free-software-rocket.html - en to tr translation catalogue (24 entries)

note: type: Content of: <title>
en: Should Rockets Have Only Free Software? Free Software and Appliances - GNU Project - Free Software Foundation
tr: Roketler Yalnızca Özgür Yazılım mı Kullanmalı? Özgür Yazılım ve Aletler - GNU Projesi - Özgür Yazılım Vakfı

note: type: Content of: <div><h2>
en: Should Rockets Have Only Free Software? Free Software and Appliances
tr: Roketler Yalnızca Özgür Yazılım mı Kullanmalı? Özgür Yazılım ve Aletler

note: type: Content of: <div><address>
en: by Richard Stallman
tr: Yazan Richard Stallman

note: type: Content of: <div><p>
en: Could there be a rocket that is totally free software? Should we demand that SpaceX liberate the software in its satellite launching rockets? I don't think the person who asked me this was serious, but answering that question may illuminate similar issues about the sorts of products people really buy today.
tr: Tamamen özgür yazılım kullanan bir roket olabilir mi? SpaceX'in, yazılımı uydu fırlatma roketlerinde özgürleştirmesini talep etmeli miyiz? Bana bunu soran kişinin ciddi olduğunu sanmıyorum ancak bu soruyu yanıtlamak, insanların bugün gerçekten satın aldıkları ürünlerle ilgili benzer sorunları aydınlatabilir.

note: type: Content of: <div><p>
en: As far as I know, software as such is not capable of generating thrust.  A rocket is necessarily principally a physical device, so it can't literally <em>be</em> free software.  But it may include computerized control and telemetry systems, and thus software.
tr: Bildiğim kadarıyla bu tür bir yazılım, itme gücü üretme yeteneğine sahip değil. Bir roket esas olarak fiziksel bir aygıttır, dolayısıyla tam olarak özgür yazılım <em>olamaz</em>. Ancak bilgisayarlı denetimi ve telemetri sistemlerini ve dolayısıyla yazılım içerebilir.

note: type: Content of: <div><p>
en: If someone offered to sell me a rocket, I would treat it like any other appliance.  Consider, for instance, a thermostat.  If it contains software to be modified, all the software in it needs to be free, and I alone should have the authority to decide whether to install some change.  If, however, the software in it is not meant ever to be altered, and it communicates <em>only</em> through some limited interface, such as buttons on the control panel, a TV remote control, or a USB interface with a fixed set of commands, I would not consider it crucial to know what is inside the thermostat: whether it contains a special-purpose chip, or a processor running code, makes no direct difference to me as user.  If it does contain code, it might as well have a special chip instead, so I don't need to care which it is.
tr: Birisi bana bir roket satmayı teklif etse ona başka herhangi bir alet gibi muamele ederdim. Örneğin bir termostatı düşünün. Değiştirilecek yazılım içeriyorsa ondaki tüm yazılımların özgür olması gerekir ve benim bazı değişiklikleri kurmaya tek başıma karar verebilme yetkim olmalı. Bununla birlikte ondaki yazılımın hiç değiştirilmesi gerekmiyorsa ve <em>yalnızca</em> denetim panelindeki düğmeler, bir TV kumandası veya sabit bir komut setine sahip bir USB arabirimi gibi birtakım sınırlı arabirimler aracılığıyla iletişim kuruyorsa termostatın içinde ne olduğunu bilmenin çok önemli olduğunu düşünmezdim; özel amaçlı bir yonga veya kod çalıştıran bir işlemci içerip içermediği kullanıcı olarak benim için doğrudan bir fark yaratmaz. Kod içeriyorsa, onun yerine özel bir yonga da olabilir, bu yüzden onun hangisi olduğu umurumda değil.

note: type: Content of: <div><p>
en: I would object if that thermostat sent someone data about my activities, regardless of how that was implemented.  Once again, special chip or special code makes no direct difference.  Free software in it could give me a way to turn off the surveillance, but that is not the only way.  Another is by disconnecting its digital communication antennas, or switching them off.
tr: Bu termostat,nasıl uygulandığına bakılmaksızın, faaliyetlerim hakkında birisine veri gönderirse karşı çıkardım. Bir kez daha özel yonga veya özel kod doğrudan bir fark yaratmaz. Ondaki özgür yazılım, gözetimi kapatmam için bana bir yol sağlayabilir ancak tek yol bu değil. Bir diğeri, dijital iletişim antenlerinin bağlantısını kesmek veya onları kapatmaktır.

