# Polish translation of http://www.gnu.org/gnu/thegnuproject.html
# Copyright (C) 2005, 2006, 2011-2017, 2020, 2021, 2023-2025 Free Software Foundation, Inc.
# This file is distributed under the same license as the gnu.org article.
# Jaroslaw Lipszyc, 2005.
# Wojciech Kotwica <wkotwica@post.pl>, 2005, 2006.
# Jan Owoc <jsowoc AT gmail.com>, 2011-2017, 2020, 2021, 2023-2025.
msgid ""
msgstr ""
"Project-Id-Version: thegnuproject.html\n"
"POT-Creation-Date: 2025-01-20 10:26+0000\n"
"PO-Revision-Date: 2025-02-06 20:05-0700\n"
"Last-Translator: Jan Owoc <jsowoc AT gmail DOT com>\n"
"Language-Team: Polish <www-pl-trans@gnu.org>\n"
"Language: pl\n"
"MIME-Version: 1.0\n"
"Content-Type: text/plain; charset=UTF-8\n"
"Content-Transfer-Encoding: 8bit\n"
"Plural-Forms: nplurals=3; plural=(n==1 ? 0 : n%10>=2 && n%10<=4 && (n%100<10 "
"|| n%100>=20) ? 1 : 2);\n"
"X-Generator: Poedit 2.3\n"

#. type: Content of: <title>
msgid "About the GNU Project - GNU Project - Free Software Foundation"
msgstr "O projekcie GNU - Projekt GNU - Fundacja Wolnego Oprogramowania (FSF)"

#. type: Attribute 'content' of: <meta>
msgid "GNU, GNU Project, FSF, Free Software, Free Software Foundation, History"
msgstr ""
"GNU, Projekt GNU, FSF, wolne oprogramowanie, Fundacja Wolnego "
"Oprogramowania, historia"

#. type: Content of: <div><h2>
msgid "The GNU Project"
msgstr "Projekt GNU"

#. type: Content of: <div><address>
msgid "by <a href=\"https://www.stallman.org/\">Richard Stallman</a>"
msgstr "<a href=\"https://www.stallman.org/\">Richard Stallman</a>"

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "The first software-sharing community"
msgstr "Pierwsza społeczność dzieląca się oprogramowaniem"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"When I started working at the <abbr title=\"Massachusetts Institute of "
"Technology\">MIT</abbr> Artificial Intelligence Lab in 1971, I became part "
"of a software-sharing community that had existed for many years.  Sharing of "
"software was not limited to our particular community; it is as old as "
"computers, just as sharing of recipes is as old as cooking.  But we did it "
"more than most."
msgstr ""
"Kiedy w&nbsp;1971 roku rozpocząłem pracę w&nbsp;Laboratorium Sztucznej "
"Inteligencji <abbr title=\"Massachusetts Institute of Technology\">MIT</"
"abbr> stałem się częścią społeczności wymieniającej się oprogramowaniem, "
"która działała już od&nbsp;wielu lat. Dzielenie się programami nie "
"ograniczało się wyłącznie do&nbsp;naszej społeczności. Jest tak stare, jak "
"komputery, podobnie jak wymienianie się przepisami jest tak stare, jak samo "
"gotowanie. Ale&nbsp;nasza społeczność robiła to w&nbsp;większym stopniu, niż "
"inne."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The AI Lab used a timesharing operating system called <abbr title="
"\"Incompatible Timesharing System\">ITS</abbr> (the Incompatible Timesharing "
"System) that the lab's staff hackers had designed and written in assembler "
"language for the Digital <abbr title=\"Programmed Data Processor\">PDP</"
"abbr>-10, one of the large computers of the era&#8239;<a href=\"#ft1\">[1]</"
"a>.  As a member of this community, an AI Lab staff system hacker, my job "
"was to improve this system."
msgstr ""
"Laboratorium Sztucznej Inteligencji korzystało z&nbsp;systemu operacyjnego "
"współdzielącego czas o nazwie <abbr title=\"Incompatible Timesharing System"
"\">ITS</abbr> (Incompatible Timesharing System), który był zaprojektowany "
"i&nbsp;napisany w&nbsp;języku assembler przez hackerów z&nbsp;Laboratorium "
"na&nbsp;komputer Digital <abbr title=\"Programmed Data Processor\">PDP</"
"abbr>-10, jeden z&nbsp;wielkich komputerów tamtych czasów&#8239;<a href="
"\"#ft1\">[1]</a>. Moja praca, jako członka społeczności i&nbsp;pracownika "
"Laboratorium, polegała na&nbsp;ulepszaniu tego systemu."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"We did not call our software &ldquo;free software,&rdquo; because that term "
"did not yet exist; but that is what it was.  Whenever people from another "
"university or a company wanted to port and use a program, we gladly let "
"them.  If you saw someone using an unfamiliar and interesting program, you "
"could always ask to see the source code, so that you could read it, change "
"it, or cannibalize parts of it to make a new program."
msgstr ""
"Nie nazywaliśmy naszego oprogramowania &bdquo;wolnym oprogramowaniem&rdquo;, "
"bo&nbsp;taki termin wówczas nie istniał. Ale&nbsp;właśnie takie ono było. "
"Kiedy pracownicy innego uniwersytetu albo&nbsp;firmy chcieli przenieść jakiś "
"program na&nbsp;swój system i&nbsp;korzystać z&nbsp;niego, to z&nbsp;chęcią "
"się zgadzaliśmy. Kiedy widziało się kogoś korzystającego z&nbsp;nieznanego, "
"interesującego programu, to zawsze można było poprosić o jego kod źródłowy "
"&ndash; żeby go przeczytać, zmienić lub&nbsp;użyć jego fragmentów do&nbsp;"
"stworzenia nowego programu."

#. type: Content of: <div><div><p>
msgid ""
"Why it is even more important than ever <a href=\"/philosophy/free-software-"
"even-more-important.html\">to insist that the software we use be free</a>."
msgstr ""
"Dlaczego obecnie jest ważniejsze niż kiedykolwiek <a href=\"/philosophy/free-"
"software-even-more-important.html\">aby&nbsp;nalegać na&nbsp;to, aby&nbsp;"
"oprogramowanie było wolne</a>."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "The collapse of the community"
msgstr "Upadek społeczności"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The situation changed drastically in the early 1980s when Digital "
"discontinued the PDP-10 series.  Its architecture, elegant and powerful in "
"the 60s, could not extend naturally to the larger address spaces that were "
"becoming feasible in the 80s.  This meant that nearly all of the programs "
"composing ITS were obsolete."
msgstr ""
"Sytuacja zmieniła się drastycznie we wczesnych latach 80., kiedy Digital "
"zakończył produkcję PDP-10. Ich architektura, elegancka i&nbsp;potężna "
"w&nbsp;latach 60., nie dała się w&nbsp;sposób naturalny rozbudować tak, żeby "
"wykorzystać większe przestrzenie adresowe, jakie stały się osiągalne w&nbsp;"
"latach 80. To oznaczało, że&nbsp;niemal wszystkie programy składające się "
"na&nbsp;ITS stały się przestarzałe."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The AI Lab hacker community had already collapsed, not long before.  In "
"1981, the spin-off company Symbolics had hired away nearly all of the "
"hackers from the AI Lab, and the depopulated community was unable to "
"maintain itself.  (The book <cite>Hackers</cite>, by Steve Levy, describes "
"these events, as well as giving a clear picture of this community in its "
"prime.)  When the AI Lab bought a new PDP-10 in 1982, its administrators "
"decided to use Digital's nonfree timesharing system instead of ITS."
msgstr ""
"Społeczność hackerów z&nbsp;Laboratorium Sztucznej Inteligencji rozpadła się "
"niewiele wcześniej. W&nbsp;roku 1981 rozwijająca się firma Symbolics "
"zatrudniła niemal wszystkich hackerów z&nbsp;Laboratorium, a&nbsp;wyludniona "
"społeczność nie mogła już samodzielnie dać sobie rady. (Wydarzenia te "
"opisuje książka Steve'a Levy'ego <cite>Hackers</cite>, nakreślono w&nbsp;"
"niej także klarowny opis samej społeczności w&nbsp;czasach rozkwitu). Kiedy "
"w&nbsp;1982 Laboratorium kupiło nowy komputer PDP-10, jego administratorzy "
"w&nbsp;miejsce ITS zdecydowali się korzystać z&nbsp;wyprodukowanego przez "
"firmę Digital zastrzeżonego systemu operacyjnego z&nbsp;podziałem czasu."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The modern computers of the era, such as the VAX or the 68020, had their own "
"operating systems, but none of them were free software: you had to sign a "
"nondisclosure agreement even to get an executable copy."
msgstr ""
"Nowoczesne w&nbsp;tamtych czasach komputery, takie jak VAX czy&nbsp;68020, "
"miały swoje własne systemy operacyjne, ale&nbsp;żaden z&nbsp;nich nie był "
"wolnym oprogramowaniem. Trzeba było podpisać umowę o nieujawnianiu nawet "
"po&nbsp;to tylko, by dostać program w&nbsp;postaci pliku wykonywalnego."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"This meant that the first step in using a computer was to promise not to "
"help your neighbor.  A cooperating community was forbidden.  The rule made "
"by the owners of proprietary software was, &ldquo;If you share with your "
"neighbor, you are a pirate.  If you want any changes, beg us to make them."
"&rdquo;"
msgstr ""
"To oznaczało, że&nbsp;pierwszym działaniem przy korzystaniu z&nbsp;"
"komputerów była obietnica odmowy pomocy innym. Społeczność oparta na&nbsp;"
"współpracy była zakazana. Zasadą wprowadzoną przez właścicieli zastrzeżonego "
"prawnie oprogramowania było &bdquo;jeśli dzielisz się z&nbsp;bliźnim, to "
"jesteś piratem, a&nbsp;jeśli potrzebujesz zmian, to błagaj, żebyśmy je "
"wprowadzili&rdquo;."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The idea that the proprietary software social system&mdash;the system that "
"says you are not allowed to share or change software&mdash;is antisocial, "
"that it is unethical, that it is simply wrong, may come as a surprise to "
"some readers.  But what else could we say about a system based on dividing "
"the public and keeping users helpless? Readers who find the idea surprising "
"may have taken the proprietary software social system as a given, or judged "
"it on the terms suggested by proprietary software businesses.  Software "
"publishers have worked long and hard to convince people that there is only "
"one way to look at the issue."
msgstr ""
"Dla niektórych czytelników może być zaskoczeniem koncepcja, że&nbsp;system "
"społeczny ukryty za&nbsp;oprogramowaniem prawnie zastrzeżonym &ndash; "
"system, który mówi, że&nbsp;nie wolno ci dzielić się programami ani&nbsp;ich "
"zmieniać &ndash; jest antyspołeczny, nieetyczny, że&nbsp;jest po&nbsp;prostu "
"zły. Ale&nbsp;co innego moglibyśmy powiedzieć o systemie opartym na&nbsp;"
"wprowadzaniu podziałów między ludzi i&nbsp;pozostawianiu użytkowników "
"bez&nbsp;pomocy? Czytelnicy, którym ta myśl wydaje się zaskakująca, "
"prawdopodobnie uważają system społeczny oprogramowania prawnie zastrzeżonego "
"za&nbsp;naturalny, albo&nbsp;osądzają go według kryteriów podsuwanych przez "
"przemysł oprogramowania prawnie zastrzeżonego. Producenci oprogramowania "
"ciężko i&nbsp;długo pracowali nad&nbsp;przekonaniem ludzi, że&nbsp;to jedyny "
"sposób, w&nbsp;jaki można patrzeć na&nbsp;sprawę."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"When software publishers talk about &ldquo;enforcing&rdquo; their &ldquo;"
"rights&rdquo; or &ldquo;stopping <a href=\"/philosophy/words-to-avoid."
"html#Piracy\">piracy</a>,&rdquo; what they actually <em>say</em> is "
"secondary.  The real message of these statements is in the unstated "
"assumptions they take for granted, which the public is asked to accept "
"without examination.  Let's therefore examine them."
msgstr ""
"Kiedy producenci oprogramowania mówią o &bdquo;egzekwowaniu&rdquo; swoich "
"&bdquo;praw&rdquo; albo&nbsp;&bdquo;powstrzymaniu <a href=\"/philosophy/"
"words-to-avoid.html#Piracy\">piractwa</a>&rdquo;, to, co w&nbsp;danej chwili "
"<em>mówią</em>, jest w&nbsp;istocie drugorzędne. Faktyczną treścią ich "
"wypowiedzi są niewypowiadane wprost, ukryte założenia traktowane przez nich "
"jak rzecz bezdyskusyjna. Słuchacze mają rzecz przyjmować bezkrytycznie. "
"Przetestujmy zatem&nbsp;te założenia."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"One assumption is that software companies have an unquestionable natural "
"right to own software and thus have power over all its users.  (If this were "
"a natural right, then no matter how much harm it does to the public, we "
"could not object.)  Interestingly, the US Constitution and legal tradition "
"reject this view; copyright is not a natural right, but an artificial "
"government-imposed monopoly that limits the users' natural right to copy."
msgstr ""
"Pierwszym jest, że&nbsp;producenci oprogramowania mają niekwestionowane, "
"naturalne prawo do&nbsp;posiadania programów, a&nbsp;przez to do&nbsp;"
"wywierania wpływu na&nbsp;wszystkich ich użytkowników. (Gdyby było to prawo "
"naturalne, to wtedy bez&nbsp;względu na&nbsp;to, jak wiele szkody przynosi "
"społeczności, nie moglibyśmy się mu sprzeciwić). Interesujące, że&nbsp;"
"konstytucja Stanów Zjednoczonych i&nbsp;tradycja prawna odrzucają ten "
"pogląd. Prawo autorskie nie jest prawem naturalnym, tylko sztucznym, "
"utrzymywanym przez rząd monopolem, który ogranicza naturalne prawo "
"użytkowników do&nbsp;kopiowania."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Another unstated assumption is that the only important thing about software "
"is what jobs it allows you to do&mdash;that we computer users should not "
"care what kind of society we are allowed to have."
msgstr ""
"Kolejnym niejawnym założeniem jest, że&nbsp;jedyną istotną rzeczą w&nbsp;"
"programach komputerowych jest praca, którą pozwalają wykonać &ndash; że&nbsp;"
"my, użytkownicy komputerów, nie powinniśmy dbać o to, jaki rodzaj "
"społeczności mamy prawo tworzyć."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"A third assumption is that we would have no usable software (or would never "
"have a program to do this or that particular job) if we did not offer a "
"company power over the users of the program.  This assumption may have "
"seemed plausible, before the free software movement demonstrated that we can "
"make plenty of useful software without putting chains on it."
msgstr ""
"Trzecim założeniem jest, że&nbsp;nie mielibyśmy żadnego zdatnego do&nbsp;"
"użytku oprogramowania (albo nie mielibyśmy programu do&nbsp;wykonania takiej "
"czy&nbsp;innej konkretnej pracy), gdybyśmy nie dali firmie komputerowej "
"władzy nad&nbsp;jego użytkownikami. To założenie mogło wydawać się całkiem "
"sensowne zanim ruch wolnego oprogramowania nie pokazał, że&nbsp;możemy "
"stworzyć mnóstwo użytecznego oprogramowania bez&nbsp;zakładania na&nbsp;"
"niego kajdan."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"If we decline to accept these assumptions, and judge these issues based on "
"ordinary commonsense morality while placing the users first, we arrive at "
"very different conclusions.  Computer users should be free to modify "
"programs to fit their needs, and free to share software, because helping "
"other people is the basis of society."
msgstr ""
"Jeśli odrzucimy te założenia, a&nbsp;rzecz osądzimy bazując na&nbsp;zwykłej, "
"zdroworozsądkowej moralności kierując się przy ocenie przede wszystkim "
"dobrem użytkownika, dojdziemy do&nbsp;krańcowo odmiennych wniosków. "
"Użytkownicy komputerów powinni mieć wolność w&nbsp;zakresie modyfikowania "
"programów do&nbsp;swoich potrzeb, i&nbsp;wolność do&nbsp;dzielenia się "
"oprogramowaniem, ponieważ&nbsp;pomaganie innym jest podstawą funkcjonowania "
"społeczeństwa."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"There is no room here for an extensive statement of the reasoning behind "
"this conclusion, so I refer the reader to &ldquo;<a href=\"/philosophy/why-"
"free.html\">Why Software Should Not Have Owners</a>,&rdquo; and &ldquo;<a "
"href=\"/philosophy/free-software-even-more-important.html\">Free Software Is "
"Even More Important Now</a>.&rdquo;"
msgstr ""
"Nie ma tu miejsca na&nbsp;przedstawienie wyczerpującego uzasadnienia tego "
"twierdzenia, dlatego&nbsp;pozwolę sobie skierować czytelnika do&nbsp;stron "
"&bdquo;<a href=\"/philosophy/why-free.html\">Dlaczego oprogramowanie nie "
"powinno mieć właścicieli</a>&rdquo; oraz&nbsp;&bdquo;<a href=\"/philosophy/"
"free-software-even-more-important.html\">Wolne oprogramowanie jest jeszcze "
"ważniejsze teraz</a>.&rdquo;"

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "A stark moral choice"
msgstr "Wybór czysto moralny"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"With my community gone, to continue as before was impossible.  Instead, I "
"faced a stark moral choice."
msgstr ""
"Moja społeczność przestała istnieć, nie można już było działać jakby nic się "
"nie zmieniło. Stanąłem w&nbsp;obliczu czysto moralnego wyboru."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The easy choice was to join the proprietary software world, signing "
"nondisclosure agreements and promising not to help my fellow hacker.  Most "
"likely I would also be developing software that was released under "
"nondisclosure agreements, thus adding to the pressure on other people to "
"betray their fellows too."
msgstr ""
"Najłatwiejszym rozwiązaniem było wejście w&nbsp;świat oprogramowania prawnie "
"zastrzeżonego &ndash; podpisywanie umów o nieujawnianiu i&nbsp;zgoda na&nbsp;"
"nieudzielanie pomocy moim kolegom hackerom. Zapewne ja także pracowałbym "
"nad&nbsp;rozwojem oprogramowania wydawanego na&nbsp;warunkach umów o "
"nieujawnianiu, tym samym wzmagając presję na&nbsp;innych, aby&nbsp;także oni "
"zdradzili swoich przyjaciół."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"I could have made money this way, and perhaps amused myself writing code.  "
"But I knew that at the end of my career, I would look back on years of "
"building walls to divide people, and feel I had spent my life making the "
"world a worse place."
msgstr ""
"Mógłbym w&nbsp;ten sposób zarabiać pieniądze, być może mógłbym znaleźć "
"radość w&nbsp;pisaniu kodu. Ale&nbsp;wiedziałem, że&nbsp;na końcu swojej "
"kariery obejrzałbym się na&nbsp;lata, które spędziłem budując mury między "
"ludźmi, i&nbsp;poczułbym, że&nbsp;życie minęło mi na&nbsp;czynieniu świata "
"gorszym miejscem."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"I had already experienced being on the receiving end of a nondisclosure "
"agreement, when someone refused to give me and the MIT AI Lab the source "
"code for the control program for our printer.  (The lack of certain features "
"in this program made use of the printer extremely frustrating.)  So I could "
"not tell myself that nondisclosure agreements were innocent.  I was very "
"angry when he refused to share with us; I could not turn around and do the "
"same thing to everyone else."
msgstr ""
"Już wtedy doświadczyłem, co znaczy być odbiorcą umowy o nieujawnianiu, kiedy "
"ktoś odmówił mi oraz&nbsp;Laboratorium MIT kodu źródłowego do&nbsp;programu "
"kontrolującego drukarkę (brak pewnych możliwości tego programu czynił "
"korzystanie z&nbsp;drukarki zajęciem ogromnie frustrującym.) Tak więc&nbsp;"
"nie mogłem sobie powiedzieć, że&nbsp;umowy o nieujawnianiu są nieszkodliwe. "
"Byłem rozzłoszczony, kiedy odmówiono nam udostępnienia kodu; nie mogłem "
"obrócić się na&nbsp;pięcie i&nbsp;zacząć robić to samo innym."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Another choice, straightforward but unpleasant, was to leave the computer "
"field.  That way my skills would not be misused, but they would still be "
"wasted.  I would not be culpable for dividing and restricting computer "
"users, but it would happen nonetheless."
msgstr ""
"Kolejnym możliwym wyborem, oczywistym, choć&nbsp;nieprzyjemnym, byłby wybór "
"innego zawodu. W&nbsp;ten sposób moje umiejętności nie byłyby szkodliwie "
"wykorzystywane, ciągle jednak&nbsp;byłyby marnotrawione. Nie byłbym winny "
"dzielenia i&nbsp;ograniczania użytkowników komputerów, ale&nbsp;to i&nbsp;"
"tak miałoby miejsce."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"So I looked for a way that a programmer could do something for the good.  I "
"asked myself, was there a program or programs that I could write, so as to "
"make a community possible once again?"
msgstr ""
"Dlatego&nbsp;szukałem drogi, dzięki której programista mógłby zrobić coś dla "
"wspólnego dobra. Zapytałem siebie, czy&nbsp;jest program, lub&nbsp;programy, "
"które mógłbym napisać, i&nbsp;w ten sposób ponownie umożliwić powstanie "
"społeczności."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The answer was clear: what was needed first was an operating system.  That "
"is the crucial software for starting to use a computer.  With an operating "
"system, you can do many things; without one, you cannot run the computer at "
"all.  With a free operating system, we could again have a community of "
"cooperating hackers&mdash;and invite anyone to join.  And anyone would be "
"able to use a computer without starting out by conspiring to deprive his or "
"her friends."
msgstr ""
"Odpowiedź była jasna: pierwszą potrzebną rzeczą jest system operacyjny. To "
"jest podstawowe oprogramowanie, które umożliwia korzystanie z&nbsp;"
"komputera. Mając system operacyjny można robić wiele rzeczy. Bez&nbsp;niego "
"w&nbsp;ogóle nie można uruchomić komputera. Mając wolny system operacyjny "
"ponownie moglibyśmy stworzyć wspólnotę współpracujących ze sobą hackerów, "
"i&nbsp;zaprosić każdego, by do&nbsp;nas dołączył. I&nbsp;każdy mógłby używać "
"komputera bez&nbsp;uczestniczenia w&nbsp;spisku mającym na&nbsp;celu "
"ogołocenie z&nbsp;praw własnych przyjaciół."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"As an operating system developer, I had the right skills for this job.  So "
"even though I could not take success for granted, I realized that I was "
"elected to do the job.  I chose to make the system compatible with Unix so "
"that it would be portable, and so that Unix users could easily switch to "
"it.  The name GNU was chosen, following a hacker tradition, as a recursive "
"acronym for &ldquo;GNU's Not Unix.&rdquo; It is pronounced as <a href=\"/gnu/"
"pronunciation.html\">one syllable with a hard&nbsp;<i>g</i></a>."
msgstr ""
"Jako specjalista od&nbsp;systemów operacyjnych miałem właściwe umiejętności. "
"I&nbsp;choć nie mogłem być pewny sukcesu całego przedsięwzięcia, to "
"zrozumiałem, że&nbsp;jestem wybrany do&nbsp;tej pracy. Zdecydowałem się "
"zrobić system kompatybilny z&nbsp;Uniksem, tak żeby był łatwy w&nbsp;"
"przenoszeniu na&nbsp;różne komputery, i&nbsp;żeby użytkownicy Uniksa mogli "
"łatwo się na&nbsp;niego przerzucić. Nazwa GNU została wybrana, zgodnie ze "
"starą hackerską tradycją, jako rekursywny akronim &bdquo;GNU's Not "
"Unix&rdquo; [&bdquo;GNU to Nie Unix&rdquo;]. Wymawia się <a href=\"/gnu/"
"pronunciation.html\">z&nbsp;jedną sylabą i&nbsp;twardym&nbsp;g</a>."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"An operating system does not mean just a kernel, barely enough to run other "
"programs.  In the 1970s, every operating system worthy of the name included "
"command processors, assemblers, compilers, interpreters, debuggers, text "
"editors, mailers, and much more.  ITS had them, Multics had them, VMS had "
"them, and Unix had them.  The GNU operating system would include them too."
msgstr ""
"System operacyjny nie oznacza wyłącznie jądra, ledwo wystarczającego do&nbsp;"
"uruchamiania innych programów. W&nbsp;latach 70. każdy system operacyjny "
"zasługujący na&nbsp;tę nazwę zawierał procesory poleceń, asemblery, "
"kompilatory, interpretery, debuggery, edytory tekstu, programy pocztowe "
"i&nbsp;wiele, wiele więcej innych aplikacji. ITS miał to wszystko, Multics "
"miał, VMS miał i&nbsp;Unix miał. System operacyjny GNU także miał to mieć."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Later I heard these words, attributed to Hillel&#8239;<a href=\"#ft2\">[2]</"
"a>:"
msgstr ""
"Później usłyszałem słowa, przypisywane Hillelowi&nbsp;<a href=\"#ft2\">[2]</"
"a>:"

#. type: Content of: <div><blockquote><p>
msgid "If I am not for myself, who will be for me?"
msgstr "Jeśli nie jestem dla siebie, kto będzie dla mnie?"

#. type: Content of: <div><blockquote><p>
msgid "If I am only for myself, what am I?"
msgstr "Jeśli jestem tylko dla siebie, to czym jestem?"

#. type: Content of: <div><blockquote><p>
msgid "If not now, when?"
msgstr "Jeśli nie teraz, to kiedy?"

#. type: Content of: <div><p>
msgid "The decision to start the GNU Project was based on a similar spirit."
msgstr ""
"Decyzja o powołaniu do&nbsp;życia Projektu GNU podjęta została w&nbsp;"
"podobnym duchu."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "Free as in freedom"
msgstr "Free as in freedom"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The term &ldquo;free software&rdquo; is sometimes misunderstood&mdash;it has "
"nothing to do with price.  It is about freedom.  Here, therefore, is the "
"definition of free software."
msgstr ""
"Termin &bdquo;free software&rdquo; [&bdquo;wolne oprogramowanie&rdquo;] "
"czasem jest mylnie rozumiany — to nie ma nic wspólnego z&nbsp;ceną [free "
"w&nbsp;języku angielskim znaczy zarówno wolny, jak i&nbsp;darmowy, patrz też "
"http://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html &ndash; przyp. tłum.]. Tu chodzi "
"o wolność. Dlatego&nbsp;definicja wolnego oprogramowania jest następująca."

#. type: Content of: <div><p>
msgid "A program is free software, for you, a particular user, if:"
msgstr ""
"Program jest wolnym oprogramowaniem dla ciebie, jego użytkownika, jeśli:"

#. type: Content of: <div><ul><li>
msgid "You have the freedom to run the program as you wish, for any purpose."
msgstr "Masz prawo do&nbsp;jego uruchamiania w&nbsp;dowolnym celu."

#. type: Content of: <div><ul><li>
msgid ""
"You have the freedom to modify the program to suit your needs.  (To make "
"this freedom effective in practice, you must have access to the source code, "
"since making changes in a program without having the source code is "
"exceedingly difficult.)"
msgstr ""
"Masz prawo do&nbsp;modyfikowania programu, tak by zaspokajał twoje potrzeby. "
"(Żeby to prawo mogło być realizowane w&nbsp;praktyce, musisz mieć dostęp "
"do&nbsp;kodu źródłowego, bo&nbsp;wprowadzanie zmian do&nbsp;programu "
"bez&nbsp;posiadania kodu źródłowego jest niewyobrażalnie trudne.)"

#. type: Content of: <div><ul><li>
msgid ""
"You have the freedom to redistribute copies, either gratis or for a fee."
msgstr ""
"Masz prawo do&nbsp;rozprowadzania kopii programu, zarówno za&nbsp;darmo, jak "
"i&nbsp;za opłatą."

#. type: Content of: <div><ul><li>
msgid ""
"You have the freedom to distribute modified versions of the program, so that "
"the community can benefit from your improvements."
msgstr ""
"Masz prawo do&nbsp;rozprowadzania zmodyfikowanych wersji programu, tak żeby "
"społeczność mogła skorzystać z&nbsp;twoich ulepszeń."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Since &ldquo;free&rdquo; refers to freedom, not to price, there is no "
"contradiction between selling copies and free software.  In fact, the "
"freedom to sell copies is crucial: collections of free software sold on CD-"
"ROMs are important for the community, and selling them is an important way "
"to raise funds for free software development.  Therefore, a program which "
"people are not free to include on these collections is not free software."
msgstr ""
"Słowo &bdquo;free&rdquo; odnosi się do&nbsp;wolności, a&nbsp;nie do&nbsp;"
"ceny, więc&nbsp;nie ma sprzeczności między sprzedażą kopii programu, a&nbsp;"
"wolnym oprogramowaniem. W&nbsp;rzeczywistości prawo do&nbsp;sprzedawania "
"kopii jest fundamentalne: zestawy wolnego oprogramowania sprzedawane na&nbsp;"
"CD-ROM-ach są ważne dla społeczności, a&nbsp;sprzedawanie ich jest istotnym "
"sposobem pozyskiwania funduszy na&nbsp;rozwój wolnego oprogramowania. "
"Dlatego&nbsp;program, którego ludzie nie mogą dołączać do&nbsp;takiego "
"zestawu, nie jest wolnym oprogramowaniem."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Because of the ambiguity of &ldquo;free,&rdquo; people have long looked for "
"alternatives, but no one has found a better term.  The English language has "
"more words and nuances than any other, but it lacks a simple, unambiguous, "
"word that means &ldquo;free,&rdquo; as in freedom&mdash;&ldquo;"
"unfettered&rdquo; being the word that comes closest in meaning.  Such "
"alternatives as &ldquo;liberated,&rdquo; &ldquo;freedom,&rdquo; and &ldquo;"
"open&rdquo; have either the wrong meaning or some other disadvantage."
msgstr ""
"Z&nbsp;powodu wieloznaczności słowa &bdquo;free&rdquo; ludzie długo szukali "
"dla niego alternatyw, ale&nbsp;żadna nie została uznana za&nbsp;lepszą. "
"Język angielski posiada więcej słów i&nbsp;niuansów niż jakikolwiek inny, "
"ale&nbsp;brakuje w&nbsp;nim prostego, niedwuznacznego słowa, które "
"znaczyłoby &bdquo;wolny&rdquo; [&bdquo;free&rdquo; as in &bdquo;"
"freedom&rdquo;]. &bdquo;Nieskrępowany&rdquo; [&bdquo;unfettered&rdquo;] jest "
"słowem najbliższym mu znaczeniowo. Takie alternatywy jak &bdquo;"
"oswobodzony&rdquo; [&bdquo;liberated&rdquo;], &bdquo;wolność&rdquo; [&bdquo;"
"freedom&rdquo;] czy&nbsp;&bdquo;otwarty&rdquo; [&bdquo;open&rdquo;] mają "
"albo&nbsp;niewłaściwe znaczenie, albo&nbsp;jakieś inne wady."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "GNU software and the GNU system"
msgstr "Oprogramowanie GNU i&nbsp;system GNU"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Developing a whole system is a very large project.  To bring it into reach, "
"I decided to adapt and use existing pieces of free software wherever that "
"was possible.  For example, I decided at the very beginning to use TeX as "
"the principal text formatter; a few years later, I decided to use the X "
"Window System rather than writing another window system for GNU."
msgstr ""
"Budowanie całego systemu to bardzo duży projekt. Żeby go osiągnąć, "
"zdecydowałem się wykorzystać i&nbsp;dostosować istniejące fragmenty wolnego "
"oprogramowania gdzie tylko było to możliwe. Na&nbsp;przykład na&nbsp;samym "
"początku zdecydowałem się używać TeX-a jako podstawowego programu do&nbsp;"
"formatowania tekstów, a&nbsp;kilka lat później raczej zaakceptować X Window "
"System, niż pisać inny system okien dla GNU."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Because of these decisions, and others like them, the GNU system is not the "
"same as the collection of all GNU software.  The GNU system includes "
"programs that are not GNU software, programs that were developed by other "
"people and projects for their own purposes, but which we can use because "
"they are free software."
msgstr ""
"Z&nbsp;powodu tych i&nbsp;innych, podobnych, decyzji system GNU nie jest tym "
"samym, co zestaw całego oprogramowania GNU. System GNU zawiera programy, "
"które nie są oprogramowaniem GNU, programy, które dla swoich własnych "
"potrzeb napisali inni ludzie czy&nbsp;firmy. Możemy ich jednak&nbsp;używać, "
"bo&nbsp;są wolnym oprogramowaniem."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "Commencing the project"
msgstr "Początki projektu"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"In January 1984 I quit my job at MIT and began writing GNU software.  "
"Leaving MIT was necessary so that MIT would not be able to interfere with "
"distributing GNU as free software.  If I had remained on the staff, MIT "
"could have claimed to own the work, and could have imposed their own "
"distribution terms, or even turned the work into a proprietary software "
"package.  I had no intention of doing a large amount of work only to see it "
"become useless for its intended purpose: creating a new software-sharing "
"community."
msgstr ""
"W&nbsp;styczniu 1984 porzuciłem pracę w&nbsp;MIT i&nbsp;rozpocząłem pisanie "
"oprogramowania GNU. Opuszczenie MIT było konieczne, żeby MIT nie mógł "
"ingerować w&nbsp;rozprowadzaniu GNU jako wolnego oprogramowania. Gdybym "
"pozostał pracownikiem MIT, uczelnia mogłaby zgłosić roszczenia do&nbsp;mojej "
"pracy, mogłaby narzucić własne reguły dystrybucji, a&nbsp;nawet zamienić "
"projekt w&nbsp;oprogramowanie prawnie zastrzeżone. Nie miałem ochoty wykonać "
"tak ogromnej pracy, a&nbsp;następnie zobaczyć jak staje się ona bezużyteczna "
"dla zamierzonego celu: stworzenia nowej społeczności dzielącej się "
"oprogramowaniem."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"However, Professor Winston, then the head of the MIT AI Lab, kindly invited "
"me to keep using the lab's facilities."
msgstr ""
"Pomimo to profesor Winston, ówczesny szef Laboratorium Sztucznej "
"Inteligencji MIT, życzliwie umożliwił mi dalsze korzystanie z&nbsp;"
"wyposażenia laboratorium."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "The first steps"
msgstr "Pierwsze kroki"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Shortly before beginning the GNU Project, I heard about the Free University "
"Compiler Kit, also known as VUCK.  (The Dutch word for &ldquo;free&rdquo; is "
"written with a <i>v</i>.)  This was a compiler designed to handle multiple "
"languages, including C and Pascal, and to support multiple target machines.  "
"I wrote to its author asking if GNU could use it."
msgstr ""
"Tuż przed rozpoczęciem prac nad&nbsp;GNU usłyszałem o Free University "
"Compiler Kit, znanym także jako VUCK (holenderskie słowo oznaczające &bdquo;"
"free&rdquo; &ndash; &bdquo;wolny&rdquo; &ndash; pisze się przez <i>v</i>). "
"To był kompilator zaprojektowany tak, by obsługiwał różne języki "
"programowania, w&nbsp;tym C i&nbsp;Pascala, a&nbsp;także potrafił "
"wygenerować postaci wynikowe programów przeznaczone dla rozmaitych typów "
"komputerów. Napisałem do&nbsp;autora z&nbsp;pytaniem, czy&nbsp;można go użyć "
"do&nbsp;tworzenia GNU."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"He responded derisively, stating that the university was free but the "
"compiler was not.  I therefore decided that my first program for the GNU "
"Project would be a multilanguage, multiplatform compiler."
msgstr ""
"Odpowiedział kpiąco, oświadczając, że&nbsp;to uniwersytet jest wolny, a&nbsp;"
"nie kompilator. Wtedy zdecydowałem, że&nbsp;moim pierwszym programem dla GNU "
"będzie wielojęzykowy i&nbsp;wieloplatformowy kompilator."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Hoping to avoid the need to write the whole compiler myself, I obtained the "
"source code for the Pastel compiler, which was a multiplatform compiler "
"developed at Lawrence Livermore Lab.  It supported, and was written in, an "
"extended version of Pascal, designed to be a system-programming language.  I "
"added a C front end, and began porting it to the Motorola 68000 computer.  "
"But I had to give that up when I discovered that the compiler needed many "
"megabytes of stack space, and the available 68000 Unix system would only "
"allow 64k."
msgstr ""
"W&nbsp;nadziei, że&nbsp;uda mi się uniknąć pisania całego kompilatora "
"samodzielnie, zdobyłem kod źródłowy Pastela, który był wieloplatformowym "
"kompilatorem opracowanym w&nbsp;Lawrence Livermore Lab. Obsługiwał on "
"rozszerzoną wersję Pascala, w&nbsp;której też był napisany, zaprojektowana "
"jako język programowania systemów. Dodałem mu napisany w&nbsp;C interfejs "
"użytkownika i&nbsp;rozpocząłem przenoszenie na&nbsp;komputer Motorola 68000. "
"Ale&nbsp;musiałem się poddać, kiedy odkryłem, że&nbsp;kompilator potrzebuje "
"wielu megabajtów pamięci, a&nbsp;istniejący na&nbsp;68000 system uniksowy "
"zezwalał tylko na&nbsp;64 kb."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"I then realized that the Pastel compiler functioned by parsing the entire "
"input file into a syntax tree, converting the whole syntax tree into a chain "
"of &ldquo;instructions,&rdquo; and then generating the whole output file, "
"without ever freeing any storage.  At this point, I concluded I would have "
"to write a new compiler from scratch.  That new compiler is now known as "
"<abbr title=\"GNU Compiler Collection\">GCC</abbr>; none of the Pastel "
"compiler is used in it, but I managed to adapt and use the C front end that "
"I had written.  But that was some years later; first, I worked on GNU Emacs."
msgstr ""
"Później zrozumiałem, że&nbsp;kompilator Pastel działał tak, że&nbsp;parsował "
"całość pliku wejściowego do&nbsp;postaci drzewa składniowego, konwertował "
"całe drzewo w&nbsp;ciąg &bdquo;instrukcji&rdquo;, a&nbsp;następnie generował "
"cały plik wyjściowy, przy czym na&nbsp;żadnym etapie nie uwalniał zasobów. "
"Wtedy dotarło do&nbsp;mnie, że&nbsp;nowy kompilator muszę napisać od&nbsp;"
"zera. Ten nowy kompilator jest znany obecnie jako <abbr title=\"GNU Compiler "
"Collection\">GCC</abbr>. Nie użyłem w&nbsp;nim żadnego fragmentu Pastela, "
"ale&nbsp;udało mi się udało mi się dostosować i&nbsp;wykorzystać napisany "
"wcześniej w&nbsp;C interfejs użytkownika. To było jednak&nbsp;kilka lat "
"później. Najpierw pracowałem nad&nbsp;Emacsem."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "GNU Emacs"
msgstr "GNU Emacs"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"I began work on GNU Emacs in September 1984, and in early 1985 it was "
"beginning to be usable.  This enabled me to begin using Unix systems to do "
"editing; having no interest in learning to use vi or ed, I had done my "
"editing on other kinds of machines until then."
msgstr ""
"Prace nad&nbsp;GNU Emacsem rozpocząłem we wrześniu 1984, a&nbsp;na początku "
"1985 zaczął nadawać się do&nbsp;użytku. To pozwoliło mi na&nbsp;"
"wykorzystanie systemów uniksowych do&nbsp;edycji. Nie mając interesu w&nbsp;"
"uczeniu się vi czy&nbsp;ed, do&nbsp;tej pory edycji dokonywałem na&nbsp;"
"maszynach innego typu."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"At this point, people began wanting to use GNU Emacs, which raised the "
"question of how to distribute it.  Of course, I put it on the anonymous ftp "
"server on the MIT computer that I used.  (This computer, prep.ai.mit.edu, "
"thus became the principal GNU ftp distribution site; when it was "
"decommissioned a few years later, we transferred the name to our new ftp "
"server.)  But at that time, many of the interested people were not on the "
"Internet and could not get a copy by ftp.  So the question was, what would I "
"say to them?"
msgstr ""
"W&nbsp;tym momencie pojawili się ludzie, którzy chcieli korzystać z&nbsp;GNU "
"Emacsa, co podniosło kwestię jego dystrybucji. Oczywiście umieściłem go "
"na&nbsp;anonimowym serwerze ftp na&nbsp;komputerze MIT, z&nbsp;którego "
"korzystałem. (Komputer ten, prep.ai.mit.edu, stał się w&nbsp;ten sposób "
"podstawowym ośrodkiem dystrybucyjnym GNU; kiedy został zezłomowany kilka lat "
"później, przenieśliśmy jego nazwę na&nbsp;nasz nowy serwer ftp.) Ale&nbsp;w "
"owym czasie wielu zainteresowanych nie miało dostępu do&nbsp;Internetu, "
"i&nbsp;nie mogło uzyskać kopii poprzez&nbsp;ftp. Więc&nbsp;pytanie brzmiało: "
"co miałem im powiedzieć?"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"I could have said, &ldquo;Find a friend who is on the net and who will make "
"a copy for you.&rdquo; Or I could have done what I did with the original "
"PDP-10 Emacs: tell them, &ldquo;Mail me a tape and a <abbr title=\"Self-"
"addressed Stamped Envelope\">SASE</abbr>, and I will mail it back with Emacs "
"on it.&rdquo; But I had no job, and I was looking for ways to make money "
"from free software.  So I announced that I would mail a tape to whoever "
"wanted one, for a fee of $150.  In this way, I started a free software "
"distribution business, the precursor of the companies that today distribute "
"entire GNU/Linux system distributions."
msgstr ""
"Mógłbym powiedzieć &bdquo;znajdź znajomego z&nbsp;dostępem do&nbsp;"
"Internetu, który zrobi dla ciebie kopię&rdquo;. Albo&nbsp;mogłem zrobić to, "
"co robiłem z&nbsp;oryginalnym Emacsem na&nbsp;PDP-10, mówiąc &bdquo;wyślij "
"mi taśmę i&nbsp;zaadresowaną kopertę zwrotną ze znaczkiem, a&nbsp;ja ci ją "
"odeślę z&nbsp;nagranym Emacsem&rdquo;. Ale&nbsp;nie miałem pracy i&nbsp;"
"szukałem sposobu na&nbsp;zarobienie pieniędzy na&nbsp;wolnym oprogramowaniu. "
"Dlatego&nbsp;ogłosiłem, że&nbsp;wyślę taśmę każdemu, kto tego chce, za&nbsp;"
"opłatą 150$. W&nbsp;ten sposób stworzyłem firmę handlującą wolnym "
"oprogramowaniem, poprzednika dzisiejszych przedsiębiorstw "
"rozpowszechniających całe systemy dystrybucji GNU/Linux."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "Is a program free for every user?"
msgstr "Czy&nbsp;program jest wolny dla każdego użytkownika?"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"If a program is free software when it leaves the hands of its author, this "
"does not necessarily mean it will be free software for everyone who has a "
"copy of it.  For example, <a href=\"/philosophy/categories."
"html#PublicDomainSoftware\"> public domain software</a> (software that is "
"not copyrighted) is free software; but anyone can make a proprietary "
"modified version of it.  Likewise, many free programs are copyrighted but "
"distributed under simple permissive licenses which allow proprietary "
"modified versions."
msgstr ""
"Jeśli program jest wolny kiedy opuszcza ręce autora, nie oznacza to "
"automatycznie, że&nbsp;będzie wolnym oprogramowaniem dla każdego, kto ma "
"jego kopię. Na&nbsp;przykład oprogramowanie <a href=\"/philosophy/categories."
"html#PublicDomainSoftware\">public domain</a> (oprogramowanie, które nie "
"podlega prawu autorskiemu) jest wolne, ale&nbsp;każdy może stworzyć jego "
"zmodyfikowaną, objętą restrykcyjną licencją wersję. Podobnie wiele wolnych "
"programów jest chronionych prawami autorskimi, ale&nbsp;rozpowszechnianych "
"na&nbsp;prostych, mało restrykcyjnych licencjach, które dopuszczają "
"tworzenie zmodyfikowanych, zastrzeżonych wersji."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The paradigmatic example of this problem is the X Window System.  Developed "
"at MIT, and released as free software with a permissive license, it was soon "
"adopted by various computer companies.  They added X to their proprietary "
"Unix systems, in binary form only, and covered by the same nondisclosure "
"agreement.  These copies of X were no more free software than Unix was."
msgstr ""
"Wzorcowym przykładem tego problemu jest X Window System. Stworzony na&nbsp;"
"MIT i&nbsp;opublikowany jako wolne oprogramowanie z&nbsp;liberalną licencją, "
"szybko został zaadaptowany przez różne firmy komputerowe. Dodały one X-y "
"&ndash; ale&nbsp;tylko w&nbsp;postaci binarnej &ndash; do&nbsp;swoich "
"zastrzeżonych systemów uniksowych i&nbsp;objęły je tą samą umową o "
"nieujawnianiu. Te kopie X-ów nie były już bardziej wolne, niż sam Unix."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The developers of the X Window System did not consider this a problem&mdash;"
"they expected and intended this to happen.  Their goal was not freedom, just "
"&ldquo;success,&rdquo; defined as &ldquo;having many users.&rdquo; They did "
"not care whether these users had freedom, only that they should be numerous."
msgstr ""
"Twórcy X Window System nie uważali tego za&nbsp;problem &ndash; oczekiwali "
"i&nbsp;chcieli, by tak się właśnie stało. Ich celem nie była wolność, "
"ale&nbsp;&bdquo;sukces&rdquo; definiowany jako &bdquo;dotarcie do&nbsp;wielu "
"użytkowników&rdquo;. Nie dbali o to, czy&nbsp;ci użytkownicy mają wolność, "
"tylko o to, by ich było wielu."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"This led to a paradoxical situation where two different ways of counting the "
"amount of freedom gave different answers to the question, &ldquo;Is this "
"program free?&rdquo; If you judged based on the freedom provided by the "
"distribution terms of the MIT release, you would say that X was free "
"software.  But if you measured the freedom of the average user of X, you "
"would have to say it was proprietary software.  Most X users were running "
"the proprietary versions that came with Unix systems, not the free version."
msgstr ""
"To doprowadziło do&nbsp;paradoksalnej sytuacji, w&nbsp;której dwa różne "
"sposoby mierzenia ilości wolności dawały różne odpowiedzi na&nbsp;pytanie "
"&bdquo;Czy ten program jest wolny?&rdquo;. Gdyby sądzić według wolności, "
"którą zapewniają warunki dystrybucji edycji z&nbsp;MIT, można by powiedzieć, "
"że&nbsp;X-y są wolnym oprogramowaniem. Ale&nbsp;gdyby mierzyć wolność "
"przeciętnego użytkownika X-ów okazałoby się, że&nbsp;jest to oprogramowanie "
"zastrzeżone. Większość użytkowników X-ów używała bowiem jego zastrzeżonych "
"wersji dostarczanych z&nbsp;Uniksami, a&nbsp;nie wolnej wersji."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "Copyleft and the GNU GPL"
msgstr "Copyleft i&nbsp;GNU GPL"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The goal of GNU was to give users freedom, not just to be popular.  So we "
"needed to use distribution terms that would prevent GNU software from being "
"turned into proprietary software.  The method we use is called &ldquo;"
"copyleft&rdquo;&#8239;<a href=\"#ft3\">[3]</a>."
msgstr ""
"Celem GNU jest dać użytkownikom wolność, a&nbsp;nie tylko być popularnym. "
"Dlatego&nbsp;potrzebowaliśmy takich warunków dystrybucji, które zapobiegłyby "
"przekształceniu oprogramowania GNU w&nbsp;prawnie zastrzeżone. Metoda, "
"której użyliśmy, nazywa się &bdquo;copyleft&rdquo;&nbsp;<a href=\"#ft3\">[3]"
"</a>."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Copyleft uses copyright law, but flips it over to serve the opposite of its "
"usual purpose: instead of a means for restricting a program, it becomes a "
"means for keeping the program free."
msgstr ""
"Copyleft korzysta z&nbsp;prawa autorskiego, ale&nbsp;wywraca je do&nbsp;góry "
"nogami, żeby służyło innemu niż zazwyczaj celowi: prawo, zamiast być "
"narzędziem służącym do&nbsp;przekształcenia oprogramowania w&nbsp;prywatną "
"własność, staje się narzędziem służącym do&nbsp;zachowania wolności programu."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The central idea of copyleft is that we give everyone permission to run the "
"program, copy the program, modify the program, and distribute modified "
"versions&mdash;but not permission to add restrictions of their own.  Thus, "
"the crucial freedoms that define &ldquo;free software&rdquo; are guaranteed "
"to everyone who has a copy; they become inalienable rights."
msgstr ""
"Centralną koncepcją copyleftu jest to, że&nbsp;dajemy każdemu prawo do&nbsp;"
"uruchamiania programu, kopiowania programu, modyfikowania programu, "
"oraz&nbsp;rozprowadzana zmodyfikowanych wersji &ndash; ale&nbsp;nie prawo "
"do&nbsp;dodawania własnych obostrzeń. W&nbsp;ten sposób te podstawowe "
"wolności, które czynią oprogramowanie wolnym, są gwarantowane dla każdego, "
"kto ma jego kopię; stają się prawami niezbywalnymi."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"For an effective copyleft, modified versions must also be free.  This "
"ensures that work based on ours becomes available to our community if it is "
"published.  When programmers who have jobs as programmers volunteer to "
"improve GNU software, it is copyleft that prevents their employers from "
"saying, &ldquo;You can't share those changes, because we are going to use "
"them to make our proprietary version of the program.&rdquo;"
msgstr ""
"Żeby copyleft był efektywny także zmodyfikowane wersje muszą być wolne. To "
"gwarantuje, że&nbsp;praca oparta na&nbsp;naszej pracy będzie po&nbsp;"
"publikacji dostępna dla naszej społeczności. Kiedy programiści, zarabiający "
"na&nbsp;życie jako programiści, rozwijają oprogramowanie GNU, to właśnie "
"copyleft powstrzymuje ich pracodawców od&nbsp;powiedzenia: &bdquo;Nie możesz "
"dzielić się tymi poprawkami, bo&nbsp;chcemy ich użyć w&nbsp;naszej, prawnie "
"zastrzeżonej wersji tego programu&rdquo;."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The requirement that changes must be free is essential if we want to ensure "
"freedom for every user of the program.  The companies that privatized the X "
"Window System usually made some changes to port it to their systems and "
"hardware.  These changes were small compared with the great extent of X, but "
"they were not trivial.  If making changes were an excuse to deny the users "
"freedom, it would be easy for anyone to take advantage of the excuse."
msgstr ""
"Wymóg, by także zmiany były wolne, jest niezbędny jeśli chcemy zapewnić "
"wolność każdemu użytkownikowi programu. Firmy, które prywatyzują X Window "
"System zazwyczaj wprowadzają jakieś poprawki, żeby dostosować go swojego "
"sprzętu i&nbsp;systemów. Te poprawki są niewielkie w&nbsp;porównaniu z&nbsp;"
"wielkim rozmiarem X-ów, ale&nbsp;nie są błahe. Gdyby wprowadzanie zmian było "
"pretekstem do&nbsp;odmówienia użytkownikowi wolności, łatwo byłoby każdemu "
"nadużywać tej wymówki."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"A related issue concerns combining a free program with nonfree code.  Such a "
"combination would inevitably be nonfree; whichever freedoms are lacking for "
"the nonfree part would be lacking for the whole as well.  To permit such "
"combinations would open a hole big enough to sink a ship.  Therefore, a "
"crucial requirement for copyleft is to plug this hole: anything added to or "
"combined with a copylefted program must be such that the larger combined "
"version is also free and copylefted."
msgstr ""
"Z&nbsp;tym związany jest problem łączenia wolnych programów z&nbsp;nie-"
"wolnym kodem. Taka kombinacja byłaby nieuchronnie nie-wolna; wszystkich "
"wolności, których brakuje w&nbsp;nie-wolnej części, brakowałoby także "
"całości. Zgoda na&nbsp;takie połączenia wyrwałaby w&nbsp;kadłubie dziurę "
"wystarczająco dużą, by zatonął cały statek. Dlatego&nbsp;kardynalnym "
"zadaniem copyleftu jest zatkanie takiej dziury: dodawanie czy&nbsp;łączenie "
"z&nbsp;programem copyleftowym musi być dokonane w&nbsp;taki sposób, by "
"całość także była wolna i&nbsp;wydana na&nbsp;zasadach copyleftu."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The specific implementation of copyleft that we use for most GNU software is "
"the GNU General Public License, or GNU GPL for short.  We have other kinds "
"of copyleft that are used in specific circumstances.  GNU manuals are "
"copylefted also, but use a much simpler kind of copyleft, because the "
"complexity of the GNU GPL is not necessary for manuals&#8239;<a href="
"\"#ft4\">[4]</a>."
msgstr ""
"Charakterystycznym zastosowaniem copyleftu, którego używamy najczęściej dla "
"oprogramowania GNU, jest Powszechna Licencja Publiczna GNU [GNU General "
"Public License], w&nbsp;skrócie GNU GPL. Mamy także inne rodzaje copyleftu, "
"których używamy w&nbsp;wyjątkowych warunkach. Instrukcje obsługi GNU także "
"są copyleftowane, ale&nbsp;do tego celu używamy znacznie prostszego rodzaju "
"copyleftu, ponieważ&nbsp;dla instrukcji obsługi nie jest konieczna cała "
"złożoność GNU GPL&nbsp;<a href=\"#ft4\">[4]</a>."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "The Free Software Foundation"
msgstr "Fundacja Wolnego Oprogramowania (Free Software Foundation)"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"As interest in using Emacs was growing, other people became involved in the "
"GNU project, and we decided that it was time to seek funding once again to "
"support the development of the GNU operating system.  So in 1985 I brought "
"in friends who cared about the goal, and created the <a href=\"https://www."
"fsf.org/\">Free Software Foundation</a> (FSF), a tax-exempt charity for free "
"software development.  The FSF also took over the Emacs tape distribution "
"business; later it extended this by adding other free software (both GNU and "
"non-GNU) to the tape, and by selling free (freedom-respecting) manuals as "
"well."
msgstr ""
"W&nbsp;miarę jak rosło zainteresowanie Emacsem, w&nbsp;projekt GNU "
"angażowali się coraz to nowi ludzie. W&nbsp;końcu zdecydowaliśmy, że&nbsp;"
"czas ponownie poszukać źródeł finansowania na&nbsp;rozwój systemu "
"operacyjnego GNU. Dlatego&nbsp;w roku 1985 zebraliśmy przyjaciół, którym cel "
"był bliski sercu i&nbsp;stworzyliśmy <a href=\"https://www.fsf.org/"
"\">Fundację wolnego oprogramowania</a> (Free Software Foundation), zwolnioną "
"z&nbsp;podatku instytucję na&nbsp;rzecz rozwoju wolnego oprogramowania. FSF "
"przejęła także dystrybucję taśm z&nbsp;Emacsem; później rozszerzyła tę "
"działalność o rozprowadzanie innego wolnego oprogramowania (zarówno GNU jak "
"i&nbsp;nie-GNU), a&nbsp;także sprzedaż wolnych (czyli szanujących wolność) "
"instrukcji obsługi."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Most of the FSF's income used to come from sales of copies of free software "
"and of other related services (CD-ROMs of source code, CD-ROMs with "
"binaries, nicely printed manuals, all with the freedom to redistribute and "
"modify), and Deluxe Distributions (distributions for which we built the "
"whole collection of software for the customer's choice of platform).  Today "
"the FSF still <a href=\"https://shop.fsf.org/\"> sells manuals and other "
"gear</a>, but it gets the bulk of its funding from members' dues.  You can "
"join the FSF at <a href=\"https://my.fsf.org/join\">fsf.org</a>."
msgstr ""
"Historycznie większość przychodów FSF pochodziła ze sprzedaży kopii "
"programów i&nbsp;związanych z&nbsp;tym innych usług (CD-ROM-y z&nbsp;kodem "
"źródłowym, CD-ROM-y z&nbsp;programami, ładnie wydrukowane instrukcje, "
"wszystkie z&nbsp;prawem do&nbsp;rozpowszechniania i&nbsp;modyfikacji), "
"a&nbsp;także Dystrybucje Delux (na które składa się cały zestaw programów "
"skompilowanych przez nas na&nbsp;platformę wybraną przez nabywcę). Dziś FSF "
"nadal <a href=\"https://shop.fsf.org/\">sprzedaje podręczniki i&nbsp;inne "
"zabawki</a>, ale&nbsp;większość przychodów pochodzi z&nbsp;opłat "
"członkowskich. Możecie przyłączyć się do&nbsp;FSF na&nbsp;stronie <a href="
"\"https://fsf.org/join\">fsf.org</a>."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Free Software Foundation employees have written and maintained a number of "
"GNU software packages.  Two notable ones are the C library and the shell.  "
"The GNU C library is what every program running on a GNU/Linux system uses "
"to communicate with Linux.  It was developed by a member of the Free "
"Software Foundation staff, Roland McGrath.  The shell used on most GNU/Linux "
"systems is BASH, the Bourne Again SHell&#8239;<a href=\"#ft5\">[5]</a>, "
"which was developed by FSF employee Brian Fox."
msgstr ""
"Pracownicy Fundacji wolnego oprogramowania napisali i&nbsp;utrzymywali wiele "
"pakietów oprogramowania GNU. Dwa najbardziej znane to biblioteka C oraz&nbsp;"
"powłoka (shell). Biblioteka C GNU jest czymś, czego używa każdy program "
"uruchomiony pod&nbsp;systemem GNU/Linux do&nbsp;komunikacji z&nbsp;Linuksem. "
"Została stworzona przez członka Fundacji wolnego oprogramowania, Rolanda "
"McGratha. Powłoka używana na&nbsp;większości systemów GNU/Linux to <abbr "
"title=\"Bourne Again Shell\">BASH</abbr>, Bourne Again Shell&nbsp;<a href="
"\"#ft5\">[5]</a>, którą stworzył pracownik FSF Brian Fox."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"We funded development of these programs because the GNU Project was not just "
"about tools or a development environment.  Our goal was a complete operating "
"system, and these programs were needed for that goal."
msgstr ""
"Sfinansowaliśmy powstanie tych programów, ponieważ&nbsp;projekt GNU nie "
"składa się wyłącznie z&nbsp;narzędzi czy&nbsp;środowiska pracy. Naszym celem "
"był kompletny system operacyjny, a&nbsp;te programy były niezbędne do&nbsp;"
"jego stworzenia."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "Free software support"
msgstr "Wsparcie dla wolnego oprogramowania"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The free software philosophy rejects a specific widespread business "
"practice, but it is not against business.  When businesses respect the "
"users' freedom, we wish them success."
msgstr ""
"Filozofia wolnego oprogramowania odrzuca szeroko stosowane praktyki "
"biznesowe, ale&nbsp;nie jest przeciwko biznesowi. Jeśli biznes respektuje "
"wolność użytkowników, życzymy mu sukcesu."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Selling copies of Emacs demonstrates one kind of free software business.  "
"When the FSF took over that business, I needed another way to make a "
"living.  I found it in selling services relating to the free software I had "
"developed.  This included teaching, for subjects such as how to program GNU "
"Emacs and how to customize GCC, and software development, mostly porting GCC "
"to new platforms."
msgstr ""
"Sprzedaż kopii Emacsa to przykład jednego ze sposobów działania w&nbsp;"
"biznesie wolnego oprogramowania. Kiedy FSF przejęła tę działalność, "
"potrzebowałem innych sposobów na&nbsp;zarobienie pieniędzy na&nbsp;życie. "
"Sposobem tym okazało się sprzedawanie usług związanych z&nbsp;rozwijanym "
"przeze mnie oprogramowaniem GNU. W&nbsp;tym zawierały się szkolenia z&nbsp;"
"tematów takich jak programowanie na&nbsp;GNU Emacs, czy&nbsp;dostosowanie "
"GCC do&nbsp;konkretnych potrzeb użytkownika, a&nbsp;także rozwój programów, "
"głównie implementacja GCC na&nbsp;nowe platformy."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Today each of these kinds of free software business is practiced by a number "
"of corporations.  Some distribute free software collections on CD-ROM; "
"others sell support at levels ranging from answering user questions, to "
"fixing bugs, to adding major new features.  We are even beginning to see "
"free software companies based on launching new free software products."
msgstr ""
"Dziś każda z&nbsp;tych gałęzi biznesu wolnego oprogramowania jest zajęta "
"przez szereg korporacji. Niektórzy sprzedają zestawy wolnego oprogramowania "
"na&nbsp;CD-ROM-ach, inni sprzedają wsparcie techniczne różnego poziomu, "
"począwszy od&nbsp;odpowiadania na&nbsp;pytania użytkowników, poprzez&nbsp;"
"poprawianie błędów, a&nbsp;skończywszy na&nbsp;dodawaniu nowych, istotnych "
"funkcji. Obserwujemy nawet powstawanie firm informatycznych, które bazują "
"na&nbsp;wypuszczaniu nowych produktów wolnego oprogramowania."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Watch out, though&mdash;a number of companies that associate themselves with "
"the term &ldquo;open source&rdquo; actually base their business on nonfree "
"software that works with free software.  These are not free software "
"companies, they are proprietary software companies whose products tempt "
"users away from freedom.  They call these programs &ldquo;value-added "
"packages,&rdquo; which shows the values they would like us to adopt: "
"convenience above freedom.  If we value freedom more, we should call them "
"&ldquo;freedom-subtracted&rdquo; packages."
msgstr ""
"Uważajcie jednak, bo&nbsp;szereg firm, które reklamują się w&nbsp;powiązaniu "
"z&nbsp;terminem &bdquo;open source&rdquo; w&nbsp;rzeczywistości opiera swoje "
"interesy na&nbsp;niewolnym oprogramowaniu, które tylko współpracuje z&nbsp;"
"wolnym oprogramowaniem. To nie są firmy wolnego oprogramowania. To są firmy "
"oprogramowania prawnie zastrzeżonego, których produkty odciągają "
"użytkowników od&nbsp;wolności. Oni nazywają je produktami z&nbsp;&bdquo;"
"wartością dodaną&rdquo; [&bdquo;value-added packages&rdquo;], co "
"odzwierciedla wartości, jakie chcieliby, byśmy przyjęli: udogodnienia ponad "
"wolnością. Jeśli jednak&nbsp;wyżej cenimy sobie wolność, powinniśmy nazwać "
"je raczej produktami z&nbsp;&bdquo;odebraną wolnością&rdquo;."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "Technical goals"
msgstr "Osiągnięcia techniczne"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The principal goal of GNU is to be free software.  Even if GNU had no "
"technical advantage over Unix, it would have a social advantage, allowing "
"users to cooperate, and an ethical advantage, respecting the user's freedom."
msgstr ""
"Najważniejszym zadaniem stojącym przed GNU było po&nbsp;prostu &bdquo;być "
"wolnym oprogramowaniem&rdquo;. Nawet jeśli GNU nie miałoby technicznej "
"przewagi nad&nbsp;Uniksem, miałoby przewagę społeczną, gdyż pozwala ono "
"użytkownikom na&nbsp;współpracę, oraz&nbsp;przewagę moralną, poprzez&nbsp;"
"przestrzeganie zasad wolności użytkownika."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"But it was natural to apply the known standards of good practice to the "
"work&mdash;for example, dynamically allocating data structures to avoid "
"arbitrary fixed size limits, and handling all the possible 8-bit codes "
"wherever that made sense."
msgstr ""
"Ale&nbsp;było rzeczą naturalną użycie podczas tworzenia GNU znanych i&nbsp;"
"dobrze działających standardów &ndash; takich jak dynamiczna alokacja "
"struktur danych, żeby uniknąć arbitralnych stałych rozmiarów danych, "
"czy&nbsp;obsługa wszystkich możliwych 8-bitowych znaków, gdzie tylko miało "
"to sens."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"In addition, we rejected the Unix focus on small memory size, by deciding "
"not to support 16-bit machines (it was clear that 32-bit machines would be "
"the norm by the time the GNU system was finished), and to make no effort to "
"reduce memory usage unless it exceeded a megabyte.  In programs for which "
"handling very large files was not crucial, we encouraged programmers to read "
"an entire input file into core, then scan its contents without having to "
"worry about I/O."
msgstr ""
"Na&nbsp;dodatek odrzuciliśmy uniksowe podejście skupiające się na&nbsp;"
"minimalnym zużyciu pamięci, decydując, że&nbsp;system nie będzie obsługiwać "
"maszyn 16-bitowych (było jasne, że&nbsp;w momencie, gdy system GNU zostanie "
"ukończony, standardem będą maszyny 32-bitowe), oraz&nbsp;że nie będziemy się "
"starać redukować zużycia pamięci, dopóki nie przekroczy ono wielkości "
"jednego megabajta. Przy programach, dla których obsługiwanie bardzo dużych "
"plików nie było szczególnie istotne, zachęcaliśmy programistów do&nbsp;"
"załadowania pliku do&nbsp;jądra w&nbsp;całości, żeby uzyskać dostęp do&nbsp;"
"jego zawartości bez&nbsp;obaw o ograniczenia wejścia-wyjścia."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"These decisions enabled many GNU programs to surpass their Unix counterparts "
"in reliability and speed."
msgstr ""
"Dzięki tym decyzjom wiele programów GNU jest szybsza i&nbsp;stabilniejsza "
"od&nbsp;swoich uniksowych odpowiedników."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "Donated computers"
msgstr "Podarowane komputery"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"As the GNU Project's reputation grew, people began offering to donate "
"machines running Unix to the project.  These were very useful, because the "
"easiest way to develop components of GNU was to do it on a Unix system, and "
"replace the components of that system one by one.  But they raised an "
"ethical issue: whether it was right for us to have a copy of Unix at all."
msgstr ""
"Reputacja projektu GNU rosła i&nbsp;w związku z&nbsp;tym znaleźli się "
"ludzie, którzy zaoferowali komputery pracujące pod&nbsp;Unix-em jako dar dla "
"projektu. Były one bardzo użyteczne, bo&nbsp;najłatwiejszym sposobem "
"rozwijania komponentów GNU było robienie tego na&nbsp;systemie Uniksowym, "
"i&nbsp;zastępowanie jego komponentów jeden po&nbsp;drugim. Ale&nbsp;to "
"podniosło problem etyczny: czy&nbsp;posiadanie przez nas kopii Unix-a w&nbsp;"
"ogóle było w&nbsp;porządku?"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Unix was (and is) proprietary software, and the GNU Project's philosophy "
"said that we should not use proprietary software.  But, applying the same "
"reasoning that leads to the conclusion that violence in self defense is "
"justified, I concluded that it was legitimate to use a proprietary package "
"when that was crucial for developing a free replacement that would help "
"others stop using the proprietary package."
msgstr ""
"Unix był (i jest) oprogramowaniem prawnie zastrzeżonym, a&nbsp;filozofia "
"projektu GNU mówi, że&nbsp;nie powinniśmy korzystać z&nbsp;oprogramowania "
"prawnie zastrzeżonego. Tym niemniej, przyjmując to samo rozumowanie, które "
"mówi, że&nbsp;przemoc jest usprawiedliwiona w&nbsp;obronie koniecznej, "
"doszedłem do&nbsp;wniosku, że&nbsp;uzasadnione jest użycie prawnie "
"zastrzeżonego pakietu, jeśli jest to konieczne do&nbsp;stworzenia jego "
"wolnego odpowiednika, który pomógłby ludziom w&nbsp;zaprzestaniu korzystania "
"z&nbsp;zastrzeżonych pakietów."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"But, even if this was a justifiable evil, it was still an evil.  Today we no "
"longer have any copies of Unix, because we have replaced them with free "
"operating systems.  If we could not replace a machine's operating system "
"with a free one, we replaced the machine instead."
msgstr ""
"Nawet jeśli było to zło usprawiedliwione, to ciągle było złem. Dziś nie mamy "
"już żadnych kopii Uniksa, gdyż zastąpiliśmy je wolnymi systemami "
"operacyjnymi. A&nbsp;jeśli nie mogliśmy wymienić systemu operacyjnego "
"maszyny na&nbsp;wolnym system, to wymienialiśmy maszynę."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "The GNU Task List"
msgstr "Lista zadań GNU"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"As the GNU Project proceeded, and increasing numbers of system components "
"were found or developed, eventually it became useful to make a list of the "
"remaining gaps.  We used it to recruit developers to write the missing "
"pieces.  This list became known as the GNU Task List.  In addition to "
"missing Unix components, we listed various other useful software and "
"documentation projects that, we thought, a truly complete system ought to "
"have."
msgstr ""
"Projekt GNU rozwijał się, wzrastała liczba opracowanych lub&nbsp;"
"znalezionych przez nas komponentów, i&nbsp;w końcu okazało się, że&nbsp;"
"dobrze by było zrobić listę brakujących ogniw. Korzystaliśmy z&nbsp;niej "
"przy namawianiu nowych programistów do&nbsp;napisania brakujących elementów. "
"Ta lista stała się znana jako &bdquo;GNU Task List&rdquo; (Lista zadań GNU). "
"Oprócz brakujących składników Uniksa na&nbsp;liście znalazły się także inne "
"użyteczne programy oraz&nbsp;dokumentacja projektu, którą &ndash; jak "
"sądziliśmy &ndash; każdy naprawdę kompletny system powinien posiadać."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Today&#8239;<a href=\"#ft6\">[6]</a>, hardly any Unix components are left in "
"the GNU Task List&mdash;those jobs had been done, aside from a few "
"inessential ones.  But the list is full of projects that some might call "
"&ldquo;applications.&rdquo; Any program that appeals to more than a narrow "
"class of users would be a useful thing to add to an operating system."
msgstr ""
"Dziś&nbsp;<a href=\"#ft6\">[6]</a> niemal wszystkie komponenty Uniksa "
"zniknęły z&nbsp;Listy zadań GNU. Ta praca już została wykonana, poza kilkoma "
"nieistotnymi. Ale&nbsp;lista jest pełna projektów, które można by nazwać "
"&bdquo;aplikacjami&rdquo;. Każdy program, który jest atrakcyjny nie tylko "
"dla wąskiej grupy użytkowników, jest rzeczą na&nbsp;tyle użyteczną, by "
"włączyć go do&nbsp;systemu operacyjnego."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Even games are included in the task list&mdash;and have been since the "
"beginning.  Unix included games, so naturally GNU should too.  But "
"compatibility was not an issue for games, so we did not follow the list of "
"games that Unix had.  Instead, we listed a spectrum of different kinds of "
"games that users might like."
msgstr ""
"Nawet gry znajdują się na&nbsp;liście zadań &ndash; i&nbsp;znajdowały się "
"na&nbsp;niej od&nbsp;początku. Unix zawierał gry, więc&nbsp;także GNU "
"powinien je zawierać. Kompatybilność nie jest problemem w&nbsp;przypadku "
"gier, dlatego&nbsp;nie kopiowaliśmy tych dostępnych w&nbsp;Uniksie. W&nbsp;"
"zamian zamieściliśmy szereg gier różnych rodzajów, które użytkownikom "
"mogłyby się spodobać."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "The GNU Lesser GPL"
msgstr "Mniejsze GNU GPL (The GNU Lesser GPL)"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The GNU C library uses a special kind of copyleft called the GNU Lesser "
"General Public License&#8239;<a href=\"#ft7\">[7]</a>, which gives "
"permission to link proprietary software with the library.  Why make this "
"exception?"
msgstr ""
"Biblioteka GNU C jest opublikowana na&nbsp;specjalnych warunkach copyleft, "
"nazwanego GNU Lesser General Public License (Mniejsza Powszechna Licencja "
"Publiczna GNU)&nbsp;<a href=\"#ft7\">[7]</a>, która zezwala na&nbsp;łączenie "
"oprogramowania prawnie zastrzeżonego z&nbsp;tą biblioteką. Czemu służy to "
"odstępstwo od&nbsp;reguły?"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"It is not a matter of principle; there is no principle that says proprietary "
"software products are entitled to include our code.  (Why contribute to a "
"project predicated on refusing to share with us?)  Using the LGPL for the C "
"library, or for any library, is a matter of strategy."
msgstr ""
"To nie jest kwestia zasad, bo&nbsp;nie ma zasady mówiącej, że&nbsp;"
"oprogramowanie prawnie zastrzeżone ma prawo zawierać nasz kod. (Po co "
"pracować na&nbsp;rzecz projektu, który z&nbsp;pewnością odmówi podzielenia "
"się z&nbsp;nami?). Korzystanie z&nbsp;LGPL dla biblioteki C, albo&nbsp;dla "
"każdej innej biblioteki, jest kwestią strategii."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The C library does a generic job; every proprietary system or compiler comes "
"with a C library.  Therefore, to make our C library available only to free "
"software would not have given free software any advantage&mdash;it would "
"only have discouraged use of our library."
msgstr ""
"Biblioteka C wykonuje pracę ogólną; każdy prawnie zastrzeżony system "
"operacyjny czy&nbsp;kompilator zawiera bibliotekę C. Dlatego&nbsp;"
"udostępnienie je wyłącznie dla społeczności wolnego oprogramowania nie "
"dałoby wolnemu oprogramowaniu żadnej przewagi &ndash; zniechęciłoby tylko "
"innych do&nbsp;korzystania z&nbsp;naszej biblioteki."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"One system is an exception to this: on the GNU system (and this includes GNU/"
"Linux), the GNU C library is the only C library.  So the distribution terms "
"of the GNU C library determine whether it is possible to compile a "
"proprietary program for the GNU system.  There is no ethical reason to allow "
"proprietary applications on the GNU system, but strategically it seems that "
"disallowing them would do more to discourage use of the GNU system than to "
"encourage development of free applications.  That is why using the Lesser "
"GPL is a good strategy for the C library."
msgstr ""
"Jest jeden wyjątek: na&nbsp;systemie GNU (a to oznacza także GNU/Linux) "
"biblioteka GNU C jest jedyną biblioteką C. Dlatego&nbsp;warunki dystrybucji "
"biblioteki GNU C określają, czy&nbsp;będzie możliwa kompilacja programu "
"prawnie zastrzeżonego na&nbsp;system GNU. Nie ma etycznych powodów, dla "
"których należałoby zezwolić na&nbsp;uruchamianie zastrzeżonego "
"oprogramowania na&nbsp;systemach GNU, ale&nbsp;ze strategicznego punktu "
"widzenia zabranianie tego bardziej zniechęcałoby do&nbsp;używania systemu "
"GNU, niż zachęcałoby do&nbsp;rozwijania wolnych aplikacji. Dlatego&nbsp;"
"stosowanie właśnie Mniejsze GNU GPL dla biblioteki GNU C uważamy za&nbsp;"
"dobrą strategię."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"For other libraries, the strategic decision needs to be considered on a case-"
"by-case basis.  When a library does a special job that can help write "
"certain kinds of programs, then releasing it under the GPL, limiting it to "
"free programs only, is a way of helping other free software developers, "
"giving them an advantage against proprietary software."
msgstr ""
"Każdorazowo dla innych bibliotek strategiczna decyzja musi być podjęta. "
"Jeśli biblioteka wykonuje specjalną pracę, pomocną przy pisaniu konkretnego "
"rodzaju programów, wówczas opublikowanie jej na&nbsp;warunkach GPL powoduje, "
"że&nbsp;mogą z&nbsp;niej korzystać wyłącznie wolne programy. W&nbsp;ten "
"sposób wspiera się innych twórców wolnego oprogramowania, zwiększając ich "
"przewagę wobec oprogramowania prawnie zastrzeżonego."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Consider GNU Readline, a library that was developed to provide command-line "
"editing for BASH.  Readline is released under the ordinary GNU GPL, not the "
"Lesser GPL.  This probably does reduce the amount Readline is used, but that "
"is no loss for us.  Meanwhile, at least one useful application has been made "
"free software specifically so it could use Readline, and that is a real gain "
"for the community."
msgstr ""
"Rozważmy GNU Readline &ndash; bibliotekę, która została utworzona, żeby "
"umożliwić edycję wiersza poleceń dla BASH. Readline jest opublikowana "
"na&nbsp;zasadach zwykłej GPL, a&nbsp;nie Mniejszej GPL. To prawdopodobnie "
"powoduje rzadsze używanie Readline, co nie jest dla nas żadną stratą. Jak "
"dotąd co najmniej jedna użyteczna aplikacja została uczyniona wolnym "
"oprogramowaniem tylko po&nbsp;to, by mogła korzystać z&nbsp;Readline, a&nbsp;"
"to jest wymierny zysk dla społeczności."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Proprietary software developers have the advantages money provides; free "
"software developers need to make advantages for each other.  I hope some day "
"we will have a large collection of GPL-covered libraries that have no "
"parallel available to proprietary software, providing useful modules to "
"serve as building blocks in new free software, and adding up to a major "
"advantage for further free software development."
msgstr ""
"Twórcy oprogramowania prawnie zastrzeżonego mają przewagę, którą dają im "
"pieniądze; przewagą twórców wolnego oprogramowania jest to, że&nbsp;"
"wspierają się nawzajem. Mam nadzieję, że&nbsp;kiedyś będziemy mieli dużą "
"liczbę bibliotek udostępnionych na&nbsp;warunkach GPL, które nie będą miały "
"odpowiedników dostępnych w&nbsp;oprogramowaniu zastrzeżonym. Będą one "
"użytecznymi modułami służącymi do&nbsp;budowy nowych wolnych programów, "
"dającymi znaczne korzyści w&nbsp;dalszym rozwoju wolnego oprogramowania."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "Scratching an itch?"
msgstr "Czuły punkt?"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Eric Raymond says that &ldquo;Every good work of software starts by "
"scratching a developer's personal itch.&rdquo; Maybe that happens sometimes, "
"but many essential pieces of GNU software were developed in order to have a "
"complete free operating system.  They come from a vision and a plan, not "
"from impulse."
msgstr ""
"Eric Raymond powiedział, że&nbsp;&bdquo;tworzenie każdego dobrego programu "
"zaczyna się od&nbsp;poruszenia czułego punktu programisty&rdquo;. Może "
"i&nbsp;zdarza się to czasami, ale&nbsp;wiele istotnych części GNU zostało "
"utworzonych tylko po&nbsp;to, żeby stworzyć kompletny wolny system "
"operacyjny. Ich źródło leży w&nbsp;wizji i&nbsp;planie pracy, a&nbsp;nie "
"twórczym impulsie."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"For example, we developed the GNU C library because a Unix-like system needs "
"a C library, BASH because a Unix-like system needs a shell, and GNU tar "
"because a Unix-like system needs a tar program.  The same is true for my own "
"programs&mdash;the GNU C compiler, GNU Emacs, GDB and GNU Make."
msgstr ""
"Na&nbsp;przykład Bibliotekę GNU C stworzyliśmy, bo&nbsp;każdy podobny "
"do&nbsp;Uniksa system potrzebuje biblioteki C. BASH powstał, bo&nbsp;system "
"potrzebuje powłoki, a&nbsp;GNU tar, bo&nbsp;system potrzebuje programu tar. "
"To samo dotyczy moich własnych programów &ndash; kompilatora GNU C, GNU "
"Emacsa, GDB i&nbsp;GNU Make."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Some GNU programs were developed to cope with specific threats to our "
"freedom.  Thus, we developed gzip to replace the Compress program, which had "
"been lost to the community because of the <abbr title=\"Lempel-Ziv-Welch"
"\">LZW</abbr> patents.  We found people to develop LessTif, and more "
"recently started <abbr title=\"GNU Network Object Model Environment\">GNOME</"
"abbr> and Harmony, to address the problems caused by certain proprietary "
"libraries (see below).  We are developing the GNU Privacy Guard to replace "
"popular nonfree encryption software, because users should not have to choose "
"between privacy and freedom."
msgstr ""
"Niektóre programy GNU powstały, by poradzić sobie ze specyficznymi "
"ograniczeniami naszej wolności. Na&nbsp;przykład gzip powstał, żeby zastąpić "
"program Compress, który przepadł dla społeczności z&nbsp;powodu patentów "
"na&nbsp;kompresję <abbr title=\"Lempel-Ziv-Welch\">LZW</abbr>. Znaleźli się "
"ludzie, którzy stworzyli LessTif, a&nbsp;ostatnio także <abbr title=\"GNU "
"Network Object Model Environment\">GNOME</abbr> i&nbsp;Harmony, żeby ominąć "
"kłopoty z&nbsp;pewnymi zastrzeżonymi bibliotekami (zobacz poniżej). "
"Rozwijamy GNU Privacy Guard, która ma zastąpić popularne, nie-wolne "
"oprogramowanie szyfrujące, bo&nbsp;użytkownicy nie powinni być zmuszeni "
"do&nbsp;wyboru pomiędzy wolnością a&nbsp;prywatnością."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Of course, the people writing these programs became interested in the work, "
"and many features were added to them by various people for the sake of their "
"own needs and interests.  But that is not why the programs exist."
msgstr ""
"Oczywiście, ludzie piszący te programy zaangażowali się w&nbsp;swoją pracę, "
"i&nbsp;wiele funkcji dodali, aby&nbsp;zaspokoić swoje własne potrzeby i&nbsp;"
"interesy. Ale&nbsp;to nie jest powodem, dla którego programy te powstały."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "Unexpected developments"
msgstr "Nieoczekiwany rozwój"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"At the beginning of the GNU Project, I imagined that we would develop the "
"whole GNU system, then release it as a whole.  That is not how it happened."
msgstr ""
"Kiedy rozpoczynaliśmy projekt GNU wyobrażałem sobie, że&nbsp;stworzymy cały "
"system GNU, a&nbsp;następnie opublikujemy go jako całość. Tak się "
"jednak&nbsp;nie stało."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Since each component of the GNU system was implemented on a Unix system, "
"each component could run on Unix systems long before a complete GNU system "
"existed.  Some of these programs became popular, and users began extending "
"them and porting them&mdash;to the various incompatible versions of Unix, "
"and sometimes to other systems as well."
msgstr ""
"Ponieważ&nbsp;każdy komponent GNU był tworzony na&nbsp;systemie uniksowym, "
"to także każdy komponent mógł być pod&nbsp;Uniksem uruchamiany, na&nbsp;"
"długo przed powstaniem kompletnego systemu GNU. Niektóre z&nbsp;tych "
"programów stały się popularne, a&nbsp;użytkownicy rozpoczęli ich "
"przenoszenie na&nbsp;różne, niekompatybilne ze sobą wersje Uniksa, a&nbsp;"
"czasem także na&nbsp;inne systemy."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The process made these programs much more powerful, and attracted both funds "
"and contributors to the GNU Project.  But it probably also delayed "
"completion of a minimal working system by several years, as GNU developers' "
"time was put into maintaining these ports and adding features to the "
"existing components, rather than moving on to write one missing component "
"after another."
msgstr ""
"Dzięki temu programy te stały się o wiele potężniejsze, i&nbsp;przyciągały "
"zarówno sponsorów, jak i&nbsp;kolejnych twórców systemu GNU. Prawdopodobnie "
"jednak&nbsp;równocześnie o szereg lat opóźniło ukończenie minimalnej wersji "
"działającego systemu, jako że&nbsp;swój czas twórcy GNU raczej poświęcali "
"wspieraniu implementacji na&nbsp;różne platformy oraz&nbsp;dodawaniu "
"dodatkowych opcji do&nbsp;istniejących komponentów, zamiast na&nbsp;pisaniu, "
"jednego po&nbsp;drugim, kolejnych brakujących elementów."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "The GNU Hurd"
msgstr "GNU Hurd"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"By 1990, the GNU system was almost complete; the only major missing "
"component was the kernel.  We had decided to implement our kernel as a "
"collection of server processes running on top of Mach.  Mach is a "
"microkernel developed at Carnegie Mellon University and then at the "
"University of Utah; the GNU Hurd is a collection of servers (i.e., a herd of "
"GNUs) that run on top of Mach, and do the various jobs of the Unix kernel.  "
"The start of development was delayed as we waited for Mach to be released as "
"free software, as had been promised."
msgstr ""
"W&nbsp;roku 1990 system GNU był niemal kompletny. Jedynym większym "
"brakującym składnikiem było jądro. Zdecydowaliśmy się zaimplementować nasze "
"jądro jako zestaw procesów uruchamianych na&nbsp;Machu. Mach to mikrojądro "
"opracowane w&nbsp;Carnegie Mellon University, a&nbsp;później na&nbsp;"
"Uniwersytecie Utah; GNU Hurd jest zbiorem serwerów-demonów (czyli &bdquo;"
"hordą gnu&rdquo;), które uruchamiają się na&nbsp;Machu i&nbsp;wykonują "
"zadania jądra uniksowego. Prace nad&nbsp;Hurdem zostały opóźnione, bo&nbsp;"
"czekaliśmy na&nbsp;obiecaną publikację Macha jako wolnego oprogramowania."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"One reason for choosing this design was to avoid what seemed to be the "
"hardest part of the job: debugging a kernel program without a source-level "
"debugger to do it with.  This part of the job had been done already, in "
"Mach, and we expected to debug the Hurd servers as user programs, with GDB.  "
"But it took a long time to make that possible, and the multithreaded servers "
"that send messages to each other have turned out to be very hard to debug.  "
"Making the Hurd work solidly has stretched on for many years."
msgstr ""
"Jedną z&nbsp;przyczyn wyboru takiej właśnie architektury była chęć "
"uniknięcia tego, co wydawało się najtrudniejszą częścią pracy: debugowanie "
"jądra przy braku debuggera poziomu źródła. Ta część pracy była już wykonana "
"w&nbsp;Machu. Oczekiwaliśmy, że&nbsp;będziemy mogli debugować serwery Hurda "
"jako programy przestrzeni użytkownika, za&nbsp;pomocą GDB. Ale&nbsp;minęło "
"wiele czasu, zanim stało się to możliwe, a&nbsp;wielowątkowe serwery, które "
"wysyłają wiadomości do&nbsp;siebie nawzajem okazały się bardzo trudne "
"do&nbsp;debugowania. Uczynienie Hurda zdolnym do&nbsp;stabilnej pracy "
"przeciągnęło się o wiele lat."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "Alix"
msgstr "Alix"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The GNU kernel was not originally supposed to be called the Hurd.  Its "
"original name was Alix&mdash;named after the woman who was my sweetheart at "
"the time.  She, a Unix system administrator, had pointed out how her name "
"would fit a common naming pattern for Unix system versions; as a joke, she "
"told her friends, &ldquo;Someone should name a kernel after me.&rdquo; I "
"said nothing, but decided to surprise her with a kernel named Alix."
msgstr ""
"Jądro systemu GNU oryginalnie nie miało nazywać się Hurd. Jego pierwszą "
"nazwą było Alix &ndash; od&nbsp;imienia kobiety, która była wtedy moją "
"miłością. Była administratorem systemu uniksowego. Kiedyś zwróciła uwagę, "
"że&nbsp;jej imię pasuje do&nbsp;zwyczajowej konwencji nazewniczej systemów "
"uniksowych; w&nbsp;żartach powiedziała przyjaciołom: &bdquo;Ktoś powinien "
"nazwać moim imieniem jądro systemu&rdquo;. Nic nie powiedziałem, ale&nbsp;"
"postanowiłem zrobić jej niespodziankę nazywając jądro Alix."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"It did not stay that way.  Michael (now Thomas) Bushnell, the main developer "
"of the kernel, preferred the name Hurd, and redefined Alix to refer to a "
"certain part of the kernel&mdash;the part that would trap system calls and "
"handle them by sending messages to Hurd servers."
msgstr ""
"Tak się jednak&nbsp;nie stało. Michael (obecnie Thomas) Bushnell, główny "
"twórca jądra, optował za&nbsp;nazwą Hurd, i&nbsp;przedefiniował nazwę Alix "
"&ndash; miała odtąd oznaczać pewną część jądra, część, która miała "
"przechwytywać wywołania systemowe i&nbsp;obsługiwać je, wysyłając komunikaty "
"do&nbsp;serwerów HURD-a."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Later, Alix and I broke up, and she changed her name; independently, the "
"Hurd design was changed so that the C library would send messages directly "
"to servers, and this made the Alix component disappear from the design."
msgstr ""
"W&nbsp;końcu Alix i&nbsp;ja rozstaliśmy się, a&nbsp;ona zmieniła imię. "
"Niezależnie od&nbsp;tego projekt Hurda zmienił się tak, że&nbsp;biblioteka C "
"wysyłała komunikaty bezpośrednio do&nbsp;serwerów, a&nbsp;to uczyniło "
"element Alix zbędnym."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"But before these things happened, a friend of hers came across the name Alix "
"in the Hurd source code, and mentioned it to her.  So she did have the "
"chance to find a kernel named after her."
msgstr ""
"Ale&nbsp;zanim się to wszystko wydarzyło, jej znajomy natknął się na&nbsp;"
"imię Alix w&nbsp;kodzie źródłowym Hurda i&nbsp;wspomniał jej o tym. Tak "
"że&nbsp;nazwa ta spełniła swoją rolę."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "Linux and GNU/Linux"
msgstr "Linux i&nbsp;GNU/Linux"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The GNU Hurd is not suitable for production use, and we don't know if it "
"ever will be.  The capability-based design has problems that result directly "
"from the flexibility of the design, and it is not clear whether solutions "
"exist."
msgstr ""
"GNU Hurd nie jest jeszcze gotowy do&nbsp;użytku i&nbsp;nie wiemy czy&nbsp;"
"kiedykolwiek będzie. Ponieważ&nbsp;jest zaprojektowane z&nbsp;celem łatwego "
"dostosowania, są problemy bezpośrednio wynikające z&nbsp;tej elastyczności. "
"Nie wiemy czy&nbsp;istnieją rozwiązania tych problemów."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Fortunately, another kernel is available.  In 1991, Linus Torvalds developed "
"a Unix-compatible kernel and called it Linux.  It was proprietary at first, "
"but in 1992, he made it free software; combining Linux with the not-quite-"
"complete GNU system resulted in a complete free operating system.  "
"(Combining them was a substantial job in itself, of course.)  It is due to "
"Linux that we can actually run a version of the GNU system today."
msgstr ""
"Na&nbsp;szczęście jest dostępne inne jądro. W&nbsp;roku 1991 Linus Torvalds "
"stworzył jądro kompatybilne z&nbsp;Uniksem i&nbsp;nazwał je Linux. Na&nbsp;"
"początku było oprogramowaniem własnościowym, ale&nbsp;w roku 1992 zmienił "
"na&nbsp;wolne oprogramowanie. Połączenie Linuksa z&nbsp;nie-całkiem-gotowym "
"systemem GNU zaowocowało stworzeniem kompletnego wolnego systemu "
"operacyjnego (połączenie ich było, oczywiście, istotną pracą samą w&nbsp;"
"sobie). To dzięki Linuksowi możemy już teraz korzystać z&nbsp;systemu GNU."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"We call this system version <a href=\"/gnu/linux-and-gnu.html\"> GNU/Linux</"
"a>, to express its composition as a combination of the GNU system with Linux "
"as the kernel.  Please don't fall into the practice of calling the whole "
"system &ldquo;Linux,&rdquo; since that means attributing our work to someone "
"else.  Please <a href=\"/gnu/gnu-linux-faq.html\"> give us equal mention</a>."
msgstr ""
"Nazywamy tę wersję systemu <a href=\"/gnu/linux-and-gnu.html\">GNU/Linux</a> "
"aby&nbsp;wyrazić, że&nbsp;to połączenie systemu GNU z&nbsp;Linuksem jako "
"jądro. Prosimy abyście nie popadali w&nbsp;nazywanie całego systemu &bdquo;"
"Linux&rdquo;, ponieważ&nbsp;to przypisywanie naszej pracy komuś innemu. "
"Prosimy <a href=\"/gnu/gnu-linux-faq.html\">traktować nas równo</a>."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "Challenges in our future"
msgstr "Wyzwania w&nbsp;naszej przyszłości"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"We have proved our ability to develop a broad spectrum of free software.  "
"This does not mean we are invincible and unstoppable.  Several challenges "
"make the future of free software uncertain; meeting them will require "
"steadfast effort and endurance, sometimes lasting for years.  It will "
"require the kind of determination that people display when they value their "
"freedom and will not let anyone take it away."
msgstr ""
"Dowiedliśmy naszej zdolności do&nbsp;stworzenia szerokiego spektrum wolnego "
"oprogramowania. Ale&nbsp;to nie znaczy, że&nbsp;jesteśmy niepokonani i&nbsp;"
"niepowstrzymani. Szereg zagrożeń czyni przyszłość wolnego oprogramowania "
"niepewną; stawienie im czoła wymagać będzie wysiłków i&nbsp;wytrwałości, "
"obliczonych na&nbsp;całe lata. Wymagać będzie tego rodzaju determinacji, "
"którą ludzie okazują gdy cenią swoją wolność i&nbsp;nie pozwolą nikomu jej "
"sobie odebrać."

#. type: Content of: <div><p>
msgid "The following four sections discuss these challenges."
msgstr "Następne cztery rozdziały omawiają te zagrożenia."

#. type: Content of: <div><h4>
msgid "Secret hardware"
msgstr "Tajemnice sprzętu"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Hardware manufacturers increasingly tend to keep hardware specifications "
"secret.  This makes it difficult to write free drivers so that Linux and "
"XFree86 can support new hardware.  We have complete free systems today, but "
"we will not have them tomorrow if we cannot support tomorrow's computers."
msgstr ""
"Producenci sprzętu coraz częściej mają zwyczaj utrzymywania w&nbsp;tajemnicy "
"jego specyfikacji. To utrudnia pisanie wolnych sterowników, dzięki którym "
"Linux i&nbsp;XFree86 mogłyby z&nbsp;nim współpracować. Mamy kompletnie wolne "
"systemy operacyjne dzisiaj, ale&nbsp;nie będziemy ich mieli w&nbsp;"
"przyszłości, jeśli nie będą obsługiwać komputerów jutra."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"There are two ways to cope with this problem.  Programmers can do reverse "
"engineering to figure out how to support the hardware.  The rest of us can "
"choose the hardware that is supported by free software; as our numbers "
"increase, secrecy of specifications will become a self-defeating policy."
msgstr ""
"Są dwa sposoby na&nbsp;rozwiązanie tego problemu. Programiści mogą uprawiać "
"&bdquo;inżynierię wsteczną&rdquo;, żeby odkryć, jak działa sprzęt. Reszta "
"z&nbsp;nas może wybierać tylko ten sprzęt, który jest obsługiwany przez "
"wolne oprogramowanie; w&nbsp;miarę jak będzie nas przybywać, utrzymywanie "
"specyfikacji w&nbsp;tajemnicy stanie się polityką samobójczą."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Reverse engineering is a big job; will we have programmers with sufficient "
"determination to undertake it? Yes&mdash;if we have built up a strong "
"feeling that free software is a matter of principle, and nonfree drivers are "
"intolerable.  And will large numbers of us spend extra money, or even a "
"little extra time, so we can use free drivers? Yes, if the determination to "
"have freedom is widespread&#8239;<a href=\"#ft8\">[8]</a>."
msgstr ""
"Inżynieria wsteczna jest ciężką pracą; czy&nbsp;znajdą się programiści "
"wystarczająco zdeterminowani, żeby ją udźwignąć? Tak, jeśli tylko zbudujemy "
"silne przekonanie, że&nbsp;wolne oprogramowanie jest kwestią zasad, a&nbsp;"
"nie-wolne sterowniki są nie do&nbsp;zaakceptowania. Czy&nbsp;większość "
"z&nbsp;nas wyda dodatkowe pieniądze lub&nbsp;choćby poświęci więcej czasu, "
"żebyśmy mogli korzystać z&nbsp;wolnych sterowników? Tak, jeśli determinacja, "
"żeby być wolnym będzie powszechna&nbsp;<a href=\"#ft8\">[8]</a>."

#. type: Content of: <div><h4>
msgid "Nonfree libraries"
msgstr "Nie-wolne biblioteki"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"A nonfree library that runs on free operating systems acts as a trap for "
"free software developers.  The library's attractive features are the bait; "
"if you use the library, you fall into the trap, because your program cannot "
"usefully be part of a free operating system.  (Strictly speaking, we could "
"include your program, but it won't <em>run</em> with the library missing.)  "
"Even worse, if a program that uses the proprietary library becomes popular, "
"it can lure other unsuspecting programmers into the trap."
msgstr ""
"Niewolna biblioteka stosowana w&nbsp;wolnym systemie operacyjnym działa jak "
"pułapka na&nbsp;twórców wolnego oprogramowania. Atrakcyjne funkcje "
"biblioteki są przynętą, ale&nbsp;jeśli użyjecie jej, wpadniecie w&nbsp;"
"pułapkę, bo&nbsp;Wasz program nie będzie mógł być użyteczny jako część "
"wolnego systemu operacyjnego. (Dokładnie rzecz biorąc, będziemy mogli "
"dołączyć do&nbsp;systemu Wasz program, ale&nbsp;nie będzie <em>działał</em> "
"bez&nbsp;biblioteki). Co gorsza program, który korzysta z&nbsp;prawnie "
"zastrzeżonej biblioteki, może zwabić w&nbsp;pułapkę innych, niczego nie "
"podejrzewających programistów, jeśli stanie się popularny."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The first instance of this problem was the Motif toolkit, back in the 80s.  "
"Although there were as yet no free operating systems, it was clear what "
"problem Motif would cause for them later on.  The GNU Project responded in "
"two ways: by asking individual free software projects to support the free X "
"Toolkit widgets as well as Motif, and by asking for someone to write a free "
"replacement for Motif.  The job took many years; LessTif, developed by the "
"Hungry Programmers, became powerful enough to support most Motif "
"applications only in 1997."
msgstr ""
"Pierwszym przypadkiem tego problemu był w&nbsp;latach 80. zestaw narzędzi "
"Motif. Choć&nbsp;nie było wtedy jeszcze wolnych systemów operacyjnych, stało "
"się jasne jakie problemy sprawi Motif w&nbsp;przyszłości. Projekt GNU "
"odpowiedział na&nbsp;dwa sposoby: prosząc poszczególne projekty wolnego "
"oprogramowania, żeby obsługiwały, prócz występujących w&nbsp;Motifie, także "
"składniki interfejsu użytkownika pochodzące z&nbsp;wolnego zestawu "
"narzędziowego X-ów oraz&nbsp;wzywając do&nbsp;napisania wolnego programu, "
"który mógłby go zastąpić. Ta praca zajęła wiele lat; LessTif, stworzony "
"przez grupę Hungry Programmers [Głodni Programiści], dopiero w&nbsp;roku "
"1997 stał się wystarczająco rozbudowany dla większości programów dotychczas "
"korzystających ze składników Motifa."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Between 1996 and 1998, another nonfree <abbr title=\"Graphical User Interface"
"\">GUI</abbr> toolkit library, called Qt, was used in a substantial "
"collection of free software, the desktop <abbr title=\"K Desktop Environment"
"\">KDE</abbr>."
msgstr ""
"W&nbsp;latach 1996–98 w&nbsp;ważnym zestawie wolnego oprogramowania, "
"desktopie <abbr title=\"K Desktop Environment\">KDE</abbr>, używano innego "
"nie-wolnego zestawu narzędzi <abbr title=\"Graphical User Interface\">GUI</"
"abbr> (Graficznego Interfejsu Użytkownika), biblioteki o nazwie Qt."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Free GNU/Linux systems were unable to use KDE, because we could not use the "
"library.  However, some commercial distributors of GNU/Linux systems who "
"were not strict about sticking with free software added KDE to their "
"systems&mdash;producing a system with more capabilities, but less freedom.  "
"The KDE group was actively encouraging more programmers to use Qt, and "
"millions of new &ldquo;Linux users&rdquo; had never been exposed to the idea "
"that there was a problem in this.  The situation appeared grim."
msgstr ""
"Wolne systemy GNU/Linux nie mogły korzystać z&nbsp;KDE, ponieważ&nbsp;nie "
"mogliśmy korzystać z&nbsp;tej biblioteki. Tym niemniej niektóre komercyjne "
"dystrybucje systemu GNU/Linux, które nie były tak zasadnicze w&nbsp;kwestii "
"wolności oprogramowania, dodawały KDE do&nbsp;swoich systemów &ndash; dając "
"użytkownikom system z&nbsp;większymi możliwościami, ale&nbsp;mniejszą "
"wolnością. Grupa KDE aktywnie zachęcała innych programistów do&nbsp;używania "
"Qt, a&nbsp;miliony nowych &bdquo;użytkowników Linuksa&rdquo; nigdy nie "
"zostały uświadomione, że&nbsp;z tym problem. Sytuacja wydawała się ponura."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The free software community responded to the problem in two ways: GNOME and "
"Harmony."
msgstr ""
"Społeczność wolnego oprogramowania odpowiedziała na&nbsp;ten problem na&nbsp;"
"dwa sposoby: tworząc GNOME i&nbsp;Harmony."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"GNOME, the GNU Network Object Model Environment, is GNU's desktop project.  "
"Started in 1997 by Miguel de Icaza, and developed with the support of Red "
"Hat Software, GNOME set out to provide similar desktop facilities, but using "
"free software exclusively.  It has technical advantages as well, such as "
"supporting a variety of languages, not just C++.  But its main purpose was "
"freedom: not to require the use of any nonfree software."
msgstr ""
"GNOME [GNU Network Object Model Environment] jest projektem desktopu GNU. "
"Rozpoczął go w&nbsp;roku 1997 Miguel de Icaza, a&nbsp;rozwijany był z&nbsp;"
"pomocą firmy Red Hat Software. GNOME został stworzony, żeby oferować podobne "
"udogodnienia desktopu, ale&nbsp;przy wykorzystaniu wyłącznie wolnego "
"oprogramowania. Miał także techniczną przewagę: wspierał wiele różnych "
"języków programowania, a&nbsp;nie tylko C++. Ale&nbsp;jego głównym "
"przeznaczeniem była zagwarantowanie wolności: nie zmuszał do&nbsp;"
"korzystania z&nbsp;niewolnego oprogramowania."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Harmony is a compatible replacement library, designed to make it possible to "
"run KDE software without using Qt."
msgstr ""
"Harmony jest kompatybilną biblioteką zastępczą, zaprojektowaną, żeby dało "
"się uruchamiać oprogramowanie KDE bez&nbsp;korzystania z&nbsp;Qt."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"In November 1998, the developers of Qt announced a change of license which, "
"when carried out, should make Qt free software.  There is no way to be sure, "
"but I think that this was partly due to the community's firm response to the "
"problem that Qt posed when it was nonfree.  (The new license is inconvenient "
"and inequitable, so it remains desirable to avoid using Qt&#8239;<a href="
"\"#ft9\">[9]</a>.)"
msgstr ""
"W&nbsp;październiku 1998 twórcy Qt ogłosili zmianę licencji, która, kiedy "
"zostanie dokonana, powinna uczynić Qt wolnym oprogramowaniem. Nie ma "
"sposobu, żeby się upewnić, ale&nbsp;myślę, że&nbsp;w dużej mierze było to "
"spowodowane zdecydowaną postawą społeczności wobec problemu, jaki "
"przedstawiała sobą Qt, kiedy nie była wolna. (Nowa licencja jest niedogodna "
"i&nbsp;niesprawiedliwa, dlatego&nbsp;rozsądne jest dalsze unikanie Qt&nbsp;"
"<a href=\"#ft9\">[9]</a>.)"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"How will we respond to the next tempting nonfree library? Will the whole "
"community understand the need to stay out of the trap? Or will many of us "
"give up freedom for convenience, and produce a major problem? Our future "
"depends on our philosophy."
msgstr ""
"W&nbsp;jaki sposób zareagujemy na&nbsp;następna ponętną, ale&nbsp;niewolną "
"bibliotekę? Czy&nbsp;cała społeczność zrozumie potrzebę trzymania się z&nbsp;"
"dala od&nbsp;pułapki? Czy&nbsp;może wielu z&nbsp;nas poświęci wolność dla "
"wygody, tworząc przy okazji poważny problem? Nasza przyszłość zależy od&nbsp;"
"naszej filozofii."

#. type: Content of: <div><h4>
msgid "Software patents"
msgstr "Patenty na&nbsp;oprogramowanie"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The worst threat we face comes from software patents, which can put "
"algorithms and features off limits to free software for up to twenty years.  "
"The LZW compression algorithm patents were applied for in 1983, and we still "
"cannot release free software to produce proper compressed <abbr title="
"\"Graphics Interchange Format\">GIF</abbr>&#8239;<a href=\"#ft10\">[10]</"
"a>.  In 1998, a free program to produce <abbr title=\"MPEG-1 Audio Layer "
"3\">MP3</abbr> compressed audio was removed from distribution under threat "
"of a patent suit&#8239;<a href=\"#ft11\">[11]</a>."
msgstr ""
"Największym zagrożeniem, z&nbsp;jakim mamy do&nbsp;czynienia, są patenty "
"na&nbsp;oprogramowanie, które mogą odsunąć algorytm czy&nbsp;funkcjonalność "
"poza zasięg wolnego oprogramowania nawet na&nbsp;20 lat. Wniosek na&nbsp;"
"patent na&nbsp;algorytm kompresji LZW został złożony w&nbsp;roku 1983, "
"a&nbsp;my ciągle nie możemy opublikować wolnego programu do&nbsp;tworzenia "
"poprawnie skompresowanych <abbr title=\"Graphics Interchange Format\">GIF</"
"abbr>-ów&nbsp;<a href=\"#ft10\">[10]</a>. W&nbsp;roku 1998 wolny program "
"do&nbsp;tworzenia skompresowanych plików audio <abbr title=\"MPEG-1 Audio "
"Layer 3\">MP3</abbr> został wycofany z&nbsp;dystrybucji pod&nbsp;groźbą "
"procesu o naruszenie patentu&nbsp;<a href=\"#ft11\">[11]</a>."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"There are ways to cope with patents: we can search for evidence that a "
"patent is invalid, and we can look for alternative ways to do a job.  But "
"each of these methods works only sometimes; when both fail, a patent may "
"force all free software to lack some feature that users want.  After a long "
"wait, the patents expire, but what will we do until then?"
msgstr ""
"Są sposoby na&nbsp;radzenie sobie z&nbsp;patentami: możemy szukać dowodów "
"na&nbsp;to, że&nbsp;patent jest nieważny, możemy też szukać alternatywnych "
"sposobów na&nbsp;wykonanie pracy. Każda z&nbsp;tych metod działa tylko "
"czasami; jeśli i&nbsp;jedno i&nbsp;drugie zawiedzie, patent może spowodować, "
"że&nbsp;pewnych funkcji, potrzebnych użytkownikom, będzie brakować we "
"wszystkich wolnych programach. Po&nbsp;długim czekaniu patenty się "
"przedawnią, ale&nbsp;co zrobimy w&nbsp;międzyczasie?"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Those of us who value free software for freedom's sake will stay with free "
"software anyway.  We will manage to get work done without the patented "
"features.  But those who value free software because they expect it to be "
"technically superior are likely to call it a failure when a patent holds it "
"back.  Thus, while it is useful to talk about the practical effectiveness of "
"the &ldquo;bazaar&rdquo; model of development, and the reliability and power "
"of some free software, we must not stop there.  We must talk about freedom "
"and principle."
msgstr ""
"Ci z&nbsp;nas, którzy cenią sobie wolne oprogramowanie ze względu na&nbsp;"
"wolność, jaką ono daje, tak czy&nbsp;inaczej pozostaną przy wolnym "
"oprogramowaniu. Zdołamy wykonać naszą pracę bez&nbsp;opatentowanych funkcji. "
"Ale&nbsp;ci, którzy cenią wolne oprogramowanie, bo&nbsp;oczekują, że&nbsp;"
"będzie ono technicznie doskonalsze, sytuację taką nazwą defektem. Dlatego, "
"choć&nbsp;jest rzeczą pożyteczną rozmawianie o praktycznej efektywności "
"&bdquo;modelu bazaru&rdquo; metody rozwoju oprogramowania oraz&nbsp;"
"solidności i&nbsp;sile niektórych wolnych programów, ale&nbsp;nie możemy się "
"na&nbsp;tym zatrzymać. Musimy rozmawiać o wolności i&nbsp;zasadach."

#. type: Content of: <div><h4>
msgid "Free documentation"
msgstr "Wolna dokumentacja"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The biggest deficiency in our free operating systems is not in the "
"software&mdash;it is the lack of good free manuals that we can include in "
"our systems.  Documentation is an essential part of any software package; "
"when an important free software package does not come with a good free "
"manual, that is a major gap.  We have many such gaps today."
msgstr ""
"Największa wada naszych wolnych systemów operacyjnych nie leży w&nbsp;"
"oprogramowaniu &ndash; jest nią brak dobrych, wolnych podręczników, które "
"moglibyśmy dołączyć do&nbsp;naszych systemów. Dokumentacja jest istotną "
"częścią każdej paczki wolnego oprogramowania; jeśli ważny pakiet wolnego "
"oprogramowania nie zawiera dobrej, wolnej instrukcji obsługi, to jest to "
"poważna luka. Mamy dziś wiele takich luk."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Free documentation, like free software, is a matter of freedom, not price.  "
"The criterion for a free manual is pretty much the same as for free "
"software: it is a matter of giving all users certain freedoms.  "
"Redistribution (including commercial sale) must be permitted, online and on "
"paper, so that the manual can accompany every copy of the program."
msgstr ""
"Wolna dokumentacja, podobnie jak wolne oprogramowanie, to kwestia wolności, "
"a&nbsp;nie ceny. Kryteria dla wolnych podręczników są bardzo podobne do&nbsp;"
"tych, jakie stosujemy przy wolnym oprogramowaniu: to kwestia nadania "
"wszystkim użytkownikom pewnych wolności. Redystrybucja (włączając w&nbsp;to "
"sprzedaż dla zysku) musi być dozwolona, zarówno on-line, jak i&nbsp;na "
"papierze, tak żeby każdej kopii programu mógł towarzyszyć podręcznik."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Permission for modification is crucial too.  As a general rule, I don't "
"believe that it is essential for people to have permission to modify all "
"sorts of articles and books.  For example, I don't think you or I are "
"obliged to give permission to modify articles like this one, which describe "
"our actions and our views."
msgstr ""
"Zezwolenie na&nbsp;modyfikacje także jest bardzo ważne. Zasadniczo nie "
"wierzę, żeby była istotna możliwość nanoszenia przez ludzi zmian do&nbsp;"
"wszelkiego rodzaju tekstów czy&nbsp;książek. Nie sądzę, żebyście Wy czy&nbsp;"
"ja byli zobowiązani do&nbsp;zezwalania na&nbsp;modyfikowanie artykułów "
"takich jak ten, który opisuje nasze działania i&nbsp;nasze poglądy."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"But there is a particular reason why the freedom to modify is crucial for "
"documentation for free software.  When people exercise their right to modify "
"the software, and add or change its features, if they are conscientious they "
"will change the manual, too&mdash;so they can provide accurate and usable "
"documentation with the modified program.  A nonfree manual, which does not "
"allow programmers to be conscientious and finish the job, does not fill our "
"community's needs."
msgstr ""
"Ale&nbsp;jest szczególna przyczyna, dla której wolność do&nbsp;modyfikacji "
"jest krytyczna dla dokumentacji wolnego oprogramowania. Kiedy ludzie "
"egzekwują prawo do&nbsp;modyfikacji programów, do&nbsp;dodawania albo&nbsp;"
"zmiany ich funkcji, to jeśli są konsekwentni zmienią także instrukcje "
"&ndash; aby&nbsp;wraz ze zmodyfikowanym programem dostarczyć właściwą i&nbsp;"
"użyteczną dokumentację. Podręcznik, który nie zezwala programiście na&nbsp;"
"bycie konsekwentnym i&nbsp;zakończenie pracy, nie zaspokaja potrzeb naszej "
"społeczności."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Some kinds of limits on how modifications are done pose no problem.  For "
"example, requirements to preserve the original author's copyright notice, "
"the distribution terms, or the list of authors, are OK.  It is also no "
"problem to require modified versions to include notice that they were "
"modified, even to have entire sections that may not be deleted or changed, "
"as long as these sections deal with nontechnical topics.  These kinds of "
"restrictions are not a problem because they don't stop the conscientious "
"programmer from adapting the manual to fit the modified program.  In other "
"words, they don't block the free software community from making full use of "
"the manual."
msgstr ""
"Niektóre rodzaje ograniczeń określających sposób nanoszenia zmian nie "
"przedstawiają sobą problemu. Na&nbsp;przykład wymogi zachowania oryginalnej "
"noty praw autorskich autora, warunków rozpowszechniania, czy&nbsp;też listy "
"autorów są w&nbsp;porządku. Nie jest także kłopotem wymóg, by modyfikowana "
"wersja zawierała adnotacje o dokonanych modyfikacjach, ani&nbsp;to, że&nbsp;"
"dokument zawiera całe rozdziały, których nie wolno ani&nbsp;usunąć, ani&nbsp;"
"zmienić, o ile rozdziały te dotyczą tematów nietechnicznych. Tego rodzaju "
"ograniczenia nie są problemem, bo&nbsp;nie powstrzymują one konsekwentnego "
"programisty od&nbsp;adaptacji podręcznika tak, aby&nbsp;pasował do&nbsp;"
"zmodyfikowanego programu. Innymi słowy, nie przeszkadzają one społeczności "
"wolnego oprogramowania w&nbsp;pełnym wykorzystaniu podręcznika."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"However, it must be possible to modify all the <em>technical</em> content of "
"the manual, and then distribute the result in all the usual media, through "
"all the usual channels; otherwise, the restrictions do obstruct the "
"community, the manual is not free, and we need another manual."
msgstr ""
"Konieczne jest jednak, żeby można było modyfikować całą &bdquo;"
"techniczną&rdquo; zawartość podręcznika, a&nbsp;następnie rozpowszechniać ją "
"na&nbsp;wszystkie zwykłe sposoby, poprzez&nbsp;wszystkie kanały dystrybucji; "
"jeśli ograniczenia będą blokować społeczność, to podręcznik nie będzie "
"wolny, a&nbsp;my będziemy potrzebować innego."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Will free software developers have the awareness and determination to "
"produce a full spectrum of free manuals? Once again, our future depends on "
"philosophy."
msgstr ""
"Czy&nbsp;twórcy wolnego oprogramowania mają świadomość i&nbsp;determinację "
"wystarczającą, żeby stworzyć pełen zakres wolnych podręczników? Raz jeszcze: "
"nasza przyszłość zależy od&nbsp;naszej filozofii."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "We must talk about freedom"
msgstr "Musimy mówić o wolności"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Estimates today are that there are ten million users of GNU/Linux systems "
"such as Debian GNU/Linux and Red Hat &ldquo;Linux.&rdquo; Free software has "
"developed such practical advantages that users are flocking to it for purely "
"practical reasons."
msgstr ""
"Szacuje się, że&nbsp;jest dzisiaj dziesięć milionów użytkowników systemów "
"GNU/Linux takich jak Debian GNU/Linux czy&nbsp;Red Hat &bdquo;Linux&rdquo;. "
"Wolne oprogramowanie ma tyle praktycznych zalet, że&nbsp;użytkownicy "
"zwracają się ku niemu z&nbsp;powodów czysto praktycznych."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The good consequences of this are evident: more interest in developing free "
"software, more customers for free software businesses, and more ability to "
"encourage companies to develop commercial free software instead of "
"proprietary software products."
msgstr ""
"Dobre konsekwencje tego faktu są ewidentne: więcej zainteresowanych "
"rozwijaniem wolnego oprogramowania, więcej klientów na&nbsp;rynku wolnego "
"oprogramowania i&nbsp;więcej możliwości do&nbsp;zachęcania firm, żeby "
"rozwijały komercyjne wolne oprogramowanie zamiast prawnie zastrzeżonych "
"produktów informatycznych."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"But interest in the software is growing faster than awareness of the "
"philosophy it is based on, and this leads to trouble.  Our ability to meet "
"the challenges and threats described above depends on the will to stand firm "
"for freedom.  To make sure our community has this will, we need to spread "
"the idea to the new users as they come into the community."
msgstr ""
"Ale&nbsp;zainteresowanie oprogramowaniem wzrasta szybciej, niż świadomość "
"filozofii, na&nbsp;której jest ono oparte, a&nbsp;to prowadzi do&nbsp;"
"problemów. Nasza zdolność to radzenia sobie z&nbsp;wyzwaniami i&nbsp;"
"zagrożeniami opisanymi powyżej zależy od&nbsp;woli walki o wolność. Żeby "
"upewnić się, że&nbsp;nasza społeczność rzeczywiście ma tę wolę, musimy "
"propagować idee wśród nowych użytkowników, którzy dołączają do&nbsp;naszej "
"społeczności."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"But we are failing to do so: the efforts to attract new users into our "
"community are far outstripping the efforts to teach them the civics of our "
"community.  We need to do both, and we need to keep the two efforts in "
"balance."
msgstr ""
"To nam się jednak&nbsp;nie udaje: przyciąganie nowych użytkowników do&nbsp;"
"naszej społeczności daleko przewyższyło wysiłki uczenia ich obywatelskich "
"praw, jakimi się rządzimy. Tymczasem musimy robić i&nbsp;jedno, i&nbsp;"
"drugie. Musimy utrzymywać te wysiłki w&nbsp;równowadze."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "&ldquo;Open Source&rdquo;"
msgstr "&bdquo;Open Source&rdquo;"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Teaching new users about freedom became more difficult in 1998, when a part "
"of the community decided to stop using the term &ldquo;free software&rdquo; "
"and say &ldquo;open source software&rdquo; instead."
msgstr ""
"Uczenie nowych użytkowników wolności stało się trudniejsze w&nbsp;roku 1998, "
"kiedy część społeczności zadecydowała o zaprzestaniu używania terminu &bdquo;"
"wolne oprogramowanie&rdquo;, w&nbsp;zamian proponując termin &bdquo;otwarte "
"źródło&rdquo; [Open source]."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Some who favored this term aimed to avoid the confusion of &ldquo;"
"free&rdquo; with &ldquo;gratis&rdquo;&mdash;a valid goal.  Others, however, "
"aimed to set aside the spirit of principle that had motivated the free "
"software movement and the GNU Project, and to appeal instead to executives "
"and business users, many of whom hold an ideology that places profit above "
"freedom, above community, above principle.  Thus, the rhetoric of &ldquo;"
"open source&rdquo; focuses on the potential to make high-quality, powerful "
"software, but shuns the ideas of freedom, community, and principle."
msgstr ""
"Części z&nbsp;tych, którzy faworyzowali ten termin, miała na&nbsp;celu "
"uniknięcie mylenia &bdquo;wolnego&rdquo; z&nbsp;&bdquo;darmowym&rdquo; "
"&ndash; to właściwy cel. Jednak&nbsp;inni chcieli odciąć się od&nbsp;"
"duchowych zasad, jakie stały u&nbsp;podstaw ruchu wolnego oprogramowania "
"i&nbsp;projektu GNU, i&nbsp;w zamian przyciągnąć menedżerów oraz&nbsp;"
"użytkowników biznesowych, z&nbsp;których wielu wyznaje poglądy "
"przedkładające zysk ponad wolność, ponad społeczność i&nbsp;ponad zasady. "
"Dlatego&nbsp;retoryka &bdquo;open source&rdquo; skupia się na&nbsp;"
"możliwościach tworzenia wysokiej jakości, potężnego oprogramowania, i&nbsp;"
"omija idee wolności, społeczności i&nbsp;zasad."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The &ldquo;Linux&rdquo; magazines are a clear example of this&mdash;they are "
"filled with advertisements for proprietary software that works with GNU/"
"Linux.  When the next Motif or Qt appears, will these magazines warn "
"programmers to stay away from it, or will they run ads for it?"
msgstr ""
"Czasopisma &bdquo;Linuksowe&rdquo; są czystym tego przykładem &ndash; są "
"wypełnione reklamami prawnie zastrzeżonego oprogramowania, które "
"współpracuje z&nbsp;GNU/Linuksem. Kiedy pojawi się następny Motif czy&nbsp;"
"Qt, to czy&nbsp;czasopisma te ostrzegą programistów, by trzymały się od&nbsp;"
"nich z&nbsp;daleka, czy&nbsp;też raczej zamieszczą ich reklamy?"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The support of business can contribute to the community in many ways; all "
"else being equal, it is useful.  But winning their support by speaking even "
"less about freedom and principle can be disastrous; it makes the previous "
"imbalance between outreach and civics education even worse."
msgstr ""
"Wsparcie biznesu może wzbogacać społeczność na&nbsp;wiele sposobów. Jeśli "
"wszystko inne pozostanie takie samo, jest to przydatne. Ale&nbsp;uzyskiwanie "
"ich wsparcia poprzez&nbsp;przemilczanie kwestii wolności i&nbsp;zasad może "
"być zgubne w&nbsp;skutkach. Pogarsza wspomniany brak równowagi pomiędzy "
"rozpowszechnieniem a&nbsp;obywatelską edukacją."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"&ldquo;Free software&rdquo; and &ldquo;open source&rdquo; describe the same "
"category of software, more or less, but say different things about the "
"software, and about values.  The GNU Project continues to use the term "
"&ldquo;free software,&rdquo; to express the idea that freedom, not just "
"technology, is important."
msgstr ""
"Terminy &bdquo;Wolne oprogramowanie&rdquo; i&nbsp;&bdquo;open source&rdquo; "
"opisują mniej więcej ten sam rodzaj oprogramowania, ale&nbsp;mówią różne "
"rzeczy o tym oprogramowaniu, oraz&nbsp;o wartościach, jakie są z&nbsp;nim "
"związane. Projekt GNU trzyma się terminu &bdquo;wolne oprogramowanie&rdquo;, "
"żeby wyrazić ideę, że&nbsp;to wolność, a&nbsp;nie tylko technologia, jest "
"istotna."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "Try!"
msgstr "Spróbuj!"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Yoda's aphorism (&ldquo;There is no &lsquo;try&rsquo;&rdquo;) sounds neat, "
"but it doesn't work for me.  I have done most of my work while anxious about "
"whether I could do the job, and unsure that it would be enough to achieve "
"the goal if I did.  But I tried anyway, because there was no one but me "
"between the enemy and my city.  Surprising myself, I have sometimes "
"succeeded."
msgstr ""
"Filozofia Yody (&bdquo;Nie ma próbowania&rdquo;) brzmi nieźle, ale&nbsp;jak "
"dla mnie nie działa. Większość mojej pracy wykonałem niepokojąc się, "
"czy&nbsp;dam radę to zrobić, niepewny, czy&nbsp;jeśli mi się uda, to "
"czy&nbsp;to wystarczy. Ale&nbsp;tak czy&nbsp;siak próbowałem, ponieważ&nbsp;"
"nie było nikogo poza mną pomiędzy wrogiem i&nbsp;bramami mojego miasta. Co "
"zaskakujące dla mnie samego, czasem udawało mi się wygrać."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Sometimes I failed; some of my cities have fallen.  Then I found another "
"threatened city, and got ready for another battle.  Over time, I've learned "
"to look for threats and put myself between them and my city, calling on "
"other hackers to come and join me."
msgstr ""
"Czasem ponosiłem porażki; niektóre z&nbsp;moich miast poddały się. Wtedy "
"szukałem następnego zagrożonego posterunku i&nbsp;gotowałem się do&nbsp;"
"następnej bitwy. Z&nbsp;czasem nauczyłem się wypatrywać zagrożeń, stawać "
"u&nbsp;bram miasta pod&nbsp;bronią, wzywając pozostałych hackerów, żeby mnie "
"wsparli."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Nowadays, often I'm not the only one.  It is a relief and a joy when I see a "
"regiment of hackers digging in to hold the line, and I realize, this city "
"may survive&mdash;for now.  But the dangers are greater each year, and now "
"Microsoft has explicitly targeted our community.  We can't take the future "
"of freedom for granted.  Don't take it for granted! If you want to keep your "
"freedom, you must be prepared to defend it."
msgstr ""
"Teraz nie jestem jedynym. To ulga i&nbsp;radość widzieć zastępy hackerów "
"okopujących się, by utrzymać pozycje, i&nbsp;zdaję sobie sprawę, że&nbsp;"
"miasto może przetrwać &ndash; przez jakiś czas. Ale&nbsp;zagrożenia są "
"z&nbsp;każdym rokiem większe, a&nbsp;ostatnio Microsoft otwarcie zaatakował "
"naszą społeczność. Nie możemy uznać przyszłości naszej wolności za&nbsp;"
"pewną. Nie uważajmy jej za&nbsp;pewną! Jeśli chcemy zachować naszą wolność, "
"musimy być przygotowani do&nbsp;jej obrony."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "Footnotes"
msgstr "Przypisy"

#. type: Content of: <div><ol><li>
msgid ""
"The use of &ldquo;hacker&rdquo; to mean &ldquo;security breaker&rdquo; is a "
"confusion on the part of the mass media.  We hackers refuse to recognize "
"that meaning, and continue using the word to mean someone who loves to "
"program, someone who enjoys playful cleverness, or the combination of the "
"two.  See my article, &ldquo;<a href=\"https://stallman.org/articles/on-"
"hacking.html\">On Hacking</a>.&rdquo;"
msgstr ""
"Użycie słowa &bdquo;hacker&rdquo; w&nbsp;znaczeniu &bdquo;komputerowy "
"włamywacz&rdquo; jest mylne, wina leży tu po&nbsp;stronie mass mediów. My, "
"hackerzy, nie zgadzamy się z&nbsp;takim jego rozumieniem, i&nbsp;dalej "
"używamy terminu hacker rozumianego jako &bdquo;ktoś, kto kocha programować "
"i&nbsp;czerpie przyjemność z&nbsp;tego, że&nbsp;jest w&nbsp;tym "
"dobry&rdquo;. Przeczytajcie mój artykuł &bdquo;<a href=\"https://stallman."
"org/articles/on-hacking.html\">On Hacking</a>&rdquo; [po angielsku]."

#. type: Content of: <div><ol><li>
msgid ""
"PDP machines were especially conducive to hacking, because they were <a href="
"\"https://www.theguardian.com/technology/article/2024/jun/06/reinventing-the-"
"pdp-10\"> multipurpose, fully interactive</a> in contrast with large "
"mainframes, and allowed sharing of software and information."
msgstr ""
"Maszyny PDP były wyjątkowo wygodne w&nbsp;hakowaniu ponieważ&nbsp;były <a "
"href=\"https://www.theguardian.com/technology/article/2024/jun/06/"
"reinventing-the-pdp-10\">wielofunkcyjne, w&nbsp;pełni interaktywne</a> "
"w&nbsp;przeciwieństwie do&nbsp;dużych mainframe-ów i&nbsp;zezwalały na&nbsp;"
"dzielenie się oprogramowaniem i&nbsp;danymi."

#. type: Content of: <div><ol><li>
msgid ""
"As an Atheist, I don't follow any religious leaders, but I sometimes find I "
"admire something one of them has said."
msgstr ""
"Jako ateista nie kieruję się wskazaniami żadnego z&nbsp;przywódców "
"religijnych, ale&nbsp;czasem znajduję godnymi podziwu słowa, jakie któryś "
"z&nbsp;nich wypowiedział."

#. type: Content of: <div><ol><li>
msgid ""
"In 1984 or 1985, Don Hopkins (a very imaginative fellow) mailed me a "
"letter.  <a href=\"/graphics/copyleft-sticker.html\">On the envelope</a> he "
"had written several amusing sayings, including this one: &ldquo;"
"Copyleft&mdash;all rights reversed.&rdquo; I used the word &ldquo;"
"copyleft&rdquo; to name the distribution concept I was developing at the "
"time."
msgstr ""
"W&nbsp;1984 lub&nbsp;1985 roku Don Hopkins (znajomy obdarzony wielką "
"wyobraźnią) wysłał mi list. <a href=\"/graphics/copyleft-sticker.html"
"\">Na&nbsp;jego kopercie</a> wypisał szereg zabawnych sentencji, między "
"innymi następującą: &bdquo;Copyleft &ndash; all rights reversed&rdquo; "
"[&bdquo;Copyleft &ndash; wszystkie prawa odwrócone&rdquo;]. Użyłem słowa "
"&bdquo;copyleft&rdquo;, żeby nazwać koncepcję dystrybucyjną, jaką rozwijałem "
"w&nbsp;owym czasie."

#. type: Content of: <div><ol><li>
msgid ""
"We now use the <a href=\"/licenses/fdl.html\">GNU Free Documentation "
"License</a> for documentation."
msgstr ""
"Obecnie dla dokumentacji stosujemy <a href=\"/licenses/fdl.html\">Licencję "
"GNU Wolnej Dokumentacji</a> [GNU Free Documentation License]."

#. type: Content of: <div><ol><li>
msgid ""
"&ldquo;Bourne Again Shell&rdquo; is a play on the name &ldquo;Bourne Shell,"
"&rdquo; which was the usual shell on Unix."
msgstr ""
"&bdquo;Bourne Again Shell&rdquo; jest żartem z&nbsp;nazwy &bdquo;Bourne "
"Shell&rdquo;, który jest standardową powłoką uniksową. [Nieprzetłumaczalna "
"gra słów&nbsp;&ndash; w&nbsp;wymowie &bdquo;Bourne Again&rdquo; jest podobne "
"do&nbsp;&bdquo;born again&rdquo;, &bdquo;nowo narodzony&rdquo;, czyli&nbsp;"
"to jest &bdquo;powłoka nowo narodzona&rdquo;.]"

#. type: Content of: <div><ol><li>
msgid ""
"That was written in 1998.  In 2009 we no longer maintain a long task list.  "
"The community develops free software so fast that we can't even keep track "
"of it all.  Instead, we have a list of High Priority Projects, a much "
"shorter list of projects we really want to encourage people to write."
msgstr ""
"To było napisane w&nbsp;1998 roku. Od&nbsp;2009 już nie utrzymujemy długiej "
"listy zadań. Wolne oprogramowanie jest rozwijane przez społeczność tak "
"szybko, że&nbsp;niemożliwe byłoby wszystko śledzić. W&nbsp;zamian trzymamy "
"listę Projektów o wysokim priorytecie [High Priority Projects]. Jest to "
"krótsza lista projektów, na&nbsp;których nam zależy."

#. type: Content of: <div><ol><li>
msgid ""
"This license was initially called the GNU Library General Public License, we "
"renamed it to avoid giving the idea that all libraries ought to use it.  See "
"<a href=\"/philosophy/why-not-lgpl.html\">Why you shouldn't use the Lesser "
"GPL for your next library</a> for more information."
msgstr ""
"Licencja ta początkowo nosiła nazwę GNU Library General Public License "
"[Licencja Publiczna do&nbsp;Bibliotek GNU], ale&nbsp;zmieniliśmy nazwę, żeby "
"nie podsuwała sugestii, że&nbsp;wszystkie biblioteki powinny z&nbsp;niej "
"korzystać. Zobaczcie także tekst &bdquo;<a href=\"/philosophy/why-not-lgpl."
"html\">Czemu nie powinniście stosować Mniejszego GPL dla kolejnej "
"biblioteki</a>&rdquo; aby&nbsp;się dowiedzieć więcej."

#. type: Content of: <div><ol><li>
msgid ""
"2008 note: this issue extends to the BIOS as well.  There is a free BIOS, <a "
"href=\"https://libreboot.org/\">LibreBoot</a> (a distribution of coreboot); "
"the problem is getting specs for machines so that LibreBoot can support them "
"without nonfree &ldquo;blobs.&rdquo;"
msgstr ""
"Notatka z&nbsp;2008 r.: to dotyczy także BIOSu. Jest wolny BIOS, <a href="
"\"https://libreboot.org/\">LibreBoot</a> (dystrybucja coreboot); głównym "
"wyzwaniem jest zdobyciem specyfikacji maszyn, aby&nbsp;LibreBoot mógł je "
"wspierać bez&nbsp;niewolnych &bdquo;blobów&rdquo;."

#. type: Content of: <div><ol><li>
msgid ""
"In September 2000, Qt was rereleased under the GNU GPL, which essentially "
"solved this problem."
msgstr ""
"We wrześniu 2000 Qt została opublikowana na&nbsp;warunkach GNU GPL, co "
"zasadniczo rozwiązało ten problem."

#. type: Content of: <div><ol><li>
msgid "As of 2009, the GIF patents have expired."
msgstr "W&nbsp;2009 roku patenty na&nbsp;GIF wygasły."

#. type: Content of: <div><ol><li>
msgid ""
"As of 2017, the MP3 patents have expired.  Look how long we had to wait."
msgstr ""
"W&nbsp;2017 roku patenty na&nbsp;MP3 wygasły. Sami widzicie jak długo "
"musieliśmy czekać."

#. type: Content of: <div><div><p>
msgid ""
"Originally published in the book <cite>Open Sources</cite>.  Richard "
"Stallman was <a href=\"/philosophy/open-source-misses-the-point.html\"> "
"never a supporter of &ldquo;open source&rdquo;</a>, but contributed this "
"article so that the ideas of the free software movement would not be "
"entirely absent from that book."
msgstr ""
"Pierwotnie opublikowane w&nbsp;książce <cite>Open Sources</cite>. Richard "
"Stallman <a href=\"/philosophy/open-source-misses-the-point.html\">nigdy nie "
"popierał &bdquo;open source&rdquo;</a>, ale&nbsp;napisał ten artykuł "
"aby&nbsp;w książce nie brakowało wzmianki o pomysłach ruchu wolnego "
"oprogramowania."

#. TRANSLATORS: Use space (SPC) as msgstr if you don't have notes.
#. type: Content of: <div>
msgid "*GNUN-SLOT: TRANSLATOR'S NOTES*"
msgstr " "

#. type: Content of: <div><div><p>
msgid ""
"Please send general FSF &amp; GNU inquiries to <a href=\"mailto:gnu@gnu.org"
"\">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>.  There are also <a href=\"/contact/\">other ways "
"to contact</a> the FSF.  Broken links and other corrections or suggestions "
"can be sent to <a href=\"mailto:webmasters@gnu.org\">&lt;webmasters@gnu."
"org&gt;</a>."
msgstr ""
"Wszelkie pytania dotyczące GNU i&nbsp;FSF prosimy kierować na&nbsp;adres <a "
"href=\"mailto:gnu@gnu.org\">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>. Inne metody kontaktu "
"z&nbsp;FSF można znaleźć na&nbsp;stronie <a href=\"/contact/contact.html"
"\">kontakt</a> <br /> Informacje o niedziałających odnośnikach oraz&nbsp;"
"inne poprawki (lub propozycje) prosimy wysyłać na&nbsp;adres <a href="
"\"mailto:web-translators@gnu.org\">&lt;web-translators@gnu.org&gt;</a>."

#.  TRANSLATORS: Ignore the original text in this paragraph,
#.         replace it with the translation of these two:
#.         We work hard and do our best to provide accurate, good quality
#.         translations.  However, we are not exempt from imperfection.
#.         Please send your comments and general suggestions in this regard
#.         to <a href="mailto:web-translators@gnu.org">
#.         &lt;web-translators@gnu.org&gt;</a>.</p>
#.         <p>For information on coordinating and contributing translations of
#.         our web pages, see <a
#.         href="/server/standards/README.translations.html">Translations
#.         README</a>. 
#. type: Content of: <div><div><p>
msgid ""
"Please see the <a href=\"/server/standards/README.translations.html"
"\">Translations README</a> for information on coordinating and contributing "
"translations of this article."
msgstr ""
"Staramy się, aby&nbsp;tłumaczenia były wierne i&nbsp;wysokiej jakości, "
"ale&nbsp;nie jesteśmy zwolnieni z&nbsp;niedoskonałości. Komentarze odnośnie "
"tłumaczenia polskiego oraz&nbsp;zgłoszenia dotyczące chęci współpracy w&nbsp;"
"tłumaczeniu prosimy kierować na&nbsp;adres <a href=\"mailto:www-pl-trans@gnu."
"org\">www-pl-trans@gnu.org</a>. <br /> Więcej informacji na&nbsp;temat "
"koordynacji oraz&nbsp;zgłaszania propozycji tłumaczeń artykułów znajdziecie "
"na&nbsp;<a href=\"/server/standards/README.translations.html\">stronie "
"tłumaczeń</a>."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Copyright &copy; 1998, 2005, 2008, 2010, 2012, 2015, 2017, 2018, 2021, 2023, "
"2024, 2025 Richard Stallman"
msgstr ""
"Copyright &copy; 1998, 2005, 2008, 2010, 2012, 2015, 2017, 2018, 2021, 2023, "
"2024, 2025 Richard Stallman"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"This page is licensed under a <a rel=\"license\" href=\"http://"
"creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/\">Creative Commons Attribution-"
"NoDerivatives 4.0 International License</a>."
msgstr ""
"Ta strona jest dostępna na&nbsp;<a rel=\"license\" href=\"http://"
"creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/deed.pl\">licencji Creative Commons "
"Uznanie autorstwa&nbsp;&ndash; Bez&nbsp;utworów zależnych 4.0 "
"Międzynarodowe</a>."

#. TRANSLATORS: Use space (SPC) as msgstr if you don't want credits.
#. type: Content of: <div><div>
msgid "*GNUN-SLOT: TRANSLATOR'S CREDITS*"
msgstr ""
"Tłumaczenie: Jaroslaw Lipszyc 2005, Jan Owoc 2011, 2014, 2017, 2021, 2024; "
"poprawki: Wojciech Kotwica 2005, 2006, Jan Owoc 2011, 2012, 2016, 2020, "
"2023, 2025."

#.  timestamp start 
#. type: Content of: <div><p>
msgid "Updated:"
msgstr "Aktualizowane:"
