# Polish translation of http://www.gnu.org/gnu/thegnuproject.html # Copyright (C) 2005, 2006, 2011-2017, 2020, 2021, 2023-2025 Free Software Foundation, Inc. # This file is distributed under the same license as the gnu.org article. # Jaroslaw Lipszyc, 2005. # Wojciech Kotwica , 2005, 2006. # Jan Owoc , 2011-2017, 2020, 2021, 2023-2025. msgid "" msgstr "" "Project-Id-Version: thegnuproject.html\n" "POT-Creation-Date: 2025-01-20 10:26+0000\n" "PO-Revision-Date: 2025-02-06 20:05-0700\n" "Last-Translator: Jan Owoc \n" "Language-Team: Polish \n" "Language: pl\n" "MIME-Version: 1.0\n" "Content-Type: text/plain; charset=UTF-8\n" "Content-Transfer-Encoding: 8bit\n" "Plural-Forms: nplurals=3; plural=(n==1 ? 0 : n%10>=2 && n%10<=4 && (n%100<10 " "|| n%100>=20) ? 1 : 2);\n" "X-Generator: Poedit 2.3\n" #. type: Content of: msgid "About the GNU Project - GNU Project - Free Software Foundation" msgstr "O projekcie GNU - Projekt GNU - Fundacja Wolnego Oprogramowania (FSF)" #. type: Attribute 'content' of: <meta> msgid "GNU, GNU Project, FSF, Free Software, Free Software Foundation, History" msgstr "" "GNU, Projekt GNU, FSF, wolne oprogramowanie, Fundacja Wolnego " "Oprogramowania, historia" #. type: Content of: <div><h2> msgid "The GNU Project" msgstr "Projekt GNU" #. type: Content of: <div><address> msgid "by <a href=\"https://www.stallman.org/\">Richard Stallman</a>" msgstr "<a href=\"https://www.stallman.org/\">Richard Stallman</a>" #. type: Content of: <div><h3> msgid "The first software-sharing community" msgstr "Pierwsza społeczność dzieląca się oprogramowaniem" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "When I started working at the <abbr title=\"Massachusetts Institute of " "Technology\">MIT</abbr> Artificial Intelligence Lab in 1971, I became part " "of a software-sharing community that had existed for many years. Sharing of " "software was not limited to our particular community; it is as old as " "computers, just as sharing of recipes is as old as cooking. But we did it " "more than most." msgstr "" "Kiedy w 1971 roku rozpocząłem pracę w Laboratorium Sztucznej " "Inteligencji <abbr title=\"Massachusetts Institute of Technology\">MIT</" "abbr> stałem się częścią społeczności wymieniającej się oprogramowaniem, " "która działała już od wielu lat. Dzielenie się programami nie " "ograniczało się wyłącznie do naszej społeczności. Jest tak stare, jak " "komputery, podobnie jak wymienianie się przepisami jest tak stare, jak samo " "gotowanie. Ale nasza społeczność robiła to w większym stopniu, niż " "inne." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "The AI Lab used a timesharing operating system called <abbr title=" "\"Incompatible Timesharing System\">ITS</abbr> (the Incompatible Timesharing " "System) that the lab's staff hackers had designed and written in assembler " "language for the Digital <abbr title=\"Programmed Data Processor\">PDP</" "abbr>-10, one of the large computers of the era <a href=\"#ft1\">[1]</" "a>. As a member of this community, an AI Lab staff system hacker, my job " "was to improve this system." msgstr "" "Laboratorium Sztucznej Inteligencji korzystało z systemu operacyjnego " "współdzielącego czas o nazwie <abbr title=\"Incompatible Timesharing System" "\">ITS</abbr> (Incompatible Timesharing System), który był zaprojektowany " "i napisany w języku assembler przez hackerów z Laboratorium " "na komputer Digital <abbr title=\"Programmed Data Processor\">PDP</" "abbr>-10, jeden z wielkich komputerów tamtych czasów <a href=" "\"#ft1\">[1]</a>. Moja praca, jako członka społeczności i pracownika " "Laboratorium, polegała na ulepszaniu tego systemu." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "We did not call our software “free software,” because that term " "did not yet exist; but that is what it was. Whenever people from another " "university or a company wanted to port and use a program, we gladly let " "them. If you saw someone using an unfamiliar and interesting program, you " "could always ask to see the source code, so that you could read it, change " "it, or cannibalize parts of it to make a new program." msgstr "" "Nie nazywaliśmy naszego oprogramowania „wolnym oprogramowaniem”, " "bo taki termin wówczas nie istniał. Ale właśnie takie ono było. " "Kiedy pracownicy innego uniwersytetu albo firmy chcieli przenieść jakiś " "program na swój system i korzystać z niego, to z chęcią " "się zgadzaliśmy. Kiedy widziało się kogoś korzystającego z nieznanego, " "interesującego programu, to zawsze można było poprosić o jego kod źródłowy " "– żeby go przeczytać, zmienić lub użyć jego fragmentów do " "stworzenia nowego programu." #. type: Content of: <div><div><p> msgid "" "Why it is even more important than ever <a href=\"/philosophy/free-software-" "even-more-important.html\">to insist that the software we use be free</a>." msgstr "" "Dlaczego obecnie jest ważniejsze niż kiedykolwiek <a href=\"/philosophy/free-" "software-even-more-important.html\">aby nalegać na to, aby " "oprogramowanie było wolne</a>." #. type: Content of: <div><h3> msgid "The collapse of the community" msgstr "Upadek społeczności" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "The situation changed drastically in the early 1980s when Digital " "discontinued the PDP-10 series. Its architecture, elegant and powerful in " "the 60s, could not extend naturally to the larger address spaces that were " "becoming feasible in the 80s. This meant that nearly all of the programs " "composing ITS were obsolete." msgstr "" "Sytuacja zmieniła się drastycznie we wczesnych latach 80., kiedy Digital " "zakończył produkcję PDP-10. Ich architektura, elegancka i potężna " "w latach 60., nie dała się w sposób naturalny rozbudować tak, żeby " "wykorzystać większe przestrzenie adresowe, jakie stały się osiągalne w " "latach 80. To oznaczało, że niemal wszystkie programy składające się " "na ITS stały się przestarzałe." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "The AI Lab hacker community had already collapsed, not long before. In " "1981, the spin-off company Symbolics had hired away nearly all of the " "hackers from the AI Lab, and the depopulated community was unable to " "maintain itself. (The book <cite>Hackers</cite>, by Steve Levy, describes " "these events, as well as giving a clear picture of this community in its " "prime.) When the AI Lab bought a new PDP-10 in 1982, its administrators " "decided to use Digital's nonfree timesharing system instead of ITS." msgstr "" "Społeczność hackerów z Laboratorium Sztucznej Inteligencji rozpadła się " "niewiele wcześniej. W roku 1981 rozwijająca się firma Symbolics " "zatrudniła niemal wszystkich hackerów z Laboratorium, a wyludniona " "społeczność nie mogła już samodzielnie dać sobie rady. (Wydarzenia te " "opisuje książka Steve'a Levy'ego <cite>Hackers</cite>, nakreślono w " "niej także klarowny opis samej społeczności w czasach rozkwitu). Kiedy " "w 1982 Laboratorium kupiło nowy komputer PDP-10, jego administratorzy " "w miejsce ITS zdecydowali się korzystać z wyprodukowanego przez " "firmę Digital zastrzeżonego systemu operacyjnego z podziałem czasu." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "The modern computers of the era, such as the VAX or the 68020, had their own " "operating systems, but none of them were free software: you had to sign a " "nondisclosure agreement even to get an executable copy." msgstr "" "Nowoczesne w tamtych czasach komputery, takie jak VAX czy 68020, " "miały swoje własne systemy operacyjne, ale żaden z nich nie był " "wolnym oprogramowaniem. Trzeba było podpisać umowę o nieujawnianiu nawet " "po to tylko, by dostać program w postaci pliku wykonywalnego." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "This meant that the first step in using a computer was to promise not to " "help your neighbor. A cooperating community was forbidden. The rule made " "by the owners of proprietary software was, “If you share with your " "neighbor, you are a pirate. If you want any changes, beg us to make them." "”" msgstr "" "To oznaczało, że pierwszym działaniem przy korzystaniu z " "komputerów była obietnica odmowy pomocy innym. Społeczność oparta na " "współpracy była zakazana. Zasadą wprowadzoną przez właścicieli zastrzeżonego " "prawnie oprogramowania było „jeśli dzielisz się z bliźnim, to " "jesteś piratem, a jeśli potrzebujesz zmian, to błagaj, żebyśmy je " "wprowadzili”." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "The idea that the proprietary software social system—the system that " "says you are not allowed to share or change software—is antisocial, " "that it is unethical, that it is simply wrong, may come as a surprise to " "some readers. But what else could we say about a system based on dividing " "the public and keeping users helpless? Readers who find the idea surprising " "may have taken the proprietary software social system as a given, or judged " "it on the terms suggested by proprietary software businesses. Software " "publishers have worked long and hard to convince people that there is only " "one way to look at the issue." msgstr "" "Dla niektórych czytelników może być zaskoczeniem koncepcja, że system " "społeczny ukryty za oprogramowaniem prawnie zastrzeżonym – " "system, który mówi, że nie wolno ci dzielić się programami ani ich " "zmieniać – jest antyspołeczny, nieetyczny, że jest po prostu " "zły. Ale co innego moglibyśmy powiedzieć o systemie opartym na " "wprowadzaniu podziałów między ludzi i pozostawianiu użytkowników " "bez pomocy? Czytelnicy, którym ta myśl wydaje się zaskakująca, " "prawdopodobnie uważają system społeczny oprogramowania prawnie zastrzeżonego " "za naturalny, albo osądzają go według kryteriów podsuwanych przez " "przemysł oprogramowania prawnie zastrzeżonego. Producenci oprogramowania " "ciężko i długo pracowali nad przekonaniem ludzi, że to jedyny " "sposób, w jaki można patrzeć na sprawę." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "When software publishers talk about “enforcing” their “" "rights” or “stopping <a href=\"/philosophy/words-to-avoid." "html#Piracy\">piracy</a>,” what they actually <em>say</em> is " "secondary. The real message of these statements is in the unstated " "assumptions they take for granted, which the public is asked to accept " "without examination. Let's therefore examine them." msgstr "" "Kiedy producenci oprogramowania mówią o „egzekwowaniu” swoich " "„praw” albo „powstrzymaniu <a href=\"/philosophy/" "words-to-avoid.html#Piracy\">piractwa</a>”, to, co w danej chwili " "<em>mówią</em>, jest w istocie drugorzędne. Faktyczną treścią ich " "wypowiedzi są niewypowiadane wprost, ukryte założenia traktowane przez nich " "jak rzecz bezdyskusyjna. Słuchacze mają rzecz przyjmować bezkrytycznie. " "Przetestujmy zatem te założenia." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "One assumption is that software companies have an unquestionable natural " "right to own software and thus have power over all its users. (If this were " "a natural right, then no matter how much harm it does to the public, we " "could not object.) Interestingly, the US Constitution and legal tradition " "reject this view; copyright is not a natural right, but an artificial " "government-imposed monopoly that limits the users' natural right to copy." msgstr "" "Pierwszym jest, że producenci oprogramowania mają niekwestionowane, " "naturalne prawo do posiadania programów, a przez to do " "wywierania wpływu na wszystkich ich użytkowników. (Gdyby było to prawo " "naturalne, to wtedy bez względu na to, jak wiele szkody przynosi " "społeczności, nie moglibyśmy się mu sprzeciwić). Interesujące, że " "konstytucja Stanów Zjednoczonych i tradycja prawna odrzucają ten " "pogląd. Prawo autorskie nie jest prawem naturalnym, tylko sztucznym, " "utrzymywanym przez rząd monopolem, który ogranicza naturalne prawo " "użytkowników do kopiowania." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Another unstated assumption is that the only important thing about software " "is what jobs it allows you to do—that we computer users should not " "care what kind of society we are allowed to have." msgstr "" "Kolejnym niejawnym założeniem jest, że jedyną istotną rzeczą w " "programach komputerowych jest praca, którą pozwalają wykonać – że " "my, użytkownicy komputerów, nie powinniśmy dbać o to, jaki rodzaj " "społeczności mamy prawo tworzyć." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "A third assumption is that we would have no usable software (or would never " "have a program to do this or that particular job) if we did not offer a " "company power over the users of the program. This assumption may have " "seemed plausible, before the free software movement demonstrated that we can " "make plenty of useful software without putting chains on it." msgstr "" "Trzecim założeniem jest, że nie mielibyśmy żadnego zdatnego do " "użytku oprogramowania (albo nie mielibyśmy programu do wykonania takiej " "czy innej konkretnej pracy), gdybyśmy nie dali firmie komputerowej " "władzy nad jego użytkownikami. To założenie mogło wydawać się całkiem " "sensowne zanim ruch wolnego oprogramowania nie pokazał, że możemy " "stworzyć mnóstwo użytecznego oprogramowania bez zakładania na " "niego kajdan." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "If we decline to accept these assumptions, and judge these issues based on " "ordinary commonsense morality while placing the users first, we arrive at " "very different conclusions. Computer users should be free to modify " "programs to fit their needs, and free to share software, because helping " "other people is the basis of society." msgstr "" "Jeśli odrzucimy te założenia, a rzecz osądzimy bazując na zwykłej, " "zdroworozsądkowej moralności kierując się przy ocenie przede wszystkim " "dobrem użytkownika, dojdziemy do krańcowo odmiennych wniosków. " "Użytkownicy komputerów powinni mieć wolność w zakresie modyfikowania " "programów do swoich potrzeb, i wolność do dzielenia się " "oprogramowaniem, ponieważ pomaganie innym jest podstawą funkcjonowania " "społeczeństwa." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "There is no room here for an extensive statement of the reasoning behind " "this conclusion, so I refer the reader to “<a href=\"/philosophy/why-" "free.html\">Why Software Should Not Have Owners</a>,” and “<a " "href=\"/philosophy/free-software-even-more-important.html\">Free Software Is " "Even More Important Now</a>.”" msgstr "" "Nie ma tu miejsca na przedstawienie wyczerpującego uzasadnienia tego " "twierdzenia, dlatego pozwolę sobie skierować czytelnika do stron " "„<a href=\"/philosophy/why-free.html\">Dlaczego oprogramowanie nie " "powinno mieć właścicieli</a>” oraz „<a href=\"/philosophy/" "free-software-even-more-important.html\">Wolne oprogramowanie jest jeszcze " "ważniejsze teraz</a>.”" #. type: Content of: <div><h3> msgid "A stark moral choice" msgstr "Wybór czysto moralny" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "With my community gone, to continue as before was impossible. Instead, I " "faced a stark moral choice." msgstr "" "Moja społeczność przestała istnieć, nie można już było działać jakby nic się " "nie zmieniło. Stanąłem w obliczu czysto moralnego wyboru." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "The easy choice was to join the proprietary software world, signing " "nondisclosure agreements and promising not to help my fellow hacker. Most " "likely I would also be developing software that was released under " "nondisclosure agreements, thus adding to the pressure on other people to " "betray their fellows too." msgstr "" "Najłatwiejszym rozwiązaniem było wejście w świat oprogramowania prawnie " "zastrzeżonego – podpisywanie umów o nieujawnianiu i zgoda na " "nieudzielanie pomocy moim kolegom hackerom. Zapewne ja także pracowałbym " "nad rozwojem oprogramowania wydawanego na warunkach umów o " "nieujawnianiu, tym samym wzmagając presję na innych, aby także oni " "zdradzili swoich przyjaciół." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "I could have made money this way, and perhaps amused myself writing code. " "But I knew that at the end of my career, I would look back on years of " "building walls to divide people, and feel I had spent my life making the " "world a worse place." msgstr "" "Mógłbym w ten sposób zarabiać pieniądze, być może mógłbym znaleźć " "radość w pisaniu kodu. Ale wiedziałem, że na końcu swojej " "kariery obejrzałbym się na lata, które spędziłem budując mury między " "ludźmi, i poczułbym, że życie minęło mi na czynieniu świata " "gorszym miejscem." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "I had already experienced being on the receiving end of a nondisclosure " "agreement, when someone refused to give me and the MIT AI Lab the source " "code for the control program for our printer. (The lack of certain features " "in this program made use of the printer extremely frustrating.) So I could " "not tell myself that nondisclosure agreements were innocent. I was very " "angry when he refused to share with us; I could not turn around and do the " "same thing to everyone else." msgstr "" "Już wtedy doświadczyłem, co znaczy być odbiorcą umowy o nieujawnianiu, kiedy " "ktoś odmówił mi oraz Laboratorium MIT kodu źródłowego do programu " "kontrolującego drukarkę (brak pewnych możliwości tego programu czynił " "korzystanie z drukarki zajęciem ogromnie frustrującym.) Tak więc " "nie mogłem sobie powiedzieć, że umowy o nieujawnianiu są nieszkodliwe. " "Byłem rozzłoszczony, kiedy odmówiono nam udostępnienia kodu; nie mogłem " "obrócić się na pięcie i zacząć robić to samo innym." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Another choice, straightforward but unpleasant, was to leave the computer " "field. That way my skills would not be misused, but they would still be " "wasted. I would not be culpable for dividing and restricting computer " "users, but it would happen nonetheless." msgstr "" "Kolejnym możliwym wyborem, oczywistym, choć nieprzyjemnym, byłby wybór " "innego zawodu. W ten sposób moje umiejętności nie byłyby szkodliwie " "wykorzystywane, ciągle jednak byłyby marnotrawione. Nie byłbym winny " "dzielenia i ograniczania użytkowników komputerów, ale to i " "tak miałoby miejsce." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "So I looked for a way that a programmer could do something for the good. I " "asked myself, was there a program or programs that I could write, so as to " "make a community possible once again?" msgstr "" "Dlatego szukałem drogi, dzięki której programista mógłby zrobić coś dla " "wspólnego dobra. Zapytałem siebie, czy jest program, lub programy, " "które mógłbym napisać, i w ten sposób ponownie umożliwić powstanie " "społeczności." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "The answer was clear: what was needed first was an operating system. That " "is the crucial software for starting to use a computer. With an operating " "system, you can do many things; without one, you cannot run the computer at " "all. With a free operating system, we could again have a community of " "cooperating hackers—and invite anyone to join. And anyone would be " "able to use a computer without starting out by conspiring to deprive his or " "her friends." msgstr "" "Odpowiedź była jasna: pierwszą potrzebną rzeczą jest system operacyjny. To " "jest podstawowe oprogramowanie, które umożliwia korzystanie z " "komputera. Mając system operacyjny można robić wiele rzeczy. Bez niego " "w ogóle nie można uruchomić komputera. Mając wolny system operacyjny " "ponownie moglibyśmy stworzyć wspólnotę współpracujących ze sobą hackerów, " "i zaprosić każdego, by do nas dołączył. I każdy mógłby używać " "komputera bez uczestniczenia w spisku mającym na celu " "ogołocenie z praw własnych przyjaciół." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "As an operating system developer, I had the right skills for this job. So " "even though I could not take success for granted, I realized that I was " "elected to do the job. I chose to make the system compatible with Unix so " "that it would be portable, and so that Unix users could easily switch to " "it. The name GNU was chosen, following a hacker tradition, as a recursive " "acronym for “GNU's Not Unix.” It is pronounced as <a href=\"/gnu/" "pronunciation.html\">one syllable with a hard <i>g</i></a>." msgstr "" "Jako specjalista od systemów operacyjnych miałem właściwe umiejętności. " "I choć nie mogłem być pewny sukcesu całego przedsięwzięcia, to " "zrozumiałem, że jestem wybrany do tej pracy. Zdecydowałem się " "zrobić system kompatybilny z Uniksem, tak żeby był łatwy w " "przenoszeniu na różne komputery, i żeby użytkownicy Uniksa mogli " "łatwo się na niego przerzucić. Nazwa GNU została wybrana, zgodnie ze " "starą hackerską tradycją, jako rekursywny akronim „GNU's Not " "Unix” [„GNU to Nie Unix”]. Wymawia się <a href=\"/gnu/" "pronunciation.html\">z jedną sylabą i twardym g</a>." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "An operating system does not mean just a kernel, barely enough to run other " "programs. In the 1970s, every operating system worthy of the name included " "command processors, assemblers, compilers, interpreters, debuggers, text " "editors, mailers, and much more. ITS had them, Multics had them, VMS had " "them, and Unix had them. The GNU operating system would include them too." msgstr "" "System operacyjny nie oznacza wyłącznie jądra, ledwo wystarczającego do " "uruchamiania innych programów. W latach 70. każdy system operacyjny " "zasługujący na tę nazwę zawierał procesory poleceń, asemblery, " "kompilatory, interpretery, debuggery, edytory tekstu, programy pocztowe " "i wiele, wiele więcej innych aplikacji. ITS miał to wszystko, Multics " "miał, VMS miał i Unix miał. System operacyjny GNU także miał to mieć." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Later I heard these words, attributed to Hillel <a href=\"#ft2\">[2]</" "a>:" msgstr "" "Później usłyszałem słowa, przypisywane Hillelowi <a href=\"#ft2\">[2]</" "a>:" #. type: Content of: <div><blockquote><p> msgid "If I am not for myself, who will be for me?" msgstr "Jeśli nie jestem dla siebie, kto będzie dla mnie?" #. type: Content of: <div><blockquote><p> msgid "If I am only for myself, what am I?" msgstr "Jeśli jestem tylko dla siebie, to czym jestem?" #. type: Content of: <div><blockquote><p> msgid "If not now, when?" msgstr "Jeśli nie teraz, to kiedy?" #. type: Content of: <div><p> msgid "The decision to start the GNU Project was based on a similar spirit." msgstr "" "Decyzja o powołaniu do życia Projektu GNU podjęta została w " "podobnym duchu." #. type: Content of: <div><h3> msgid "Free as in freedom" msgstr "Free as in freedom" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "The term “free software” is sometimes misunderstood—it has " "nothing to do with price. It is about freedom. Here, therefore, is the " "definition of free software." msgstr "" "Termin „free software” [„wolne oprogramowanie”] " "czasem jest mylnie rozumiany — to nie ma nic wspólnego z ceną [free " "w języku angielskim znaczy zarówno wolny, jak i darmowy, patrz też " "http://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html – przyp. tłum.]. Tu chodzi " "o wolność. Dlatego definicja wolnego oprogramowania jest następująca." #. type: Content of: <div><p> msgid "A program is free software, for you, a particular user, if:" msgstr "" "Program jest wolnym oprogramowaniem dla ciebie, jego użytkownika, jeśli:" #. type: Content of: <div><ul><li> msgid "You have the freedom to run the program as you wish, for any purpose." msgstr "Masz prawo do jego uruchamiania w dowolnym celu." #. type: Content of: <div><ul><li> msgid "" "You have the freedom to modify the program to suit your needs. (To make " "this freedom effective in practice, you must have access to the source code, " "since making changes in a program without having the source code is " "exceedingly difficult.)" msgstr "" "Masz prawo do modyfikowania programu, tak by zaspokajał twoje potrzeby. " "(Żeby to prawo mogło być realizowane w praktyce, musisz mieć dostęp " "do kodu źródłowego, bo wprowadzanie zmian do programu " "bez posiadania kodu źródłowego jest niewyobrażalnie trudne.)" #. type: Content of: <div><ul><li> msgid "" "You have the freedom to redistribute copies, either gratis or for a fee." msgstr "" "Masz prawo do rozprowadzania kopii programu, zarówno za darmo, jak " "i za opłatą." #. type: Content of: <div><ul><li> msgid "" "You have the freedom to distribute modified versions of the program, so that " "the community can benefit from your improvements." msgstr "" "Masz prawo do rozprowadzania zmodyfikowanych wersji programu, tak żeby " "społeczność mogła skorzystać z twoich ulepszeń." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Since “free” refers to freedom, not to price, there is no " "contradiction between selling copies and free software. In fact, the " "freedom to sell copies is crucial: collections of free software sold on CD-" "ROMs are important for the community, and selling them is an important way " "to raise funds for free software development. Therefore, a program which " "people are not free to include on these collections is not free software." msgstr "" "Słowo „free” odnosi się do wolności, a nie do " "ceny, więc nie ma sprzeczności między sprzedażą kopii programu, a " "wolnym oprogramowaniem. W rzeczywistości prawo do sprzedawania " "kopii jest fundamentalne: zestawy wolnego oprogramowania sprzedawane na " "CD-ROM-ach są ważne dla społeczności, a sprzedawanie ich jest istotnym " "sposobem pozyskiwania funduszy na rozwój wolnego oprogramowania. " "Dlatego program, którego ludzie nie mogą dołączać do takiego " "zestawu, nie jest wolnym oprogramowaniem." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Because of the ambiguity of “free,” people have long looked for " "alternatives, but no one has found a better term. The English language has " "more words and nuances than any other, but it lacks a simple, unambiguous, " "word that means “free,” as in freedom—“" "unfettered” being the word that comes closest in meaning. Such " "alternatives as “liberated,” “freedom,” and “" "open” have either the wrong meaning or some other disadvantage." msgstr "" "Z powodu wieloznaczności słowa „free” ludzie długo szukali " "dla niego alternatyw, ale żadna nie została uznana za lepszą. " "Język angielski posiada więcej słów i niuansów niż jakikolwiek inny, " "ale brakuje w nim prostego, niedwuznacznego słowa, które " "znaczyłoby „wolny” [„free” as in „" "freedom”]. „Nieskrępowany” [„unfettered”] jest " "słowem najbliższym mu znaczeniowo. Takie alternatywy jak „" "oswobodzony” [„liberated”], „wolność” [„" "freedom”] czy „otwarty” [„open”] mają " "albo niewłaściwe znaczenie, albo jakieś inne wady." #. type: Content of: <div><h3> msgid "GNU software and the GNU system" msgstr "Oprogramowanie GNU i system GNU" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Developing a whole system is a very large project. To bring it into reach, " "I decided to adapt and use existing pieces of free software wherever that " "was possible. For example, I decided at the very beginning to use TeX as " "the principal text formatter; a few years later, I decided to use the X " "Window System rather than writing another window system for GNU." msgstr "" "Budowanie całego systemu to bardzo duży projekt. Żeby go osiągnąć, " "zdecydowałem się wykorzystać i dostosować istniejące fragmenty wolnego " "oprogramowania gdzie tylko było to możliwe. Na przykład na samym " "początku zdecydowałem się używać TeX-a jako podstawowego programu do " "formatowania tekstów, a kilka lat później raczej zaakceptować X Window " "System, niż pisać inny system okien dla GNU." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Because of these decisions, and others like them, the GNU system is not the " "same as the collection of all GNU software. The GNU system includes " "programs that are not GNU software, programs that were developed by other " "people and projects for their own purposes, but which we can use because " "they are free software." msgstr "" "Z powodu tych i innych, podobnych, decyzji system GNU nie jest tym " "samym, co zestaw całego oprogramowania GNU. System GNU zawiera programy, " "które nie są oprogramowaniem GNU, programy, które dla swoich własnych " "potrzeb napisali inni ludzie czy firmy. Możemy ich jednak używać, " "bo są wolnym oprogramowaniem." #. type: Content of: <div><h3> msgid "Commencing the project" msgstr "Początki projektu" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "In January 1984 I quit my job at MIT and began writing GNU software. " "Leaving MIT was necessary so that MIT would not be able to interfere with " "distributing GNU as free software. If I had remained on the staff, MIT " "could have claimed to own the work, and could have imposed their own " "distribution terms, or even turned the work into a proprietary software " "package. I had no intention of doing a large amount of work only to see it " "become useless for its intended purpose: creating a new software-sharing " "community." msgstr "" "W styczniu 1984 porzuciłem pracę w MIT i rozpocząłem pisanie " "oprogramowania GNU. Opuszczenie MIT było konieczne, żeby MIT nie mógł " "ingerować w rozprowadzaniu GNU jako wolnego oprogramowania. Gdybym " "pozostał pracownikiem MIT, uczelnia mogłaby zgłosić roszczenia do mojej " "pracy, mogłaby narzucić własne reguły dystrybucji, a nawet zamienić " "projekt w oprogramowanie prawnie zastrzeżone. Nie miałem ochoty wykonać " "tak ogromnej pracy, a następnie zobaczyć jak staje się ona bezużyteczna " "dla zamierzonego celu: stworzenia nowej społeczności dzielącej się " "oprogramowaniem." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "However, Professor Winston, then the head of the MIT AI Lab, kindly invited " "me to keep using the lab's facilities." msgstr "" "Pomimo to profesor Winston, ówczesny szef Laboratorium Sztucznej " "Inteligencji MIT, życzliwie umożliwił mi dalsze korzystanie z " "wyposażenia laboratorium." #. type: Content of: <div><h3> msgid "The first steps" msgstr "Pierwsze kroki" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Shortly before beginning the GNU Project, I heard about the Free University " "Compiler Kit, also known as VUCK. (The Dutch word for “free” is " "written with a <i>v</i>.) This was a compiler designed to handle multiple " "languages, including C and Pascal, and to support multiple target machines. " "I wrote to its author asking if GNU could use it." msgstr "" "Tuż przed rozpoczęciem prac nad GNU usłyszałem o Free University " "Compiler Kit, znanym także jako VUCK (holenderskie słowo oznaczające „" "free” – „wolny” – pisze się przez <i>v</i>). " "To był kompilator zaprojektowany tak, by obsługiwał różne języki " "programowania, w tym C i Pascala, a także potrafił " "wygenerować postaci wynikowe programów przeznaczone dla rozmaitych typów " "komputerów. Napisałem do autora z pytaniem, czy można go użyć " "do tworzenia GNU." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "He responded derisively, stating that the university was free but the " "compiler was not. I therefore decided that my first program for the GNU " "Project would be a multilanguage, multiplatform compiler." msgstr "" "Odpowiedział kpiąco, oświadczając, że to uniwersytet jest wolny, a " "nie kompilator. Wtedy zdecydowałem, że moim pierwszym programem dla GNU " "będzie wielojęzykowy i wieloplatformowy kompilator." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Hoping to avoid the need to write the whole compiler myself, I obtained the " "source code for the Pastel compiler, which was a multiplatform compiler " "developed at Lawrence Livermore Lab. It supported, and was written in, an " "extended version of Pascal, designed to be a system-programming language. I " "added a C front end, and began porting it to the Motorola 68000 computer. " "But I had to give that up when I discovered that the compiler needed many " "megabytes of stack space, and the available 68000 Unix system would only " "allow 64k." msgstr "" "W nadziei, że uda mi się uniknąć pisania całego kompilatora " "samodzielnie, zdobyłem kod źródłowy Pastela, który był wieloplatformowym " "kompilatorem opracowanym w Lawrence Livermore Lab. Obsługiwał on " "rozszerzoną wersję Pascala, w której też był napisany, zaprojektowana " "jako język programowania systemów. Dodałem mu napisany w C interfejs " "użytkownika i rozpocząłem przenoszenie na komputer Motorola 68000. " "Ale musiałem się poddać, kiedy odkryłem, że kompilator potrzebuje " "wielu megabajtów pamięci, a istniejący na 68000 system uniksowy " "zezwalał tylko na 64 kb." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "I then realized that the Pastel compiler functioned by parsing the entire " "input file into a syntax tree, converting the whole syntax tree into a chain " "of “instructions,” and then generating the whole output file, " "without ever freeing any storage. At this point, I concluded I would have " "to write a new compiler from scratch. That new compiler is now known as " "<abbr title=\"GNU Compiler Collection\">GCC</abbr>; none of the Pastel " "compiler is used in it, but I managed to adapt and use the C front end that " "I had written. But that was some years later; first, I worked on GNU Emacs." msgstr "" "Później zrozumiałem, że kompilator Pastel działał tak, że parsował " "całość pliku wejściowego do postaci drzewa składniowego, konwertował " "całe drzewo w ciąg „instrukcji”, a następnie generował " "cały plik wyjściowy, przy czym na żadnym etapie nie uwalniał zasobów. " "Wtedy dotarło do mnie, że nowy kompilator muszę napisać od " "zera. Ten nowy kompilator jest znany obecnie jako <abbr title=\"GNU Compiler " "Collection\">GCC</abbr>. Nie użyłem w nim żadnego fragmentu Pastela, " "ale udało mi się udało mi się dostosować i wykorzystać napisany " "wcześniej w C interfejs użytkownika. To było jednak kilka lat " "później. Najpierw pracowałem nad Emacsem." #. type: Content of: <div><h3> msgid "GNU Emacs" msgstr "GNU Emacs" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "I began work on GNU Emacs in September 1984, and in early 1985 it was " "beginning to be usable. This enabled me to begin using Unix systems to do " "editing; having no interest in learning to use vi or ed, I had done my " "editing on other kinds of machines until then." msgstr "" "Prace nad GNU Emacsem rozpocząłem we wrześniu 1984, a na początku " "1985 zaczął nadawać się do użytku. To pozwoliło mi na " "wykorzystanie systemów uniksowych do edycji. Nie mając interesu w " "uczeniu się vi czy ed, do tej pory edycji dokonywałem na " "maszynach innego typu." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "At this point, people began wanting to use GNU Emacs, which raised the " "question of how to distribute it. Of course, I put it on the anonymous ftp " "server on the MIT computer that I used. (This computer, prep.ai.mit.edu, " "thus became the principal GNU ftp distribution site; when it was " "decommissioned a few years later, we transferred the name to our new ftp " "server.) But at that time, many of the interested people were not on the " "Internet and could not get a copy by ftp. So the question was, what would I " "say to them?" msgstr "" "W tym momencie pojawili się ludzie, którzy chcieli korzystać z GNU " "Emacsa, co podniosło kwestię jego dystrybucji. Oczywiście umieściłem go " "na anonimowym serwerze ftp na komputerze MIT, z którego " "korzystałem. (Komputer ten, prep.ai.mit.edu, stał się w ten sposób " "podstawowym ośrodkiem dystrybucyjnym GNU; kiedy został zezłomowany kilka lat " "później, przenieśliśmy jego nazwę na nasz nowy serwer ftp.) Ale w " "owym czasie wielu zainteresowanych nie miało dostępu do Internetu, " "i nie mogło uzyskać kopii poprzez ftp. Więc pytanie brzmiało: " "co miałem im powiedzieć?" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "I could have said, “Find a friend who is on the net and who will make " "a copy for you.” Or I could have done what I did with the original " "PDP-10 Emacs: tell them, “Mail me a tape and a <abbr title=\"Self-" "addressed Stamped Envelope\">SASE</abbr>, and I will mail it back with Emacs " "on it.” But I had no job, and I was looking for ways to make money " "from free software. So I announced that I would mail a tape to whoever " "wanted one, for a fee of $150. In this way, I started a free software " "distribution business, the precursor of the companies that today distribute " "entire GNU/Linux system distributions." msgstr "" "Mógłbym powiedzieć „znajdź znajomego z dostępem do " "Internetu, który zrobi dla ciebie kopię”. Albo mogłem zrobić to, " "co robiłem z oryginalnym Emacsem na PDP-10, mówiąc „wyślij " "mi taśmę i zaadresowaną kopertę zwrotną ze znaczkiem, a ja ci ją " "odeślę z nagranym Emacsem”. Ale nie miałem pracy i " "szukałem sposobu na zarobienie pieniędzy na wolnym oprogramowaniu. " "Dlatego ogłosiłem, że wyślę taśmę każdemu, kto tego chce, za " "opłatą 150$. W ten sposób stworzyłem firmę handlującą wolnym " "oprogramowaniem, poprzednika dzisiejszych przedsiębiorstw " "rozpowszechniających całe systemy dystrybucji GNU/Linux." #. type: Content of: <div><h3> msgid "Is a program free for every user?" msgstr "Czy program jest wolny dla każdego użytkownika?" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "If a program is free software when it leaves the hands of its author, this " "does not necessarily mean it will be free software for everyone who has a " "copy of it. For example, <a href=\"/philosophy/categories." "html#PublicDomainSoftware\"> public domain software</a> (software that is " "not copyrighted) is free software; but anyone can make a proprietary " "modified version of it. Likewise, many free programs are copyrighted but " "distributed under simple permissive licenses which allow proprietary " "modified versions." msgstr "" "Jeśli program jest wolny kiedy opuszcza ręce autora, nie oznacza to " "automatycznie, że będzie wolnym oprogramowaniem dla każdego, kto ma " "jego kopię. Na przykład oprogramowanie <a href=\"/philosophy/categories." "html#PublicDomainSoftware\">public domain</a> (oprogramowanie, które nie " "podlega prawu autorskiemu) jest wolne, ale każdy może stworzyć jego " "zmodyfikowaną, objętą restrykcyjną licencją wersję. Podobnie wiele wolnych " "programów jest chronionych prawami autorskimi, ale rozpowszechnianych " "na prostych, mało restrykcyjnych licencjach, które dopuszczają " "tworzenie zmodyfikowanych, zastrzeżonych wersji." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "The paradigmatic example of this problem is the X Window System. Developed " "at MIT, and released as free software with a permissive license, it was soon " "adopted by various computer companies. They added X to their proprietary " "Unix systems, in binary form only, and covered by the same nondisclosure " "agreement. These copies of X were no more free software than Unix was." msgstr "" "Wzorcowym przykładem tego problemu jest X Window System. Stworzony na " "MIT i opublikowany jako wolne oprogramowanie z liberalną licencją, " "szybko został zaadaptowany przez różne firmy komputerowe. Dodały one X-y " "– ale tylko w postaci binarnej – do swoich " "zastrzeżonych systemów uniksowych i objęły je tą samą umową o " "nieujawnianiu. Te kopie X-ów nie były już bardziej wolne, niż sam Unix." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "The developers of the X Window System did not consider this a problem—" "they expected and intended this to happen. Their goal was not freedom, just " "“success,” defined as “having many users.” They did " "not care whether these users had freedom, only that they should be numerous." msgstr "" "Twórcy X Window System nie uważali tego za problem – oczekiwali " "i chcieli, by tak się właśnie stało. Ich celem nie była wolność, " "ale „sukces” definiowany jako „dotarcie do wielu " "użytkowników”. Nie dbali o to, czy ci użytkownicy mają wolność, " "tylko o to, by ich było wielu." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "This led to a paradoxical situation where two different ways of counting the " "amount of freedom gave different answers to the question, “Is this " "program free?” If you judged based on the freedom provided by the " "distribution terms of the MIT release, you would say that X was free " "software. But if you measured the freedom of the average user of X, you " "would have to say it was proprietary software. Most X users were running " "the proprietary versions that came with Unix systems, not the free version." msgstr "" "To doprowadziło do paradoksalnej sytuacji, w której dwa różne " "sposoby mierzenia ilości wolności dawały różne odpowiedzi na pytanie " "„Czy ten program jest wolny?”. Gdyby sądzić według wolności, " "którą zapewniają warunki dystrybucji edycji z MIT, można by powiedzieć, " "że X-y są wolnym oprogramowaniem. Ale gdyby mierzyć wolność " "przeciętnego użytkownika X-ów okazałoby się, że jest to oprogramowanie " "zastrzeżone. Większość użytkowników X-ów używała bowiem jego zastrzeżonych " "wersji dostarczanych z Uniksami, a nie wolnej wersji." #. type: Content of: <div><h3> msgid "Copyleft and the GNU GPL" msgstr "Copyleft i GNU GPL" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "The goal of GNU was to give users freedom, not just to be popular. So we " "needed to use distribution terms that would prevent GNU software from being " "turned into proprietary software. The method we use is called “" "copyleft” <a href=\"#ft3\">[3]</a>." msgstr "" "Celem GNU jest dać użytkownikom wolność, a nie tylko być popularnym. " "Dlatego potrzebowaliśmy takich warunków dystrybucji, które zapobiegłyby " "przekształceniu oprogramowania GNU w prawnie zastrzeżone. Metoda, " "której użyliśmy, nazywa się „copyleft” <a href=\"#ft3\">[3]" "</a>." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Copyleft uses copyright law, but flips it over to serve the opposite of its " "usual purpose: instead of a means for restricting a program, it becomes a " "means for keeping the program free." msgstr "" "Copyleft korzysta z prawa autorskiego, ale wywraca je do góry " "nogami, żeby służyło innemu niż zazwyczaj celowi: prawo, zamiast być " "narzędziem służącym do przekształcenia oprogramowania w prywatną " "własność, staje się narzędziem służącym do zachowania wolności programu." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "The central idea of copyleft is that we give everyone permission to run the " "program, copy the program, modify the program, and distribute modified " "versions—but not permission to add restrictions of their own. Thus, " "the crucial freedoms that define “free software” are guaranteed " "to everyone who has a copy; they become inalienable rights." msgstr "" "Centralną koncepcją copyleftu jest to, że dajemy każdemu prawo do " "uruchamiania programu, kopiowania programu, modyfikowania programu, " "oraz rozprowadzana zmodyfikowanych wersji – ale nie prawo " "do dodawania własnych obostrzeń. W ten sposób te podstawowe " "wolności, które czynią oprogramowanie wolnym, są gwarantowane dla każdego, " "kto ma jego kopię; stają się prawami niezbywalnymi." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "For an effective copyleft, modified versions must also be free. This " "ensures that work based on ours becomes available to our community if it is " "published. When programmers who have jobs as programmers volunteer to " "improve GNU software, it is copyleft that prevents their employers from " "saying, “You can't share those changes, because we are going to use " "them to make our proprietary version of the program.”" msgstr "" "Żeby copyleft był efektywny także zmodyfikowane wersje muszą być wolne. To " "gwarantuje, że praca oparta na naszej pracy będzie po " "publikacji dostępna dla naszej społeczności. Kiedy programiści, zarabiający " "na życie jako programiści, rozwijają oprogramowanie GNU, to właśnie " "copyleft powstrzymuje ich pracodawców od powiedzenia: „Nie możesz " "dzielić się tymi poprawkami, bo chcemy ich użyć w naszej, prawnie " "zastrzeżonej wersji tego programu”." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "The requirement that changes must be free is essential if we want to ensure " "freedom for every user of the program. The companies that privatized the X " "Window System usually made some changes to port it to their systems and " "hardware. These changes were small compared with the great extent of X, but " "they were not trivial. If making changes were an excuse to deny the users " "freedom, it would be easy for anyone to take advantage of the excuse." msgstr "" "Wymóg, by także zmiany były wolne, jest niezbędny jeśli chcemy zapewnić " "wolność każdemu użytkownikowi programu. Firmy, które prywatyzują X Window " "System zazwyczaj wprowadzają jakieś poprawki, żeby dostosować go swojego " "sprzętu i systemów. Te poprawki są niewielkie w porównaniu z " "wielkim rozmiarem X-ów, ale nie są błahe. Gdyby wprowadzanie zmian było " "pretekstem do odmówienia użytkownikowi wolności, łatwo byłoby każdemu " "nadużywać tej wymówki." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "A related issue concerns combining a free program with nonfree code. Such a " "combination would inevitably be nonfree; whichever freedoms are lacking for " "the nonfree part would be lacking for the whole as well. To permit such " "combinations would open a hole big enough to sink a ship. Therefore, a " "crucial requirement for copyleft is to plug this hole: anything added to or " "combined with a copylefted program must be such that the larger combined " "version is also free and copylefted." msgstr "" "Z tym związany jest problem łączenia wolnych programów z nie-" "wolnym kodem. Taka kombinacja byłaby nieuchronnie nie-wolna; wszystkich " "wolności, których brakuje w nie-wolnej części, brakowałoby także " "całości. Zgoda na takie połączenia wyrwałaby w kadłubie dziurę " "wystarczająco dużą, by zatonął cały statek. Dlatego kardynalnym " "zadaniem copyleftu jest zatkanie takiej dziury: dodawanie czy łączenie " "z programem copyleftowym musi być dokonane w taki sposób, by " "całość także była wolna i wydana na zasadach copyleftu." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "The specific implementation of copyleft that we use for most GNU software is " "the GNU General Public License, or GNU GPL for short. We have other kinds " "of copyleft that are used in specific circumstances. GNU manuals are " "copylefted also, but use a much simpler kind of copyleft, because the " "complexity of the GNU GPL is not necessary for manuals <a href=" "\"#ft4\">[4]</a>." msgstr "" "Charakterystycznym zastosowaniem copyleftu, którego używamy najczęściej dla " "oprogramowania GNU, jest Powszechna Licencja Publiczna GNU [GNU General " "Public License], w skrócie GNU GPL. Mamy także inne rodzaje copyleftu, " "których używamy w wyjątkowych warunkach. Instrukcje obsługi GNU także " "są copyleftowane, ale do tego celu używamy znacznie prostszego rodzaju " "copyleftu, ponieważ dla instrukcji obsługi nie jest konieczna cała " "złożoność GNU GPL <a href=\"#ft4\">[4]</a>." #. type: Content of: <div><h3> msgid "The Free Software Foundation" msgstr "Fundacja Wolnego Oprogramowania (Free Software Foundation)" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "As interest in using Emacs was growing, other people became involved in the " "GNU project, and we decided that it was time to seek funding once again to " "support the development of the GNU operating system. So in 1985 I brought " "in friends who cared about the goal, and created the <a href=\"https://www." "fsf.org/\">Free Software Foundation</a> (FSF), a tax-exempt charity for free " "software development. The FSF also took over the Emacs tape distribution " "business; later it extended this by adding other free software (both GNU and " "non-GNU) to the tape, and by selling free (freedom-respecting) manuals as " "well." msgstr "" "W miarę jak rosło zainteresowanie Emacsem, w projekt GNU " "angażowali się coraz to nowi ludzie. W końcu zdecydowaliśmy, że " "czas ponownie poszukać źródeł finansowania na rozwój systemu " "operacyjnego GNU. Dlatego w roku 1985 zebraliśmy przyjaciół, którym cel " "był bliski sercu i stworzyliśmy <a href=\"https://www.fsf.org/" "\">Fundację wolnego oprogramowania</a> (Free Software Foundation), zwolnioną " "z podatku instytucję na rzecz rozwoju wolnego oprogramowania. FSF " "przejęła także dystrybucję taśm z Emacsem; później rozszerzyła tę " "działalność o rozprowadzanie innego wolnego oprogramowania (zarówno GNU jak " "i nie-GNU), a także sprzedaż wolnych (czyli szanujących wolność) " "instrukcji obsługi." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Most of the FSF's income used to come from sales of copies of free software " "and of other related services (CD-ROMs of source code, CD-ROMs with " "binaries, nicely printed manuals, all with the freedom to redistribute and " "modify), and Deluxe Distributions (distributions for which we built the " "whole collection of software for the customer's choice of platform). Today " "the FSF still <a href=\"https://shop.fsf.org/\"> sells manuals and other " "gear</a>, but it gets the bulk of its funding from members' dues. You can " "join the FSF at <a href=\"https://my.fsf.org/join\">fsf.org</a>." msgstr "" "Historycznie większość przychodów FSF pochodziła ze sprzedaży kopii " "programów i związanych z tym innych usług (CD-ROM-y z kodem " "źródłowym, CD-ROM-y z programami, ładnie wydrukowane instrukcje, " "wszystkie z prawem do rozpowszechniania i modyfikacji), " "a także Dystrybucje Delux (na które składa się cały zestaw programów " "skompilowanych przez nas na platformę wybraną przez nabywcę). Dziś FSF " "nadal <a href=\"https://shop.fsf.org/\">sprzedaje podręczniki i inne " "zabawki</a>, ale większość przychodów pochodzi z opłat " "członkowskich. Możecie przyłączyć się do FSF na stronie <a href=" "\"https://fsf.org/join\">fsf.org</a>." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Free Software Foundation employees have written and maintained a number of " "GNU software packages. Two notable ones are the C library and the shell. " "The GNU C library is what every program running on a GNU/Linux system uses " "to communicate with Linux. It was developed by a member of the Free " "Software Foundation staff, Roland McGrath. The shell used on most GNU/Linux " "systems is BASH, the Bourne Again SHell <a href=\"#ft5\">[5]</a>, " "which was developed by FSF employee Brian Fox." msgstr "" "Pracownicy Fundacji wolnego oprogramowania napisali i utrzymywali wiele " "pakietów oprogramowania GNU. Dwa najbardziej znane to biblioteka C oraz " "powłoka (shell). Biblioteka C GNU jest czymś, czego używa każdy program " "uruchomiony pod systemem GNU/Linux do komunikacji z Linuksem. " "Została stworzona przez członka Fundacji wolnego oprogramowania, Rolanda " "McGratha. Powłoka używana na większości systemów GNU/Linux to <abbr " "title=\"Bourne Again Shell\">BASH</abbr>, Bourne Again Shell <a href=" "\"#ft5\">[5]</a>, którą stworzył pracownik FSF Brian Fox." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "We funded development of these programs because the GNU Project was not just " "about tools or a development environment. Our goal was a complete operating " "system, and these programs were needed for that goal." msgstr "" "Sfinansowaliśmy powstanie tych programów, ponieważ projekt GNU nie " "składa się wyłącznie z narzędzi czy środowiska pracy. Naszym celem " "był kompletny system operacyjny, a te programy były niezbędne do " "jego stworzenia." #. type: Content of: <div><h3> msgid "Free software support" msgstr "Wsparcie dla wolnego oprogramowania" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "The free software philosophy rejects a specific widespread business " "practice, but it is not against business. When businesses respect the " "users' freedom, we wish them success." msgstr "" "Filozofia wolnego oprogramowania odrzuca szeroko stosowane praktyki " "biznesowe, ale nie jest przeciwko biznesowi. Jeśli biznes respektuje " "wolność użytkowników, życzymy mu sukcesu." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Selling copies of Emacs demonstrates one kind of free software business. " "When the FSF took over that business, I needed another way to make a " "living. I found it in selling services relating to the free software I had " "developed. This included teaching, for subjects such as how to program GNU " "Emacs and how to customize GCC, and software development, mostly porting GCC " "to new platforms." msgstr "" "Sprzedaż kopii Emacsa to przykład jednego ze sposobów działania w " "biznesie wolnego oprogramowania. Kiedy FSF przejęła tę działalność, " "potrzebowałem innych sposobów na zarobienie pieniędzy na życie. " "Sposobem tym okazało się sprzedawanie usług związanych z rozwijanym " "przeze mnie oprogramowaniem GNU. W tym zawierały się szkolenia z " "tematów takich jak programowanie na GNU Emacs, czy dostosowanie " "GCC do konkretnych potrzeb użytkownika, a także rozwój programów, " "głównie implementacja GCC na nowe platformy." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Today each of these kinds of free software business is practiced by a number " "of corporations. Some distribute free software collections on CD-ROM; " "others sell support at levels ranging from answering user questions, to " "fixing bugs, to adding major new features. We are even beginning to see " "free software companies based on launching new free software products." msgstr "" "Dziś każda z tych gałęzi biznesu wolnego oprogramowania jest zajęta " "przez szereg korporacji. Niektórzy sprzedają zestawy wolnego oprogramowania " "na CD-ROM-ach, inni sprzedają wsparcie techniczne różnego poziomu, " "począwszy od odpowiadania na pytania użytkowników, poprzez " "poprawianie błędów, a skończywszy na dodawaniu nowych, istotnych " "funkcji. Obserwujemy nawet powstawanie firm informatycznych, które bazują " "na wypuszczaniu nowych produktów wolnego oprogramowania." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Watch out, though—a number of companies that associate themselves with " "the term “open source” actually base their business on nonfree " "software that works with free software. These are not free software " "companies, they are proprietary software companies whose products tempt " "users away from freedom. They call these programs “value-added " "packages,” which shows the values they would like us to adopt: " "convenience above freedom. If we value freedom more, we should call them " "“freedom-subtracted” packages." msgstr "" "Uważajcie jednak, bo szereg firm, które reklamują się w powiązaniu " "z terminem „open source” w rzeczywistości opiera swoje " "interesy na niewolnym oprogramowaniu, które tylko współpracuje z " "wolnym oprogramowaniem. To nie są firmy wolnego oprogramowania. To są firmy " "oprogramowania prawnie zastrzeżonego, których produkty odciągają " "użytkowników od wolności. Oni nazywają je produktami z „" "wartością dodaną” [„value-added packages”], co " "odzwierciedla wartości, jakie chcieliby, byśmy przyjęli: udogodnienia ponad " "wolnością. Jeśli jednak wyżej cenimy sobie wolność, powinniśmy nazwać " "je raczej produktami z „odebraną wolnością”." #. type: Content of: <div><h3> msgid "Technical goals" msgstr "Osiągnięcia techniczne" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "The principal goal of GNU is to be free software. Even if GNU had no " "technical advantage over Unix, it would have a social advantage, allowing " "users to cooperate, and an ethical advantage, respecting the user's freedom." msgstr "" "Najważniejszym zadaniem stojącym przed GNU było po prostu „być " "wolnym oprogramowaniem”. Nawet jeśli GNU nie miałoby technicznej " "przewagi nad Uniksem, miałoby przewagę społeczną, gdyż pozwala ono " "użytkownikom na współpracę, oraz przewagę moralną, poprzez " "przestrzeganie zasad wolności użytkownika." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "But it was natural to apply the known standards of good practice to the " "work—for example, dynamically allocating data structures to avoid " "arbitrary fixed size limits, and handling all the possible 8-bit codes " "wherever that made sense." msgstr "" "Ale było rzeczą naturalną użycie podczas tworzenia GNU znanych i " "dobrze działających standardów – takich jak dynamiczna alokacja " "struktur danych, żeby uniknąć arbitralnych stałych rozmiarów danych, " "czy obsługa wszystkich możliwych 8-bitowych znaków, gdzie tylko miało " "to sens." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "In addition, we rejected the Unix focus on small memory size, by deciding " "not to support 16-bit machines (it was clear that 32-bit machines would be " "the norm by the time the GNU system was finished), and to make no effort to " "reduce memory usage unless it exceeded a megabyte. In programs for which " "handling very large files was not crucial, we encouraged programmers to read " "an entire input file into core, then scan its contents without having to " "worry about I/O." msgstr "" "Na dodatek odrzuciliśmy uniksowe podejście skupiające się na " "minimalnym zużyciu pamięci, decydując, że system nie będzie obsługiwać " "maszyn 16-bitowych (było jasne, że w momencie, gdy system GNU zostanie " "ukończony, standardem będą maszyny 32-bitowe), oraz że nie będziemy się " "starać redukować zużycia pamięci, dopóki nie przekroczy ono wielkości " "jednego megabajta. Przy programach, dla których obsługiwanie bardzo dużych " "plików nie było szczególnie istotne, zachęcaliśmy programistów do " "załadowania pliku do jądra w całości, żeby uzyskać dostęp do " "jego zawartości bez obaw o ograniczenia wejścia-wyjścia." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "These decisions enabled many GNU programs to surpass their Unix counterparts " "in reliability and speed." msgstr "" "Dzięki tym decyzjom wiele programów GNU jest szybsza i stabilniejsza " "od swoich uniksowych odpowiedników." #. type: Content of: <div><h3> msgid "Donated computers" msgstr "Podarowane komputery" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "As the GNU Project's reputation grew, people began offering to donate " "machines running Unix to the project. These were very useful, because the " "easiest way to develop components of GNU was to do it on a Unix system, and " "replace the components of that system one by one. But they raised an " "ethical issue: whether it was right for us to have a copy of Unix at all." msgstr "" "Reputacja projektu GNU rosła i w związku z tym znaleźli się " "ludzie, którzy zaoferowali komputery pracujące pod Unix-em jako dar dla " "projektu. Były one bardzo użyteczne, bo najłatwiejszym sposobem " "rozwijania komponentów GNU było robienie tego na systemie Uniksowym, " "i zastępowanie jego komponentów jeden po drugim. Ale to " "podniosło problem etyczny: czy posiadanie przez nas kopii Unix-a w " "ogóle było w porządku?" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Unix was (and is) proprietary software, and the GNU Project's philosophy " "said that we should not use proprietary software. But, applying the same " "reasoning that leads to the conclusion that violence in self defense is " "justified, I concluded that it was legitimate to use a proprietary package " "when that was crucial for developing a free replacement that would help " "others stop using the proprietary package." msgstr "" "Unix był (i jest) oprogramowaniem prawnie zastrzeżonym, a filozofia " "projektu GNU mówi, że nie powinniśmy korzystać z oprogramowania " "prawnie zastrzeżonego. Tym niemniej, przyjmując to samo rozumowanie, które " "mówi, że przemoc jest usprawiedliwiona w obronie koniecznej, " "doszedłem do wniosku, że uzasadnione jest użycie prawnie " "zastrzeżonego pakietu, jeśli jest to konieczne do stworzenia jego " "wolnego odpowiednika, który pomógłby ludziom w zaprzestaniu korzystania " "z zastrzeżonych pakietów." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "But, even if this was a justifiable evil, it was still an evil. Today we no " "longer have any copies of Unix, because we have replaced them with free " "operating systems. If we could not replace a machine's operating system " "with a free one, we replaced the machine instead." msgstr "" "Nawet jeśli było to zło usprawiedliwione, to ciągle było złem. Dziś nie mamy " "już żadnych kopii Uniksa, gdyż zastąpiliśmy je wolnymi systemami " "operacyjnymi. A jeśli nie mogliśmy wymienić systemu operacyjnego " "maszyny na wolnym system, to wymienialiśmy maszynę." #. type: Content of: <div><h3> msgid "The GNU Task List" msgstr "Lista zadań GNU" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "As the GNU Project proceeded, and increasing numbers of system components " "were found or developed, eventually it became useful to make a list of the " "remaining gaps. We used it to recruit developers to write the missing " "pieces. This list became known as the GNU Task List. In addition to " "missing Unix components, we listed various other useful software and " "documentation projects that, we thought, a truly complete system ought to " "have." msgstr "" "Projekt GNU rozwijał się, wzrastała liczba opracowanych lub " "znalezionych przez nas komponentów, i w końcu okazało się, że " "dobrze by było zrobić listę brakujących ogniw. Korzystaliśmy z niej " "przy namawianiu nowych programistów do napisania brakujących elementów. " "Ta lista stała się znana jako „GNU Task List” (Lista zadań GNU). " "Oprócz brakujących składników Uniksa na liście znalazły się także inne " "użyteczne programy oraz dokumentacja projektu, którą – jak " "sądziliśmy – każdy naprawdę kompletny system powinien posiadać." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Today <a href=\"#ft6\">[6]</a>, hardly any Unix components are left in " "the GNU Task List—those jobs had been done, aside from a few " "inessential ones. But the list is full of projects that some might call " "“applications.” Any program that appeals to more than a narrow " "class of users would be a useful thing to add to an operating system." msgstr "" "Dziś <a href=\"#ft6\">[6]</a> niemal wszystkie komponenty Uniksa " "zniknęły z Listy zadań GNU. Ta praca już została wykonana, poza kilkoma " "nieistotnymi. Ale lista jest pełna projektów, które można by nazwać " "„aplikacjami”. Każdy program, który jest atrakcyjny nie tylko " "dla wąskiej grupy użytkowników, jest rzeczą na tyle użyteczną, by " "włączyć go do systemu operacyjnego." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Even games are included in the task list—and have been since the " "beginning. Unix included games, so naturally GNU should too. But " "compatibility was not an issue for games, so we did not follow the list of " "games that Unix had. Instead, we listed a spectrum of different kinds of " "games that users might like." msgstr "" "Nawet gry znajdują się na liście zadań – i znajdowały się " "na niej od początku. Unix zawierał gry, więc także GNU " "powinien je zawierać. Kompatybilność nie jest problemem w przypadku " "gier, dlatego nie kopiowaliśmy tych dostępnych w Uniksie. W " "zamian zamieściliśmy szereg gier różnych rodzajów, które użytkownikom " "mogłyby się spodobać." #. type: Content of: <div><h3> msgid "The GNU Lesser GPL" msgstr "Mniejsze GNU GPL (The GNU Lesser GPL)" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "The GNU C library uses a special kind of copyleft called the GNU Lesser " "General Public License <a href=\"#ft7\">[7]</a>, which gives " "permission to link proprietary software with the library. Why make this " "exception?" msgstr "" "Biblioteka GNU C jest opublikowana na specjalnych warunkach copyleft, " "nazwanego GNU Lesser General Public License (Mniejsza Powszechna Licencja " "Publiczna GNU) <a href=\"#ft7\">[7]</a>, która zezwala na łączenie " "oprogramowania prawnie zastrzeżonego z tą biblioteką. Czemu służy to " "odstępstwo od reguły?" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "It is not a matter of principle; there is no principle that says proprietary " "software products are entitled to include our code. (Why contribute to a " "project predicated on refusing to share with us?) Using the LGPL for the C " "library, or for any library, is a matter of strategy." msgstr "" "To nie jest kwestia zasad, bo nie ma zasady mówiącej, że " "oprogramowanie prawnie zastrzeżone ma prawo zawierać nasz kod. (Po co " "pracować na rzecz projektu, który z pewnością odmówi podzielenia " "się z nami?). Korzystanie z LGPL dla biblioteki C, albo dla " "każdej innej biblioteki, jest kwestią strategii." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "The C library does a generic job; every proprietary system or compiler comes " "with a C library. Therefore, to make our C library available only to free " "software would not have given free software any advantage—it would " "only have discouraged use of our library." msgstr "" "Biblioteka C wykonuje pracę ogólną; każdy prawnie zastrzeżony system " "operacyjny czy kompilator zawiera bibliotekę C. Dlatego " "udostępnienie je wyłącznie dla społeczności wolnego oprogramowania nie " "dałoby wolnemu oprogramowaniu żadnej przewagi – zniechęciłoby tylko " "innych do korzystania z naszej biblioteki." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "One system is an exception to this: on the GNU system (and this includes GNU/" "Linux), the GNU C library is the only C library. So the distribution terms " "of the GNU C library determine whether it is possible to compile a " "proprietary program for the GNU system. There is no ethical reason to allow " "proprietary applications on the GNU system, but strategically it seems that " "disallowing them would do more to discourage use of the GNU system than to " "encourage development of free applications. That is why using the Lesser " "GPL is a good strategy for the C library." msgstr "" "Jest jeden wyjątek: na systemie GNU (a to oznacza także GNU/Linux) " "biblioteka GNU C jest jedyną biblioteką C. Dlatego warunki dystrybucji " "biblioteki GNU C określają, czy będzie możliwa kompilacja programu " "prawnie zastrzeżonego na system GNU. Nie ma etycznych powodów, dla " "których należałoby zezwolić na uruchamianie zastrzeżonego " "oprogramowania na systemach GNU, ale ze strategicznego punktu " "widzenia zabranianie tego bardziej zniechęcałoby do używania systemu " "GNU, niż zachęcałoby do rozwijania wolnych aplikacji. Dlatego " "stosowanie właśnie Mniejsze GNU GPL dla biblioteki GNU C uważamy za " "dobrą strategię." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "For other libraries, the strategic decision needs to be considered on a case-" "by-case basis. When a library does a special job that can help write " "certain kinds of programs, then releasing it under the GPL, limiting it to " "free programs only, is a way of helping other free software developers, " "giving them an advantage against proprietary software." msgstr "" "Każdorazowo dla innych bibliotek strategiczna decyzja musi być podjęta. " "Jeśli biblioteka wykonuje specjalną pracę, pomocną przy pisaniu konkretnego " "rodzaju programów, wówczas opublikowanie jej na warunkach GPL powoduje, " "że mogą z niej korzystać wyłącznie wolne programy. W ten " "sposób wspiera się innych twórców wolnego oprogramowania, zwiększając ich " "przewagę wobec oprogramowania prawnie zastrzeżonego." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Consider GNU Readline, a library that was developed to provide command-line " "editing for BASH. Readline is released under the ordinary GNU GPL, not the " "Lesser GPL. This probably does reduce the amount Readline is used, but that " "is no loss for us. Meanwhile, at least one useful application has been made " "free software specifically so it could use Readline, and that is a real gain " "for the community." msgstr "" "Rozważmy GNU Readline – bibliotekę, która została utworzona, żeby " "umożliwić edycję wiersza poleceń dla BASH. Readline jest opublikowana " "na zasadach zwykłej GPL, a nie Mniejszej GPL. To prawdopodobnie " "powoduje rzadsze używanie Readline, co nie jest dla nas żadną stratą. Jak " "dotąd co najmniej jedna użyteczna aplikacja została uczyniona wolnym " "oprogramowaniem tylko po to, by mogła korzystać z Readline, a " "to jest wymierny zysk dla społeczności." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Proprietary software developers have the advantages money provides; free " "software developers need to make advantages for each other. I hope some day " "we will have a large collection of GPL-covered libraries that have no " "parallel available to proprietary software, providing useful modules to " "serve as building blocks in new free software, and adding up to a major " "advantage for further free software development." msgstr "" "Twórcy oprogramowania prawnie zastrzeżonego mają przewagę, którą dają im " "pieniądze; przewagą twórców wolnego oprogramowania jest to, że " "wspierają się nawzajem. Mam nadzieję, że kiedyś będziemy mieli dużą " "liczbę bibliotek udostępnionych na warunkach GPL, które nie będą miały " "odpowiedników dostępnych w oprogramowaniu zastrzeżonym. Będą one " "użytecznymi modułami służącymi do budowy nowych wolnych programów, " "dającymi znaczne korzyści w dalszym rozwoju wolnego oprogramowania." #. type: Content of: <div><h3> msgid "Scratching an itch?" msgstr "Czuły punkt?" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Eric Raymond says that “Every good work of software starts by " "scratching a developer's personal itch.” Maybe that happens sometimes, " "but many essential pieces of GNU software were developed in order to have a " "complete free operating system. They come from a vision and a plan, not " "from impulse." msgstr "" "Eric Raymond powiedział, że „tworzenie każdego dobrego programu " "zaczyna się od poruszenia czułego punktu programisty”. Może " "i zdarza się to czasami, ale wiele istotnych części GNU zostało " "utworzonych tylko po to, żeby stworzyć kompletny wolny system " "operacyjny. Ich źródło leży w wizji i planie pracy, a nie " "twórczym impulsie." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "For example, we developed the GNU C library because a Unix-like system needs " "a C library, BASH because a Unix-like system needs a shell, and GNU tar " "because a Unix-like system needs a tar program. The same is true for my own " "programs—the GNU C compiler, GNU Emacs, GDB and GNU Make." msgstr "" "Na przykład Bibliotekę GNU C stworzyliśmy, bo każdy podobny " "do Uniksa system potrzebuje biblioteki C. BASH powstał, bo system " "potrzebuje powłoki, a GNU tar, bo system potrzebuje programu tar. " "To samo dotyczy moich własnych programów – kompilatora GNU C, GNU " "Emacsa, GDB i GNU Make." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Some GNU programs were developed to cope with specific threats to our " "freedom. Thus, we developed gzip to replace the Compress program, which had " "been lost to the community because of the <abbr title=\"Lempel-Ziv-Welch" "\">LZW</abbr> patents. We found people to develop LessTif, and more " "recently started <abbr title=\"GNU Network Object Model Environment\">GNOME</" "abbr> and Harmony, to address the problems caused by certain proprietary " "libraries (see below). We are developing the GNU Privacy Guard to replace " "popular nonfree encryption software, because users should not have to choose " "between privacy and freedom." msgstr "" "Niektóre programy GNU powstały, by poradzić sobie ze specyficznymi " "ograniczeniami naszej wolności. Na przykład gzip powstał, żeby zastąpić " "program Compress, który przepadł dla społeczności z powodu patentów " "na kompresję <abbr title=\"Lempel-Ziv-Welch\">LZW</abbr>. Znaleźli się " "ludzie, którzy stworzyli LessTif, a ostatnio także <abbr title=\"GNU " "Network Object Model Environment\">GNOME</abbr> i Harmony, żeby ominąć " "kłopoty z pewnymi zastrzeżonymi bibliotekami (zobacz poniżej). " "Rozwijamy GNU Privacy Guard, która ma zastąpić popularne, nie-wolne " "oprogramowanie szyfrujące, bo użytkownicy nie powinni być zmuszeni " "do wyboru pomiędzy wolnością a prywatnością." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Of course, the people writing these programs became interested in the work, " "and many features were added to them by various people for the sake of their " "own needs and interests. But that is not why the programs exist." msgstr "" "Oczywiście, ludzie piszący te programy zaangażowali się w swoją pracę, " "i wiele funkcji dodali, aby zaspokoić swoje własne potrzeby i " "interesy. Ale to nie jest powodem, dla którego programy te powstały." #. type: Content of: <div><h3> msgid "Unexpected developments" msgstr "Nieoczekiwany rozwój" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "At the beginning of the GNU Project, I imagined that we would develop the " "whole GNU system, then release it as a whole. That is not how it happened." msgstr "" "Kiedy rozpoczynaliśmy projekt GNU wyobrażałem sobie, że stworzymy cały " "system GNU, a następnie opublikujemy go jako całość. Tak się " "jednak nie stało." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Since each component of the GNU system was implemented on a Unix system, " "each component could run on Unix systems long before a complete GNU system " "existed. Some of these programs became popular, and users began extending " "them and porting them—to the various incompatible versions of Unix, " "and sometimes to other systems as well." msgstr "" "Ponieważ każdy komponent GNU był tworzony na systemie uniksowym, " "to także każdy komponent mógł być pod Uniksem uruchamiany, na " "długo przed powstaniem kompletnego systemu GNU. Niektóre z tych " "programów stały się popularne, a użytkownicy rozpoczęli ich " "przenoszenie na różne, niekompatybilne ze sobą wersje Uniksa, a " "czasem także na inne systemy." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "The process made these programs much more powerful, and attracted both funds " "and contributors to the GNU Project. But it probably also delayed " "completion of a minimal working system by several years, as GNU developers' " "time was put into maintaining these ports and adding features to the " "existing components, rather than moving on to write one missing component " "after another." msgstr "" "Dzięki temu programy te stały się o wiele potężniejsze, i przyciągały " "zarówno sponsorów, jak i kolejnych twórców systemu GNU. Prawdopodobnie " "jednak równocześnie o szereg lat opóźniło ukończenie minimalnej wersji " "działającego systemu, jako że swój czas twórcy GNU raczej poświęcali " "wspieraniu implementacji na różne platformy oraz dodawaniu " "dodatkowych opcji do istniejących komponentów, zamiast na pisaniu, " "jednego po drugim, kolejnych brakujących elementów." #. type: Content of: <div><h3> msgid "The GNU Hurd" msgstr "GNU Hurd" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "By 1990, the GNU system was almost complete; the only major missing " "component was the kernel. We had decided to implement our kernel as a " "collection of server processes running on top of Mach. Mach is a " "microkernel developed at Carnegie Mellon University and then at the " "University of Utah; the GNU Hurd is a collection of servers (i.e., a herd of " "GNUs) that run on top of Mach, and do the various jobs of the Unix kernel. " "The start of development was delayed as we waited for Mach to be released as " "free software, as had been promised." msgstr "" "W roku 1990 system GNU był niemal kompletny. Jedynym większym " "brakującym składnikiem było jądro. Zdecydowaliśmy się zaimplementować nasze " "jądro jako zestaw procesów uruchamianych na Machu. Mach to mikrojądro " "opracowane w Carnegie Mellon University, a później na " "Uniwersytecie Utah; GNU Hurd jest zbiorem serwerów-demonów (czyli „" "hordą gnu”), które uruchamiają się na Machu i wykonują " "zadania jądra uniksowego. Prace nad Hurdem zostały opóźnione, bo " "czekaliśmy na obiecaną publikację Macha jako wolnego oprogramowania." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "One reason for choosing this design was to avoid what seemed to be the " "hardest part of the job: debugging a kernel program without a source-level " "debugger to do it with. This part of the job had been done already, in " "Mach, and we expected to debug the Hurd servers as user programs, with GDB. " "But it took a long time to make that possible, and the multithreaded servers " "that send messages to each other have turned out to be very hard to debug. " "Making the Hurd work solidly has stretched on for many years." msgstr "" "Jedną z przyczyn wyboru takiej właśnie architektury była chęć " "uniknięcia tego, co wydawało się najtrudniejszą częścią pracy: debugowanie " "jądra przy braku debuggera poziomu źródła. Ta część pracy była już wykonana " "w Machu. Oczekiwaliśmy, że będziemy mogli debugować serwery Hurda " "jako programy przestrzeni użytkownika, za pomocą GDB. Ale minęło " "wiele czasu, zanim stało się to możliwe, a wielowątkowe serwery, które " "wysyłają wiadomości do siebie nawzajem okazały się bardzo trudne " "do debugowania. Uczynienie Hurda zdolnym do stabilnej pracy " "przeciągnęło się o wiele lat." #. type: Content of: <div><h3> msgid "Alix" msgstr "Alix" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "The GNU kernel was not originally supposed to be called the Hurd. Its " "original name was Alix—named after the woman who was my sweetheart at " "the time. She, a Unix system administrator, had pointed out how her name " "would fit a common naming pattern for Unix system versions; as a joke, she " "told her friends, “Someone should name a kernel after me.” I " "said nothing, but decided to surprise her with a kernel named Alix." msgstr "" "Jądro systemu GNU oryginalnie nie miało nazywać się Hurd. Jego pierwszą " "nazwą było Alix – od imienia kobiety, która była wtedy moją " "miłością. Była administratorem systemu uniksowego. Kiedyś zwróciła uwagę, " "że jej imię pasuje do zwyczajowej konwencji nazewniczej systemów " "uniksowych; w żartach powiedziała przyjaciołom: „Ktoś powinien " "nazwać moim imieniem jądro systemu”. Nic nie powiedziałem, ale " "postanowiłem zrobić jej niespodziankę nazywając jądro Alix." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "It did not stay that way. Michael (now Thomas) Bushnell, the main developer " "of the kernel, preferred the name Hurd, and redefined Alix to refer to a " "certain part of the kernel—the part that would trap system calls and " "handle them by sending messages to Hurd servers." msgstr "" "Tak się jednak nie stało. Michael (obecnie Thomas) Bushnell, główny " "twórca jądra, optował za nazwą Hurd, i przedefiniował nazwę Alix " "– miała odtąd oznaczać pewną część jądra, część, która miała " "przechwytywać wywołania systemowe i obsługiwać je, wysyłając komunikaty " "do serwerów HURD-a." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Later, Alix and I broke up, and she changed her name; independently, the " "Hurd design was changed so that the C library would send messages directly " "to servers, and this made the Alix component disappear from the design." msgstr "" "W końcu Alix i ja rozstaliśmy się, a ona zmieniła imię. " "Niezależnie od tego projekt Hurda zmienił się tak, że biblioteka C " "wysyłała komunikaty bezpośrednio do serwerów, a to uczyniło " "element Alix zbędnym." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "But before these things happened, a friend of hers came across the name Alix " "in the Hurd source code, and mentioned it to her. So she did have the " "chance to find a kernel named after her." msgstr "" "Ale zanim się to wszystko wydarzyło, jej znajomy natknął się na " "imię Alix w kodzie źródłowym Hurda i wspomniał jej o tym. Tak " "że nazwa ta spełniła swoją rolę." #. type: Content of: <div><h3> msgid "Linux and GNU/Linux" msgstr "Linux i GNU/Linux" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "The GNU Hurd is not suitable for production use, and we don't know if it " "ever will be. The capability-based design has problems that result directly " "from the flexibility of the design, and it is not clear whether solutions " "exist." msgstr "" "GNU Hurd nie jest jeszcze gotowy do użytku i nie wiemy czy " "kiedykolwiek będzie. Ponieważ jest zaprojektowane z celem łatwego " "dostosowania, są problemy bezpośrednio wynikające z tej elastyczności. " "Nie wiemy czy istnieją rozwiązania tych problemów." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Fortunately, another kernel is available. In 1991, Linus Torvalds developed " "a Unix-compatible kernel and called it Linux. It was proprietary at first, " "but in 1992, he made it free software; combining Linux with the not-quite-" "complete GNU system resulted in a complete free operating system. " "(Combining them was a substantial job in itself, of course.) It is due to " "Linux that we can actually run a version of the GNU system today." msgstr "" "Na szczęście jest dostępne inne jądro. W roku 1991 Linus Torvalds " "stworzył jądro kompatybilne z Uniksem i nazwał je Linux. Na " "początku było oprogramowaniem własnościowym, ale w roku 1992 zmienił " "na wolne oprogramowanie. Połączenie Linuksa z nie-całkiem-gotowym " "systemem GNU zaowocowało stworzeniem kompletnego wolnego systemu " "operacyjnego (połączenie ich było, oczywiście, istotną pracą samą w " "sobie). To dzięki Linuksowi możemy już teraz korzystać z systemu GNU." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "We call this system version <a href=\"/gnu/linux-and-gnu.html\"> GNU/Linux</" "a>, to express its composition as a combination of the GNU system with Linux " "as the kernel. Please don't fall into the practice of calling the whole " "system “Linux,” since that means attributing our work to someone " "else. Please <a href=\"/gnu/gnu-linux-faq.html\"> give us equal mention</a>." msgstr "" "Nazywamy tę wersję systemu <a href=\"/gnu/linux-and-gnu.html\">GNU/Linux</a> " "aby wyrazić, że to połączenie systemu GNU z Linuksem jako " "jądro. Prosimy abyście nie popadali w nazywanie całego systemu „" "Linux”, ponieważ to przypisywanie naszej pracy komuś innemu. " "Prosimy <a href=\"/gnu/gnu-linux-faq.html\">traktować nas równo</a>." #. type: Content of: <div><h3> msgid "Challenges in our future" msgstr "Wyzwania w naszej przyszłości" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "We have proved our ability to develop a broad spectrum of free software. " "This does not mean we are invincible and unstoppable. Several challenges " "make the future of free software uncertain; meeting them will require " "steadfast effort and endurance, sometimes lasting for years. It will " "require the kind of determination that people display when they value their " "freedom and will not let anyone take it away." msgstr "" "Dowiedliśmy naszej zdolności do stworzenia szerokiego spektrum wolnego " "oprogramowania. Ale to nie znaczy, że jesteśmy niepokonani i " "niepowstrzymani. Szereg zagrożeń czyni przyszłość wolnego oprogramowania " "niepewną; stawienie im czoła wymagać będzie wysiłków i wytrwałości, " "obliczonych na całe lata. Wymagać będzie tego rodzaju determinacji, " "którą ludzie okazują gdy cenią swoją wolność i nie pozwolą nikomu jej " "sobie odebrać." #. type: Content of: <div><p> msgid "The following four sections discuss these challenges." msgstr "Następne cztery rozdziały omawiają te zagrożenia." #. type: Content of: <div><h4> msgid "Secret hardware" msgstr "Tajemnice sprzętu" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Hardware manufacturers increasingly tend to keep hardware specifications " "secret. This makes it difficult to write free drivers so that Linux and " "XFree86 can support new hardware. We have complete free systems today, but " "we will not have them tomorrow if we cannot support tomorrow's computers." msgstr "" "Producenci sprzętu coraz częściej mają zwyczaj utrzymywania w tajemnicy " "jego specyfikacji. To utrudnia pisanie wolnych sterowników, dzięki którym " "Linux i XFree86 mogłyby z nim współpracować. Mamy kompletnie wolne " "systemy operacyjne dzisiaj, ale nie będziemy ich mieli w " "przyszłości, jeśli nie będą obsługiwać komputerów jutra." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "There are two ways to cope with this problem. Programmers can do reverse " "engineering to figure out how to support the hardware. The rest of us can " "choose the hardware that is supported by free software; as our numbers " "increase, secrecy of specifications will become a self-defeating policy." msgstr "" "Są dwa sposoby na rozwiązanie tego problemu. Programiści mogą uprawiać " "„inżynierię wsteczną”, żeby odkryć, jak działa sprzęt. Reszta " "z nas może wybierać tylko ten sprzęt, który jest obsługiwany przez " "wolne oprogramowanie; w miarę jak będzie nas przybywać, utrzymywanie " "specyfikacji w tajemnicy stanie się polityką samobójczą." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Reverse engineering is a big job; will we have programmers with sufficient " "determination to undertake it? Yes—if we have built up a strong " "feeling that free software is a matter of principle, and nonfree drivers are " "intolerable. And will large numbers of us spend extra money, or even a " "little extra time, so we can use free drivers? Yes, if the determination to " "have freedom is widespread <a href=\"#ft8\">[8]</a>." msgstr "" "Inżynieria wsteczna jest ciężką pracą; czy znajdą się programiści " "wystarczająco zdeterminowani, żeby ją udźwignąć? Tak, jeśli tylko zbudujemy " "silne przekonanie, że wolne oprogramowanie jest kwestią zasad, a " "nie-wolne sterowniki są nie do zaakceptowania. Czy większość " "z nas wyda dodatkowe pieniądze lub choćby poświęci więcej czasu, " "żebyśmy mogli korzystać z wolnych sterowników? Tak, jeśli determinacja, " "żeby być wolnym będzie powszechna <a href=\"#ft8\">[8]</a>." #. type: Content of: <div><h4> msgid "Nonfree libraries" msgstr "Nie-wolne biblioteki" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "A nonfree library that runs on free operating systems acts as a trap for " "free software developers. The library's attractive features are the bait; " "if you use the library, you fall into the trap, because your program cannot " "usefully be part of a free operating system. (Strictly speaking, we could " "include your program, but it won't <em>run</em> with the library missing.) " "Even worse, if a program that uses the proprietary library becomes popular, " "it can lure other unsuspecting programmers into the trap." msgstr "" "Niewolna biblioteka stosowana w wolnym systemie operacyjnym działa jak " "pułapka na twórców wolnego oprogramowania. Atrakcyjne funkcje " "biblioteki są przynętą, ale jeśli użyjecie jej, wpadniecie w " "pułapkę, bo Wasz program nie będzie mógł być użyteczny jako część " "wolnego systemu operacyjnego. (Dokładnie rzecz biorąc, będziemy mogli " "dołączyć do systemu Wasz program, ale nie będzie <em>działał</em> " "bez biblioteki). Co gorsza program, który korzysta z prawnie " "zastrzeżonej biblioteki, może zwabić w pułapkę innych, niczego nie " "podejrzewających programistów, jeśli stanie się popularny." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "The first instance of this problem was the Motif toolkit, back in the 80s. " "Although there were as yet no free operating systems, it was clear what " "problem Motif would cause for them later on. The GNU Project responded in " "two ways: by asking individual free software projects to support the free X " "Toolkit widgets as well as Motif, and by asking for someone to write a free " "replacement for Motif. The job took many years; LessTif, developed by the " "Hungry Programmers, became powerful enough to support most Motif " "applications only in 1997." msgstr "" "Pierwszym przypadkiem tego problemu był w latach 80. zestaw narzędzi " "Motif. Choć nie było wtedy jeszcze wolnych systemów operacyjnych, stało " "się jasne jakie problemy sprawi Motif w przyszłości. Projekt GNU " "odpowiedział na dwa sposoby: prosząc poszczególne projekty wolnego " "oprogramowania, żeby obsługiwały, prócz występujących w Motifie, także " "składniki interfejsu użytkownika pochodzące z wolnego zestawu " "narzędziowego X-ów oraz wzywając do napisania wolnego programu, " "który mógłby go zastąpić. Ta praca zajęła wiele lat; LessTif, stworzony " "przez grupę Hungry Programmers [Głodni Programiści], dopiero w roku " "1997 stał się wystarczająco rozbudowany dla większości programów dotychczas " "korzystających ze składników Motifa." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Between 1996 and 1998, another nonfree <abbr title=\"Graphical User Interface" "\">GUI</abbr> toolkit library, called Qt, was used in a substantial " "collection of free software, the desktop <abbr title=\"K Desktop Environment" "\">KDE</abbr>." msgstr "" "W latach 1996–98 w ważnym zestawie wolnego oprogramowania, " "desktopie <abbr title=\"K Desktop Environment\">KDE</abbr>, używano innego " "nie-wolnego zestawu narzędzi <abbr title=\"Graphical User Interface\">GUI</" "abbr> (Graficznego Interfejsu Użytkownika), biblioteki o nazwie Qt." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Free GNU/Linux systems were unable to use KDE, because we could not use the " "library. However, some commercial distributors of GNU/Linux systems who " "were not strict about sticking with free software added KDE to their " "systems—producing a system with more capabilities, but less freedom. " "The KDE group was actively encouraging more programmers to use Qt, and " "millions of new “Linux users” had never been exposed to the idea " "that there was a problem in this. The situation appeared grim." msgstr "" "Wolne systemy GNU/Linux nie mogły korzystać z KDE, ponieważ nie " "mogliśmy korzystać z tej biblioteki. Tym niemniej niektóre komercyjne " "dystrybucje systemu GNU/Linux, które nie były tak zasadnicze w kwestii " "wolności oprogramowania, dodawały KDE do swoich systemów – dając " "użytkownikom system z większymi możliwościami, ale mniejszą " "wolnością. Grupa KDE aktywnie zachęcała innych programistów do używania " "Qt, a miliony nowych „użytkowników Linuksa” nigdy nie " "zostały uświadomione, że z tym problem. Sytuacja wydawała się ponura." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "The free software community responded to the problem in two ways: GNOME and " "Harmony." msgstr "" "Społeczność wolnego oprogramowania odpowiedziała na ten problem na " "dwa sposoby: tworząc GNOME i Harmony." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "GNOME, the GNU Network Object Model Environment, is GNU's desktop project. " "Started in 1997 by Miguel de Icaza, and developed with the support of Red " "Hat Software, GNOME set out to provide similar desktop facilities, but using " "free software exclusively. It has technical advantages as well, such as " "supporting a variety of languages, not just C++. But its main purpose was " "freedom: not to require the use of any nonfree software." msgstr "" "GNOME [GNU Network Object Model Environment] jest projektem desktopu GNU. " "Rozpoczął go w roku 1997 Miguel de Icaza, a rozwijany był z " "pomocą firmy Red Hat Software. GNOME został stworzony, żeby oferować podobne " "udogodnienia desktopu, ale przy wykorzystaniu wyłącznie wolnego " "oprogramowania. Miał także techniczną przewagę: wspierał wiele różnych " "języków programowania, a nie tylko C++. Ale jego głównym " "przeznaczeniem była zagwarantowanie wolności: nie zmuszał do " "korzystania z niewolnego oprogramowania." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Harmony is a compatible replacement library, designed to make it possible to " "run KDE software without using Qt." msgstr "" "Harmony jest kompatybilną biblioteką zastępczą, zaprojektowaną, żeby dało " "się uruchamiać oprogramowanie KDE bez korzystania z Qt." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "In November 1998, the developers of Qt announced a change of license which, " "when carried out, should make Qt free software. There is no way to be sure, " "but I think that this was partly due to the community's firm response to the " "problem that Qt posed when it was nonfree. (The new license is inconvenient " "and inequitable, so it remains desirable to avoid using Qt <a href=" "\"#ft9\">[9]</a>.)" msgstr "" "W październiku 1998 twórcy Qt ogłosili zmianę licencji, która, kiedy " "zostanie dokonana, powinna uczynić Qt wolnym oprogramowaniem. Nie ma " "sposobu, żeby się upewnić, ale myślę, że w dużej mierze było to " "spowodowane zdecydowaną postawą społeczności wobec problemu, jaki " "przedstawiała sobą Qt, kiedy nie była wolna. (Nowa licencja jest niedogodna " "i niesprawiedliwa, dlatego rozsądne jest dalsze unikanie Qt " "<a href=\"#ft9\">[9]</a>.)" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "How will we respond to the next tempting nonfree library? Will the whole " "community understand the need to stay out of the trap? Or will many of us " "give up freedom for convenience, and produce a major problem? Our future " "depends on our philosophy." msgstr "" "W jaki sposób zareagujemy na następna ponętną, ale niewolną " "bibliotekę? Czy cała społeczność zrozumie potrzebę trzymania się z " "dala od pułapki? Czy może wielu z nas poświęci wolność dla " "wygody, tworząc przy okazji poważny problem? Nasza przyszłość zależy od " "naszej filozofii." #. type: Content of: <div><h4> msgid "Software patents" msgstr "Patenty na oprogramowanie" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "The worst threat we face comes from software patents, which can put " "algorithms and features off limits to free software for up to twenty years. " "The LZW compression algorithm patents were applied for in 1983, and we still " "cannot release free software to produce proper compressed <abbr title=" "\"Graphics Interchange Format\">GIF</abbr> <a href=\"#ft10\">[10]</" "a>. In 1998, a free program to produce <abbr title=\"MPEG-1 Audio Layer " "3\">MP3</abbr> compressed audio was removed from distribution under threat " "of a patent suit <a href=\"#ft11\">[11]</a>." msgstr "" "Największym zagrożeniem, z jakim mamy do czynienia, są patenty " "na oprogramowanie, które mogą odsunąć algorytm czy funkcjonalność " "poza zasięg wolnego oprogramowania nawet na 20 lat. Wniosek na " "patent na algorytm kompresji LZW został złożony w roku 1983, " "a my ciągle nie możemy opublikować wolnego programu do tworzenia " "poprawnie skompresowanych <abbr title=\"Graphics Interchange Format\">GIF</" "abbr>-ów <a href=\"#ft10\">[10]</a>. W roku 1998 wolny program " "do tworzenia skompresowanych plików audio <abbr title=\"MPEG-1 Audio " "Layer 3\">MP3</abbr> został wycofany z dystrybucji pod groźbą " "procesu o naruszenie patentu <a href=\"#ft11\">[11]</a>." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "There are ways to cope with patents: we can search for evidence that a " "patent is invalid, and we can look for alternative ways to do a job. But " "each of these methods works only sometimes; when both fail, a patent may " "force all free software to lack some feature that users want. After a long " "wait, the patents expire, but what will we do until then?" msgstr "" "Są sposoby na radzenie sobie z patentami: możemy szukać dowodów " "na to, że patent jest nieważny, możemy też szukać alternatywnych " "sposobów na wykonanie pracy. Każda z tych metod działa tylko " "czasami; jeśli i jedno i drugie zawiedzie, patent może spowodować, " "że pewnych funkcji, potrzebnych użytkownikom, będzie brakować we " "wszystkich wolnych programach. Po długim czekaniu patenty się " "przedawnią, ale co zrobimy w międzyczasie?" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Those of us who value free software for freedom's sake will stay with free " "software anyway. We will manage to get work done without the patented " "features. But those who value free software because they expect it to be " "technically superior are likely to call it a failure when a patent holds it " "back. Thus, while it is useful to talk about the practical effectiveness of " "the “bazaar” model of development, and the reliability and power " "of some free software, we must not stop there. We must talk about freedom " "and principle." msgstr "" "Ci z nas, którzy cenią sobie wolne oprogramowanie ze względu na " "wolność, jaką ono daje, tak czy inaczej pozostaną przy wolnym " "oprogramowaniu. Zdołamy wykonać naszą pracę bez opatentowanych funkcji. " "Ale ci, którzy cenią wolne oprogramowanie, bo oczekują, że " "będzie ono technicznie doskonalsze, sytuację taką nazwą defektem. Dlatego, " "choć jest rzeczą pożyteczną rozmawianie o praktycznej efektywności " "„modelu bazaru” metody rozwoju oprogramowania oraz " "solidności i sile niektórych wolnych programów, ale nie możemy się " "na tym zatrzymać. Musimy rozmawiać o wolności i zasadach." #. type: Content of: <div><h4> msgid "Free documentation" msgstr "Wolna dokumentacja" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "The biggest deficiency in our free operating systems is not in the " "software—it is the lack of good free manuals that we can include in " "our systems. Documentation is an essential part of any software package; " "when an important free software package does not come with a good free " "manual, that is a major gap. We have many such gaps today." msgstr "" "Największa wada naszych wolnych systemów operacyjnych nie leży w " "oprogramowaniu – jest nią brak dobrych, wolnych podręczników, które " "moglibyśmy dołączyć do naszych systemów. Dokumentacja jest istotną " "częścią każdej paczki wolnego oprogramowania; jeśli ważny pakiet wolnego " "oprogramowania nie zawiera dobrej, wolnej instrukcji obsługi, to jest to " "poważna luka. Mamy dziś wiele takich luk." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Free documentation, like free software, is a matter of freedom, not price. " "The criterion for a free manual is pretty much the same as for free " "software: it is a matter of giving all users certain freedoms. " "Redistribution (including commercial sale) must be permitted, online and on " "paper, so that the manual can accompany every copy of the program." msgstr "" "Wolna dokumentacja, podobnie jak wolne oprogramowanie, to kwestia wolności, " "a nie ceny. Kryteria dla wolnych podręczników są bardzo podobne do " "tych, jakie stosujemy przy wolnym oprogramowaniu: to kwestia nadania " "wszystkim użytkownikom pewnych wolności. Redystrybucja (włączając w to " "sprzedaż dla zysku) musi być dozwolona, zarówno on-line, jak i na " "papierze, tak żeby każdej kopii programu mógł towarzyszyć podręcznik." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Permission for modification is crucial too. As a general rule, I don't " "believe that it is essential for people to have permission to modify all " "sorts of articles and books. For example, I don't think you or I are " "obliged to give permission to modify articles like this one, which describe " "our actions and our views." msgstr "" "Zezwolenie na modyfikacje także jest bardzo ważne. Zasadniczo nie " "wierzę, żeby była istotna możliwość nanoszenia przez ludzi zmian do " "wszelkiego rodzaju tekstów czy książek. Nie sądzę, żebyście Wy czy " "ja byli zobowiązani do zezwalania na modyfikowanie artykułów " "takich jak ten, który opisuje nasze działania i nasze poglądy." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "But there is a particular reason why the freedom to modify is crucial for " "documentation for free software. When people exercise their right to modify " "the software, and add or change its features, if they are conscientious they " "will change the manual, too—so they can provide accurate and usable " "documentation with the modified program. A nonfree manual, which does not " "allow programmers to be conscientious and finish the job, does not fill our " "community's needs." msgstr "" "Ale jest szczególna przyczyna, dla której wolność do modyfikacji " "jest krytyczna dla dokumentacji wolnego oprogramowania. Kiedy ludzie " "egzekwują prawo do modyfikacji programów, do dodawania albo " "zmiany ich funkcji, to jeśli są konsekwentni zmienią także instrukcje " "– aby wraz ze zmodyfikowanym programem dostarczyć właściwą i " "użyteczną dokumentację. Podręcznik, który nie zezwala programiście na " "bycie konsekwentnym i zakończenie pracy, nie zaspokaja potrzeb naszej " "społeczności." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Some kinds of limits on how modifications are done pose no problem. For " "example, requirements to preserve the original author's copyright notice, " "the distribution terms, or the list of authors, are OK. It is also no " "problem to require modified versions to include notice that they were " "modified, even to have entire sections that may not be deleted or changed, " "as long as these sections deal with nontechnical topics. These kinds of " "restrictions are not a problem because they don't stop the conscientious " "programmer from adapting the manual to fit the modified program. In other " "words, they don't block the free software community from making full use of " "the manual." msgstr "" "Niektóre rodzaje ograniczeń określających sposób nanoszenia zmian nie " "przedstawiają sobą problemu. Na przykład wymogi zachowania oryginalnej " "noty praw autorskich autora, warunków rozpowszechniania, czy też listy " "autorów są w porządku. Nie jest także kłopotem wymóg, by modyfikowana " "wersja zawierała adnotacje o dokonanych modyfikacjach, ani to, że " "dokument zawiera całe rozdziały, których nie wolno ani usunąć, ani " "zmienić, o ile rozdziały te dotyczą tematów nietechnicznych. Tego rodzaju " "ograniczenia nie są problemem, bo nie powstrzymują one konsekwentnego " "programisty od adaptacji podręcznika tak, aby pasował do " "zmodyfikowanego programu. Innymi słowy, nie przeszkadzają one społeczności " "wolnego oprogramowania w pełnym wykorzystaniu podręcznika." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "However, it must be possible to modify all the <em>technical</em> content of " "the manual, and then distribute the result in all the usual media, through " "all the usual channels; otherwise, the restrictions do obstruct the " "community, the manual is not free, and we need another manual." msgstr "" "Konieczne jest jednak, żeby można było modyfikować całą „" "techniczną” zawartość podręcznika, a następnie rozpowszechniać ją " "na wszystkie zwykłe sposoby, poprzez wszystkie kanały dystrybucji; " "jeśli ograniczenia będą blokować społeczność, to podręcznik nie będzie " "wolny, a my będziemy potrzebować innego." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Will free software developers have the awareness and determination to " "produce a full spectrum of free manuals? Once again, our future depends on " "philosophy." msgstr "" "Czy twórcy wolnego oprogramowania mają świadomość i determinację " "wystarczającą, żeby stworzyć pełen zakres wolnych podręczników? Raz jeszcze: " "nasza przyszłość zależy od naszej filozofii." #. type: Content of: <div><h3> msgid "We must talk about freedom" msgstr "Musimy mówić o wolności" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Estimates today are that there are ten million users of GNU/Linux systems " "such as Debian GNU/Linux and Red Hat “Linux.” Free software has " "developed such practical advantages that users are flocking to it for purely " "practical reasons." msgstr "" "Szacuje się, że jest dzisiaj dziesięć milionów użytkowników systemów " "GNU/Linux takich jak Debian GNU/Linux czy Red Hat „Linux”. " "Wolne oprogramowanie ma tyle praktycznych zalet, że użytkownicy " "zwracają się ku niemu z powodów czysto praktycznych." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "The good consequences of this are evident: more interest in developing free " "software, more customers for free software businesses, and more ability to " "encourage companies to develop commercial free software instead of " "proprietary software products." msgstr "" "Dobre konsekwencje tego faktu są ewidentne: więcej zainteresowanych " "rozwijaniem wolnego oprogramowania, więcej klientów na rynku wolnego " "oprogramowania i więcej możliwości do zachęcania firm, żeby " "rozwijały komercyjne wolne oprogramowanie zamiast prawnie zastrzeżonych " "produktów informatycznych." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "But interest in the software is growing faster than awareness of the " "philosophy it is based on, and this leads to trouble. Our ability to meet " "the challenges and threats described above depends on the will to stand firm " "for freedom. To make sure our community has this will, we need to spread " "the idea to the new users as they come into the community." msgstr "" "Ale zainteresowanie oprogramowaniem wzrasta szybciej, niż świadomość " "filozofii, na której jest ono oparte, a to prowadzi do " "problemów. Nasza zdolność to radzenia sobie z wyzwaniami i " "zagrożeniami opisanymi powyżej zależy od woli walki o wolność. Żeby " "upewnić się, że nasza społeczność rzeczywiście ma tę wolę, musimy " "propagować idee wśród nowych użytkowników, którzy dołączają do naszej " "społeczności." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "But we are failing to do so: the efforts to attract new users into our " "community are far outstripping the efforts to teach them the civics of our " "community. We need to do both, and we need to keep the two efforts in " "balance." msgstr "" "To nam się jednak nie udaje: przyciąganie nowych użytkowników do " "naszej społeczności daleko przewyższyło wysiłki uczenia ich obywatelskich " "praw, jakimi się rządzimy. Tymczasem musimy robić i jedno, i " "drugie. Musimy utrzymywać te wysiłki w równowadze." #. type: Content of: <div><h3> msgid "“Open Source”" msgstr "„Open Source”" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Teaching new users about freedom became more difficult in 1998, when a part " "of the community decided to stop using the term “free software” " "and say “open source software” instead." msgstr "" "Uczenie nowych użytkowników wolności stało się trudniejsze w roku 1998, " "kiedy część społeczności zadecydowała o zaprzestaniu używania terminu „" "wolne oprogramowanie”, w zamian proponując termin „otwarte " "źródło” [Open source]." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Some who favored this term aimed to avoid the confusion of “" "free” with “gratis”—a valid goal. Others, however, " "aimed to set aside the spirit of principle that had motivated the free " "software movement and the GNU Project, and to appeal instead to executives " "and business users, many of whom hold an ideology that places profit above " "freedom, above community, above principle. Thus, the rhetoric of “" "open source” focuses on the potential to make high-quality, powerful " "software, but shuns the ideas of freedom, community, and principle." msgstr "" "Części z tych, którzy faworyzowali ten termin, miała na celu " "uniknięcie mylenia „wolnego” z „darmowym” " "– to właściwy cel. Jednak inni chcieli odciąć się od " "duchowych zasad, jakie stały u podstaw ruchu wolnego oprogramowania " "i projektu GNU, i w zamian przyciągnąć menedżerów oraz " "użytkowników biznesowych, z których wielu wyznaje poglądy " "przedkładające zysk ponad wolność, ponad społeczność i ponad zasady. " "Dlatego retoryka „open source” skupia się na " "możliwościach tworzenia wysokiej jakości, potężnego oprogramowania, i " "omija idee wolności, społeczności i zasad." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "The “Linux” magazines are a clear example of this—they are " "filled with advertisements for proprietary software that works with GNU/" "Linux. When the next Motif or Qt appears, will these magazines warn " "programmers to stay away from it, or will they run ads for it?" msgstr "" "Czasopisma „Linuksowe” są czystym tego przykładem – są " "wypełnione reklamami prawnie zastrzeżonego oprogramowania, które " "współpracuje z GNU/Linuksem. Kiedy pojawi się następny Motif czy " "Qt, to czy czasopisma te ostrzegą programistów, by trzymały się od " "nich z daleka, czy też raczej zamieszczą ich reklamy?" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "The support of business can contribute to the community in many ways; all " "else being equal, it is useful. But winning their support by speaking even " "less about freedom and principle can be disastrous; it makes the previous " "imbalance between outreach and civics education even worse." msgstr "" "Wsparcie biznesu może wzbogacać społeczność na wiele sposobów. Jeśli " "wszystko inne pozostanie takie samo, jest to przydatne. Ale uzyskiwanie " "ich wsparcia poprzez przemilczanie kwestii wolności i zasad może " "być zgubne w skutkach. Pogarsza wspomniany brak równowagi pomiędzy " "rozpowszechnieniem a obywatelską edukacją." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "“Free software” and “open source” describe the same " "category of software, more or less, but say different things about the " "software, and about values. The GNU Project continues to use the term " "“free software,” to express the idea that freedom, not just " "technology, is important." msgstr "" "Terminy „Wolne oprogramowanie” i „open source” " "opisują mniej więcej ten sam rodzaj oprogramowania, ale mówią różne " "rzeczy o tym oprogramowaniu, oraz o wartościach, jakie są z nim " "związane. Projekt GNU trzyma się terminu „wolne oprogramowanie”, " "żeby wyrazić ideę, że to wolność, a nie tylko technologia, jest " "istotna." #. type: Content of: <div><h3> msgid "Try!" msgstr "Spróbuj!" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Yoda's aphorism (“There is no ‘try’”) sounds neat, " "but it doesn't work for me. I have done most of my work while anxious about " "whether I could do the job, and unsure that it would be enough to achieve " "the goal if I did. But I tried anyway, because there was no one but me " "between the enemy and my city. Surprising myself, I have sometimes " "succeeded." msgstr "" "Filozofia Yody („Nie ma próbowania”) brzmi nieźle, ale jak " "dla mnie nie działa. Większość mojej pracy wykonałem niepokojąc się, " "czy dam radę to zrobić, niepewny, czy jeśli mi się uda, to " "czy to wystarczy. Ale tak czy siak próbowałem, ponieważ " "nie było nikogo poza mną pomiędzy wrogiem i bramami mojego miasta. Co " "zaskakujące dla mnie samego, czasem udawało mi się wygrać." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Sometimes I failed; some of my cities have fallen. Then I found another " "threatened city, and got ready for another battle. Over time, I've learned " "to look for threats and put myself between them and my city, calling on " "other hackers to come and join me." msgstr "" "Czasem ponosiłem porażki; niektóre z moich miast poddały się. Wtedy " "szukałem następnego zagrożonego posterunku i gotowałem się do " "następnej bitwy. Z czasem nauczyłem się wypatrywać zagrożeń, stawać " "u bram miasta pod bronią, wzywając pozostałych hackerów, żeby mnie " "wsparli." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Nowadays, often I'm not the only one. It is a relief and a joy when I see a " "regiment of hackers digging in to hold the line, and I realize, this city " "may survive—for now. But the dangers are greater each year, and now " "Microsoft has explicitly targeted our community. We can't take the future " "of freedom for granted. Don't take it for granted! If you want to keep your " "freedom, you must be prepared to defend it." msgstr "" "Teraz nie jestem jedynym. To ulga i radość widzieć zastępy hackerów " "okopujących się, by utrzymać pozycje, i zdaję sobie sprawę, że " "miasto może przetrwać – przez jakiś czas. Ale zagrożenia są " "z każdym rokiem większe, a ostatnio Microsoft otwarcie zaatakował " "naszą społeczność. Nie możemy uznać przyszłości naszej wolności za " "pewną. Nie uważajmy jej za pewną! Jeśli chcemy zachować naszą wolność, " "musimy być przygotowani do jej obrony." #. type: Content of: <div><h3> msgid "Footnotes" msgstr "Przypisy" #. type: Content of: <div><ol><li> msgid "" "The use of “hacker” to mean “security breaker” is a " "confusion on the part of the mass media. We hackers refuse to recognize " "that meaning, and continue using the word to mean someone who loves to " "program, someone who enjoys playful cleverness, or the combination of the " "two. See my article, “<a href=\"https://stallman.org/articles/on-" "hacking.html\">On Hacking</a>.”" msgstr "" "Użycie słowa „hacker” w znaczeniu „komputerowy " "włamywacz” jest mylne, wina leży tu po stronie mass mediów. My, " "hackerzy, nie zgadzamy się z takim jego rozumieniem, i dalej " "używamy terminu hacker rozumianego jako „ktoś, kto kocha programować " "i czerpie przyjemność z tego, że jest w tym " "dobry”. Przeczytajcie mój artykuł „<a href=\"https://stallman." "org/articles/on-hacking.html\">On Hacking</a>” [po angielsku]." #. type: Content of: <div><ol><li> msgid "" "PDP machines were especially conducive to hacking, because they were <a href=" "\"https://www.theguardian.com/technology/article/2024/jun/06/reinventing-the-" "pdp-10\"> multipurpose, fully interactive</a> in contrast with large " "mainframes, and allowed sharing of software and information." msgstr "" "Maszyny PDP były wyjątkowo wygodne w hakowaniu ponieważ były <a " "href=\"https://www.theguardian.com/technology/article/2024/jun/06/" "reinventing-the-pdp-10\">wielofunkcyjne, w pełni interaktywne</a> " "w przeciwieństwie do dużych mainframe-ów i zezwalały na " "dzielenie się oprogramowaniem i danymi." #. type: Content of: <div><ol><li> msgid "" "As an Atheist, I don't follow any religious leaders, but I sometimes find I " "admire something one of them has said." msgstr "" "Jako ateista nie kieruję się wskazaniami żadnego z przywódców " "religijnych, ale czasem znajduję godnymi podziwu słowa, jakie któryś " "z nich wypowiedział." #. type: Content of: <div><ol><li> msgid "" "In 1984 or 1985, Don Hopkins (a very imaginative fellow) mailed me a " "letter. <a href=\"/graphics/copyleft-sticker.html\">On the envelope</a> he " "had written several amusing sayings, including this one: “" "Copyleft—all rights reversed.” I used the word “" "copyleft” to name the distribution concept I was developing at the " "time." msgstr "" "W 1984 lub 1985 roku Don Hopkins (znajomy obdarzony wielką " "wyobraźnią) wysłał mi list. <a href=\"/graphics/copyleft-sticker.html" "\">Na jego kopercie</a> wypisał szereg zabawnych sentencji, między " "innymi następującą: „Copyleft – all rights reversed” " "[„Copyleft – wszystkie prawa odwrócone”]. Użyłem słowa " "„copyleft”, żeby nazwać koncepcję dystrybucyjną, jaką rozwijałem " "w owym czasie." #. type: Content of: <div><ol><li> msgid "" "We now use the <a href=\"/licenses/fdl.html\">GNU Free Documentation " "License</a> for documentation." msgstr "" "Obecnie dla dokumentacji stosujemy <a href=\"/licenses/fdl.html\">Licencję " "GNU Wolnej Dokumentacji</a> [GNU Free Documentation License]." #. type: Content of: <div><ol><li> msgid "" "“Bourne Again Shell” is a play on the name “Bourne Shell," "” which was the usual shell on Unix." msgstr "" "„Bourne Again Shell” jest żartem z nazwy „Bourne " "Shell”, który jest standardową powłoką uniksową. [Nieprzetłumaczalna " "gra słów – w wymowie „Bourne Again” jest podobne " "do „born again”, „nowo narodzony”, czyli " "to jest „powłoka nowo narodzona”.]" #. type: Content of: <div><ol><li> msgid "" "That was written in 1998. In 2009 we no longer maintain a long task list. " "The community develops free software so fast that we can't even keep track " "of it all. Instead, we have a list of High Priority Projects, a much " "shorter list of projects we really want to encourage people to write." msgstr "" "To było napisane w 1998 roku. Od 2009 już nie utrzymujemy długiej " "listy zadań. Wolne oprogramowanie jest rozwijane przez społeczność tak " "szybko, że niemożliwe byłoby wszystko śledzić. W zamian trzymamy " "listę Projektów o wysokim priorytecie [High Priority Projects]. Jest to " "krótsza lista projektów, na których nam zależy." #. type: Content of: <div><ol><li> msgid "" "This license was initially called the GNU Library General Public License, we " "renamed it to avoid giving the idea that all libraries ought to use it. See " "<a href=\"/philosophy/why-not-lgpl.html\">Why you shouldn't use the Lesser " "GPL for your next library</a> for more information." msgstr "" "Licencja ta początkowo nosiła nazwę GNU Library General Public License " "[Licencja Publiczna do Bibliotek GNU], ale zmieniliśmy nazwę, żeby " "nie podsuwała sugestii, że wszystkie biblioteki powinny z niej " "korzystać. Zobaczcie także tekst „<a href=\"/philosophy/why-not-lgpl." "html\">Czemu nie powinniście stosować Mniejszego GPL dla kolejnej " "biblioteki</a>” aby się dowiedzieć więcej." #. type: Content of: <div><ol><li> msgid "" "2008 note: this issue extends to the BIOS as well. There is a free BIOS, <a " "href=\"https://libreboot.org/\">LibreBoot</a> (a distribution of coreboot); " "the problem is getting specs for machines so that LibreBoot can support them " "without nonfree “blobs.”" msgstr "" "Notatka z 2008 r.: to dotyczy także BIOSu. Jest wolny BIOS, <a href=" "\"https://libreboot.org/\">LibreBoot</a> (dystrybucja coreboot); głównym " "wyzwaniem jest zdobyciem specyfikacji maszyn, aby LibreBoot mógł je " "wspierać bez niewolnych „blobów”." #. type: Content of: <div><ol><li> msgid "" "In September 2000, Qt was rereleased under the GNU GPL, which essentially " "solved this problem." msgstr "" "We wrześniu 2000 Qt została opublikowana na warunkach GNU GPL, co " "zasadniczo rozwiązało ten problem." #. type: Content of: <div><ol><li> msgid "As of 2009, the GIF patents have expired." msgstr "W 2009 roku patenty na GIF wygasły." #. type: Content of: <div><ol><li> msgid "" "As of 2017, the MP3 patents have expired. Look how long we had to wait." msgstr "" "W 2017 roku patenty na MP3 wygasły. Sami widzicie jak długo " "musieliśmy czekać." #. type: Content of: <div><div><p> msgid "" "Originally published in the book <cite>Open Sources</cite>. Richard " "Stallman was <a href=\"/philosophy/open-source-misses-the-point.html\"> " "never a supporter of “open source”</a>, but contributed this " "article so that the ideas of the free software movement would not be " "entirely absent from that book." msgstr "" "Pierwotnie opublikowane w książce <cite>Open Sources</cite>. Richard " "Stallman <a href=\"/philosophy/open-source-misses-the-point.html\">nigdy nie " "popierał „open source”</a>, ale napisał ten artykuł " "aby w książce nie brakowało wzmianki o pomysłach ruchu wolnego " "oprogramowania." #. TRANSLATORS: Use space (SPC) as msgstr if you don't have notes. #. type: Content of: <div> msgid "*GNUN-SLOT: TRANSLATOR'S NOTES*" msgstr " " #. type: Content of: <div><div><p> msgid "" "Please send general FSF & GNU inquiries to <a href=\"mailto:gnu@gnu.org" "\"><gnu@gnu.org></a>. There are also <a href=\"/contact/\">other ways " "to contact</a> the FSF. Broken links and other corrections or suggestions " "can be sent to <a href=\"mailto:webmasters@gnu.org\"><webmasters@gnu." "org></a>." msgstr "" "Wszelkie pytania dotyczące GNU i FSF prosimy kierować na adres <a " "href=\"mailto:gnu@gnu.org\"><gnu@gnu.org></a>. Inne metody kontaktu " "z FSF można znaleźć na stronie <a href=\"/contact/contact.html" "\">kontakt</a> <br /> Informacje o niedziałających odnośnikach oraz " "inne poprawki (lub propozycje) prosimy wysyłać na adres <a href=" "\"mailto:web-translators@gnu.org\"><web-translators@gnu.org></a>." #. TRANSLATORS: Ignore the original text in this paragraph, #. replace it with the translation of these two: #. We work hard and do our best to provide accurate, good quality #. translations. However, we are not exempt from imperfection. #. Please send your comments and general suggestions in this regard #. to <a href="mailto:web-translators@gnu.org"> #. <web-translators@gnu.org></a>.</p> #. <p>For information on coordinating and contributing translations of #. our web pages, see <a #. href="/server/standards/README.translations.html">Translations #. README</a>. #. type: Content of: <div><div><p> msgid "" "Please see the <a href=\"/server/standards/README.translations.html" "\">Translations README</a> for information on coordinating and contributing " "translations of this article." msgstr "" "Staramy się, aby tłumaczenia były wierne i wysokiej jakości, " "ale nie jesteśmy zwolnieni z niedoskonałości. Komentarze odnośnie " "tłumaczenia polskiego oraz zgłoszenia dotyczące chęci współpracy w " "tłumaczeniu prosimy kierować na adres <a href=\"mailto:www-pl-trans@gnu." "org\">www-pl-trans@gnu.org</a>. <br /> Więcej informacji na temat " "koordynacji oraz zgłaszania propozycji tłumaczeń artykułów znajdziecie " "na <a href=\"/server/standards/README.translations.html\">stronie " "tłumaczeń</a>." #. type: Content of: <div><p> msgid "" "Copyright © 1998, 2005, 2008, 2010, 2012, 2015, 2017, 2018, 2021, 2023, " "2024, 2025 Richard Stallman" msgstr "" "Copyright © 1998, 2005, 2008, 2010, 2012, 2015, 2017, 2018, 2021, 2023, " "2024, 2025 Richard Stallman" #. type: Content of: <div><p> msgid "" "This page is licensed under a <a rel=\"license\" href=\"http://" "creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/\">Creative Commons Attribution-" "NoDerivatives 4.0 International License</a>." msgstr "" "Ta strona jest dostępna na <a rel=\"license\" href=\"http://" "creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/deed.pl\">licencji Creative Commons " "Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 " "Międzynarodowe</a>." #. TRANSLATORS: Use space (SPC) as msgstr if you don't want credits. #. type: Content of: <div><div> msgid "*GNUN-SLOT: TRANSLATOR'S CREDITS*" msgstr "" "Tłumaczenie: Jaroslaw Lipszyc 2005, Jan Owoc 2011, 2014, 2017, 2021, 2024; " "poprawki: Wojciech Kotwica 2005, 2006, Jan Owoc 2011, 2012, 2016, 2020, " "2023, 2025." #. timestamp start #. type: Content of: <div><p> msgid "Updated:" msgstr "Aktualizowane:"