note: type: Content of: <div><p>
en: If the rocket contains software, releasing that as free software can be a contribution to the community, and we should appreciate that contribution&mdash;but that is a different issue.  Such release also makes it possible for people who have bought the rockets to work on improving the software in them, though the irreversible nature of many rocket failures may discourage tinkering.
tr: Roket yazılım içeriyorsa bunu özgür yazılım olarak yayımlamak topluluğa bir katkı olabilir ve bu katkıyı takdir etmeliyiz ancak bu farklı bir konudur. Bu tür bir yayım, roketleri satın alan kişilerin onlardaki yazımı iyileştirmesi için çalışmalarına da olanak sağlar ancak birçok roket başarısızlığının geri döndürülemez doğası, kurcalamaktan caydırabilir.

note: type: Content of: <div><p>
en: Readers have pointed out that SpaceX has received <a href="https://www.theverge.com/2019/6/18/18683455/nasa-space-angels-contracts-government-investment-spacex-air-force">important financial support from the US government</a> to develop its rockets.  By rights, accepting this support should require SpaceX to release the rocket software under a free license, even if it uses that software only inside its own rockets.
tr: Okuyucular SpaceX'in roketlerini geliştirmek için <a href="https://www.theverge.com/2019/6/18/18683455/nasa-space-angels-contracts-government-investment-spacex-air-force">ABD hükümetinden önemli finansal destek</a> aldığına işaret ettiler. Usulen, bu desteği kabul eden SpaceX'in, bu yazılımı sadece kendi roketlerinde kullanıyor olsa bile, roket yazılımını özgür bir yazılım olarak yayınlaması gerekir.

note: type: Content of: <div><p>
en: Given the experience of Tesla cars, which are full of surveillance and tracking malware that Tesla can change but the owner can't, I suppose SpaceX rockets have that too.  If someday rockets are sold like today's cars and tractors, <a href="/philosophy/free-software-even-more-important.html">software in them would be unjust</a>, and it would <a href="/proprietary/proprietary.html">probably be malware</a>.  If the manufacturer could install modified software in it but the owner could not, that too would be unjust.  People are starting to recognize this: look at the right-to-repair movement, which demands only the beginning of these freedoms (much less than freeing the car's software) and nonetheless faces a hard fight.
tr: Tesla şirketinin değiştirebileceği ancak araba sahibinin yapamayacağı gözetim ve izleme amaçlı kötücül yazılımlarla dolu Tesla arabalarının deneyimi göz önüne alındığında, SpaceX roketlerinde de bu durumun olduğunu varsayabilirim. Bir gün roketler bugünün arabaları ve traktörleri gibi satılırsa <a href="/philosophy/free-software-even-more-important.html">onlardaki yazılım da adaletsiz olacaktır</a> ve <a href="/proprietary/proprietary.html">büyük olasılıkla kötücül yazılım olacaktır</a>. Üretici değiştirilmiş yazılımı ona kurabilir ancak sahibi kuramazsa bu adaletsizliktir. İnsanlar bunun farkına varmaya başlıyor; yalnızca bu özgürlüklerin verilmesini talep eden (arabanın yazılımı özgürleştirmekten çok daha azını talep eden) ve her şeye rağmen zorlu bir mücadele ile karşı karşıya olan onarım hakkı hareketine bakın.

note: type: Content of: <div><p>
en: However, I don't think SpaceX sells rockets; I think it provides the service of launching payloads in its own rockets.  That makes the issue totally different: if you are a customer, you're not operating the rocket; SpaceX is doing that.
tr: Ancak SpaceX'in roket sattığını düşünmüyorum: Kendi roketlerinde yük fırlatma hizmetini sağladığını düşünüyorum. Bu, sorunu tamamen farklılaştırır; bir müşteri olarak roketi kullanan siz değilsiniz: Bunu yapan SpaceX.

note: type: Content of: <div><p>
en: The rocket that SpaceX uses is not like your own car or van, or even a car or van leased to you.  Rather, it's comparable to a moving company's van that is, for the moment, transporting your books and furniture to your specified destination.  It is the moving company that deserves control over the software in that van&mdash;not the customer of the moment.
tr: SpaceX'in kullandığı roket, kendi arabanız veya kamyonetiniz hatta size kiralanan bir araba veya kamyonet gibi değildir. Aksine bu, şu an için, kitaplarınızı ve mobilyalarınızı belirttiğiniz yere taşıyan, bir taşıma şirketinin kamyonetiyle karşılaştırılabilir. O kamyonetteki yazılım üzerinde denetimi hak eden; o anki müşteri değil, taşıma şirkettir.

note: type: Content of: <div><p>
en: It makes sense to treat the job of transporting your things to Outer Mongolia, or to outer space, as a service because the job is mostly self-contained and mostly independent of the customer (&ldquo;mostly&rdquo; does not mean &ldquo;absolutely&rdquo; or &ldquo;100%&rdquo;), so the instructions for the job are simple (take these boxes to address A by date D).
tr: Eşyalarınızı Dış Moğolistan'a veya uzay boşluğuna taşıma işini bir hizmet olarak ele almak mantıklıdır, çünkü iş çoğunlukla müstakil ve müşteriden bağımsızdır (&ldquo;çoğunlukla&rdquo;; &ldquo;kesinlikle&rdquo; veya &ldquo;%100&rdquo; anlamına gelmez), bu yüzden işle ilgili yönergeler yalındır (bu kutuları D tarihine kadar A adresine götürün).

note: type: Content of: <div><p>
en: If SpaceX has released the rocket software under a free license, that would give you the right to make, use and distribute modified versions, but would not give you the right to modify the code running in SpaceX's rocket.
tr: Eğer SpaceX roket yazılımını özgür bir lisans altında yayınlamış olsaydı, bu da bize değiştirilmiş sürümleri oluşturma ve yayma hakkı verirdi, fakat bu durum bize SpaceX'in roketinde çalışan kodu değiştirme hakkını vermezdi.

note: type: Content of: <div><p>
en: But there is a kind of activity which a hypothetical future spaceship might do, which should never be treated as a service: private computational activity.  That's because a private computational activity is exactly what you could do on your own computer in freedom, given suitable free software.
tr: Ancak, gelecekteki varsayımsal uzay gemisinin yapabileceği, asla bir hizmet olarak ele alınmaması gereken bir tür faaliyet vardır; özel bilişim faaliyeti. Bunun nedeni, özel bir bilişim faaliyetinin, uygun özgür yazılım verildiğinde, tam olarak kendi bilgisayarınızda özgürce yapabileceğiniz bir şey olmasıdır.

note: type: Content of: <div><p>
en: When a program's task is to do computing for you, you are entitled to demand control over what it does and how, not just that it obey your orders as it interprets them.  You are entitled, in other words, to use your own copy of a free program, running on a computer you control.
tr: Bir programın görevi sizin için bilişim görevlerini yerine getirmektir, salt komutlarınızı yorumladığı biçimiyle uymasını talebi değil, onun ne ve nasıl yapıldığı üzerinde denetim talebi hakkına da sahip olursunuz. Başka bir deyişle kontrol ettiğiniz bir bilgisayarda çalışan özgür bir programın kendi kopyasını kullanma hakkına sahipsiniz.

note: type: Content of: <div><p>
en: No wonder there are companies that would like you to cede control over your computing activities to them, by labeling those activities as &ldquo;services&rdquo; to be done on their servers with programs that they control.  Even things as minutely directed by the user as text editing! This is a scheme to get you to substitute their power for your freedom.  We call that &ldquo;Service as a Software Substitute,&rdquo; SaaSS for short (see &ldquo;<a href="/philosophy/who-does-that-server-really-serve.html">Who does that server really serve?</a>&rdquo;), and we reject it.
tr: Hiç kuşku yok ki bu faaliyetleri, kendi denetledikleri programlarla sunucularında yapılacak &ldquo;hizmetler&rdquo; olarak etiketleyerek bilişim faaliyetleriniz üzerindeki denetiminizi onlara bırakmanızı isteyen şirketler var. Kullanıcı tarafından özenle yönetilen metin düzenleme gibi şeyleri bile! Bu, onların iktidarını özgürlüğünüzün yerine koymanızı sağlayacak bir düzen. Buna kısaca &ldquo;Yazılım Yerine Hizmet&rdquo; (&ldquo;Service as a Software Substitute&rdquo;), kısaca SaaSS, adını veriyoruz (bkz. &ldquo;<a href="/philosophy/who-does-that-server-really-serve.html">Bu sunucu gerçekte kime hizmet ediyor?</a>&rdquo;) ve biz bunu reddediyoruz.

note: type: Content of: <div><p>
en: For instance, imagine a hypothetical SpaceX Smart Spaceship, which as a &ldquo;service&rdquo; wants to know all about your business so SpaceX servers can decide for you what cargoes to buy and sell on which planets.  That planning service would be SaaSS&mdash;therefore a dis-service.  Instead of using that dis-service, you should do that planning with your copy of free software on your own computer.
tr: Örneğin bir &ldquo;hizmet&rdquo; olarak işinizle ilgili her şeyi bilmek isteyen varsayımsal bir SpaceX Akıllı Uzay Gemisi'ni zihninizde canlandırın, böylece SpaceX sunucuları sizin için hangi kargoları hangi gezegenlerde alıp satacağınıza karar verebilir. Bu planlama hizmeti, SaaSS olabilir; dolayısıyla bu planlama hizmeti, bir hizmet<b><em>siz</em></b>lik olacaktır. Bu hizmet<b><em>siz</em></b>liği kullanmak yerine bu planlamayı kendi bilgisayarınızdaki özgür yazılım kopyanızla yapmalısınız.

note: type: Content of: <div><p>
en: SpaceX and others could then legitimately offer you the non-computational service of transporting cargoes, and you could use it sometimes; or you could choose some other method, perhaps to buy a spaceship and operate it yourself.
tr: SpaceX ve diğerleri size yasal olarak bilişim olmayan kargo taşıma hizmeti sunabilir ve bunu bazı durumlarda kullanabilirsiniz; Veya başka bir yöntem seçebilirsiniz, belki de bir uzay gemisi satın alır ve onu kendi başına kullanırsınız.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Please send general FSF &amp; GNU inquiries to <a href="mailto:gnu@gnu.org">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>.  There are also <a href="/contact/">other ways to contact</a> the FSF.  Broken links and other corrections or suggestions can be sent to <a href="mailto:webmasters@gnu.org">&lt;webmasters@gnu.org&gt;</a>.
tr: Lütfen FSF ve GNU ile ilgili sorularınızı <a href="mailto:gnu@gnu.org">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a> adresine iletin. FSF ile iletişim kurmanın <a href="/contact/">başka yolları</a> da vardır. Lütfen çalışmayan bağlantıları ve başka düzeltmeleri veya önerilerinizi <a href="mailto:webmasters@gnu.org">&lt;webmasters@gnu.org&gt;</a> adresine gönderin.

note: TRANSLATORS: Ignore the original text in this paragraph, replace it with the translation of these two: We work hard and do our best to provide accurate, good quality translations.  However, we are not exempt from imperfection. Please send your comments and general suggestions in this regard to <a hr
en: Please see the <a href="/server/standards/README.translations.html">Translations README</a> for information on coordinating and contributing translations of this article.
tr: Çevirilerimizde bulmuş olabileceğiniz hataları, aklınızdaki soru ve önerilerinizi lütfen <a href="mailto:web-translators@gnu.org">bize&nbsp;bildirin</a>.</p><p>Bu yazının çeviri düzenlemesi ve sunuşu ile ilgili bilgi için lütfen <a href="/server/standards/README.translations.html">Çeviriler BENİOKU</a> sayfasına bakın. Bu sayfanın ve diğer tüm sayfaların Türkçe çevirileri gönüllüler tarafından yapılmaktadır; Türkçe niteliği yüksek bir <a href="/home.html">www.gnu.org</a> için bize yardımcı olmak istiyorsanız, <a href="https://savannah.gnu.org/projects/www-tr">çalışma&nbsp;sayfamızı</a> ziyaret edebilirsiniz.

note: type: Content of: <div><p>
en: This page is licensed under a <a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/">Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License</a>.
tr: Bu sayfa <a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/deed.tr">Creative Commons Alıntı-Türetilemez 4.0 Uluslararası Lisansı</a> altında lisanslanmıştır.

note: TRANSLATORS: Use space (SPC) as msgstr if you don't want credits. type: Content of: <div><div>
en: *GNUN-SLOT: TRANSLATOR'S CREDITS*
tr: <p><strong>Çeviriye katkıda bulunanlar:</strong></p>
    <ul>
    <li>The FLOSS Information <a href="mailto:theflossinformation@gmail.com">&lt;theflossinformation@gmail.com&gt;</a>, 2020.</li>
    </ul>

note: timestamp start type: Content of: <div><p>
en: Updated:
tr: Son Güncelleme:
