lessig-fsfs-intro.html - en to nl translation catalogue (31 entries)

note: type: Content of: <title>
en: Introduction to Free Software, Free Society - GNU Project - Free Software Foundation
nl: Inleiding: Vrije Software, Vrije Maatschappij - GNU-project - Free Software Foundation

note: type: Content of: <div><h2>
en: Introduction to <cite>Free Software, Free Society: The Selected Essays of Richard M. Stallman</cite>
nl: Inleiding <cite>Vrije Software, Vrije Maatschappij: Gebundelde artikelen van Richard M. Stallman</cite>

note: type: Content of: <div><address>
en: by Lawrence Lessig&nbsp;<a href="#lessig"><sup>[*]</sup></a>
nl: door Lawrence Lessig&nbsp;<a href="#lessig"><sup>[*]</sup></a>

note: type: Content of: <div><p>
en: Every generation has its philosopher&mdash;a writer or an artist who captures the imagination of a time. Sometimes these philosophers are recognized as such; often it takes generations before the connection is made real. But recognized or not, a time gets marked by the people who speak its ideals, whether in the whisper of a poem, or the blast of a political movement.
nl: Iedere generatie heeft zijn filosoof &mdash; een schrijver of artiest die de tijdgeest aanvoelt en vastlegt. Soms worden deze filosofen als zodanig erkend; vaak gaan er generaties overheen voordat het besef doordringt. Maar erkend of niet, een tijdperk wordt gedefinieerd door de personen die daarin hun idealen verwoorden. Of dit nu gaat via een bescheiden gedicht of een complete politieke beweging.

note: type: Content of: <div><p>
en: Our generation has a philosopher. He is not an artist, or a professional writer. He is a programmer. Richard Stallman began his work in the labs of <abbr title="Massachusetts Institute of Technology">MIT</abbr>, as a programmer and architect building operating system software. He has built his career on a stage of public life, as a programmer and an architect founding a movement for freedom in a world increasingly defined by &ldquo;code.&rdquo;
nl: Onze generatie heeft een filosoof. Hij is geen artiest, noch een professioneel schrijver. Hij is een programmeur. Richard Stallman startte in de laboratoria van het <abbr title="Massachusetts Institute of Technology">MIT</abbr>, als programmeur en architect van besturingssystemen. Hij heeft zeer publiekelijk carri&eacute;re gemaakt en was de stichter, architect en programmeur van een vrijheidsbeweging, in een wereld die steeds meer gedomineerd wordt door &ldquo;code.&rdquo;

note: type: Content of: <div><p>
en: &ldquo;Code&rdquo; is the technology that makes computers run. Whether inscribed in software or burned in hardware, it is the collection of instructions, first written in words, that directs the functionality of machines. These machines&mdash;computers&mdash;increasingly define and control our life. They determine how phones connect, and what runs on TV. They decide whether video can be streamed across a broadband link to a computer. They control what a computer reports back to its manufacturer. These machines run us. Code runs these machines.
nl: &ldquo;Code&rdquo; is de technologie die computers aan het werk zet. Of dit nu vastgelegd is in software of ge&euml;tst in hardware, het is die verzameling instructies, allereerst vastgelegd in woorden, die de functionaliteit van de machine bepalen. Deze machines &mdash; computers &mdash; bepalen meer en meer ons leven. Ze bepalen hoe telefoons worden doorverbonden en wat er op TV te zien is. Ze bepalen of video door een breedbandverbinding kan worden gestuurd naar een andere computer. Ze bepalen wat een computer terug rapporteert aan de fabrikant. Deze machines sturen ons. Code stuurt de machines.

note: type: Content of: <div><p>
en: What control should we have over this code? What understanding? What freedom should there be to match the control it enables? What power?
nl: Hoeveel grip moeten we op die code hebben? Hoeveel moeten we ervan begrijpen? Hoeveel vrijheid moet er zijn om tegenwicht te bieden aan die controlerende macht? Welke macht?

note: type: Content of: <div><p>
en: These questions have been the challenge of Stallman's life. Through his works and his words, he has pushed us to see the importance of keeping code &ldquo;free.&rdquo; Not free in the sense that code writers don't get paid, but free in the sense that the control coders build be transparent to all, and that anyone have the right to take that control, and modify it as he or she sees fit. This is &ldquo;free software&rdquo;; &ldquo;free software&rdquo; is one answer to a world built in code.
nl: Deze vragen hebben Stallman's leven bepaald. Via zijn woorden en daden dwingt hij ons het belang van &ldquo;vrije&rdquo; code in te zien. Niet vrij in de zin dat programmeurs er niet voor betaald hoeven te worden (&ldquo;free&rdquo; kan in het Engels ook gratis betekenen) maar vrij in de zin dat de gemaakte sturing transparant is en dat iedereen dit kan bekijken en naar willekeur kan veranderen.  Dat is &ldquo;vrije software&rdquo;; &ldquo;Vrije software&rdquo; is een antwoord op een wereld die bestaat uit code.

note: type: Content of: <div><p>
en: &ldquo;Free.&rdquo; Stallman laments the ambiguity in his own term. There's nothing to lament. Puzzles force people to think, and this term &ldquo;free&rdquo; does this puzzling work quite well. To modern American ears, &ldquo;free software&rdquo; sounds utopian, impossible. Nothing, not even lunch, is free. How could the most important words running the most critical machines running the world be &ldquo;free&rdquo;? How could a sane society aspire to such an ideal?
nl: &ldquo;Vrij.&rdquo; Stallman betreurt de dubbele betekenis. Er valt niets te treuren. Puzzels laten mensen nadenken, en het begrip &ldquo;vrij&rdquo; (&ldquo;free&rdquo;) maakt er een mooie puzzel van. Voor Amerikaanse begrippen klinkt &ldquo;vrije software&rdquo; utopisch, onmogelijk. Niets is gratis, alleen de zon. Hoe bestaat het dat die belangrijke woorden die die essenti&euml;le machines sturen die de wereld laten draaien, &ldquo;vrij&rdquo; zijn? Hoe kan een nuchtere samenleving dit ideaal nastreven?

note: type: Content of: <div><p>
en: Yet the odd clink of the word &ldquo;free&rdquo; is a function of us, not of the term. &ldquo;Free&rdquo; has different senses, only one of which refers to &ldquo;price.&rdquo; A much more fundamental sense of &ldquo;free&rdquo; is the &ldquo;free,&rdquo; Stallman says, in the term &ldquo;free speech,&rdquo; or perhaps better in the term &ldquo;free labor.&rdquo; Not free as in costless, but free as in limited in its control by others. Free software is control that is transparent, and open to change, just as free laws, or the laws of a &ldquo;free society,&rdquo; are free when they make their control knowable, and open to change. The aim of Stallman's &ldquo;free software movement&rdquo; is to make as much code as it can transparent, and subject to change, by rendering it &ldquo;free.&rdquo;
nl: Maar, de betekenis van het woord &ldquo;vrij&rdquo; is iets wat wij er aan geven. &ldquo;Vrij&rdquo; heeft meerdere betekenissen, waarvan er slechts &eacute;&eacute;ntje slaat op de &ldquo;prijs&rdquo;. Een veel fundamenteler betekenis is de &ldquo;vrij&rdquo; van vrijheid of, zoals Stallman zegt, vrijheid van meningsuiting of, wellicht nog beter, vrijheid van arbeid. Niet vrij als in gratis maar vrij als in vrij van teveel sturing en controle door anderen. Van vrije software is de controle openbaar en open voor veranderingen, net als vrije wetten, of de wetten van een vrije &ldquo;gemeenschap&rdquo; vrij zijn wanneer de controle erop openbaar is en openstaat voor veranderingen. Het doel van Stallman's vrije software gemeenschap is om zoveel mogelijk code openbaar te maken, en ook klaar voor veranderingen door het &ldquo;vrij&rdquo; te maken.

note: type: Content of: <div><p>
en: The mechanism of this rendering is an extraordinarily clever device called &ldquo;copyleft&rdquo; implemented through a license called GPL. Using the power of copyright law, &ldquo;free software&rdquo; not only assures that it remains open, and subject to change, but that other software that takes and uses &ldquo;free software&rdquo; (and that technically counts as a &ldquo;derivative work&rdquo;) must also itself be free.  If you use and adapt a free software program, and then release that adapted version to the public, the released version must be as free as the version it was adapted from. It must, or the law of copyright will be violated.
nl: Het mechanisme wat hiervoor wordt gebruikt is de uiterst slimme &ldquo;auteursplicht&rdquo; (&ldquo;copyleft&rdquo;); aangebracht via een licentie met de naam GPL. De macht van het auteursrecht wordt gebruikt om zeker te stellen dat vrije software openbaar blijft en open voor veranderingen. Tegelijkertijd moet andere software die ervan is afgeleid (en dus telt als een &ldquo;afgeleid werk&rdquo; volgens het auteursrecht) zelf ook vrij zijn. Wanneer je vrije software gebruikt en veranderd, en deze veranderingen ook weer publiceert, dan moet die versie net zo vrij zijn als waar het van is afgeleid. Dat moet, anders is het een overtreding van de auteurswet.

note: type: Content of: <div><p>
en: &ldquo;Free software,&rdquo; like free societies, has its enemies. Microsoft has waged a war against the GPL, warning whoever will listen that the GPL is a &ldquo;dangerous&rdquo; license. The dangers it names, however, are largely illusory. Others object to the &ldquo;coercion&rdquo; in GPL's insistence that modified versions are also free. But a condition is not coercion. If it is not coercion for Microsoft to refuse to permit users to distribute modified versions of its product Office without paying it (presumably) millions, then it is not coercion when the GPL insists that modified versions of free software be free too.
nl: Vrije software heeft, net als vrije gemeenschappen, zijn tegenstanders.  Microsoft heeft de oorlog verklaard aan de GPL en vertelt aan iedereen die het weten wil dat de GPL een gevaarlijke licentie is. De gevaren die ze opnoemen echter, bestaan voornamelijk in de verbeelding. Anderen maken bezwaar tegen de &ldquo;dwang&rdquo; die de GPL oplegt waarbij gewijzigde versies ook vrij moeten zijn. Maar een voorwaarde is nog geen dwang. Wanneer het geen dwang is als Microsoft geen toestemming geeft gewijzigde versies van hun Office produkt te verspreiden zonder het betalen van (waarschijnlijk) miljoenen aan hun, dan is het ook geen dwang wanneer de GPL erop staat dat gewijzigde versies van zijn software ook vrij zijn.

note: type: Content of: <div><p>
en: And then there are those who call Stallman's message too extreme. But extreme it is not. Indeed, in an obvious sense, Stallman's work is a simple translation of the freedoms that our tradition crafted in the world before code. &ldquo;Free software&rdquo; would assure that the world governed by code is as &ldquo;free&rdquo; as our tradition that built the world before code.
nl: En dan zijn er nog diegenen die de boodschap van Stallman te extreem vinden.  Maar het is allesbehalve extreem. Inderdaad moge het duidelijk zijn dat het werk van Stallman een voortzetting is op de simpele traditie van vrijheden die ontstaan is in de wereld v&oacute;&oacute;r de code. &ldquo;Vrije software&rdquo; verzekert ons ervan dat de wereld zoals deze nu door code wordt bepaald, net zo &ldquo;vrij&rdquo; zal zijn als de vanzelfsprekende vrijheid in de wereld v&oacute;&oacute;r die code.

note: type: Content of: <div><p>
en: For example: A &ldquo;free society&rdquo; is regulated by law. But there are limits that any free society places on this regulation through law: No society that kept its laws secret could ever be called free. No government that hid its regulations from the regulated could ever stand in our tradition. Law controls.  But it does so justly only when visibly. And law is visible only when its terms are knowable and controllable by those it regulates, or by the agents of those it regulates (lawyers, legislatures).
nl: Bijvoorbeeld: Een &ldquo;vrije maatschappij&rdquo; wordt gereguleerd door wetgeving. Maar er zijn grenzen die een vrije maatschappij stelt aan de regulering via wetten: geen maatschappij die zijn wetten geheim houdt kan ooit vrij worden genoemd. Geen overheid die zijn wetten verborgen houdt voor de maatschappij past in onze traditie. De wet reguleert. Maar doet dit alleen goed wanneer het in alle openheid gebeurt. En er is alleen openheid wanneer de voorwaarden bekend en be&iuml;nvloedbaar zijn door degenen die het reguleert. Of door de vertegenwoordigers ervan (advocaten, gerechtsdienaren).

note: type: Content of: <div><p>
en: This condition on law extends beyond the work of a legislature. Think about the practice of law in American courts. Lawyers are hired by their clients to advance their clients' interests. Sometimes that interest is advanced through litigation. In the course of this litigation, lawyers write briefs. These briefs in turn affect opinions written by judges. These opinions decide who wins a particular case, or whether a certain law can stand consistently with a constitution.
nl: Deze voorwaarde waaraan de wet moet voldoen gaat verder dan de wetgevende macht.  Denk daarbij aan hoe het er in de Amerikaanse rechtbank aan toe gaat. Advocaten worden door cli&euml;nten ingehuurd om hun belangen te verdedigen. Soms wordt dit belang gediend met het voeren van een rechtszaak. Tijdens zo'n rechtszaak schrijven advocaten pleidooien. Deze be&iuml;nvloeden op hun beurt de mening van rechters. Deze mening bepaald wie een rechtszaak wint, of dat een bepaalde wet op gespannen voet staat met de grondwet.

note: type: Content of: <div><p>
en: All the material in this process is free in the sense that Stallman means.  Legal briefs are open and free for others to use. The arguments are transparent (which is different from saying they are good) and the reasoning can be taken without the permission of the original lawyers. The opinions they produce can be quoted in later briefs. They can be copied and integrated into another brief or opinion. The &ldquo;source code&rdquo; for American law is by design, and by principle, open and free for anyone to take. And take lawyers do&mdash;for it is a measure of a great brief that it achieves its creativity through the reuse of what happened before. The source is free; creativity and an economy is built upon it.
nl: Alle materiaal binnen dit proces is vrij in de zin die Stallman bedoelt.  Pleidooien zijn openbaar en iedereen kan er vrijelijk gebruik van maken. De argumenten zijn zichtbaar (wat niet betekent dat ze goed zijn) en een pleidooi mag men opnieuw gebruiken zonder toestemming te vragen aan de advocaat die hem bedacht. De resulterende meningen en uitspraken kan men weer in latere pleidooien gebruiken. Ze kunnen worden gekopi&euml;erd en ge&iuml;ntegreerd in nieuwe pleidooien en uitspraken. De &ldquo;broncode&rdquo; van het Amerikaans recht is willens en wetens open en vrij voor iedereen om te gebruiken. En dat doen advocaten dan ook &mdash; want een goed pleidooi springt creatief om met eerdere gebeurtenissen. De bron is vrij; creativiteit en de economie bouwen er op voort.

note: type: Content of: <div><p>
en: This economy of free code (and here I mean free legal code) doesn't starve lawyers. Law firms have enough incentive to produce great briefs even though the stuff they build can be taken and copied by anyone else. The lawyer is a craftsman; his or her product is public. Yet the crafting is not charity.  Lawyers get paid; the public doesn't demand such work without price. Instead this economy flourishes, with later work added to the earlier.
nl: Deze economie van vrije code (en ik bedoel hier de juridische code) veroordeelt advocaten niet tot de bedelstaf. Advocatenkantoren hebben genoeg inkomsten voor het maken van goede pleidooien, ook al maken ze gebruik van materiaal waar iedereen toegang toe heeft. De advocaat is een ambachtsman; zijn of haar produkt is openbaar. Maar het maken van pleidooien is geen liefdadigheid. Advocaten worden betaald; men eist niet dat dit soort werk gratis wordt gedaan. In plaats daarvan bloeit deze economie, waarbij later werk toe wordt gevoegd aan eerdere werken.

note: type: Content of: <div><p>
en: We could imagine a legal practice that was different&mdash;briefs and arguments that were kept secret; rulings that announced a result but not the reasoning.  Laws that were kept by the police but published to no one else. Regulation that operated without explaining its rule.
nl: We zouden ons een ander soort rechtssysteem voor kunnen stellen &mdash; pleidooien en argumenten die geheim worden gehouden; gerechtelijke uitspraken die alleen het resultaat geven maar niet hoe men hiertoe gekomen is. Wetten die door de politie worden gehandhaafd maar verder aan niemand bekend worden gemaakt.  Regulering die aktief is maar zonder uitleg van de spelregels.

note: type: Content of: <div><p>
en: We could imagine this society, but we could not imagine calling it &ldquo;free.&rdquo; Whether or not the incentives in such a society would be better or more efficiently allocated, such a society could not be known as free. The ideals of freedom, of life within a free society, demand more than efficient application.  Instead, openness and transparency are the constraints within which a legal system gets built, not options to be added if convenient to the leaders. Life governed by software code should be no less.
nl: We zouden ons een dergelijke maatschappij voor kunnen stellen maar we kunnen deze onmogelijk &ldquo;vrij&rdquo; noemen. Ook al zouden de middelen in een dergelijke maatschappij beter verdeeld zijn, zo'n maatschappij kun je niet vrij noemen. De idealen van vrijheid, van leven in een vrije gemeenschap, gaat om meer dan een effici&euml;nte verdeling van middelen. Een rechtssysteem moet in plaats daarvan op openheid en transparantie worden gebouwd, niet met opties die de leiders goed uit komen. Het leven met software code zou niet minder moeten zijn.

note: type: Content of: <div><p>
en: Code writing is not litigation. It is better, richer, more productive. But the law is an obvious instance of how creativity and incentives do not depend upon perfect control over the products created. Like jazz, or novels, or architecture, the law gets built upon the work that went before. This adding and changing is what creativity always is. And a free society is one that assures that its most important resources remain free in just this sense.
nl: Het schrijven van programma's is geen procesvoering. Het is beter, rijker, productiever. Maar het recht is een duidelijk voorbeeld over hoe creativiteit en beloning los staan van volledige controle over de gemaakte produkten. Net als jazz, literatuur en architectuur bouwt het recht voort op werk wat reeds eerder gedaan is. Dit toevoegen en veranderen is de essentie van creativiteit. En een vrije gemeenschap waakt ervoor dat juist zijn belangrijkste bronnen in die zin vrij blijven.

note: type: Content of: <div><p>
en: For the first time, this book collects the writing and lectures of Richard Stallman in a manner that will make their subtlety and power clear. The essays span a wide range, from copyright to the history of the free software movement.  They include many arguments not well known, and among these, an especially insightful account of the changed circumstances that render copyright in the digital world suspect. They will serve as a resource for those who seek to understand the thought of this most powerful man&mdash;powerful in his ideas, his passion, and his integrity, even if powerless in every other way. They will inspire others who would take these ideas, and build upon them.
nl: Voor het eerst is in dit boek het verzameld werk van Richard Stallman bijeengebracht op een manier die de kracht en subtiliteit ervan goed uit laat komen. De verhandelingen bestrijken een groot gebied. Van auteursrecht tot de geschiedenis van de vrije software beweging. Er staan veel minder bekende meningen in, met daartussen een zeer inzichtelijk stuk over hoe, door de veranderende omstandigheden, het auteursrecht in de digitale wereld verdacht is geworden. De verhalen zullen diegenen helpen die nieuwsgierig zijn naar de motivatie en gedachtegang van deze krachtige man &mdash; met krachtige idee&euml;n, passie en integriteit ook al is hij machteloos op ieder ander gebied.  Ze zullen een inspiratie zijn voor diegenen die het gedachtengoed een warm hart toedragen en men zal hierop verder bouwen.

note: type: Content of: <div><p>
en: I don't know Stallman well. I know him well enough to know he is a hard man to like. He is driven, often impatient. His anger can flare at friend as easily as foe. He is uncompromising and persistent; patient in both.
nl: Ik ken Stallman niet zo goed. Ik ken hem goed genoeg om te weten dat hij niet snel je sympathie zal winnen. Hij is gedreven, vaak ongeduldig. Hij kan kwaad uitvallen naar zowel vriend als vijand. Hij is compromisloos en vasthoudend; en geduldig in beide.

note: type: Content of: <div><p>
en: Yet when our world finally comes to understand the power and danger of code&mdash;when it finally sees that code, like laws, or like government, must be transparent to be free&mdash;then we will look back at this uncompromising and persistent programmer and recognize the vision he has fought to make real: the vision of a world where freedom and knowledge survives the compiler. And we will come to see that no man, through his deeds or words, has done as much to make possible the freedom that this next society could have.
nl: Maar wanneer onze wereld uiteindelijk de macht en het gevaar van code zal gaan inzien &mdash; wanneer men zich eindelijk realiseert dat code, net als wetten of openbaar bestuur, transparant moet zijn om echt vrij te zijn &mdash; dan zal men terugkijken op deze compromisloze en vasthoudende programmeur en de visie begrijpen waarvoor hij heeft gevochten: de visie van een wereld waarin vrijheid en wetenschap de compiler overleven. En we zullen inzien dat niemand zoveel heeft gedaan, in woord en daad, om de vrijheid van die toekomstige maatschappij te waarborgen.

note: type: Content of: <div><p>
en: We have not earned that freedom yet. We may well fail in securing it. But whether we succeed or fail, in these essays is a picture of what that freedom could be. And in the life that produced these words and works, there is inspiration for anyone who would, like Stallman, fight to create this freedom.
nl: We hebben deze vrijheid nog niet verdient. We zouden hierin nog wel eens kunnen falen. Maar of het ons lukt of niet, in deze verhandelingen wordt reeds een beeld geschetst van hoe het zou kunnen zijn. En uit dit leven en werk kan men inspiratie putten wanneer men, net als Stallman, wil vechten voor het behalen van deze vrijheid.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: [*] Lawrence Lessig was then Professor of Law at Stanford Law School.
nl: [*] Lawrence Lessig was toen Professor in de Rechten, Stanford Law School.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Learn more about <a href="https://shop.fsf.org/product/free-software-free-society/"><cite>Free Software, Free Society: The Selected Essays of Richard M. Stallman</cite></a>.
nl: <a href="https://shop.fsf.org/product/free-software-free-society/">Meer over <cite>Free Software, Free Society: The Selected Essays of Richard M. Stallman</cite></a>.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Please send general FSF &amp; GNU inquiries to <a href="mailto:gnu@gnu.org">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>.  There are also <a href="/contact/">other ways to contact</a> the FSF.  Broken links and other corrections or suggestions can be sent to <a href="mailto:webmasters@gnu.org">&lt;webmasters@gnu.org&gt;</a>.
nl: Gelieve algemene vragen over FSF &amp; GNU te sturen naar <a href="mailto:gnu@gnu.org">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>. Er zijn ook nog <a href="/contact/">andere manieren om in contact te komen</a> met de FSF. Foute links en andere correcties graag sturen aan <a href="mailto:webmasters@gnu.org">&lt;webmasters@gnu.org&gt;</a>.

note: TRANSLATORS: Ignore the original text in this paragraph, replace it with the translation of these two: We work hard and do our best to provide accurate, good quality translations.  However, we are not exempt from imperfection. Please send your comments and general suggestions in this regard to <a hr
en: Please see the <a href="/server/standards/README.translations.html">Translations README</a> for information on coordinating and contributing translations of this article.
nl: We doen ons best om goede vertalingen te maken maar staan altijd open voor verbeteringen. Suggesties, op- en aanmerkingen sturen aan: <a href="mailto:web-translators@gnu.org">&lt;web-translators@gnu.org&gt;</a>.</p> <p>Zie <a href="/server/standards/README.translations.html"> Translations README</a> voor informatie over het onderhoud van vertalingen op deze website.

note: type: Content of: <div><p>
en: This page is licensed under a <a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/">Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License</a>.
nl: Deze pagina is uitgebracht onder de <a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/deed.nl">Creative Commons Naamsvermelding-GeenAfgeleideWerken 4.0 Internationaal licentie</a>.

note: TRANSLATORS: Use space (SPC) as msgstr if you don't want credits. type: Content of: <div><div>
en: *GNUN-SLOT: TRANSLATOR'S CREDITS*
nl: <strong>Vertaling:</strong> <a href="//savannah.gnu.org/projects/www-nl">www-nl</a>

note: timestamp start type: Content of: <div><p>
en: Updated:
nl: Bijgewerkt:
