapmaya çalışıyorlar. Öyleyse sanatçıları başka şekillerde destekleyelim.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Rights in cyberspace
tr: Siber uzaydaki haklar

note: type: Content of: <div><p>
en: The last threat to our freedom in digital society is the fact that we don't have a firm right to do the things we do, in cyberspace. In the physical world, if you have certain views and you want to give people copies of a text that defends those views, you're free to do so. You could even buy a printer to print them, and you're free to hand them out on the street, or you're free to rent a store and hand them out there.  If you want to collect money to support your cause, you can just have a can and people could put money into the can. You don't need to get somebody else's approval or cooperation to do these things.
tr: Dijital toplumda özgürlüğümüze yönelik son tehdit, siber uzayda yaptığımız şeyleri yapmak için kesin bir hakkımızın olmamasıdır. Fiziksel dünyada, belirli görüşleriniz varsa ve insanlara bu görüşleri savunan bir metnin kopyalarını vermek istiyorsanız, bunu yapmakta özgürsünüz. Bunları basmak için bir yazıcı bile satın alabilirsin ve onları sokakta dağıtmakta özgürsün ya da bir mağaza kiralayıp orada dağıtmakta özgürsün. Amacınızı desteklemek için para toplamak istiyorsanız, sadece bir kutunuz olabilir ve insanlar kutuya para koyabilir. Bunları yapmak için başka birinin onayını veya işbirliğini almanıza gerek yok.

note: type: Content of: <div><p>
en: But, in the Internet, you <em>do</em> need that. For instance if want to distribute a text on the Internet, you need companies to help you do it.  You can't do it by yourself. So if you want to have a website, you need the support of an ISP or a hosting company, and you need a domain name registrar. You need them to continue to let you do what you're doing. So you're doing it effectively on sufferance, not by right.
tr: Ancak İnternette bunu <em>yapmaya</em> ihtiyacınız var. Örneğin, internette bir metin dağıtmak istiyorsanız, bunu yapmanıza yardımcı olacak şirketlere ihtiyacınız var. Bunu kendi başına yapamazsın. Yani bir web sitesine sahip olmak istiyorsanız, bir İSS'nin veya bir barındırma şirketinin desteğine ve bir alan adı kayıt kuruluşuna ihtiyacınız var. Yaptığınız şeyi yapmanıza izin vermeye devam etmeleri için onlara ihtiyacınız var. Yani bunu hak olarak değil, zoraki bir şekilde yapıyorsunuz.

note: type: Content of: <div><p>
en: And if you want to receive money, you can't just hold out a can. You need the cooperation of a payment company. And we saw that this makes all of our digital activities vulnerable to suppression. We learned this when the United States government launched a &ldquo;distributed denial of service attack&rdquo; (DDoS) against WikiLeaks. Now I'm making a bit of joke because the words &ldquo;distributed denial of service attack&rdquo; usually refer to a different kind of attack. But they fit perfectly with what the United States did. The United States went to the various kinds of network services that WikiLeaks depended on, and told them to cut off service to WikiLeaks. And they did!
tr: Ve eğer para almak istiyorsanız, öylece bir kutu uzatamazsınız. Bir ödeme şirketinin işbirliğine ihtiyacınız var. Ve bunun tüm dijital faaliyetlerimizi baskıya açık hale getirdiğini gördük. Bunu, Amerika Birleşik Devletleri hükümeti, WikiLeaks'e karşı bir &ldquo;dağıtılmış hizmet reddi saldırısı&rdquo; (DDoS) yaptığında öğrendik. Şimdi biraz şaka yapıyorum çünkü &ldquo;dağıtılmış hizmet reddi saldırısı&rdquo; genellikle farklı bir saldırı türünü ifade eder. Ancak ABD'nin yaptıklarına mükemmel bir şekilde uyuyor. Amerika Birleşik Devletleri, WikiLeaks'in bağlı olduğu çeşitli ağ hizmetlerine gitti ve onlara WikiLeaks hizmetini kesmelerini söyledi. Ve onlar da bunu yaptılar!

note: type: Content of: <div><p>
en: For instance, WikiLeaks had rented a virtual Amazon server, and the US government told Amazon: &ldquo;Cut off service for WikiLeaks.&rdquo; And it did, arbitrarily. And then, Amazon had certain domain names such as wikileaks.org. The US government tried to get all those domains shut off. But it didn't succeed, some of them were outside its control and were not shut off.
tr: Örneğin, WikiLeaks sanal bir Amazon sunucusu kiralamıştı ve ABD hükümeti Amazon'a &ldquo;WikiLeaks'e hizmeti kesin&rdquo; dedi. Ve keyfi olarak yaptı. Ve sonra Amazon'un wikileaks.org gibi belirli alan adları vardı. ABD hükümeti tüm bu alan alanlarını kapatmaya çalıştı. Ama başarılı olamadı, bazıları denetiminin dışındaydı ve kapatılmadı.

note: type: Content of: <div><p>
en: Then, there were the payment companies. The US went to PayPal and said: &ldquo;Stop transferring money to WikiLeaks or we'll make life difficult for you.&rdquo; And PayPal shut off payments to WikiLeaks. And then it went to Visa and Mastercard and got them to shut off payments to WikiLeaks.  Others started collecting money on WikiLeaks' behalf and their accounts were shut off too. But in this case, maybe something can be done.  There's a company in Iceland which began collecting money on behalf of WikiLeaks, and so Visa and Mastercard shut off its account; it couldn't receive money from its customers either. And now, that business is suing Visa and Mastercard apparently, under European Union law, because Visa and Mastercard together have a near-monopoly. They're not allowed to arbitrarily deny service to anyone.
tr: Sonra ödeme şirketleri vardı. ABD PayPal'a gitti ve &ldquo;WikiLeaks'e para aktarmayı bırakın yoksa hayatı sizin için zorlaştıracağız&rdquo; dedi. Ve PayPal, WikiLeaks'e yapılan ödemeleri kapattı. Sonra Visa ve Mastercard'a gitti ve WikiLeaks'e yapılan ödemeleri kapatmalarını sağladı. Diğerleri WikiLeaks adına para toplamaya başladı ve hesapları da kapatıldı. Ama bu durumda belki bir şeyler yapılabilir. İzlanda'da WikiLeaks adına para toplamaya başlayan bir şirket var ve bunun üzerine Visa ve Mastercard onun hesabını kapattı; müşterilerinden de para alamıyordu. Ve şimdi, görünüşe göre bu işletme Visa ve Mastercard'ı Avrupa Birliği yasası uyarınca dava ediyor çünkü Visa ve Mastercard birlikte neredeyse tekele sahip. Keyfi olarak kimseye hizmet vermeyi reddetmelerine izin verilemez.

note: type: Content of: <div><p>
en: Well, this is an example of how things need to be for all kinds of services that we use in the Internet. If you rented a store to hand out statements of what you think, or any other kind of information that you can lawfully distribute, the landlord couldn't kick you out just because he didn't like what you were saying. As long as you keep paying the rent, you have a right to continue in that store for a certain agreed-on period of time that you signed. So you have some rights that you can enforce. And they couldn't shut off your telephone line because the phone company doesn't like what you said, or because some powerful entity didn't like what you said and threatened the phone company. No! As long as you pay the bills and obey certain basic rules, they can't shut off your phone line. This is what it's like to have some rights!
tr: Bu, İnternette kullandığımız her türlü hizmet için işlerin nasıl olması gerektiğine bir örnek. Ne düşündüğünüzü beyan etmek veya yasal olarak dağıtabileceğiniz herhangi bir türde bilgi vermek için bir mağaza kiraladıysanız, ev sahibi sırf söylediklerinizden hoşlanmadığı için sizi kapı dışarı edemez. Kirayı ödemeye devam ettiğiniz sürece, imzaladığınız anlaşmadaki belirlenen süre boyunca o mağazada devam etme hakkınız vardır. Yani uygulayabileceğiniz bazı haklarınız var. Ve telefon şirketi söylediklerinizi beğenmedi diye veya güçlü bir varlık söylediklerinizi beğenmeyip telefon şirketini tehdit etti diye telefon hattınızı kapatamadılar. HAYIR! Faturaları ödediğiniz ve bazı temel kurallara uyduğunuz sürece telefon hattınızı kapatamazlar. Bazı haklara sahip olmak böyle bir şey!

note: type: Content of: <div><p>
en: Well, if we move our activities from the physical world to the virtual world, then either we have the same rights in the virtual world, or we have been harmed. So, the precarity of all our Internet activities is the last of the menaces I wanted to mention.
tr: Peki, faaliyetlerimizi fiziksel dünyadan sanal dünyaya taşırsak o zaman ya sanal dünyada da aynı haklara sahibiz ya da zarar görmüş oluyoruz. Dolayısıyla, tüm İnternet faaliyetlerimizin belirsizliği, söz etmek istediğim tehditlerin sonuncusudur.

note: type: Content of: <div><p>
en: Now I'd like to say that for more information about free software, look at gnu.org. Also look at fsf.org, which is the website of the Free Software Foundation. You can go there and find many ways you can help us, for instance. You can also become a member of the Free Software Foundation through that site. [&hellip;] There is also the Free Software Foundation of Europe fsfe.org. You can join FSF Europe also. [&hellip;]
tr: Şimdi, özgür yazılım hakkında daha fazla bilgi için gnu.org'a bakın demek istiyorum. Ayrıca Özgür Yazılım Vakfı'nın web sitesi olan fsf.org'a bakın. Örneğin, oraya gidip bize yardım edebileceğiniz birçok yol bulabilirsiniz. Bu site aracılığıyla Özgür Yazılım Vakfı'na da üye olabilirsiniz. [&hellip;] Bir de Avrupa Özgür Yazılım Vakfı fsfe.org var. FSF Avrupa'ya da katılabilirsiniz. [&hellip;]

note: type: Content of: <div><h3>
en: Footnote
tr: Dipnot

note: type: Content of: <div><ol><li>
en: As of 2017 the patents on playing MP3 files have reportedly expired.
tr: 2017 itibariyle, MP3 dosyalarını oynatmaya ilişkin patentlerin süresinin dolduğu bildirildi.

note: TRANSLATORS: Use space (SPC) as msgstr if you don't have notes. type: Content of: <div>
en: *GNUN-SLOT: TRANSLATOR'S NOTES*
tr: Bu yazıda kullanılan hacker, üstat anlamındadır: teknik beceri sahibi, problem çözmeden zevk alan ve sınırları aşan kişiler, belirli bir konuda sahip olduğu bilgiyi kullanıp daha fazlasını öğrenmeye meraklı kişiler.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Please send general FSF &amp; GNU inquiries to <a href="mailto:gnu@gnu.org">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>.  There are also <a href="/contact/">other ways to contact</a> the FSF.  Broken links and other corrections or suggestions can be sent to <a href="mailto:webmasters@gnu.org">&lt;webmasters@gnu.org&gt;</a>.
tr: Lütfen FSF ve GNU ile ilgili sorularınızı <a href="mailto:gnu@gnu.org">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a> adresine iletin. FSF ile iletişim kurmanın <a href="/contact/">başka yolları</a> da vardır. Lütfen çalışmayan bağlantıları ve başka düzeltmeleri veya önerilerinizi <a href="mailto:webmasters@gnu.org">&lt;webmasters@gnu.org&gt;</a> adresine gönderin.

note: TRANSLATORS: Ignore the original text in this paragraph, replace it with the translation of these two: We work hard and do our best to provide accurate, good quality translations.  However, we are not exempt from imperfection. Please send your comments and general suggestions in this regard to <a hr
en: Please see the <a href="/server/standards/README.translations.html">Translations README</a> for information on coordinating and contributing translations of this article.
tr: Çevirilerimizde bulmuş olabileceğiniz hataları, aklınızdaki soru ve önerilerinizi lütfen <a href="mailto:web-translators@gnu.org">bize&nbsp;bildirin</a>.</p><p>Bu yazının çeviri düzenlemesi ve sunuşu ile ilgili bilgi için lütfen <a href="/server/standards/README.translations.html">Çeviriler BENİOKU</a> sayfasına bakın. Bu sayfanın ve diğer tüm sayfaların Türkçe çevirileri gönüllüler tarafından yapılmaktadır; Türkçe niteliği yüksek bir <a href="/home.html">www.gnu.org</a> için bize yardımcı olmak istiyorsanız, <a href="https://savannah.gnu.org/projects/www-tr">çalışma&nbsp;sayfamızı</a> ziyaret edebilirsiniz.

note: type: Content of: <div><p>
en: This page is licensed under a <a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/">Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License</a>.
tr: Bu sayfa <a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/deed.tr">Creative Commons Alıntı-Türetilemez 4.0 Uluslararası Lisansı</a> altında lisanslanmıştır.

note: TRANSLATORS: Use space (SPC) as msgstr if you don't want credits. type: Content of: <div><div>
en: *GNUN-SLOT: TRANSLATOR'S CREDITS*
tr: <p><strong>Çeviriye katkıda bulunanlar:</strong></p>
    <ul>
    <li>Mert Gör <a href="mailto:mertgor@masscollabs.xyz">&lt;mertgor@masscollabs.xyz&gt;</a>, 2023.</li>
    </ul>

note: timestamp start type: Content of: <div><p>
en: Updated:
tr: Son Güncelleme:
