road-to-gnu.html - en to tr translation catalogue (92 entries)

note: type: Content of: <title>
en: The Road to GNU - GNU Project - Free Software Foundation
tr: GNU'ya Giden Yol - GNU Projesi - Özgür Yazılım Vakfı

note: type: Content of: <div><h2>
en: The Road to GNU
tr: GNU'ya Giden Yol

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Richard Stallman describes the experiences that prepared him to fight for a free software world.
tr: Richard Stallman, kendisini özgür yazılım dünyası için savaşmaya hazırlayan deneyimleri anlatıyor.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Around April 1983, Stallman wrote an <a href="http://catb.org/jargon/oldversions/jarg150.txt">introduction to <cite>The Happy Hacker - A Dictionary of Computer Slang</cite></a>. In it, he talks about his experiences at the MIT AI Lab and the Lisp Machine Wars. He also details how Emacs was developed. The text below is an <a href="http://www.lysator.liu.se/history/garb/txt/87-2-rms.txt">updated version from late 1983</a>, shortly after the <a href="/gnu/initial-announcement.html">initial announcement</a> of GNU.
tr: 1983 yılı Nisan ayı civarında Stallman <a href="http://catb.org/jargon/oldversions/jarg150.txt"><cite>Mutlu Üstat - Bilgisayar Argo Sözlüğü</cite></a>'ne bir giriş yazdı. Girişte MIT YZ Laboratuvarı ve Lisp Makine Savaşları'ndaki deneyimlerinden bahsediyor. Ayrıca Emacs'ın nasıl geliştirildiğini de ayrıntılarıyla anlatıyor. Aşağıdaki metin, <a href="http://www.lysator.liu.se/history/garb/txt/87-2-rms.txt">1983 sonlarından</a>, GNU'nun <a href="/gnu/initial-announcement.html">ilk duyurusu</a>ndan kısa bir süre sonraki, güncellenmiş bir sürümdür.

note: type: Content of: <div><div><h3>
en: Table of contents
tr: İçindekiler

note: type: Content of: <div><div><ul><li>
en: <a href="#ai-lab">The Artificial Intelligence Lab</a>
tr: <a href="#ai-lab">Yapay Zekâ Laboratuvarı</a>

note: type: Content of: <div><div><ul><li>
en: <a href="#philosophy-manifest">Philosophy Manifest in the Lab's Achievements</a>
tr: <a href="#philosophy-manifest">Laboratuvarın Başarılarından Bir Felsefe Ortaya Çıkıyor</a>

note: type: Content of: <div><div><ul><li>
en: <a href="#printer-name">What's Your Printer's Name?</a>
tr: <a href="#printer-name">Yazıcınızın Adı Ne?</a>

note: type: Content of: <div><div><ul><li>
en: <a href="#betrayed">The Lab Betrayed</a>
tr: <a href="#betrayed">Laboratuvar İhanete Uğradı</a>

note: type: Content of: <div><div><ul><li>
en: <a href="#war">War Breaks Out</a>
tr: <a href="#war">Savaş Çıkıyor</a>

note: type: Content of: <div><div><ul><li>
en: <a href="#where">Where Do I Go Now?</a>
tr: <a href="#where">Şimdi Nereye Gideceğim?</a>

note: type: Content of: <div><p><small>
en: <small>Machine Room Folk Dance, Thursday at 8 PM
tr: <small>Makine Odası Halk Dansları, Perşembe saat 20.00'de

note: type: Content of: <div><p><small>
en: Come Celebrate the Joy of Programming,
tr: Gelin Programlamanın Keyfini Kutlayın,

note: type: Content of: <div><p><small>
en: with the World's Most Enjoyable Computers.
tr: dünyanın En Zevkli Bilgisayarları ile.

note: type: Content of: <div><p>
en: There were only five of us dancing, but we had a good time.</small>
tr: Sadece beş kişi dans ediyorduk ama iyi vakit geçirdik.</small>

note: type: Content of: <div><p>
en: My first experience with computers was with manuals for various languages that I borrowed from counselors at camp.  I would write programs on paper just because of the fascination of the concept of programming.  I had to strain to think of what the programs should do, because I had nothing to supply me with a goal except that I wanted to program.  I wrote programs to add up the cubes of a table of numbers in several assembler languages at various times.
tr: Bilgisayarlarla ilk deneyimim, kamptaki danışmanlardan ödünç aldığım çeşitli dillerdeki kılavuzlarla oldu. Programlama kavramının büyüleyiciliğinden dolayı programları kağıt üzerine yazardım. Programların ne yapması gerektiğini düşünmek zorunda kaldım, çünkü programlamak istemem dışında bana bir amaç sağlayacak hiçbir şeyim yoktu. Çeşitli zamanlarda, çeşitli birleştirici dillerinde bir sayı tablosunun küplerini toplayan programlar yazdım.

note: type: Content of: <div><p>
en: The first actual computers I met were IBM 360's, at the IBM New York Scientific Center, when I was a student in high school.  There I quickly developed interest in language design, operating systems and text editors.  Hired for the summer to write a boring numerical analysis program in Fortran, I surprised my boss by finishing it after a couple of weeks and spent the rest of the summer writing a text editor in APL.
tr: Tanıştığım ilk gerçek bilgisayarlar, lisede öğrenciyken IBM New York Bilim Merkezi'nde bulunan IBM 360'lardı. Orada hızla dil tasarımına, işletim sistemlerine ve metin düzenleyicilerine ilgi duymaya başladım. Yazın Fortran'da sıkıcı bir sayısal analiz programı yazmak üzere işe alındım, birkaç hafta sonra bitirerek patronumu şaşırttım ve yazın geri kalanını APL'de bir metin düzenleyici yazarak geçirdim.

note: type: Content of: <div><p>
en: I also quickly manifested a lack of proper reverence for authority.  The whole center had been denied access to the IBM computer in the building, and we had to use slow telephone connections to the Cambridge Scientific Center.  One day an IBM executive came to tell us about the work various IBM scientific centers were doing, and finished with, &ldquo;<i>Of course you all know the important work being done here.</i>&rdquo; I asked him, &ldquo;<i>If our work is so important, why can't we use the computer in this building any more?</i>&rdquo; After the meeting, my friends told me they had wanted to say such a thing but were afraid of reprisals! Why? Certainly nothing happened to me as a result.  They seem to have learned the habit of cowering before authority even when not actually threatened.  How very nice for authority.  I decided not to learn this particular lesson.
tr: Ayrıca otoriteye gereken saygının eksikliğini de hızla gösterdim. Tüm merkezin binadaki IBM bilgisayarına erişimi engellenmişti ve Cambridge Bilim Merkezi'ne yavaş telefon bağlantılarını kullanmak zorunda kaldık. Bir gün bir IBM yöneticisi bize çeşitli IBM bilim merkezlerinin yapmakta olduğu çalışmaları anlatmak için geldi ve şunları söyledi: &ldquo;<i>Tabii ki burada yapılan önemli çalışmaları hepiniz biliyorsunuz.</i>&rdquo; Ona &ldquo;Eğer işimiz bu kadar önemliyse, neden bu binadaki bilgisayarı artık kullanamıyoruz? diye sordum.&rdquo; Toplantıdan sonra arkadaşlarım bana böyle bir şey söylemek istediklerini ancak misillemelerden korktuklarını söylediler! Neden? Sonuçta bana hiçbir şey olmadı. Gerçekte tehdit edilmediklerinde bile otoritenin önünde sinme alışkanlığını öğrenmiş görünüyorlar. Otorite için ne kadar hoş. Bu özel dersi öğrenmemeye karar verdim.

note: type: Content of: <div><h3>
en: The Artificial Intelligence Lab
tr: Yapay Zekâ Laboratuvarı

note: type: Content of: <div><p>
en: The New York Scientific Center closed down just in time for me to move away to college.  I found that the Cambridge Scientific Center wasn't interested in me, which was very lucky for me, because it spared me from remaining ignorant of the far superior non-IBM computers, especially the PDP-10 and PDP-11 from Digital.  Awake now to the fact that all computers were not equal fun, I sniffed around for the most enjoyable ones, and found them at the MIT Artificial Intelligence Lab.  There a bunch of people who termed themselves &ldquo;hackers&rdquo; had created their own timesharing system, the Incompatible Timesharing System, designed specifically to facilitate hacking.  ITS and all the utility programs (including the debugging program DDT which was also the &ldquo;shell&rdquo; called HACTRN) were maintained right there.  I came by looking for documentation of their system (how naive of me).  I left without any documentation since it didn't exist, but with a summer job instead.  I had been hired by an engineer/administrator, Russel Noftsker&mdash;ironically, the same man who was later to play a primary role in the lab's ruin.  The job became permanent and lasts to this day.
tr: New York Bilim Merkezi tam da üniversiteye taşınacağım sırada kapandı. Cambridge Bilim Merkezi'nin benimle ilgilenmediğini fark ettim ki bu benim için bir şanstı çünkü bu beni çok daha üstün IBM dışı bilgisayarlara, özellikle de Digital'in PDP-10 ve PDP-11'ine karşı bilgisiz kalmaktan kurtardı. Artık tüm bilgisayarların eşit derecede eğlenceli olmadığı gerçeğinin farkına vardım, en eğlenceli olanları araştırdım ve onları MIT Yapay Zekâ (YZ) Laboratuvarı'nda buldum. Kendilerine &ldquo;üstat&rdquo; [çn. hacker, bkz. (1)] adını veren bir grup insan vardı. Özellikle bilgisayar üstatlığını kolaylaştırmak için tasarlanmış kendi zaman paylaşım sistemlerini, Uyumsuz Zaman Paylaşım Sistemi'ni (ITS) geliştirmişlerdi. ITS ve tüm yardımcı programlar (aynı zamanda HACTRN adı verilen &ldquo;kabuk&rdquo; olan hata ayıklama programı DDT dahil) tam da orada geliştiriliyor ve bakımları yapılıyordu. Sistemlerinin belgelerini bulmaya gelmiştim (ne kadar safım). Belgeleri olmadığı için herhangi bir belge olmadan ama onun yerine bir yaz işiyle ayrıldım. Bir mühendis/yönetici olan Russel Noftsker tarafından işe alınmıştım (işe bakın ki, daha sonra laboratuvarın yıkılmasında birincil rol oynayacak olan aynı adam). İş kalıcı hale geldi ve bugüne kadar sürüyor.

note: type: Content of: <div><p>
en: Once I showed I was competent, I had free rein of the entire operating system, an opportunity to learn and be productive that few labs and no company would have given me.  The hackers' attitude was, &ldquo;<i>If you can do a good job, go right ahead&mdash;whoever you are.</i>&rdquo;
tr: Yetkin olduğumu gösterdikten sonra, tüm işletim sistemi üzerinde tam yetkiye sahip oldum; çok az laboratuvarın ve hiçbir şirketin bana sağlayamayacağı bir öğrenme ve üretken olma fırsatına sahip oldum. Bilgisayar üstatlarının tutumu şuydu: &ldquo;<i>İyi bir iş çıkarabiliyorsan, kim olursan ol, devam et.</i>&rdquo;

note: type: Content of: <div><p>
en: With the AI lab as a comparison, I came to see how little freedom and how many unnecessary difficulties people had elsewhere.  At IBM, and at Harvard, power was very unequally distributed.  A few people gave orders and the rest (if they were not me) took them.  Professors would have their own terminals, which were usually idle, while the rest of us often could not work because there were too few shared terminals.  People would ask, &ldquo;<i>Are you authorized to do this</i>,&rdquo; rather than, &ldquo;<i>Do you know how to do this? Is it constructive?</i>&rdquo; They would rather have a job done by an authorized moron than by an unknown genius.  I ceased to frequent Harvard's computer lab because MIT was so much better.  (I was majoring in physics; there was no need for a natural hacker to take formal classes in computers, as hacking challenging programs among good hackers is a better training).
tr: YZ laboratuvarıyla karşılaştırdığımda, insanların başka yerlerde ne kadar az özgürlüğü olduğunu ve ne kadar çok gereksiz zorlukla karşılaştıklarını gördüm. IBM'de ve Harvard'da güç çok eşitsiz bir şekilde dağıtılmıştı. Birkaç kişi emir verir, geri kalanlar (eğer ben değilsem) emirleri alırdı. Profesörlerin kendi terminalleri vardı ve bunlar genellikle boştaydı, geri kalanımız ise çok az sayıda ortak terminal olduğu için çoğu zaman çalışamıyorduk. İnsanlar &ldquo;<i>Bunu nasıl yapacağınızı biliyor musunuz? Yararlı mı?</i>&rdquo; yerine &ldquo;<i>Bunu yapmaya yetkili misiniz</i>?&rdquo; diye soracaktır. Bir işin bilinmeyen bir dahi tarafından yapılmasındansa yetkili bir salak tarafından yapılmasını tercih ederler. MIT çok daha iyi olduğu için Harvard'ın bilgisayar laboratuvarına sık sık gitmeyi bıraktım. (Fizik alanında uzmanlaşıyordum; iyi bilgisayar üstatları arasında zorlayıcı programları hacklemek daha iyi bir eğitim olduğundan, doğal bir bilgisayar üstatının resmi bilgisayar dersleri almasına gerek yoktu).

note: type: Content of: <div><p>
en: The AI lab attitude was different.  We had a tradition of breaking open the door of any professor who dared to lock up a terminal in his office.  They would come back to an open door and a note saying, &ldquo;<i>Please don't make us waste our time unlocking this terminal.</i>&rdquo; The terminals are there to be used, and they are wasted if they are idle. We extended the same attitude to computer time.  The PDP-10 executes 300,000 instructions every second. If no user asks for them, it spends them on counting how long it has had nothing useful to do.  It's better for them to be used by anyone at all for any constructive purpose, than to be wasted.  So we allowed &ldquo;tourists&rdquo;&mdash;guest users&mdash;as long as they did not get in the way.  We encouraged them to learn about the system, looking for the few who would become hackers and join us.  There are at least two lab staff members and one MIT professor who got started this way.
tr: YZ laboratuvarının tutumu farklıydı. Ofisindeki bir terminali kilitlemeye cesaret eden her profesörün kapısını kırarak açma geleneğimiz vardı. Açık bir kapıyla ve &ldquo;Lütfen bu terminalin kilidini açarak zamanımızı boşa harcamamıza izin vermeyin.&rdquo; yazan bir notla karşılaştılar. Terminaller kullanılmak için vardır ve boşta kalmaları halinde boşa giderler. Aynı tutumu bilgisayar zamanına da genişlettik. PDP-10 her saniyede 300.000 talimat yürütür. Hiçbir kullanıcı bunları istemezse, ne kadar süredir yapacak yararlı bir şeyin olmadığını saymaya harcar. Bunların herhangi biri tarafından herhangi bir yararlı amaç için kullanılması, israf edilmesinden daha iyidir. Bu nedenle, yolumuza çıkmadıkları sürece &ldquo;turistlere&rdquo;, &ldquo;misafir kullanıcılara&rdquo; izin verdik. Bilgisayar üstatı olup bize katılacak birkaç kişiyi arayarak onları sistem hakkında bilgi almaya teşvik ettik. Bu şekilde başlayan en az iki laboratuvar personeli ve bir MIT profesörü var.

note: type: Content of: <div><p>
en: I found that the computer systems reflected these differences in attitudes between organizations.  For example, most computer systems are designed with security features that allow a few people to tell everyone else what they can and can't do.  The few have the power and nobody can challenge it.  We hackers called this &ldquo;fascism&rdquo; because such computer systems really have the social organization of totalitarian police states.
tr: Bilgisayar sistemlerinin kuruluşlar arasındaki tutum farklılıklarını yansıttığını buldum. Örneğin, çoğu bilgisayar sistemi, birkaç kişinin başkalarına ne yapıp ne yapamayacaklarını söylemesine olanak tanıyan güvenlik özellikleriyle tasarlanmıştır. Azınlığın gücü var ve kimse buna karşı çıkamaz. Biz üstatlar buna &ldquo;faşizm&rdquo; dedik; çünkü bu tür bilgisayar sistemleri gerçekten de totaliter polis devletlerinin toplumsal örgütlenmesine sahiptir.

note: type: Content of: <div><p>
en: In order to prevent the users from turning off the security, a fortress must be erected around the system programs.  Every possible avenue through the walls has to be guarded, or the downtrodden masses will sneak through.  It turns out to be impossible for the computer to distinguish between sneaking through the walls and many other activities that people frequently need to do in order to do their jobs.  Since maintaining security is more important than getting work done, all such activities are forbidden.  The result is that you must frequently ask one of the elite to do something for you that you aren't allowed to do.  If he doesn't like you or anything about you, or if he wants a bribe, he can make your job twice as hard as it really ought to be with hardly any effort.
tr: Kullanıcıların güvenliği kapatmasını önlemek için sistem programlarının etrafına bir kale inşa edilmesi gerekmektedir. Duvarların içinden geçebilecek her yol korunmalı, yoksa ezilen kitleler gizlice içeri girecek. Bilgisayarın, duvarlardan gizlice geçmek ile insanların işlerini yapmak için sıklıkla yapmak zorunda kaldıkları diğer birçok faaliyetleri birbirinden ayırmasının imkansız olduğu ortaya çıkıyor. Güvenliği sağlamak iş yapmaktan daha önemli olduğundan bu tür faaliyetlerin tümü yasaktır. Sonuç olarak elitlerden birinden, yapmanıza izin verilmeyen bir şeyi sizin için yapmasını sık sık istemek zorunda kalırsınız. Eğer senden veya seninle ilgili herhangi bir şeyden hoşlanmıyorsa veya rüşvet istiyorsa, hiç çaba harcamadan işini olması gerekenden iki kat daha zorlaştırabilir.

note: type: Content of: <div><p>
en: It's taken for granted that only the elite will be allowed to modify or install any system programs lest the underlings sneak in a &ldquo;trojan horse&rdquo; to turn off the security.  (This restriction is enforced using &ldquo;file protection.&rdquo;)  Just the opposite of the AI lab where a tourist working on system programs meant he was starting to make himself useful and become a hacker.  Their way fewer people can contribute to improving the system, and the users learn a fatalistic, despairing attitude toward system deficiencies.  They learn the mental outlook of a slave.
tr: Astların bir &ldquo;truva atı&rdquo;nı gizlice sokmaması için yalnızca elitlerin herhangi bir sistem programını değiştirmesine veya kurmasına izin verileceği kabul ediliyor. Güvenliği kapatmak için. (Bu kısıtlama &ldquo;dosya koruması&rdquo; kullanılarak uygulanır.) Sistem programları üzerinde çalışan bir turistin kendisini yararlı kılmaya ve bir bilgisayar üstatı olmaya başlaması anlamına geldiği YZ laboratuvarının tam tersi. Böylece daha az insan sistemin iyileştirilmesine katkıda bulunabilir ve kullanıcılar sistem eksikliklerine karşı kaderci ve umutsuz bir tutum benimserler. Bir kölenin zihinsel bakış açısını öğrenirler.

note: type: Content of: <div><p>
en: At a place like Digital Equipment, even the people whose job it is to improve the system have to contend with so much bureaucracy that their effectiveness and morale are halved.  As Robert Townsend said in &ldquo;Up the Organization,&rdquo; most institutions demoralize their workers and waste their potential by hindering them from doing their jobs well.  Security and privileges are the way it is done on a computer system.
tr: Digital Equipment gibi bir yerde, işi sistemi geliştirmek olan insanlar bile o kadar çok bürokrasi ile uğraşmak zorunda kalıyor ki, etkinlikleri ve moralleri yarıya düşüyor. Robert Townsend'in &ldquo;Organizasyonu Yücelt&rdquo; kitabında söylediği gibi; çoğu kurum çalışanlarının işlerini iyi yapmalarını engelleyerek morallerini bozuyor ve potansiyellerini boşa harcıyor. Güvenlik ve ayrıcalıklar bir bilgisayar sisteminde yapılma şeklidir.

note: type: Content of: <div><p>
en: Most people accept such regimes because they expect jobs to be onerous and hope for nothing from their jobs except money.  But for the hackers hacking was more than &ldquo;just&rdquo; a job, it was a way of life.  The original hackers made sure they would have no such problems by omitting security and file protection from the design of the system.  Users of our system were free men, asked to behave responsibly.  Instead of an elite of power, we had an elite of knowledge, composed of whoever was motivated to learn.  Since nobody could dominate others on our machine, the lab ran as an anarchy.  The visible success of this converted me to anarchism&#8239;<a href="#ft1">[1]</a>.  To most people, &ldquo;anarchy&rdquo; means &ldquo;wasteful, destructive disorder,&rdquo; but to an anarchist like me it means voluntary organization as needed, with emphasis on goals, not rules and no insistence on uniformity for uniformity's sake.  Anarchism does not mean advocating a dog-eat-dog jungle.  American society is already a dog-eat-dog jungle, and its rules maintain it that way.  We wish to replace these rules with a concern for constructive cooperation.
tr: Çoğu insan bu tür rejimleri kabul ediyor çünkü işlerin külfetli olmasını bekliyorlar ve işlerinden para dışında hiçbir şey beklemiyorlar. Ancak bilgisayar üstatları için bilgisayar üstatlığı &ldquo;sadece&rdquo; bir iş olmaktan çok daha fazlasıydı, bir yaşam biçimiydi. Orijinal bilgisayar üstatları, sistemin tasarımından güvenlik ve dosya korumasını çıkararak bu tür sorunlarla karşılaşmayacaklarından emin oldular. Sistemimizin kullanıcıları sorumlu davranmaları istenen özgür insanlardı. İktidar elitleri yerine, öğrenmeye güdülenmiş bilgi elitleri vardı. Bizim makinemizde hiç kimse diğerlerine hükmedemediği için laboratuvar bir anarşi gibi çalışıyordu. Bunun gözle görülür başarısı beni anarşizme dönüştürdü&#8239;<a href="#ft1">[1]</a>. Çoğu insan için &ldquo;anarşi&rdquo; &ldquo;savurgan, yıkıcı düzensizlik&rdquo; anlamına gelir; ama benim gibi bir anarşist için bu, kurallara değil, hedeflere vurgu yapan ve tekdüzelik uğruna tekdüzelik konusunda ısrar etmeyen, gerektiğinde gönüllü örgütlenme anlamına gelir. Anarşizm, herkesin kıran kırana rekabetini savunmak değildir. Amerikan toplumu zaten herkesin kıran kırana rekabet ettiği bir toplumdur ve kuralları onu bu şekilde sürdürmektedir. Bu kuralları yapıcı işbirliğiyle değiştirmek istiyoruz.

note: type: Content of: <div><p>
en: The file protection on most computer systems means that great attention is paid to how you can restrict who can do what to your files.  Users are taught to expect that file protection is all that stands between them and having their work destroyed every day.  We hackers, who lived happily for years without file protection and did not feel we were missing anything called their attitude &ldquo;paranoia.&rdquo; It was extremely useful that everything in the system was accessible; this meant a bug could not hide in a file you were not allowed to fix.
tr: Çoğu bilgisayar sistemindeki dosya koruması, dosyalarınıza kimin ne yapabileceğini nasıl kısıtlayabileceğinize büyük önem verildiği anlamına gelir. Kullanıcılara, çalışmalarının her gün yok edilmesiyle aralarında duran tek şeyin dosya koruması olduğunu beklemeleri öğretiliyor. Biz üstatlar yıllarca dosya koruması olmadan mutlu bir şekilde yaşadık ve &ldquo;paranoya&rdquo; olarak adlandırılan hiçbir şeyi kaçırdığımızı hissetmedik. Sistemdeki her şeyin erişilebilir olması son derece yararlı oldu; bu, düzeltmenize izin verilmeyen bir dosyada bir hatanın gizlenemeyeceği anlamına geliyordu.

note: type: Content of: <div><p>
en: We carried these attitudes into programming language design as well.  Consider the &ldquo;structured programming&rdquo; movement, with its &ldquo;ban the GOTO&rdquo; platform.  These people said, &ldquo;<i>All you programmers except we few are [in]competent.  We know how you should program.  We will design languages that force you to program that way, then we will force you to use them.</i>&rdquo; We hackers felt that a more appropriate way to improve programming languages was to identify and provide constructs that were easier to use; to help the user write good programs rather than hassle him if he might be writing a bad one.  And we provided the facilities so that users could create their own constructs if they did not like the ones we provided.
tr: Bu tutumlarımızı programlama dili tasarımına da taşıdık. &ldquo;GOTO'yu yasakla&rdquo; platformuyla birlikte &ldquo;Yapılandırılmış programlama&rdquo; hareketini düşünün. Bu insanlar, &ldquo;<i>Tüm programcıların hepsi değil de az sayıdaki biz yeter[siz]iz dediler. Nasıl programlamanız gerektiğini biz biliyoruz. Sizi bu şekilde programlamaya zorlayacak diller tasarlayacağız, sonra da bu dilleri kullanmaya zorlayacağız.</i>&rdquo; Biz bilgisayar üstatları, programlama dillerini geliştirmenin daha uygun bir yolunun, kullanımı daha kolay yapıları belirleyip sağlamak olduğunu hissettik; kullanıcının kötü bir program yazması durumunda onu rahatsız etmek yerine iyi programlar yazmasına yardımcı olmak. Ve kullanıcıların bizim sunduklarımızı beğenmemeleri durumunda kendi yapılarını oluşturabilmeleri için olanaklar sağladık.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Philosophy Manifest in the Lab's Achievements
tr: Laboratuvarın Başarılarından Bir Felsefe Ortaya Çıkıyor

note: type: Content of: <div><p>
en: The AI lab attitudes are an intrinsic part of my best-known work, the EMACS full-screen editor (to which Guy Steele and others also contributed).  Nowadays full-screen editors (&ldquo;word processing&rdquo; programs) are common, and are found on every home computer.  In 1973, display terminals were more expensive than printers, so most people still used printing terminals, and those who had display terminals usually used them as if they were printing terminals (that is, as &ldquo;GLASS TTY&rdquo;'s).  The AI lab had displays but no screen editor yet.
tr: YZ laboratuvarının tutumları, en iyi bilinen çalışmam olan EMACS tam ekran düzenleyicisinin (Guy Steele ve diğerlerinin de katkıda bulunduğu) temel bir parçasıdır. Günümüzde tam ekran düzenleyiciler (&ldquo;kelime işleme&rdquo; programları) yaygındır ve her ev bilgisayarında bulunur. 1973'te ekran terminalleri yazıcılardan daha pahalıydı, bu nedenle çoğu insan hâlâ yazdırma terminallerini kullanıyordu ve ekran terminalleri olanlar genellikle bunları sanki yazdırma terminalleriymiş gibi (yani &ldquo;CAM TTY&rdquo;ler gibi) kullanıyorlardı. YZ laboratuvarında ekranlar vardı ancak henüz ekran düzenleyici yoktu.

note: type: Content of: <div><p>
en: EMACS is unusual among screen editors because it is powerful and extensible.  EMACS contains its own programming facility which I used to provide commands that other editors don't have, and which users use to provide any commands they want which I didn't give them.  Users can make libraries of commands and share them, and when they do a good job, the libraries become part of the standard EMACS system just by being included in the manual.
tr: EMACS, güçlü ve genişletilebilir olması nedeniyle ekran düzenleyiciler arasında alışılmadık bir durumdur. EMACS, diğer düzenleyicilerin sahip olmadığı komutları sağlamak için kullandığım ve kullanıcıların benim onlara vermediğim komutları sağlamak için kullandıkları kendi programlama olanağını içerir. Kullanıcılar komutlardan oluşan kütüphaneler oluşturup paylaşabiliyor ve iyi bir iş çıkardıklarında kütüphaneler sadece kılavuza dahil edilerek standart EMACS sisteminin bir parçası haline geliyor.

note: type: Content of: <div><p>
en: Many other editors have had &ldquo;macro&rdquo; facilities.  EMACS has a programming language for writing editor commands, completely separate from the usual editing language.  Because it does not have to be an editing language, it can be a much better programming language, good for writing complicated programs.  The second ingredient is to make no distinction between the implementor and the user.  Nearly all the &ldquo;built in&rdquo; commands of EMACS are written just like user extensions.  Each user can replace them or change them for himself.
tr: Diğer birçok düzenleyicinin &ldquo;makro&rdquo; araçları vardı. EMACS, düzenleyici komutları yazmaya yönelik, alışılagelmiş düzenleme dilinden tamamen ayrı bir programlama diline sahiptir. Bir düzenleme dili olması gerekmediği için çok daha iyi bir programlama dili olabilir, karmaşık programlar yazmak için iyidir. İkinci unsur uygulayıcı ve kullanıcı arasında ayrım yapmamaktır. Neredeyse tüm &ldquo;yerleşik&rdquo; ürünler; EMACS komutları tıpkı kullanıcı uzantıları gibi yazılır. Her kullanıcı bunları değiştirebilir veya kendisi değiştirebilir.

note: type: Content of: <div><p>
en: The development of EMACS followed a path that illustrates the nature of the lab.  When I came to the lab, the editor was TECO, a printing-terminal editor with some more programming facilities than other editors.  The user would type a command string of many commands, and then TECO would execute it.  On a display terminal, TECO knew how to redisplay the text of the file after each command string.  The natural way to provide screen editing was to add it to TECO and adapt the existing redisplay mechanism.
tr: EMACS'ın gelişimi laboratuvarın doğasını gösteren bir yol izledi. Laboratuvara geldiğimde düzenleyici, diğer düzenleyicilerden biraz daha fazla programlama olanağına sahip bir baskı terminali düzenleyicisi olan TECO'ydu. Kullanıcı birçok komuttan oluşan bir komut dizisi yazacak ve ardından TECO bunu yürütecekti. TECO, bir ekran terminalinde, her komut dizisinden sonra dosya metninin nasıl yeniden görüntüleneceğini biliyordu. Ekran düzenlemeyi sağlamanın doğal yolu, onu TECO'ya eklemek ve mevcut yeniden görüntüleme mekanizmasını uyarlamaktı.

note: type: Content of: <div><p>
en: Originally, the screen editor was just one of TECO's commands.  Its power was very limited, and if you needed to do anything fancy, such as save the file on disk or search for a string, you would exit from the screen editor and use regular TECO for a while.  Then a user suggested that I provide a couple of screen-editor commands that the user could hook up to a saved TECO command string or &ldquo;macro.&rdquo; In implementing this, I discovered that it was just as easy to let the user replace any of the screen editor's commands with a saved TECO command string.
tr: Başlangıçta ekran düzenleyici TECO'nun komutlarından yalnızca biriydi. Gücü çok sınırlıydı ve dosyayı diske kaydetmek veya bir karakter dizisi aramak gibi süslü bir şey yapmanız gerekiyorsa, ekran düzenleyiciden çıkıp bir süre normal TECO'yu kullanıyordunuz. Daha sonra bir kullanıcı, kullanıcının kayıtlı bir TECO komut dizisine veya &ldquo;makrosuna&rdquo; bağlanabileceği birkaç ekran düzenleyici komutu sağlamamı önerdi. Bunu uygularken, kullanıcının ekran düzenleyici komutlarından herhangi birini kayıtlı bir TECO komut dizesiyle değiştirmesine izin vermenin de aynı derecede kolay olduğunu keşfettim.

note: type: Content of: <div><p>
en: This touched off an explosion.  Everybody and his brother was writing his own collection of redefined screen-editor commands, a command for everything he typically liked to do.  People would pass them around and improve them, making them more powerful and more general.  The collections of redefinitions gradually became system programs in their own right.  Their scope increased, so that there was less and less reason ever to use TECO for actual editing.  It became just a programming language for writing editors.  We started to categorize it mentally as a programming language rather than as an editor with programming as an extra feature, and this meant comparing it with other programming languages instead of other editors.  The result was a demand for many features that other programming languages had.  I improved TECO in this way while other hackers used the new features to improve their editors written in TECO.
tr: Bu bir patlamaya neden oldu. Cümbür cemaat genellikle yapmaktan hoşlandığı her şey için bir komut olan, yeniden tanımlanmış ekran düzenleyici komutlarından oluşan kendi koleksiyonunu yazıyordu. İnsanlar bunları başkalarına aktarıp geliştirerek daha güçlü ve daha genel hale getireceklerdi. Yeniden tanımlamaların derlemesi yavaş yavaş kendi başlarına sistem programları haline geldi. Kapsamları genişledi ve gerçek düzenleme için TECO'yu kullanmak için giderek daha az neden oluştu. Sadece düzenleyici yazmak için bir programlama dili haline geldi. Ekstra bir özellik olarak programlamaya sahip bir düzenleyici olarak değil, zihinsel olarak bir programlama dili olarak sınıflandırmaya başladık ve bu, onu diğer düzenleyiciler yerine diğer programlama dilleriyle karşılaştırmak anlamına geliyordu. Sonuç, diğer programlama dillerinin sahip olduğu birçok özelliğe olan talepti. Diğer üstatlar yeni özellikleri kullanarak TECO'da yazdıkları düzenleyicileri geliştirirken ben TECO'yu bu şekilde iyileştirdim.

note: type: Content of: <div><p>
en: After about two years of this wild evolution, Guy Steele decided it was time to write one editor that would combine the best ideas of all the rest.  We started together, but he soon drifted off to his other interests. I called the editor EMACS, for &ldquo;<i>editing macros</i>.&rdquo; Besides, I wanted the name of the new editor to have a single-letter abbreviation, and &ldquo;E&rdquo; was one of the letters not already in use.
tr: Yaklaşık iki yıl süren bu çılgın evrimin ardından Guy Steele, diğerlerinin en iyi fikirlerini birleştirecek bir düzenleyici yazma zamanının geldiğine karar verdi. Birlikte başladık ama çok geçmeden diğer ilgi alanlarına yöneldi. &ldquo;<i>Makroları düzenlemek</i> için EMACS düzenleyicisini aradım.&rdquo; Ayrıca yeni düzenleyicinin isminin tek harf kısaltması olmasını ve &ldquo;E&rdquo; halihazırda kullanılmayan harflerden biriydi.

note: type: Content of: <div><p>
en: Thus, the standard EMACS command language was the result of years of experimenation by many user-maintainers on their own editors, something possible only because of extensibility and the AI lab's attitude of encouraging users to add to the system.  On the fateful day when I gave users the power to redefine their own screen editors, I didn't know that it would lead to an earth-shaking new editor.  I was following the AI lab heuristic that it is always good to give the user more power.  AI lab attitudes then encouraged users to use the power and to share what they produced thereby.
tr: Bu nedenle, standart EMACS komut dili, birçok kullanıcı bakımcısının kendi düzenleyicileri üzerinde yıllarca süren deneylerinin sonucuydu; bu, yalnızca genişletilebilirlik ve YZ laboratuvarının kullanıcıları sisteme ekleme yapmaya teşvik etme tutumu sayesinde mümkün oldu. Kullanıcılara kendi ekran düzenleyicilerini yeniden tanımlama yetkisi verdiğim o önemli günde, bunun dünyayı sarsacak yeni bir düzenleyiciye yol açacağını bilmiyordum. Kullanıcıya daha fazla güç vermenin her zaman iyi olduğuna dair YZ laboratuvarının zihinsel kestirmesini takip ediyordum. YZ laboratuvarının tutumları daha sonra kullanıcıları gücü kullanmaya ve bu sayede ürettiklerini paylaşmaya teşvik etti.

note: type: Content of: <div><p>
en: I worked on EMACS for about five years, distributing it to everyone free with the condition that they give back all extensions they made, so as to help EMACS improve.  I called this arrangement the &ldquo;EMACS commune.&rdquo; As I shared, it was their duty to share, to work with each other rather than against.  EMACS is now used at all the best university computer science departments and lots of other places.  It's also been imitated about ten times.  Sad to say, many of these imitations lack the real essence of EMACS, which is its extensibility; they are &ldquo;ersatz EMACSes&rdquo; which imitate the superficial appearance only.
tr: EMACS üzerinde yaklaşık beş yıl çalıştım ve EMACS'in gelişmesine yardımcı olmak için, yaptıkları tüm uzantıları geri vermeleri koşuluyla herkese özgürce olarak dağıttım. Bu düzenlemeye &ldquo;EMACS topluluğu&rdquo; adını verdim. Paylaştığım gibi paylaşmak, birbirlerine karşı çalışmak yerine birlikte çalışmak onların göreviydi. EMACS artık en iyi üniversitelerin bilgisayar bilimleri bölümlerinde ve diğer birçok yerde kullanılıyor. Ayrıca yaklaşık on kez taklit edilmiştir. Ne yazık ki bu taklitlerin birçoğu EMACS'ın gerçek özü olan genişletilebilirliğinden yoksundur; bunlar, yalnızca yüzeysel görünümü taklit eden &ldquo;ersatz EMACS'lardır&rdquo;.

note: type: Content of: <div><p>
en: Nowadays EMACS users hardly ever edit with TECO, and most don't even know TECO.  In fact, I've forgotten how to edit with TECO.  I got so used to thinking in terms of programming with TECO that on a few rare occasions when I needed to edit with it I was at a loss for a minute or so.  The reflexes were all gone.
tr: Günümüzde EMACS kullanıcıları neredeyse hiç TECO ile düzenleme yapmıyor ve çoğu TECO'yu bilmiyor bile. Aslında TECO ile nasıl düzenleme yapacağımı unuttum. TECO ile programlama açısından düşünmeye o kadar alışmıştım ki, birkaç nadir durumda onunla düzenleme yapmam gerektiğinde bir dakika kadar ne yapacağımı şaşırırdım. Reflekslerin hepsi gitmişti.

note: type: Content of: <div><p>
en: I've noticed that one sign that an editor improvement is a valuable one is when, after using it for a couple of weeks, I forget how to do without it.  This proves it must have required a great effort to keep in practice to do things the old way.
tr: Düzenleyicideki iyileştirmenin değerli olduğunun bir işaretinin, onu birkaç hafta kullandıktan sonra onsuz nasıl yapacağımı unutmam olduğunu fark ettim. Bu, işleri eski yöntemle yapmayı pratikte sürdürmenin büyük bir çaba gerektirdiğini kanıtlıyor.

note: type: Content of: <div><p>
en: I don't think that anything like EMACS could have been developed commercially.  Businesses have the wrong attitudes.  The primary axiom of the commercial world toward users is that they are incompetent, and that if they have any control over their system they will mess it up.  The primary goal is to give them nothing specific to complain about, not to give them a means of helping themselves.  This is the same as why the FDA would rather kill a thousand people by keeping drugs off the market than one person by releasing a drug by mistake.  The secondary goal is to give managers power over users, because it's the managers who decide which system to buy, not the users.  If a corporate editor has any means for extensibility, they will probably let your manager decide things for you and give you no control at all.  For both of these reasons, a company would never have designed an editor with which users could experiment as MIT users did, and they would not have been able to build on the results of the experiments to produce an EMACS.  In addition, the company would not like to give you the source code, and without that, it is much harder to write extensions.
tr: EMACS gibi bir şeyin ticari olarak geliştirilebileceğini düşünmüyorum. İşletmelerin tutumları yanlış. Ticari dünyanın kullanıcılara yönelik temel aksiyomu, onların beceriksiz olduğu ve sistemleri üzerinde herhangi bir kontrole sahip oldukları takdirde onu alt üst edecekleridir. Temel amaç onlara şikayet edecekleri özel bir şey vermek değil, onlara kendilerine yardım edebilecekleri bir araç vermek değil. Bu, FDA'nın yanlışlıkla bir ilacı piyasaya sürerek bir kişiyi öldürmek yerine, ilaçları piyasadan uzak tutarak bin kişiyi öldürmeyi tercih etmesiyle aynı şeydir. İkincil amaç ise yöneticilere kullanıcılar üzerinde güç kazandırmaktır, çünkü hangi sistemi satın alacaklarına kullanıcılar değil yöneticiler karar verir. Bir kurumsal düzenleyicinin genişletilebilirlik için herhangi bir yolu varsa, muhtemelen yöneticinizin sizin için karar vermesine izin verecek ve size hiçbir kontrol vermeyecektir. Bu iki nedenden dolayı bir şirket, MIT kullanıcılarının yaptığı gibi kullanıcıların deney yapabileceği bir düzenleyiciyi asla tasarlamazdı ve bir EMACS üretmek için deneylerin sonuçlarını temel almazdı. Ayrıca şirket size kaynak kodunu vermek istemez ve o olmadan uzantı yazmak çok daha zordur.

note: type: Content of: <div><h3>
en: What's Your Printer's Name?
tr: Yazıcınızın Adı Nedir?

note: type: Content of: <div><p>
en: When I was installing a new typeface for the EMACS manual on a laser printer system at the lab, I noticed that the initialization menu included a slot for changing the printer's name, which appeared on the cover sheet of each user's output.  (This feature was important if you had more than one printer and wanted to know which one had produced your output.)  Our printer had the cutesy and meaningless name &ldquo;Tremont.&rdquo; It was my duty as a hacker to replace it with something more fun.  I chose &ldquo;Kafka,&rdquo; to bring up disturbing associations.  (Did you hear about the man who woke up as a laser printer one morning?)
tr: Laboratuvardaki bir lazer yazıcı sistemine EMACS kılavuzu için yeni bir yazı tipi yüklerken, başlatma menüsünün, her kullanıcının çıktısının kapak sayfasında görünen, yazıcının adını değiştirmek için bir yuva içerdiğini fark ettim. (Birden fazla yazıcınız varsa ve çıktınızı hangisinin ürettiğini bilmek istiyorsanız bu özellik önemliydi.) Yazıcımızın şirin ve anlamsız bir adı vardı: &ldquo;Tremont&rdquo;. Bir üstat olarak onu daha eğlenceli bir şeyle değiştirmek benim görevimdi. Ben &ldquo;Kafka&rdquo;yı seçtim, rahatsız edici çağrışımları gündeme getirmek için. (Bir sabah lazer yazıcı olarak uyanan adamı duydunuz mu?)

note: type: Content of: <div><p>
en: For the next few days, other hackers kept talking about the new name, and suggesting additional amusing names (&ldquo;Treemunch,&rdquo; &ldquo;Thesiscrunch,&rdquo; &ldquo;Cthulhu,&rdquo; &hellip;).  I tried each name for a few days, while collecting more suggestions.  It was great fun for just about everyone.  The one exception was a professor who told me that I was not authorized to do this, and that I should stop.  I replied that I knew first-hand that people were having fun as a result, and therefore I ought to continue, at least as long as the suggestions held up.  Finally, I told him, in stern and official terms, that he was not authorized to say that hacking was unauthorized.
tr: Sonraki birkaç gün boyunca diğer üstatlar yeni isim hakkında konuşmaya devam etti ve ek eğlenceli isimler önerdiler (&ldquo;Treemunch&rdquo;, &ldquo;Thesiscrunch&rdquo;, &ldquo;Cthulhu&rdquo; &hellip;). Daha fazla öneri toplarken birkaç gün boyunca her ismi denedim. Hemen hemen herkes için çok eğlenceliydi. Bunun tek istisnası, bana bunu yapmaya yetkili olmadığımı ve durmam gerektiğini söyleyen bir profesördü. Sonuç olarak insanların eğlendiğini ilk elden bildiğimi ve bu nedenle en azından öneriler geçerli olduğu sürece devam etmem gerektiğini söyledim. Sonunda ona sert ve resmi bir dille, üstatlığın izinsiz olduğunu söyleme yetkisinin olmadığını söyledim.

note: type: Content of: <div><p>
en: The poor guy didn't let it end there.  He said, &ldquo;<i>If you think renaming the printer is so much fun, why don't you rename the PDP-10's?</i>&rdquo; This was a truly brilliant idea, for which I remain grateful.  The next day, the DM PDP-10 (home of Zork) was called &ldquo;Dungeon Modelling&rdquo; instead of &ldquo;Dynamic Modelling&rdquo;; the ML PDP-10 (used for research in mathematics and in medical decision making) was called &ldquo;Medical Liability&rdquo; instead of &ldquo;Math Lab&rdquo;; the MC PDP-10 was &ldquo;Maximum Confusion&rdquo; instead of &ldquo;MACSYMA Consortium&rdquo;; and the AI PDP-10 was called &ldquo;Anarchists International&rdquo; instead of &ldquo;Artificial Intelligence.&rdquo; I didn't hear any more complaints.
tr: Zavallı adam işin burada bitmesine izin vermedi. &ldquo;<i>Yazıcıyı yeniden adlandırmanın bu kadar eğlenceli olduğunu düşünüyorsanız neden PDP-10'ları yeniden adlandırmıyorsunuz? dedi.</i>&rdquo; Bu gerçekten harika bir fikirdi ve buna minnettarım. Ertesi gün, DM PDP-10'a (Zork'un evi), &ldquo;Dinamik Modelleme&rdquo; yerine &ldquo;Zindan Modellemesi&rdquo; adı verildi. (Matematik araştırmaları ve tıbbi karar vermede kullanılan) ML PDP-10'a &ldquo;Matematik Laboratuvarı&rdquo; yerine &ldquo;Tıbbi Sorumluluk&rdquo; adı verildi. MC PDP-10 &ldquo;MACSYMA Konsorsiyumu &rdquo; yerine &ldquo;Maksimum Karışıklık&rdquo; dendi. ve AI PDP-10'a &ldquo;Yapay Zekâ&rdquo;yerine &ldquo;Uluslararası Anarşistler&rdquo; adı verildi. Bir daha şikayet duymadım.

note: type: Content of: <div><h3>
en: The Lab Betrayed
tr: Laboratuvar İhanete Uğradı

note: type: Content of: <div><p>
en: There is still an institution named the MIT Artificial Intelligence Lab, and I still work there, but its old virtues are gone.  It was dealt a murderous blow by a spin-off company, and this has changed its nature fundamentally and (I believe) permanently.
tr: Halen MIT Yapay Zekâ Laboratuvarı diye bir kurum var ve ben de orada çalışıyorum ama eski erdemleri kalmadı. Bir yan şirket tarafından ona ölümcül bir darbe indirildi ve bu onun doğasını temelden ve (sanırım) kalıcı olarak değiştirdi.

note: type: Content of: <div><p>
en: For years, only we at the AI lab, and a few other labs, appreciated the best in software.  When we spoke of the virtues of Lisp, other programmers laughed at us, though with little knowledge of what they were talking about.  We ignored them and went on with our work.  They said we were in an ivory tower.
tr: Yıllar boyunca, yalnızca biz YZ laboratuvarında ve diğer birkaç laboratuvarda yazılımın en iyisine değer verdik. Lisp'in erdemlerinden söz ettiğimizde, diğer programcılar, ne hakkında konuştuklarını pek bilmeden, bize güldüler. Biz onları görmezden gelip işimize devam ettik. Fildişi kulede olduğumuzu söylediler.

note: type: Content of: <div><p>
en: Then parts of the &ldquo;real world&rdquo; realized that we had been right all along about Lisp.  Great commercial interest in Lisp appeared.  This was the beginning of the end.
tr: Sonra &ldquo;gerçek dünyanın&rdquo; bazı kısımları; Lisp konusunda başından beri haklı olduğumuzu fark etti. Lisp'e büyük bir ticari ilgi ortaya çıktı. Bu sonun başlangıcıydı.

note: type: Content of: <div><p>
en: The AI lab had just developed a computer called the Lisp machine, a personal computer with a large virtual address space so that it could run very large Lisp programs.  Now people wanted the machine to be produced commercially so that everyone else could have them.  The inventor of the Lisp machine, arch-hacker Richard Greenblatt, made plans for an unconventional hacker company which would grow slowly but steadily, not use hype, and be less gluttonous and ruthless than your standard American corporation.  His goal was to provide an alternative way of supporting hackers and hacking and to provide the world with Lisp machines and good software, rather than simply to maximize profits.  This meant doing without most outside investment, since investors would insist on conventional methods.  This company is Lisp Machines Incorporated, generally called LMI.
tr: YZ laboratuvarı, çok büyük Lisp programlarını çalıştırabilmesi için geniş bir sanal adres alanına sahip kişisel bir bilgisayar olan Lisp makinesi adı verilen bir bilgisayarı yakın zamanda geliştirmişti. Artık insanlar herkesin sahip olabilmesi için makinenin ticari olarak üretilmesini istiyordu. Lisp makinesinin mucidi, baş üstat Richard Greenblatt, yavaş ama istikrarlı bir şekilde büyüyecek, abartı kullanmayacak ve standart Amerikan şirketlerinden daha az obur ve acımasız olacak, alışılmadık bir üstat şirketi için planlar yaptı. Amacı, yalnızca kârı en üst düzeye çıkarmak yerine, bilgisayar üstatlarını ve bilgisayar üstatlığını desteklemenin alternatif bir yolunu sağlamak ve dünyaya Lisp makineleri ve iyi yazılımlar sağlamaktı. Yatırımcılar geleneksel yöntemlerde ısrar edeceği için bu, çoğu şeyi dış yatırım olmadan yapmak anlamına geliyordu. Bu şirket, genellikle LMI olarak adlandırılan Lisp Machines Incorporated'dır.

note: type: Content of: <div><p>
en: Other people on the Lisp machine project believed this would not work, and criticized Greenblatt's lack of business experience.  In response, Greenblatt brought in his friend Noftsker, who had left the lab for industry some years before.  Noftsker was considered experienced in business.  He quickly demonstrated the correctness of this impression with a most businesslike stab in the back: he and the other hackers dropped Greenblatt to form another company.  Their plan was to seek large amounts of investment, grow as rapidly as possible, make a big splash, and the devil take anybody or anything drowned in it.  Though the hackers would only get a small fraction of the fortunes the company planned to make, even that much would make them rich! They didn't even have to work any harder.  They just had to stop cooperating with others as they had used to.
tr: Lisp makinesi projesindeki diğer kişiler bunun işe yaramayacağını düşündüler ve Greenblatt'ın iş tecrübesi eksikliğini eleştirdiler. Buna yanıt olarak Greenblatt, birkaç yıl önce sanayide çalışmak için laboratuvardan ayrılan arkadaşı Noftsker'ı işe aldı. Noftsker'in iş dünyasında deneyimli olduğu düşünülüyordu. Bu izleniminin doğruluğunu iş hayatına uygun bir şekilde sırttan bıçaklamayla hızla gösterdi: o ve diğer bilgisayar üstatları Greenblatt'ı başka bir şirket kurmak için bıraktılar. Planları büyük miktarlarda yatırım bulmak, mümkün olduğu kadar hızlı büyümek, büyük bir sıçrama yapmak ve bu yoğunlukta boğulan herkesin canı çıksın. Her ne kadar üstatlar şirketin yapmayı planladığı servetin yalnızca küçük bir kısmını elde edecek olsa da, bu kadarı bile onları zengin yapacaktı! Daha fazla çalışmalarına gerek bile yoktu. Eskiden olduğu gibi başkalarıyla işbirliği yapmayı bırakmak zorunda kaldılar.

note: type: Content of: <div><p>
en: This resulted in two competing Lisp machine companies: Greenblatt's LMI and Noftsker's Symbolics (generally called &ldquo;Slime&rdquo; or &ldquo;Bolix&rdquo; around the Al lab).  All the hackers of the AI lab were associated with one or the other, except me because even LMI involved moral compromises I didn't want to make.  For example, Greenblatt is against proprietary operating system software but approves of proprietary applications software; I don't want to refuse to share either kind of program.<a href="#ft2">[2]</a>
tr: Bunun sonucunda iki rakip Lisp makinesi şirketi ortaya çıktı: Greenblatt'ın LMI'sı ve Noftsker'in Symbolics'i (YZ laboratuarında genellikle &ldquo;Slime&rdquo; veya &ldquo;Bolix&rdquo; olarak anılır). YZ laboratuvarındaki tüm üstatlar bunlardan biriyle bağlantılıydı, benim dışımda, çünkü LMI bile benim bulunmak istemediğim ahlaki tavizler içeriyordu. Örneğin Greenblatt, özel mülk işletim sistemi yazılımına karşıdır ancak özel mülk uygulama yazılımlarını onaylamaktadır; Her iki program türünü de paylaşmayı reddetmek istemiyorum.<a href="#ft2">[2]</a>

note: type: Content of: <div><p>
en: Symbolics proceeded directly to get millions of dollars of investment and persistently hire away everyone at MIT not welded down.  Greenblatt had envisioned people working part time at LMI and part time at the AI lab, in order to minimize the trauma to the lab.  Symbolics made accusations of conflict of interest, forcing the LMI people to leave MIT as well.  Suddenly I was the last hacker, and one person was not enough. The lab was dying.
tr: Symbolics milyonlarca dolarlık yatırım elde etmek için doğrudan ilerledi ve MIT'de işi bitmemiş herkesi sürekli işe aldı. Greenblatt, laboratuvardaki travmayı en aza indirmek için insanların yarı zamanlı olarak LMI'da ve yarı zamanlı olarak YZ laboratuvarında çalışmasını öngörmüştü. Symbolics çıkar çatışması suçlamalarında bulunarak LMI çalışanlarını da MIT'den ayrılmaya zorladı. Bir anda son üstat oldum ve bir kişi yeterli değildi. Laboratuvar ölüyordu.

note: type: Content of: <div><p>
en: I strongly suspect that the destruction of the AI lab was a deliberate act.  Once a businessman gets a golden egg, he kills the goose to make sure he has a monopoly.
tr: YZ laboratuvarının yok edilmesinin kasıtlı bir eylem olduğundan kesinlikle şüpheleniyorum. Bir iş adamı altın yumurtayı aldığında, tekeline sahip olduğundan emin olmak için kazı öldürür.

note: type: Content of: <div><p>
en: It is painful for me to bring back the memories of this time.  The people remaining at the lab were the professors, students and non-hacker researchers, who did not know how to maintain the system or the hardware, or want to know.  Machines began to break and never be fixed&#8239;<a href="#ft3">[3]</a>; sometimes they just got thrown out.  Needed changes to software could not be made.  The non-hackers reacted to this by turning to commercial systems bringing with them fascism and license agreements.  <span id="my-poor-ai-lab">I used to wander through the lab</span>, through the rooms so empty at night where they used to be full and think, &ldquo;<i>Oh, my poor AI lab, you are dying and I can't save you.</i>&rdquo; Everyone expected that if more hackers were trained, Symbolics would hire them away, so it didn't even seem worth trying.  The lab administration made no effort to rally us, and the MIT administration acted as moneygrubbing as a profit-making company, further demoralizing people.
tr: O dönemin anılarını hatırlamak benim için acı verici. Laboratuvarda kalan kişiler, sistemin veya donanımın bakımını bilmeyen veya bilmek istemeyen profesörler, öğrenciler ve üstat olmayan araştırmacılardı. Makineler bozulmaya başladı ve asla tamir edilemedi&#8239;<a href="#ft3">[3]</a>; bazen de çöpe atılıyorlardı. Yazılımda gerekli değişiklikler yapılamadı. Bilgisayar üstatları olmayanlar ise faşizmi ve lisans anlaşmalarını getiren ticari sistemlere yönelerek buna tepki gösterdi. <span id="my-poor-ai-lab">Laboratuvarda</span>, eskiden dolu olan boş odaların arasında dolaşıp şöyle düşünürdüm:&ldquo;<i>Aman tanrım zavallı YZ laboratuvarı, ölüyorsun ve seni kurtaramam.</i>&rdquo; Herkes daha fazla üstat eğitilirse, Symbolics şirketinin onları işe almasını bekliyordu, bu yüzden denemeye bile değmezdi. Laboratuvar yönetimi bizi toparlamak için hiçbir çaba göstermedi ve MIT yönetimi, kâr amacı güden bir şirket gibi paragöz davranarak insanların moralini daha da bozdu.

note: type: Content of: <div><p>
en: In the past, hackers had gone from time to time, but new ones had been trained to replace them by the ones who remained.  Now the whole culture was wiped out, there was not enough left to provide a model for a new person, and no greatness to draw the best people here.  For example, hackers used to eat dinner together (usually Chinese) every day.  No one person was there every day, but you could count on finding other people to eat with at dinner time.  Now this practice disintegrated, and when people could no longer expect to find others to eat with, they would not plan to show up hungry at the usual times, thus compounding the effect.
tr: Geçmişte üstatlar zaman zaman gitmişti ama kalanlar tarafından onların yerini alacak yenileri eğitilmişti. Artık tüm kültür silinmişti, yeni bir insan modeli oluşturacak yeterli şey kalmamıştı ve en iyi insanları buraya çekecek büyüklük kalmamıştı. Örneğin, bilgisayar üstatları her gün birlikte akşam yemeği (genellikle Çin yemeği) yerlerdi. Hiç kimse her gün orada değildi ama akşam birlikte yemek yiyecek başka insanlar bulacağınıza güvenebilirdiniz. Artık bu uygulama bozuldu ve insanlar artık birlikte yemek yiyecek başkalarını bulamadıkları zaman, normal zamanlarda aç bir şekilde gelmeyi planlayamadılar, bu da etkiyi daha da arttırdı.

note: type: Content of: <div><p>
en: The whole AI lab used to have one common phone number and a public address system.  (The phone's extension was 6765, and we answered it &ldquo;6765,&rdquo; or &ldquo;Fibonacci of 20,&rdquo; since 6765 is the 20th Fibonacci number.)  It was easy to call and reach anyone and everyone.  Now most of the people and terminals have moved to other floors where 6765 does not reach, and the 9th floor, the lab's original heart, is filling up with machines.  This change is further reducing the lab's social cohesion.  Now I can't even call up and find out if anyone is hungry and nobody can get in touch with me on the phone.
tr: YZ laboratuvarının tamamında ortak bir telefon numarası ve genel seslendirme sistemi vardı. (Telefonun dahili numarası 6765'ti ve 6765 20'nci Fibonacci sayısı olduğu için &ldquo;6765&rdquo; veya &ldquo;20&rdquo; nin Fibonacci'si diye yanıtlardık.) Herkesi aramak ve herkese ulaşmak kolaydı. Artık insanların ve terminallerin çoğu 6765'in ulaşamadığı diğer katlara taşındı ve laboratuvarın özgün merkezi olan 9. kat makinelerle doluyor. Bu değişiklik laboratuvarın sosyal uyumunu daha da azaltıyor. Artık arayıp kimsenin aç olup olmadığını bile öğrenemiyorum ve kimse bana telefonla ulaşamıyor.

note: type: Content of: <div><p>
en: Thus I lost all at once my social network, my opportunity to pursue my career in an upright fashion, and most of what I had helped to build.  I felt that I was the last survivor of an extinct tribe, doomed to spend my life among uncomprehending strangers.  There was not much chance of building a new lab with the AI lab's good qualities if an existing and previously healthy one could not survive the pressure.  The computer industry would not be disposed to let me share with other hackers as the golden rule requires.  I began looking for a new career that would not involve computers, but didn't expect to find one, and saw no future except to work on accounting programs or other things that no hacker (including me) would be interested in.  It would be a pointless life, but at least I would not have the shame of refusing to share with other hackers if they would not want what I was doing.  I wasn't sure this was better than a more direct form of suicide.
tr: Böylece sosyal ağımı, kariyerimi dürüst bir şekilde sürdürme fırsatımı ve inşasına katkıda bulunduğum şeylerin çoğunu bir anda kaybettim. Hayatımı anlayışsız yabancılar arasında geçirmeye mahkum, soyu tükenmiş bir kabilenin hayatta kalan son üyesi olduğumu hissettim. Mevcut ve önceden sağlıklı olan bir laboratuvarın baskıya dayanamaması durumunda, YZ laboratuvarının iyi niteliklerine sahip yeni bir laboratuvar inşa etme şansı pek fazla değildi. Bilgisayar endüstrisi, altın kuralın gerektirdiği gibi, diğer bilgisayar üstatlarıyla paylaşmama izin vermez. Bilgisayarlarla ilgili olmayan yeni bir kariyer aramaya başladım, ancak bulmayı beklemiyordum ve muhasebe programları veya (ben dahil) hiçbir bilgisayar üstatının ilgilenmeyeceği diğer şeyler üzerinde çalışmaktan başka bir gelecek görmüyordum. Anlamsız bir hayat, ama en azından yaptıklarımı istemezlerse diğer bilgisayar üstatlarıyla paylaşmayı reddetme utancına sahip olmayacaktım. Bunun doğrudan bir intihar biçiminden daha iyi olduğundan emin değildim.

note: type: Content of: <div><p>
en: For about a year there were LMI, Symbolics, and the remains of the AI lab.  The Lisp machine operating system was shared by all three.  From time to time the Symbolics hackers would respond to a bug report by saying, &ldquo;<i>This cannot be fixed on the current system. Wait for our new machine.</i>&rdquo; This was to make the new machine sound like more of an improvement.  It was great fun for me to announce, shortly thereafter, that I had already fixed the bug.
tr: Yaklaşık bir yıl boyunca LMI, Symbolics ve YZ laboratuvarının kalıntıları vardı. Lisp makinesinin işletim sistemi üçü tarafından da paylaşılıyordu. Symbolics üstatları zaman zaman bir hata raporuna şunu söyleyerek yanıt veriyorlardı: &ldquo;<i>Bu, mevcut sistemde düzeltilemez. Yeni makinemizi bekleyin.</i>&rdquo; Bu, yeni makinenin daha iyi bir gelişme gibi görünmesini sağlamak içindi. Kısa bir süre sonra hatayı zaten düzelttiğimi duyurmak benim için çok eğlenceliydi.

note: type: Content of: <div><h3>
en: War Breaks Out
tr: Savaş Çıkıyor

note: type: Content of: <div><p>
en: But things were to get worse, because LMI was not the failure that Symbolics had vocably predicted.  It was making and selling Lisp machines, and selling them for a lot less than Symbolics, which had a giant investment to recoup and so many salaries to pay.  After about a year, Symbolics realized that its well-advertised inevitable triumph would not happen without more violent measures.  Their plan: to end the three-way sharing of software improvements.  Since LMI was much smaller, they expected that LMI would be unable to keep up with them.  (The AI lab was no longer considered a significant contributor.)
tr: Ancak işler daha da kötüye gidecekti, çünkü LMI Symbolics'in açıkça öngördüğü başarısızlık değildi. Lisp makineleri üretip satıyordu ve bunları, telafi edilmesi gereken devasa bir yatırımı ve ödenmesi gereken çok fazla maaşı olan Symbolics'den çok daha ucuza satıyordu. Yaklaşık bir yıl sonra, Symbolics iyi reklamı yapılan kaçınılmaz zaferinin daha şiddetli önlemler olmadan gerçekleşemeyeceğini fark etti. Planları yazılım iyileştirmelerinin üç yönlü paylaşımına son vermekti. LMI çok daha küçük olduğundan, LMI'ın onlara ayak uyduramayacağını umuyorlardı. (YZ laboratuvarının artık önemli bir katkıda bulunduğu düşünülmüyordu.)

note: type: Content of: <div><p>
en: Symbolics demanded that the AI lab submit to new terms: to use improvements made by Symbolics but not share them with LMI&#8239;<a href="#ft4">[4]</a>.  This demand was announced, Newspeak style, as a great act of generosity.  Actually, even allowing MIT to continue using their improvements was simply another tactic, designed to lock the lab in, so it would provide bug reports and demos for them and buy from them alone.  This is not an unusual motivation.  Many companies donate computers they make to MIT for just this reason.  But usually they try to gain MIT's cooperation by generosity rather than by cracking the whip.
tr: Symbolics, YZ laboratuvarının yeni şartlara uymasını talep etti: Symbolics tarafından yapılan iyileştirmeleri kullanmak ancak bunları LMI&#8239;<a href="#ft4">[4]</a> ile paylaşmamak. Bu talep, aldatıcı bir tarzda, büyük bir cömertlik eylemi olarak duyuruldu. Aslında MIT'in iyileştirmelerini kullanmaya devam etmesine izin vermek bile laboratuvarı kilitlemek için tasarlanmış başka bir taktikti, böylece onlara hata raporları ve demolar sağlayacak ve yalnızca onlardan satın alacaktı. Bu alışılmadık bir motivasyon değil. Birçok şirket sırf bu nedenle yaptıkları bilgisayarları MIT'e bağışlıyor. Ama genellikle MIT'in işbirliğini zor yoldan dayatmak yerine cömertlikle kazanmaya çalışıyorlar.

note: type: Content of: <div><p>
en: Symbolics doubtless expected the lab to cave in immediately and switch entirely to their brand of software.  But I refused to capitulate, refused to be conscripted into helping Symbolics against LMI.  LMI was more worthy of my aid.  No longer allowed to remain neutral, I would fight against those who forced me to fight&#8239;<a href="#ft5">[5]</a>.
tr: Symbolics şüphesiz laboratuvarın hemen teslim olmasını ve tamamen kendi yazılım markasına geçmesini bekliyordu. Ama teslim olmayı reddettim, LMI'ya karşı Symbolics'e yardım etmek üzere görevlendirilmeyi reddettim. LMI yardımıma daha layıktı. Artık tarafsız kalmama izin verilmediğinden, beni savaşmaya zorlayanlara karşı savaşacaktım&#8239;<a href="#ft5">[5]</a>.

note: type: Content of: <div><p>
en: Instead of using the improvements from Symbolics, I made similar improvements to the last shared system.  Most of the lab's users continued to use the MIT system; some through dislike of Symbolics, some because they considered it technically superior, and some because they were more free to change it.  For the past year and a half I've been doing this, keeping the MIT system just as good and sometimes better.  Since LMI gets to use all the improvements I make, LMI too has a system just as good.  The main result of Symbolics's refusal to share was a lot of hassles for the users due to incompatibilities between the two systems.
tr: Symbolics'in geliştirmelerini kullanmak yerine, son paylaşılan sistemde benzer iyileştirmeler yaptım. Laboratuvar kullanıcılarının çoğu MIT sistemini kullanmaya devam etti; bazıları Symbolics'den hoşlanmadıkları için, bazıları onu teknik olarak üstün buldukları için, bazıları ise onu değiştirme konusunda daha özgür oldukları için. Geçtiğimiz bir buçuk yıldır bunu yapıyorum, MIT sistemini aynı derecede iyi, hatta bazen daha iyi tutmak için. LMI benim yaptığım tüm iyileştirmelerden yararlanacağı için LMI'nin de aynı derecede iyi bir sistemi var. Symbolics'in paylaşmayı reddetmesinin ana sonucu, iki sistem arasındaki uyumsuzluklardan dolayı kullanıcılar için pek çok güçlük yaşanmasıydı.

note: type: Content of: <div><p>
en: Generally I let Symbolics design a new feature, then look over their documentation and implement something mostly compatible.  I could improve the system just as well without paying attention to them, but this would be a bad strategy.  They could copy my improvements verbatim and spend their time on additional improvements.  Or they could ignore my design and implement something similar but incompatible, making trouble for all the users.  Just as in a bicycle race it is much less work if you are right behind the other guy.  As one man racing against a large team, I need this advantage.  I can easily dart out in front, but that is not an efficient use of my energy.
tr: Genellikle Symbolics'in yeni bir özellik tasarlamasına izin veriyorum, ardından belgelerine bakıp çoğunlukla uyumlu bir şey uyguluyorum. Belgelere aldırmadan da sistemi geliştirebilirdim ama bu kötü bir strateji olurdu. Yaptığım iyileştirmeleri aynen kopyalayabilir ve zamanlarını ek iyileştirmeler için harcayabilirler. Ya da benim tasarımımı göz ardı edip benzer ama uyumsuz bir şey uygulayarak tüm kullanıcılar için sorun yaratabilirler. Tıpkı bisiklet yarışında olduğu gibi, diğer adamın hemen arkasındaysanız çok daha az iş yaparsınız. Büyük bir takıma karşı yarışan tek kişi olarak bu avantaja ihtiyacım var. Kolayca öne fırlayabilirim ama bu enerjimi verimli bir şekilde kullanmak olmaz.

note: type: Content of: <div><p>
en: Symbolics fights back by threatening lawsuits (though they have not filed one) and by trying to get me fired.  Rumor has it they read my computer mail several times a day looking for something to accuse me of; once they were caught and it backfired against them.  (It is against my principles to stop them with security measures that punish everyone.)  They think it is bad if anyone gets something for nothing; better that something should go to waste than that it benefit their competition equally with them.  This is the kind of divisiveness that has paralyzed our country.
tr: Symbolics dava açmakla tehdit ederek (her ne kadar henüz bir dava açmamış olsalar da) ve beni kovdurmaya çalışarak karşılık veriyor. Söylentiye göre, beni suçlayacak bir şey bulmak için günde birkaç kez bilgisayar postalarımı okuyorlar; Bir kez yakalandılar ve bu onlara karşı geri tepti. (Herkesi cezalandıracak güvenlik tedbirleriyle onları durdurmak ilkelerime aykırıdır.) Birinin karşılıksız bir şey almasının kötü olduğunu düşünüyorlar; Bir şeyin kendileriyle eşit şekilde rekabete yarar sağlamasındansa boşa gitmesini tercih ediyorlar. Bu, ülkemizi felç eden bölücülüktür.

note: type: Content of: <div><p>
en: By working against Symbolics this way, I not only escape having to submit to their terms, I also help bring about justice and the punishment they deserve for destroying the old AI lab. Initially I hoped also to provide a nucleus of self-sufficiency to revitalize the lab.  But nobody joined me; everyone sticks to his research now.
tr: Symbolics'e karşı bu şekilde çalışarak sadece onların şartlarına uymak zorunda kalmaktan kurtulmuyorum, aynı zamanda eski YZ laboratuvarını yok ettikleri için hak ettikleri cezayı görmeleri ve adaletin sağlanmasına da yardımcı oluyorum. Başlangıçta laboratuvarı yeniden canlandıracak bir kendi kendine yeterlilik çekirdeği sağlamayı da umuyordum. Ama kimse bana katılmadı; Artık herkes araştırmasını sürdürüyor.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Where Do I Go Now?
tr: Şimdi Nereye Gideceğim?

note: type: Content of: <div><p>
en: Symbolics never did achieve superiority in software, but their new, faster machine was ready sooner than LMI's new, faster machine.  Now they have delivered many of these to MIT, and my users are switching to them.  Using the MIT system version on those machines is not practical because the machines are too different.
tr: Symbolics hiçbir zaman yazılımda üstünlük sağlayamadı, ancak onların yeni, daha hızlı makinesi, LMI'nın yeni, daha hızlı makinesinden daha erken hazırdı. Şimdi bunların çoğunu MIT'e teslim ettiler ve kullanıcılarım bunlara geçiş yapıyor. Bu makinelerde MIT sistem sürümünün kullanılması, makineler çok farklı olduğundan kullanışlı değildir.

note: type: Content of: <div><p>
en: The loss of users makes it hard for me to verify that my new software really works.  But with luck I will be able to hang on just long enough to keep Symbolics from winning in the end.  LMI has just begun deliveries.  Soon they'll be very successful and supporting system development themselves, and Symbolics will be stuck with lean and aggressive competition.  Once LMI is able to go on without my help, the eventual punishment of Symbolics will be fully arranged.  Then I can stop work on Lisp machines.  I have set Thanksgiving of this year as the time to stop.
tr: Kullanıcı kaybı, yeni yazılımımın gerçekten çalıştığını doğrulamamı zorlaştırıyor. Ama şansım yaver giderse, sonunda Symbolics'in kazanmasını engelleyecek kadar dayanabileceğim. LMI teslimatlara yeni başladı. Yakında çok başarılı olacaklar ve sistem gelişimini kendileri destekleyecekler ve Symbolics yalın ve agresif rekabete sıkışıp kalacak. LMI benim yardımım olmadan yoluna devam edebildiğinde, Symbolics'in nihai cezası tamamen verilmiş olacak. Daha sonra Lisp makinelerinde çalışmayı bırakabilirim. Bu yılın Şükran Günü'nü durma zamanı olarak belirledim.

note: type: Content of: <div><p>
en: And once I've arranged the punishment of the wrongdoers, it is time for me to begin rebuilding what they destroyed.
tr: Zalimlerin cezasını verdikten sonra, onların yok ettiklerini yeniden inşa etme zamanım gelecek.

note: type: Content of: <div><p>
en: It cannot be rebuilt at the AI lab. MIT attempts to license anything useful that is done here, to stay here and keep sharing is a struggle in itself.  And being surrounded by Symbolics machines and semicompetent sell-outs is no fun anyway.  I need to make a fresh start in life, and the first step is to move away from the ruins of the past.  Therefore, I am going to quit.
tr: YZ laboratuvarı yeniden oluşturulamaz. MIT'in burada yapılan yararlı her şeyi lisanslamaya çalışması, burada kalıp paylaşımı sürdürmeyi başlı başına bir mücadeleye dönüştürüyor. Ve Symbolics makineleri ve yarı-yeterli satılmışlarla çevrili olmak zaten hiç eğlenceli değil. Hayata yeni bir başlangıç yapmam gerekiyor ve ilk adım geçmişin yıkıntılarından uzaklaşmak. Bu nedenle işi bırakacağım.

note: type: Content of: <div><p>
en: It cannot be rebuilt by working on Lisp machines.  MIT claims to own the Lisp machine software, so it can only be shared secretly.  (LMI is an exception; they have a contract with MIT.)  Such underground cooperation is better than none at all, but it cannot produce a new way of life.  That requires open, public, widespread cooperation.  It seemed righter to work on the Lisp machine system than to let Symbolics win by default, but it is not a good way to live any longer than necessary.  For the same reason, I cannot work for LMI, even though they are willing to let my work be partly public.  I can make compromises in fighting a war, but when it comes to building something good such compromise is useless, since it would make whatever I build fail to be good.
tr: Lisp makinelerinde çalışarak yeniden oluşturulamaz. MIT, Lisp makine yazılımının kendisine ait olduğunu iddia ediyor, dolayısıyla bu yazılım yalnızca gizlice paylaşılabilir. (LMI bir istisnadır; MIT ile sözleşmeleri var.) Bu tür bir gizli işbirliği, hiç olmamasından iyidir, ancak yeni bir yaşam tarzı üretemez. Bu açık, kamuya açık ve yaygın bir işbirliği gerektirir. Symbolics'in varsayılan olarak kazanmasına izin vermek yerine Lisp makine sistemi üzerinde çalışmak daha doğru görünüyordu, ancak yaşamak için gereğinden fazla uğraş. Aynı nedenden dolayı, çalışmalarımın kısmen kamuya açılmasına izin vermelerine rağmen LMI için çalışamıyorum. Savaşırken tavizler verebilirim, ancak iş iyi bir şey inşa etmeye geldiğinde böyle bir taviz işe yaramaz, çünkü bu, inşa ettiğim her şeyin iyi olamamasına neden olur.

note: type: Content of: <div><p>
en: Instead I have chosen an ambitious project that strikes at the root of the way that the commercial, hostile way of life is maintained.  I am going to write GNU, a complete replacement for the Unix software system (kernel, compilers, utilities and documentation), to be given away free to everyone.
tr: Bunun yerine, ticari, düşmanca yaşam tarzının sürdürülme biçiminin köküne inen iddialı bir projeyi seçtim. Herkese özgürce dağıtılmak üzere, UNIX işletim sisteminin (çekirdek, derleyiciler, yardımcı programlar ve belgeler) tamamen yerine geçen GNU'yu yazacağım.

note: type: Content of: <div><p>
en: GNU will make it easy for hackers to decide to live by sharing and cooperation.  Making use of a computer requires a software system.  Now, with no free software systems available, it is a tremendous sacrifice to refuse to use owned software.  But once a desirable software system is available free, that pressure will be forever lifted.  Hackers will be free to share.
tr: GNU, bilgisayar üstatlarının paylaşım ve işbirliği yoluyla yaşamaya karar vermelerini kolaylaştıracak. Bilgisayardan yararlanmak bir yazılım sistemi gerektirir. Artık hiçbir özgür yazılım sistemi bulunmadığından, sahip olunan yazılımı kullanmayı reddetmek çok büyük bir fedakarlıktır. Ancak arzu edilen bir yazılım sistemi özgürce kullanıma sunulduğunda, bu baskı sonsuza kadar ortadan kalkacaktır. Bilgisayar üstatları paylaşmakta özgür olacak.

note: type: Content of: <div><p>
en: I start on Thanksgiving.  I'm asking computer manufacturers for donations to the cause, but I'm going to do it even if I have to work as a waiter.  Already other programmers who miss the old ways are rallying to the cause.  Join in and help! and maybe the old spirit of the AI lab will live again.
tr: Şükran Günü'nde başlıyorum. Bilgisayar üreticilerinden bu amaç için bağış istiyorum ama garson olarak çalışmak zorunda kalsam bile bunu yapacağım. Eski yöntemleri özleyen diğer programcılar şimdiden bu amaç için bir araya geliyor. Katılın ve yardım edin! ve belki de YZ laboratuvarının eski ruhu yeniden yaşar.

note: type: Content of: <div><p>
en: Good Hacking
tr: İyi Hacklemeler

note: type: Content of: <div><p>
en: The Happy Hacker
tr: Mutlu Üstat

note: type: Content of: <div><h3>
en: Footnotes
tr: Dipnotlar

note: type: Content of: <div><ol><li>
en: I loved the AI Lab's anarchistic way of life and manner of operation, but that's not really being a whole hog anarchist.  I didn't call for abolishing the state and its many useful activities, and the possibility of making society's decisions in a democratic way.  See <a href="//www.stallman.org/articles/why-we-need-a-state.html">Why we need a state</a>.
tr: YZ Laboratuvarı'nın anarşist yaşam tarzını ve çalışma tarzını sevdim, ancak bu aslında tam bir körü körüne anarşist olmak değil. Devletin ve onun birçok yararlı faaliyetinin, toplumun kararlarını demokratik bir şekilde alma olanağının ortadan kaldırılması yönünde bir çağrıda bulunmadım. <a href="//www.stallman.org/articles/why-we-need-a-state.html">Neden bir devlete ihtiyacımız var</a> konusuna bakın.

note: type: Content of: <div><ol><li>
en: The AI lab was neutral between the two companies; I was content to be part of that neutrality.
tr: YZ laboratuvarı iki şirket arasında tarafsızdı; Bu tarafsızlığın bir parçası olmaktan memnundum.

note: type: Content of: <div><ol><li>
en: The AI lab PDP-10 broke in February 1982, and was never repaired.
tr: YZ laboratuvarındaki PDP-10 Şubat 1982'de bozuldu ve hiçbir zaman tamir edilmedi.

note: type: Content of: <div><ol><li>
en: Symbolics issued its ultimatum on March 16, 1982, by coincidence my birthday.  I thought of that as the day when Symbolics attacked the AI Lab and LMI, aiming to subjugate the former to destroy the latter.
tr: Symbolics ültimatomunu 16 Mart 1982'de, tesadüfen benim doğum günümde verdi. Bunu, Symbolics'in YZ Laboratuvarı ve LMI'ya saldırdığı, ilkini kontrol altına alıp ikincisini yok etmeyi amaçladığı gün olarak düşündüm.

note: type: Content of: <div><ol><li>
en: Ironically, outright conflict pulled me out of my despair, by showing me something positive to strive for.  I was no longer lost with no direction to advance in.  A struggle had fallen on me, out of the blue&mdash;an aggression whose defeat was worth exerting the utmost of my ability.
tr: İronik bir şekilde, doğrudan çatışma bana uğruna çabalayacağım olumlu bir şey göstererek beni umutsuzluğumdan kurtardı. Artık ilerleyecek bir yönüm kalmadığından, kaybolmuş değildim. Üzerime birdenbire bir mücadele düşmüştü; yenilgisi elimden gelenin en iyisini yapmaya değecek bir saldırganlıktı.

note: TRANSLATORS: Use space (SPC) as msgstr if you don't have notes. type: Content of: <div>
en: *GNUN-SLOT: TRANSLATOR'S NOTES*
tr: <a id="tn1">[1]</a> Burada kullanılan hacker, üstat anlamındadır: teknik beceri sahibi, problem çözmeden zevk alan ve sınırları aşan kişiler, belirli bir konuda sahip olduğu bilgiyi kullanıp daha fazlasını öğrenmeye meraklı kişiler.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Please send general FSF &amp; GNU inquiries to <a href="mailto:gnu@gnu.org">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>.  There are also <a href="/contact/">other ways to contact</a> the FSF.  Broken links and other corrections or suggestions can be sent to <a href="mailto:webmasters@gnu.org">&lt;webmasters@gnu.org&gt;</a>.
tr: Lütfen FSF ve GNU ile ilgili sorularınızı <a href="mailto:gnu@gnu.org">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a> adresine iletin. FSF ile iletişim kurmanın <a href="/contact/">başka yolları</a> da vardır. Lütfen çalışmayan bağlantıları ve başka düzeltmeleri veya önerilerinizi <a href="mailto:webmasters@gnu.org">&lt;webmasters@gnu.org&gt;</a> adresine gönderin.

note: TRANSLATORS: Ignore the original text in this paragraph, replace it with the translation of these two: We work hard and do our best to provide accurate, good quality translations.  However, we are not exempt from imperfection. Please send your comments and general suggestions in this regard to <a hr
en: Please see the <a href="/server/standards/README.translations.html">Translations README</a> for information on coordinating and contributing translations of this article.
tr: Çevirilerimizde bulmuş olabileceğiniz hataları, aklınızdaki soru ve önerilerinizi lütfen <a href="mailto:web-translators@gnu.org">bize&nbsp;bildirin</a>.</p><p>Bu yazının çeviri düzenlemesi ve sunuşu ile ilgili bilgi için lütfen <a href="/server/standards/README.translations.html">Çeviriler BENİOKU</a> sayfasına bakın. Bu sayfanın ve diğer tüm sayfaların Türkçe çevirileri gönüllüler tarafından yapılmaktadır; Türkçe niteliği yüksek bir <a href="/home.html">www.gnu.org</a> için bize yardımcı olmak istiyorsanız, <a href="https://savannah.gnu.org/projects/www-tr">çalışma&nbsp;sayfamızı</a> ziyaret edebilirsiniz.

note: type: Content of: <div><p>
en: This page is licensed under a <a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/">Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License</a>.
tr: Bu sayfa <a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/deed.tr">Creative Commons Alıntı-Türetilemez 4.0 Uluslararası Lisansı</a> altında lisanslanmıştır.

note: TRANSLATORS: Use space (SPC) as msgstr if you don't want credits. type: Content of: <div><div>
en: *GNUN-SLOT: TRANSLATOR'S CREDITS*
tr: <p><strong>Çeviriye katkıda bulunanlar:</strong></p>
    <ul>
    <li>Mert Gör <a href="mailto:mertgor@masscollabs.xyz">&lt;mertgor@masscollabs.xyz&gt;</a>, 2023.</li>
    </ul>

note: timestamp start type: Content of: <div><p>
en: Updated:
tr: Son Güncelleme:
