thegnuproject.html - en to pl translation catalogue (185 entries)

note: type: Content of: <title>
en: About the GNU Project - GNU Project - Free Software Foundation
pl: O projekcie GNU - Projekt GNU - Fundacja Wolnego Oprogramowania (FSF)

note: type: Attribute 'content' of: <meta>
en: GNU, GNU Project, FSF, Free Software, Free Software Foundation, History
pl: GNU, Projekt GNU, FSF, wolne oprogramowanie, Fundacja Wolnego Oprogramowania, historia

note: type: Content of: <div><h2>
en: The GNU Project
pl: Projekt GNU

note: type: Content of: <div><address>
en: by <a href="https://www.stallman.org/">Richard Stallman</a>
pl: <a href="https://www.stallman.org/">Richard Stallman</a>

note: type: Content of: <div><h3>
en: The first software-sharing community
pl: Pierwsza społeczność dzieląca się oprogramowaniem

note: type: Content of: <div><p>
en: When I started working at the <abbr title="Massachusetts Institute of Technology">MIT</abbr> Artificial Intelligence Lab in 1971, I became part of a software-sharing community that had existed for many years.  Sharing of software was not limited to our particular community; it is as old as computers, just as sharing of recipes is as old as cooking.  But we did it more than most.
pl: Kiedy w&nbsp;1971 roku rozpocząłem pracę w&nbsp;Laboratorium Sztucznej Inteligencji <abbr title="Massachusetts Institute of Technology">MIT</abbr> stałem się częścią społeczności wymieniającej się oprogramowaniem, która działała już od&nbsp;wielu lat. Dzielenie się programami nie ograniczało się wyłącznie do&nbsp;naszej społeczności. Jest tak stare, jak komputery, podobnie jak wymienianie się przepisami jest tak stare, jak samo gotowanie. Ale&nbsp;nasza społeczność robiła to w&nbsp;większym stopniu, niż inne.

note: type: Content of: <div><p>
en: The AI Lab used a timesharing operating system called <abbr title="Incompatible Timesharing System">ITS</abbr> (the Incompatible Timesharing System) that the lab's staff hackers had designed and written in assembler language for the Digital <abbr title="Programmed Data Processor">PDP</abbr>-10, one of the large computers of the era&#8239;<a href="#ft1">[1]</a>.  As a member of this community, an AI Lab staff system hacker, my job was to improve this system.
pl: Laboratorium Sztucznej Inteligencji korzystało z&nbsp;systemu operacyjnego współdzielącego czas o nazwie <abbr title="Incompatible Timesharing System">ITS</abbr> (Incompatible Timesharing System), który był zaprojektowany i&nbsp;napisany w&nbsp;języku assembler przez hackerów z&nbsp;Laboratorium na&nbsp;komputer Digital <abbr title="Programmed Data Processor">PDP</abbr>-10, jeden z&nbsp;wielkich komputerów tamtych czasów&#8239;<a href="#ft1">[1]</a>. Moja praca, jako członka społeczności i&nbsp;pracownika Laboratorium, polegała na&nbsp;ulepszaniu tego systemu.

note: type: Content of: <div><p>
en: We did not call our software &ldquo;free software,&rdquo; because that term did not yet exist; but that is what it was.  Whenever people from another university or a company wanted to port and use a program, we gladly let them.  If you saw someone using an unfamiliar and interesting program, you could always ask to see the source code, so that you could read it, change it, or cannibalize parts of it to make a new program.
pl: Nie nazywaliśmy naszego oprogramowania &bdquo;wolnym oprogramowaniem&rdquo;, bo&nbsp;taki termin wówczas nie istniał. Ale&nbsp;właśnie takie ono było. Kiedy pracownicy innego uniwersytetu albo&nbsp;firmy chcieli przenieść jakiś program na&nbsp;swój system i&nbsp;korzystać z&nbsp;niego, to z&nbsp;chęcią się zgadzaliśmy. Kiedy widziało się kogoś korzystającego z&nbsp;nieznanego, interesującego programu, to zawsze można było poprosić o jego kod źródłowy &ndash; żeby go przeczytać, zmienić lub&nbsp;użyć jego fragmentów do&nbsp;stworzenia nowego programu.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Why it is even more important than ever <a href="/philosophy/free-software-even-more-important.html">to insist that the software we use be free</a>.
pl: Dlaczego obecnie jest ważniejsze niż kiedykolwiek <a href="/philosophy/free-software-even-more-important.html">aby&nbsp;nalegać na&nbsp;to, aby&nbsp;oprogramowanie było wolne</a>.

note: type: Content of: <div><h3>
en: The collapse of the community
pl: Upadek społeczności

note: type: Content of: <div><p>
en: The situation changed drastically in the early 1980s when Digital discontinued the PDP-10 series.  Its architecture, elegant and powerful in the 60s, could not extend naturally to the larger address spaces that were becoming feasible in the 80s.  This meant that nearly all of the programs composing ITS were obsolete.
pl: Sytuacja zmieniła się drastycznie we wczesnych latach 80., kiedy Digital zakończył produkcję PDP-10. Ich architektura, elegancka i&nbsp;potężna w&nbsp;latach 60., nie dała się w&nbsp;sposób naturalny rozbudować tak, żeby wykorzystać większe przestrzenie adresowe, jakie stały się osiągalne w&nbsp;latach 80. To oznaczało, że&nbsp;niemal wszystkie programy składające się na&nbsp;ITS stały się przestarzałe.

note: type: Content of: <div><p>
en: The AI Lab hacker community had already collapsed, not long before.  In 1981, the spin-off company Symbolics had hired away nearly all of the hackers from the AI Lab, and the depopulated community was unable to maintain itself.  (The book <cite>Hackers</cite>, by Steve Levy, describes these events, as well as giving a clear picture of this community in its prime.)  When the AI Lab bought a new PDP-10 in 1982, its administrators decided to use Digital's nonfree timesharing system instead of ITS.
pl: Społeczność hackerów z&nbsp;Laboratorium Sztucznej Inteligencji rozpadła się niewiele wcześniej. W&nbsp;roku 1981 rozwijająca się firma Symbolics zatrudniła niemal wszystkich hackerów z&nbsp;Laboratorium, a&nbsp;wyludniona społeczność nie mogła już samodzielnie dać sobie rady. (Wydarzenia te opisuje książka Steve'a Levy'ego <cite>Hackers</cite>, nakreślono w&nbsp;niej także klarowny opis samej społeczności w&nbsp;czasach rozkwitu). Kiedy w&nbsp;1982 Laboratorium kupiło nowy komputer PDP-10, jego administratorzy w&nbsp;miejsce ITS zdecydowali się korzystać z&nbsp;wyprodukowanego przez firmę Digital zastrzeżonego systemu operacyjnego z&nbsp;podziałem czasu.

note: type: Content of: <div><p>
en: The modern computers of the era, such as the VAX or the 68020, had their own operating systems, but none of them were free software: you had to sign a nondisclosure agreement even to get an executable copy.
pl: Nowoczesne w&nbsp;tamtych czasach komputery, takie jak VAX czy&nbsp;68020, miały swoje własne systemy operacyjne, ale&nbsp;żaden z&nbsp;nich nie był wolnym oprogramowaniem. Trzeba było podpisać umowę o nieujawnianiu nawet po&nbsp;to tylko, by dostać program w&nbsp;postaci pliku wykonywalnego.

note: type: Content of: <div><p>
en: This meant that the first step in using a computer was to promise not to help your neighbor.  A cooperating community was forbidden.  The rule made by the owners of proprietary software was, &ldquo;If you share with your neighbor, you are a pirate.  If you want any changes, beg us to make them.&rdquo;
pl: To oznaczało, że&nbsp;pierwszym działaniem przy korzystaniu z&nbsp;komputerów była obietnica odmowy pomocy innym. Społeczność oparta na&nbsp;współpracy była zakazana. Zasadą wprowadzoną przez właścicieli zastrzeżonego prawnie oprogramowania było &bdquo;jeśli dzielisz się z&nbsp;bliźnim, to jesteś piratem, a&nbsp;jeśli potrzebujesz zmian, to błagaj, żebyśmy je wprowadzili&rdquo;.

note: type: Content of: <div><p>
en: The idea that the proprietary software social system&mdash;the system that says you are not allowed to share or change software&mdash;is antisocial, that it is unethical, that it is simply wrong, may come as a surprise to some readers.  But what else could we say about a system based on dividing the public and keeping users helpless? Readers who find the idea surprising may have taken the proprietary software social system as a given, or judged it on the terms suggested by proprietary software businesses.  Software publishers have worked long and hard to convince people that there is only one way to look at the issue.
pl: Dla niektórych czytelników może być zaskoczeniem koncepcja, że&nbsp;system społeczny ukryty za&nbsp;oprogramowaniem prawnie zastrzeżonym &ndash; system, który mówi, że&nbsp;nie wolno ci dzielić się programami ani&nbsp;ich zmieniać &ndash; jest antyspołeczny, nieetyczny, że&nbsp;jest po&nbsp;prostu zły. Ale&nbsp;co innego moglibyśmy powiedzieć o systemie opartym na&nbsp;wprowadzaniu podziałów między ludzi i&nbsp;pozostawianiu użytkowników bez&nbsp;pomocy? Czytelnicy, którym ta myśl wydaje się zaskakująca, prawdopodobnie uważają system społeczny oprogramowania prawnie zastrzeżonego za&nbsp;naturalny, albo&nbsp;osądzają go według kryteriów podsuwanych przez przemysł oprogramowania prawnie zastrzeżonego. Producenci oprogramowania ciężko i&nbsp;długo pracowali nad&nbsp;przekonaniem ludzi, że&nbsp;to jedyny sposób, w&nbsp;jaki można patrzeć na&nbsp;sprawę.

note: type: Content of: <div><p>
en: When software publishers talk about &ldquo;enforcing&rdquo; their &ldquo;rights&rdquo; or &ldquo;stopping <a href="/philosophy/words-to-avoid.html#Piracy">piracy</a>,&rdquo; what they actually <em>say</em> is secondary.  The real message of these statements is in the unstated assumptions they take for granted, which the public is asked to accept without examination.  Let's therefore examine them.
pl: Kiedy producenci oprogramowania mówią o &bdquo;egzekwowaniu&rdquo; swoich &bdquo;praw&rdquo; albo&nbsp;&bdquo;powstrzymaniu <a href="/philosophy/words-to-avoid.html#Piracy">piractwa</a>&rdquo;, to, co w&nbsp;danej chwili <em>mówią</em>, jest w&nbsp;istocie drugorzędne. Faktyczną treścią ich wypowiedzi są niewypowiadane wprost, ukryte założenia traktowane przez nich jak rzecz bezdyskusyjna. Słuchacze mają rzecz przyjmować bezkrytycznie. Przetestujmy zatem&nbsp;te założenia.

note: type: Content of: <div><p>
en: One assumption is that software companies have an unquestionable natural right to own software and thus have power over all its users.  (If this were a natural right, then no matter how much harm it does to the public, we could not object.)  Interestingly, the US Constitution and legal tradition reject this view; copyright is not a natural right, but an artificial government-imposed monopoly that limits the users' natural right to copy.
pl: Pierwszym jest, że&nbsp;producenci oprogramowania mają niekwestionowane, naturalne prawo do&nbsp;posiadania programów, a&nbsp;przez to do&nbsp;wywierania wpływu na&nbsp;wszystkich ich użytkowników. (Gdyby było to prawo naturalne, to wtedy bez&nbsp;względu na&nbsp;to, jak wiele szkody przynosi społeczności, nie moglibyśmy się mu sprzeciwić). Interesujące, że&nbsp;konstytucja Stanów Zjednoczonych i&nbsp;tradycja prawna odrzucają ten pogląd. Prawo autorskie nie jest prawem naturalnym, tylko sztucznym, utrzymywanym przez rząd monopolem, który ogranicza naturalne prawo użytkowników do&nbsp;kopiowania.

note: type: Content of: <div><p>
en: Another unstated assumption is that the only important thing about software is what jobs it allows you to do&mdash;that we computer users should not care what kind of society we are allowed to have.
pl: Kolejnym niejawnym założeniem jest, że&nbsp;jedyną istotną rzeczą w&nbsp;programach komputerowych jest praca, którą pozwalają wykonać &ndash; że&nbsp;my, użytkownicy komputerów, nie powinniśmy dbać o to, jaki rodzaj społeczności mamy prawo tworzyć.

note: type: Content of: <div><p>
en: A third assumption is that we would have no usable software (or would never have a program to do this or that particular job) if we did not offer a company power over the users of the program.  This assumption may have seemed plausible, before the free software movement demonstrated that we can make plenty of useful software without putting chains on it.
pl: Trzecim założeniem jest, że&nbsp;nie mielibyśmy żadnego zdatnego do&nbsp;użytku oprogramowania (albo nie mielibyśmy programu do&nbsp;wykonania takiej czy&nbsp;innej konkretnej pracy), gdybyśmy nie dali firmie komputerowej władzy nad&nbsp;jego użytkownikami. To założenie mogło wydawać się całkiem sensowne zanim ruch wolnego oprogramowania nie pokazał, że&nbsp;możemy stworzyć mnóstwo użytecznego oprogramowania bez&nbsp;zakładania na&nbsp;niego kajdan.

note: type: Content of: <div><p>
en: If we decline to accept these assumptions, and judge these issues based on ordinary commonsense morality while placing the users first, we arrive at very different conclusions.  Computer users should be free to modify programs to fit their needs, and free to share software, because helping other people is the basis of society.
pl: Jeśli odrzucimy te założenia, a&nbsp;rzecz osądzimy bazując na&nbsp;zwykłej, zdroworozsądkowej moralności kierując się przy ocenie przede wszystkim dobrem użytkownika, dojdziemy do&nbsp;krańcowo odmiennych wniosków. Użytkownicy komputerów powinni mieć wolność w&nbsp;zakresie modyfikowania programów do&nbsp;swoich potrzeb, i&nbsp;wolność do&nbsp;dzielenia się oprogramowaniem, ponieważ&nbsp;pomaganie innym jest podstawą funkcjonowania społeczeństwa.

note: type: Content of: <div><p>
en: There is no room here for an extensive statement of the reasoning behind this conclusion, so I refer the reader to &ldquo;<a href="/philosophy/why-free.html">Why Software Should Not Have Owners</a>,&rdquo; and &ldquo;<a href="/philosophy/free-software-even-more-important.html">Free Software Is Even More Important Now</a>.&rdquo;
pl: Nie ma tu miejsca na&nbsp;przedstawienie wyczerpującego uzasadnienia tego twierdzenia, dlatego&nbsp;pozwolę sobie skierować czytelnika do&nbsp;stron &bdquo;<a href="/philosophy/why-free.html">Dlaczego oprogramowanie nie powinno mieć właścicieli</a>&rdquo; oraz&nbsp;&bdquo;<a href="/philosophy/free-software-even-more-important.html">Wolne oprogramowanie jest jeszcze ważniejsze teraz</a>.&rdquo;

note: type: Content of: <div><h3>
en: A stark moral choice
pl: Wybór czysto moralny

note: type: Content of: <div><p>
en: With my community gone, to continue as before was impossible.  Instead, I faced a stark moral choice.
pl: Moja społeczność przestała istnieć, nie można już było działać jakby nic się nie zmieniło. Stanąłem w&nbsp;obliczu czysto moralnego wyboru.

note: type: Content of: <div><p>
en: The easy choice was to join the proprietary software world, signing nondisclosure agreements and promising not to help my fellow hacker.  Most likely I would also be developing software that was released under nondisclosure agreements, thus adding to the pressure on other people to betray their fellows too.
pl: Najłatwiejszym rozwiązaniem było wejście w&nbsp;świat oprogramowania prawnie zastrzeżonego &ndash; podpisywanie umów o nieujawnianiu i&nbsp;zgoda na&nbsp;nieudzielanie pomocy moim kolegom hackerom. Zapewne ja także pracowałbym nad&nbsp;rozwojem oprogramowania wydawanego na&nbsp;warunkach umów o nieujawnianiu, tym samym wzmagając presję na&nbsp;innych, aby&nbsp;także oni zdradzili swoich przyjaciół.

note: type: Content of: <div><p>
en: I could have made money this way, and perhaps amused myself writing code.  But I knew that at the end of my career, I would look back on years of building walls to divide people, and feel I had spent my life making the world a worse place.
pl: Mógłbym w&nbsp;ten sposób zarabiać pieniądze, być może mógłbym znaleźć radość w&nbsp;pisaniu kodu. Ale&nbsp;wiedziałem, że&nbsp;na końcu swojej kariery obejrzałbym się na&nbsp;lata, które spędziłem budując mury między ludźmi, i&nbsp;poczułbym, że&nbsp;życie minęło mi na&nbsp;czynieniu świata gorszym miejscem.

note: type: Content of: <div><p>
en: I had already experienced being on the receiving end of a nondisclosure agreement, when someone refused to give me and the MIT AI Lab the source code for the control program for our printer.  (The lack of certain features in this program made use of the printer extremely frustrating.)  So I could not tell myself that nondisclosure agreements were innocent.  I was very angry when he refused to share with us; I could not turn around and do the same thing to everyone else.
pl: Już wtedy doświadczyłem, co znaczy być odbiorcą umowy o nieujawnianiu, kiedy ktoś odmówił mi oraz&nbsp;Laboratorium MIT kodu źródłowego do&nbsp;programu kontrolującego drukarkę (brak pewnych możliwości tego programu czynił korzystanie z&nbsp;drukarki zajęciem ogromnie frustrującym.) Tak więc&nbsp;nie mogłem sobie powiedzieć, że&nbsp;umowy o nieujawnianiu są nieszkodliwe. Byłem rozzłoszczony, kiedy odmówiono nam udostępnienia kodu; nie mogłem obrócić się na&nbsp;pięcie i&nbsp;zacząć robić to samo innym.

note: type: Content of: <div><p>
en: Another choice, straightforward but unpleasant, was to leave the computer field.  That way my skills would not be misused, but they would still be wasted.  I would not be culpable for dividing and restricting computer users, but it would happen nonetheless.
pl: Kolejnym możliwym wyborem, oczywistym, choć&nbsp;nieprzyjemnym, byłby wybór innego zawodu. W&nbsp;ten sposób moje umiejętności nie byłyby szkodliwie wykorzystywane, ciągle jednak&nbsp;byłyby marnotrawione. Nie byłbym winny dzielenia i&nbsp;ograniczania użytkowników komputerów, ale&nbsp;to i&nbsp;tak miałoby miejsce.

note: type: Content of: <div><p>
en: So I looked for a way that a programmer could do something for the good.  I asked myself, was there a program or programs that I could write, so as to make a community possible once again?
pl: Dlatego&nbsp;szukałem drogi, dzięki której programista mógłby zrobić coś dla wspólnego dobra. Zapytałem siebie, czy&nbsp;jest program, lub&nbsp;programy, które mógłbym napisać, i&nbsp;w ten sposób ponownie umożliwić powstanie społeczności.

note: type: Content of: <div><p>
en: The answer was clear: what was needed first was an operating system.  That is the crucial software for starting to use a computer.  With an operating system, you can do many things; without one, you cannot run the computer at all.  With a free operating system, we could again have a community of cooperating hackers&mdash;and invite anyone to join.  And anyone would be able to use a computer without starting out by conspiring to deprive his or her friends.
pl: Odpowiedź była jasna: pierwszą potrzebną rzeczą jest system operacyjny. To jest podstawowe oprogramowanie, które umożliwia korzystanie z&nbsp;komputera. Mając system operacyjny można robić wiele rzeczy. Bez&nbsp;niego w&nbsp;ogóle nie można uruchomić komputera. Mając wolny system operacyjny ponownie moglibyśmy stworzyć wspólnotę współpracujących ze sobą hackerów, i&nbsp;zaprosić każdego, by do&nbsp;nas dołączył. I&nbsp;każdy mógłby używać komputera bez&nbsp;uczestniczenia w&nbsp;spisku mającym na&nbsp;celu ogołocenie z&nbsp;praw własnych przyjaciół.

note: type: Content of: <div><p>
en: As an operating system developer, I had the right skills for this job.  So even though I could not take success for granted, I realized that I was elected to do the job.  I chose to make the system compatible with Unix so that it would be portable, and so that Unix users could easily switch to it.  The name GNU was chosen, following a hacker tradition, as a recursive acronym for &ldquo;GNU's Not Unix.&rdquo; It is pronounced as <a href="/gnu/pronunciation.html">one syllable with a hard&nbsp;<i>g</i></a>.
pl: Jako specjalista od&nbsp;systemów operacyjnych miałem właściwe umiejętności. I&nbsp;choć nie mogłem być pewny sukcesu całego przedsięwzięcia, to zrozumiałem, że&nbsp;jestem wybrany do&nbsp;tej pracy. Zdecydowałem się zrobić system kompatybilny z&nbsp;Uniksem, tak żeby był łatwy w&nbsp;przenoszeniu na&nbsp;różne komputery, i&nbsp;żeby użytkownicy Uniksa mogli łatwo się na&nbsp;niego przerzucić. Nazwa GNU została wybrana, zgodnie ze starą hackerską tradycją, jako rekursywny akronim &bdquo;GNU's Not Unix&rdquo; [&bdquo;GNU to Nie Unix&rdquo;]. Wymawia się <a href="/gnu/pronunciation.html">z&nbsp;jedną sylabą i&nbsp;twardym&nbsp;g</a>.

note: type: Content of: <div><p>
en: An operating system does not mean just a kernel, barely enough to run other programs.  In the 1970s, every operating system worthy of the name included command processors, assemblers, compilers, interpreters, debuggers, text editors, mailers, and much more.  ITS had them, Multics had them, VMS had them, and Unix had them.  The GNU operating system would include them too.
pl: System operacyjny nie oznacza wyłącznie jądra, ledwo wystarczającego do&nbsp;uruchamiania innych programów. W&nbsp;latach 70. każdy system operacyjny zasługujący na&nbsp;tę nazwę zawierał procesory poleceń, asemblery, kompilatory, interpretery, debuggery, edytory tekstu, programy pocztowe i&nbsp;wiele, wiele więcej innych aplikacji. ITS miał to wszystko, Multics miał, VMS miał i&nbsp;Unix miał. System operacyjny GNU także miał to mieć.

note: type: Content of: <div><p>
en: Later I heard these words, attributed to Hillel&#8239;<a href="#ft2">[2]</a>:
pl: Później usłyszałem słowa, przypisywane Hillelowi&nbsp;<a href="#ft2">[2]</a>:

note: type: Content of: <div><blockquote><p>
en: If I am not for myself, who will be for me?
pl: Jeśli nie jestem dla siebie, kto będzie dla mnie?

note: type: Content of: <div><blockquote><p>
en: If I am only for myself, what am I?
pl: Jeśli jestem tylko dla siebie, to czym jestem?

note: type: Content of: <div><blockquote><p>
en: If not now, when?
pl: Jeśli nie teraz, to kiedy?

note: type: Content of: <div><p>
en: The decision to start the GNU Project was based on a similar spirit.
pl: Decyzja o powołaniu do&nbsp;życia Projektu GNU podjęta została w&nbsp;podobnym duchu.

note: type: Content of: <div><p>
en: The term &ldquo;free software&rdquo; is sometimes misunderstood&mdash;it has nothing to do with price.  It is about freedom.  Here, therefore, is the definition of free software.
pl: Termin &bdquo;free software&rdquo; [&bdquo;wolne oprogramowanie&rdquo;] czasem jest mylnie rozumiany — to nie ma nic wspólnego z&nbsp;ceną [free w&nbsp;języku angielskim znaczy zarówno wolny, jak i&nbsp;darmowy, patrz też http://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html &ndash; przyp. tłum.]. Tu chodzi o wolność. Dlatego&nbsp;definicja wolnego oprogramowania jest następująca.

note: type: Content of: <div><p>
en: A program is free software, for you, a particular user, if:
pl: Program jest wolnym oprogramowaniem dla ciebie, jego użytkownika, jeśli:

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: You have the freedom to run the program as you wish, for any purpose.
pl: Masz prawo do&nbsp;jego uruchamiania w&nbsp;dowolnym celu.

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: You have the freedom to modify the program to suit your needs.  (To make this freedom effective in practice, you must have access to the source code, since making changes in a program without having the source code is exceedingly difficult.)
pl: Masz prawo do&nbsp;modyfikowania programu, tak by zaspokajał twoje potrzeby. (Żeby to prawo mogło być realizowane w&nbsp;praktyce, musisz mieć dostęp do&nbsp;kodu źródłowego, bo&nbsp;wprowadzanie zmian do&nbsp;programu bez&nbsp;posiadania kodu źródłowego jest niewyobrażalnie trudne.)

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: You have the freedom to redistribute copies, either gratis or for a fee.
pl: Masz prawo do&nbsp;rozprowadzania kopii programu, zarówno za&nbsp;darmo, jak i&nbsp;za opłatą.

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: You have the freedom to distribute modified versions of the program, so that the community can benefit from your improvements.
pl: Masz prawo do&nbsp;rozprowadzania zmodyfikowanych wersji programu, tak żeby społeczność mogła skorzystać z&nbsp;twoich ulepszeń.

note: type: Content of: <div><p>
en: Since &ldquo;free&rdquo; refers to freedom, not to price, there is no contradiction between selling copies and free software.  In fact, the freedom to sell copies is crucial: collections of free software sold on CD-ROMs are important for the community, and selling them is an important way to raise funds for free software development.  Therefore, a program which people are not free to include on these collections is not free software.
pl: Słowo &bdquo;free&rdquo; odnosi się do&nbsp;wolności, a&nbsp;nie do&nbsp;ceny, więc&nbsp;nie ma sprzeczności między sprzedażą kopii programu, a&nbsp;wolnym oprogramowaniem. W&nbsp;rzeczywistości prawo do&nbsp;sprzedawania kopii jest fundamentalne: zestawy wolnego oprogramowania sprzedawane na&nbsp;CD-ROM-ach są ważne dla społeczności, a&nbsp;sprzedawanie ich jest istotnym sposobem pozyskiwania funduszy na&nbsp;rozwój wolnego oprogramowania. Dlatego&nbsp;program, którego ludzie nie mogą dołączać do&nbsp;takiego zestawu, nie jest wolnym oprogramowaniem.

note: type: Content of: <div><p>
en: Because of the ambiguity of &ldquo;free,&rdquo; people have long looked for alternatives, but no one has found a better term.  The English language has more words and nuances than any other, but it lacks a simple, unambiguous, word that means &ldquo;free,&rdquo; as in freedom&mdash;&ldquo;unfettered&rdquo; being the word that comes closest in meaning.  Such alternatives as &ldquo;liberated,&rdquo; &ldquo;freedom,&rdquo; and &ldquo;open&rdquo; have either the wrong meaning or some other disadvantage.
pl: Z&nbsp;powodu wieloznaczności słowa &bdquo;free&rdquo; ludzie długo szukali dla niego alternatyw, ale&nbsp;żadna nie została uznana za&nbsp;lepszą. Język angielski posiada więcej słów i&nbsp;niuansów niż jakikolwiek inny, ale&nbsp;brakuje w&nbsp;nim prostego, niedwuznacznego słowa, które znaczyłoby &bdquo;wolny&rdquo; [&bdquo;free&rdquo; as in &bdquo;freedom&rdquo;]. &bdquo;Nieskrępowany&rdquo; [&bdquo;unfettered&rdquo;] jest słowem najbliższym mu znaczeniowo. Takie alternatywy jak &bdquo;oswobodzony&rdquo; [&bdquo;liberated&rdquo;], &bdquo;wolność&rdquo; [&bdquo;freedom&rdquo;] czy&nbsp;&bdquo;otwarty&rdquo; [&bdquo;open&rdquo;] mają albo&nbsp;niewłaściwe znaczenie, albo&nbsp;jakieś inne wady.

note: type: Content of: <div><h3>
en: GNU software and the GNU system
pl: Oprogramowanie GNU i&nbsp;system GNU

note: type: Content of: <div><p>
en: Developing a whole system is a very large project.  To bring it into reach, I decided to adapt and use existing pieces of free software wherever that was possible.  For example, I decided at the very beginning to use TeX as the principal text formatter; a few years later, I decided to use the X Window System rather than writing another window system for GNU.
pl: Budowanie całego systemu to bardzo duży projekt. Żeby go osiągnąć, zdecydowałem się wykorzystać i&nbsp;dostosować istniejące fragmenty wolnego oprogramowania gdzie tylko było to możliwe. Na&nbsp;przykład na&nbsp;samym początku zdecydowałem się używać TeX-a jako podstawowego programu do&nbsp;formatowania tekstów, a&nbsp;kilka lat później raczej zaakceptować X Window System, niż pisać inny system okien dla GNU.

note: type: Content of: <div><p>
en: Because of these decisions, and others like them, the GNU system is not the same as the collection of all GNU software.  The GNU system includes programs that are not GNU software, programs that were developed by other people and projects for their own purposes, but which we can use because they are free software.
pl: Z&nbsp;powodu tych i&nbsp;innych, podobnych, decyzji system GNU nie jest tym samym, co zestaw całego oprogramowania GNU. System GNU zawiera programy, które nie są oprogramowaniem GNU, programy, które dla swoich własnych potrzeb napisali inni ludzie czy&nbsp;firmy. Możemy ich jednak&nbsp;używać, bo&nbsp;są wolnym oprogramowaniem.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Commencing the project
pl: Początki projektu

note: type: Content of: <div><p>
en: In January 1984 I quit my job at MIT and began writing GNU software.  Leaving MIT was necessary so that MIT would not be able to interfere with distributing GNU as free software.  If I had remained on the staff, MIT could have claimed to own the work, and could have imposed their own distribution terms, or even turned the work into a proprietary software package.  I had no intention of doing a large amount of work only to see it become useless for its intended purpose: creating a new software-sharing community.
pl: W&nbsp;styczniu 1984 porzuciłem pracę w&nbsp;MIT i&nbsp;rozpocząłem pisanie oprogramowania GNU. Opuszczenie MIT było konieczne, żeby MIT nie mógł ingerować w&nbsp;rozprowadzaniu GNU jako wolnego oprogramowania. Gdybym pozostał pracownikiem MIT, uczelnia mogłaby zgłosić roszczenia do&nbsp;mojej pracy, mogłaby narzucić własne reguły dystrybucji, a&nbsp;nawet zamienić projekt w&nbsp;oprogramowanie prawnie zastrzeżone. Nie miałem ochoty wykonać tak ogromnej pracy, a&nbsp;następnie zobaczyć jak staje się ona bezużyteczna dla zamierzonego celu: stworzenia nowej społeczności dzielącej się oprogramowaniem.

note: type: Content of: <div><p>
en: However, Professor Winston, then the head of the MIT AI Lab, kindly invited me to keep using the lab's facilities.
pl: Pomimo to profesor Winston, ówczesny szef Laboratorium Sztucznej Inteligencji MIT, życzliwie umożliwił mi dalsze korzystanie z&nbsp;wyposażenia laboratorium.

note: type: Content of: <div><h3>
en: The first steps
pl: Pierwsze kroki

note: type: Content of: <div><p>
en: Shortly before beginning the GNU Project, I heard about the Free University Compiler Kit, also known as VUCK.  (The Dutch word for &ldquo;free&rdquo; is written with a <i>v</i>.)  This was a compiler designed to handle multiple languages, including C and Pascal, and to support multiple target machines.  I wrote to its author asking if GNU could use it.
pl: Tuż przed rozpoczęciem prac nad&nbsp;GNU usłyszałem o Free University Compiler Kit, znanym także jako VUCK (holenderskie słowo oznaczające &bdquo;free&rdquo; &ndash; &bdquo;wolny&rdquo; &ndash; pisze się przez <i>v</i>). To był kompilator zaprojektowany tak, by obsługiwał różne języki programowania, w&nbsp;tym C i&nbsp;Pascala, a&nbsp;także potrafił wygenerować postaci wynikowe programów przeznaczone dla rozmaitych typów komputerów. Napisałem do&nbsp;autora z&nbsp;pytaniem, czy&nbsp;można go użyć do&nbsp;tworzenia GNU.

note: type: Content of: <div><p>
en: He responded derisively, stating that the university was free but the compiler was not.  I therefore decided that my first program for the GNU Project would be a multilanguage, multiplatform compiler.
pl: Odpowiedział kpiąco, oświadczając, że&nbsp;to uniwersytet jest wolny, a&nbsp;nie kompilator. Wtedy zdecydowałem, że&nbsp;moim pierwszym programem dla GNU będzie wielojęzykowy i&nbsp;wieloplatformowy kompilator.

note: type: Content of: <div><p>
en: Hoping to avoid the need to write the whole compiler myself, I obtained the source code for the Pastel compiler, which was a multiplatform compiler developed at Lawrence Livermore Lab.  It supported, and was written in, an extended version of Pascal, designed to be a system-programming language.  I added a C front end, and began porting it to the Motorola 68000 computer.  But I had to give that up when I discovered that the compiler needed many megabytes of stack space, and the available 68000 Unix system would only allow 64k.
pl: W&nbsp;nadziei, że&nbsp;uda mi się uniknąć pisania całego kompilatora samodzielnie, zdobyłem kod źródłowy Pastela, który był wieloplatformowym kompilatorem opracowanym w&nbsp;Lawrence Livermore Lab. Obsługiwał on rozszerzoną wersję Pascala, w&nbsp;której też był napisany, zaprojektowana jako język programowania systemów. Dodałem mu napisany w&nbsp;C interfejs użytkownika i&nbsp;rozpocząłem przenoszenie na&nbsp;komputer Motorola 68000. Ale&nbsp;musiałem się poddać, kiedy odkryłem, że&nbsp;kompilator potrzebuje wielu megabajtów pamięci, a&nbsp;istniejący na&nbsp;68000 system uniksowy zezwalał tylko na&nbsp;64 kb.

note: type: Content of: <div><p>
en: I then realized that the Pastel compiler functioned by parsing the entire input file into a syntax tree, converting the whole syntax tree into a chain of &ldquo;instructions,&rdquo; and then generating the whole output file, without ever freeing any storage.  At this point, I concluded I would have to write a new compiler from scratch.  That new compiler is now known as <abbr title="GNU Compiler Collection">GCC</abbr>; none of the Pastel compiler is used in it, but I managed to adapt and use the C front end that I had written.  But that was some years later; first, I worked on GNU Emacs.
pl: Później zrozumiałem, że&nbsp;kompilator Pastel działał tak, że&nbsp;parsował całość pliku wejściowego do&nbsp;postaci drzewa składniowego, konwertował całe drzewo w&nbsp;ciąg &bdquo;instrukcji&rdquo;, a&nbsp;następnie generował cały plik wyjściowy, przy czym na&nbsp;żadnym etapie nie uwalniał zasobów. Wtedy dotarło do&nbsp;mnie, że&nbsp;nowy kompilator muszę napisać od&nbsp;zera. Ten nowy kompilator jest znany obecnie jako <abbr title="GNU Compiler Collection">GCC</abbr>. Nie użyłem w&nbsp;nim żadnego fragmentu Pastela, ale&nbsp;udało mi się udało mi się dostosować i&nbsp;wykorzystać napisany wcześniej w&nbsp;C interfejs użytkownika. To było jednak&nbsp;kilka lat później. Najpierw pracowałem nad&nbsp;Emacsem.

note: type: Content of: <div><p>
en: I began work on GNU Emacs in September 1984, and in early 1985 it was beginning to be usable.  This enabled me to begin using Unix systems to do editing; having no interest in learning to use vi or ed, I had done my editing on other kinds of machines until then.
pl: Prace nad&nbsp;GNU Emacsem rozpocząłem we wrześniu 1984, a&nbsp;na początku 1985 zaczął nadawać się do&nbsp;użytku. To pozwoliło mi na&nbsp;wykorzystanie systemów uniksowych do&nbsp;edycji. Nie mając interesu w&nbsp;uczeniu się vi czy&nbsp;ed, do&nbsp;tej pory edycji dokonywałem na&nbsp;maszynach innego typu.

note: type: Content of: <div><p>
en: At this point, people began wanting to use GNU Emacs, which raised the question of how to distribute it.  Of course, I put it on the anonymous ftp server on the MIT computer that I used.  (This computer, prep.ai.mit.edu, thus became the principal GNU ftp distribution site; when it was decommissioned a few years later, we transferred the name to our new ftp server.)  But at that time, many of the interested people were not on the Internet and could not get a copy by ftp.  So the question was, what would I say to them?
pl: W&nbsp;tym momencie pojawili się ludzie, którzy chcieli korzystać z&nbsp;GNU Emacsa, co podniosło kwestię jego dystrybucji. Oczywiście umieściłem go na&nbsp;anonimowym serwerze ftp na&nbsp;komputerze MIT, z&nbsp;którego korzystałem. (Komputer ten, prep.ai.mit.edu, stał się w&nbsp;ten sposób podstawowym ośrodkiem dystrybucyjnym GNU; kiedy został zezłomowany kilka lat później, przenieśliśmy jego nazwę na&nbsp;nasz nowy serwer ftp.) Ale&nbsp;w owym czasie wielu zainteresowanych nie miało dostępu do&nbsp;Internetu, i&nbsp;nie mogło uzyskać kopii poprzez&nbsp;ftp. Więc&nbsp;pytanie brzmiało: co miałem im powiedzieć?

note: type: Content of: <div><p>
en: I could have said, &ldquo;Find a friend who is on the net and who will make a copy for you.&rdquo; Or I could have done what I did with the original PDP-10 Emacs: tell them, &ldquo;Mail me a tape and a <abbr title="Self-addressed Stamped Envelope">SASE</abbr>, and I will mail it back with Emacs on it.&rdquo; But I had no job, and I was looking for ways to make money from free software.  So I announced that I would mail a tape to whoever wanted one, for a fee of $150.  In this way, I started a free software distribution business, the precursor of the companies that today distribute entire GNU/Linux system distributions.
pl: Mógłbym powiedzieć &bdquo;znajdź znajomego z&nbsp;dostępem do&nbsp;Internetu, który zrobi dla ciebie kopię&rdquo;. Albo&nbsp;mogłem zrobić to, co robiłem z&nbsp;oryginalnym Emacsem na&nbsp;PDP-10, mówiąc &bdquo;wyślij mi taśmę i&nbsp;zaadresowaną kopertę zwrotną ze znaczkiem, a&nbsp;ja ci ją odeślę z&nbsp;nagranym Emacsem&rdquo;. Ale&nbsp;nie miałem pracy i&nbsp;szukałem sposobu na&nbsp;zarobienie pieniędzy na&nbsp;wolnym oprogramowaniu. Dlatego&nbsp;ogłosiłem, że&nbsp;wyślę taśmę każdemu, kto tego chce, za&nbsp;opłatą 150$. W&nbsp;ten sposób stworzyłem firmę handlującą wolnym oprogramowaniem, poprzednika dzisiejszych przedsiębiorstw rozpowszechniających całe systemy dystrybucji GNU/Linux.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Is a program free for every user?
pl: Czy&nbsp;program jest wolny dla każdego użytkownika?

note: type: Content of: <div><p>
en: If a program is free software when it leaves the hands of its author, this does not necessarily mean it will be free software for everyone who has a copy of it.  For example, <a href="/philosophy/categories.html#PublicDomainSoftware"> public domain software</a> (software that is not copyrighted) is free software; but anyone can make a proprietary modified version of it.  Likewise, many free programs are copyrighted but distributed under simple permissive licenses which allow proprietary modified versions.
pl: Jeśli program jest wolny kiedy opuszcza ręce autora, nie oznacza to automatycznie, że&nbsp;będzie wolnym oprogramowaniem dla każdego, kto ma jego kopię. Na&nbsp;przykład oprogramowanie <a href="/philosophy/categories.html#PublicDomainSoftware">public domain</a> (oprogramowanie, które nie podlega prawu autorskiemu) jest wolne, ale&nbsp;każdy może stworzyć jego zmodyfikowaną, objętą restrykcyjną licencją wersję. Podobnie wiele wolnych programów jest chronionych prawami autorskimi, ale&nbsp;rozpowszechnianych na&nbsp;prostych, mało restrykcyjnych licencjach, które dopuszczają tworzenie zmodyfikowanych, zastrzeżonych wersji.

note: type: Content of: <div><p>
en: The paradigmatic example of this problem is the X Window System.  Developed at MIT, and released as free software with a permissive license, it was soon adopted by various computer companies.  They added X to their proprietary Unix systems, in binary form only, and covered by the same nondisclosure agreement.  These copies of X were no more free software than Unix was.
pl: Wzorcowym przykładem tego problemu jest X Window System. Stworzony na&nbsp;MIT i&nbsp;opublikowany jako wolne oprogramowanie z&nbsp;liberalną licencją, szybko został zaadaptowany przez różne firmy komputerowe. Dodały one X-y &ndash; ale&nbsp;tylko w&nbsp;postaci binarnej &ndash; do&nbsp;swoich zastrzeżonych systemów uniksowych i&nbsp;objęły je tą samą umową o nieujawnianiu. Te kopie X-ów nie były już bardziej wolne, niż sam Unix.

note: type: Content of: <div><p>
en: The developers of the X Window System did not consider this a problem&mdash;they expected and intended this to happen.  Their goal was not freedom, just &ldquo;success,&rdquo; defined as &ldquo;having many users.&rdquo; They did not care whether these users had freedom, only that they should be numerous.
pl: Twórcy X Window System nie uważali tego za&nbsp;problem &ndash; oczekiwali i&nbsp;chcieli, by tak się właśnie stało. Ich celem nie była wolność, ale&nbsp;&bdquo;sukces&rdquo; definiowany jako &bdquo;dotarcie do&nbsp;wielu użytkowników&rdquo;. Nie dbali o to, czy&nbsp;ci użytkownicy mają wolność, tylko o to, by ich było wielu.

note: type: Content of: <div><p>
en: This led to a paradoxical situation where two different ways of counting the amount of freedom gave different answers to the question, &ldquo;Is this program free?&rdquo; If you judged based on the freedom provided by the distribution terms of the MIT release, you would say that X was free software.  But if you measured the freedom of the average user of X, you would have to say it was proprietary software.  Most X users were running the proprietary versions that came with Unix systems, not the free version.
pl: To doprowadziło do&nbsp;paradoksalnej sytuacji, w&nbsp;której dwa różne sposoby mierzenia ilości wolności dawały różne odpowiedzi na&nbsp;pytanie &bdquo;Czy ten program jest wolny?&rdquo;. Gdyby sądzić według wolności, którą zapewniają warunki dystrybucji edycji z&nbsp;MIT, można by powiedzieć, że&nbsp;X-y są wolnym oprogramowaniem. Ale&nbsp;gdyby mierzyć wolność przeciętnego użytkownika X-ów okazałoby się, że&nbsp;jest to oprogramowanie zastrzeżone. Większość użytkowników X-ów używała bowiem jego zastrzeżonych wersji dostarczanych z&nbsp;Uniksami, a&nbsp;nie wolnej wersji.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Copyleft and the GNU GPL
pl: Copyleft i&nbsp;GNU GPL

note: type: Content of: <div><p>
en: The goal of GNU was to give users freedom, not just to be popular.  So we needed to use distribution terms that would prevent GNU software from being turned into proprietary software.  The method we use is called &ldquo;copyleft&rdquo;&#8239;<a href="#ft3">[3]</a>.
pl: Celem GNU jest dać użytkownikom wolność, a&nbsp;nie tylko być popularnym. Dlatego&nbsp;potrzebowaliśmy takich warunków dystrybucji, które zapobiegłyby przekształceniu oprogramowania GNU w&nbsp;prawnie zastrzeżone. Metoda, której użyliśmy, nazywa się &bdquo;copyleft&rdquo;&nbsp;<a href="#ft3">[3]</a>.

note: type: Content of: <div><p>
en: Copyleft uses copyright law, but flips it over to serve the opposite of its usual purpose: instead of a means for restricting a program, it becomes a means for keeping the program free.
pl: Copyleft korzysta z&nbsp;prawa autorskiego, ale&nbsp;wywraca je do&nbsp;góry nogami, żeby służyło innemu niż zazwyczaj celowi: prawo, zamiast być narzędziem służącym do&nbsp;przekształcenia oprogramowania w&nbsp;prywatną własność, staje się narzędziem służącym do&nbsp;zachowania wolności programu.

note: type: Content of: <div><p>
en: The central idea of copyleft is that we give everyone permission to run the program, copy the program, modify the program, and distribute modified versions&mdash;but not permission to add restrictions of their own.  Thus, the crucial freedoms that define &ldquo;free software&rdquo; are guaranteed to everyone who has a copy; they become inalienable rights.
pl: Centralną koncepcją copyleftu jest to, że&nbsp;dajemy każdemu prawo do&nbsp;uruchamiania programu, kopiowania programu, modyfikowania programu, oraz&nbsp;rozprowadzana zmodyfikowanych wersji &ndash; ale&nbsp;nie prawo do&nbsp;dodawania własnych obostrzeń. W&nbsp;ten sposób te podstawowe wolności, które czynią oprogramowanie wolnym, są gwarantowane dla każdego, kto ma jego kopię; stają się prawami niezbywalnymi.

note: type: Content of: <div><p>
en: For an effective copyleft, modified versions must also be free.  This ensures that work based on ours becomes available to our community if it is published.  When programmers who have jobs as programmers volunteer to improve GNU software, it is copyleft that prevents their employers from saying, &ldquo;You can't share those changes, because we are going to use them to make our proprietary version of the program.&rdquo;
pl: Żeby copyleft był efektywny także zmodyfikowane wersje muszą być wolne. To gwarantuje, że&nbsp;praca oparta na&nbsp;naszej pracy będzie po&nbsp;publikacji dostępna dla naszej społeczności. Kiedy programiści, zarabiający na&nbsp;życie jako programiści, rozwijają oprogramowanie GNU, to właśnie copyleft powstrzymuje ich pracodawców od&nbsp;powiedzenia: &bdquo;Nie możesz dzielić się tymi poprawkami, bo&nbsp;chcemy ich użyć w&nbsp;naszej, prawnie zastrzeżonej wersji tego programu&rdquo;.

note: type: Content of: <div><p>
en: The requirement that changes must be free is essential if we want to ensure freedom for every user of the program.  The companies that privatized the X Window System usually made some changes to port it to their systems and hardware.  These changes were small compared with the great extent of X, but they were not trivial.  If making changes were an excuse to deny the users freedom, it would be easy for anyone to take advantage of the excuse.
pl: Wymóg, by także zmiany były wolne, jest niezbędny jeśli chcemy zapewnić wolność każdemu użytkownikowi programu. Firmy, które prywatyzują X Window System zazwyczaj wprowadzają jakieś poprawki, żeby dostosować go swojego sprzętu i&nbsp;systemów. Te poprawki są niewielkie w&nbsp;porównaniu z&nbsp;wielkim rozmiarem X-ów, ale&nbsp;nie są błahe. Gdyby wprowadzanie zmian było pretekstem do&nbsp;odmówienia użytkownikowi wolności, łatwo byłoby każdemu nadużywać tej wymówki.

note: type: Content of: <div><p>
en: A related issue concerns combining a free program with nonfree code.  Such a combination would inevitably be nonfree; whichever freedoms are lacking for the nonfree part would be lacking for the whole as well.  To permit such combinations would open a hole big enough to sink a ship.  Therefore, a crucial requirement for copyleft is to plug this hole: anything added to or combined with a copylefted program must be such that the larger combined version is also free and copylefted.
pl: Z&nbsp;tym związany jest problem łączenia wolnych programów z&nbsp;nie-wolnym kodem. Taka kombinacja byłaby nieuchronnie nie-wolna; wszystkich wolności, których brakuje w&nbsp;nie-wolnej części, brakowałoby także całości. Zgoda na&nbsp;takie połączenia wyrwałaby w&nbsp;kadłubie dziurę wystarczająco dużą, by zatonął cały statek. Dlatego&nbsp;kardynalnym zadaniem copyleftu jest zatkanie takiej dziury: dodawanie czy&nbsp;łączenie z&nbsp;programem copyleftowym musi być dokonane w&nbsp;taki sposób, by całość także była wolna i&nbsp;wydana na&nbsp;zasadach copyleftu.

note: type: Content of: <div><p>
en: The specific implementation of copyleft that we use for most GNU software is the GNU General Public License, or GNU GPL for short.  We have other kinds of copyleft that are used in specific circumstances.  GNU manuals are copylefted also, but use a much simpler kind of copyleft, because the complexity of the GNU GPL is not necessary for manuals&#8239;<a href="#ft4">[4]</a>.
pl: Charakterystycznym zastosowaniem copyleftu, którego używamy najczęściej dla oprogramowania GNU, jest Powszechna Licencja Publiczna GNU [GNU General Public License], w&nbsp;skrócie GNU GPL. Mamy także inne rodzaje copyleftu, których używamy w&nbsp;wyjątkowych warunkach. Instrukcje obsługi GNU także są copyleftowane, ale&nbsp;do tego celu używamy znacznie prostszego rodzaju copyleftu, ponieważ&nbsp;dla instrukcji obsługi nie jest konieczna cała złożoność GNU GPL&nbsp;<a href="#ft4">[4]</a>.

note: type: Content of: <div><h3>
en: The Free Software Foundation
pl: Fundacja Wolnego Oprogramowania (Free Software Foundation)

note: type: Content of: <div><p>
en: As interest in using Emacs was growing, other people became involved in the GNU project, and we decided that it was time to seek funding once again to support the development of the GNU operating system.  So in 1985 I brought in friends who cared about the goal, and created the <a href="https://www.fsf.org/">Free Software Foundation</a> (FSF), a tax-exempt charity for free software development.  The FSF also took over the Emacs tape distribution business; later it extended this by adding other free software (both GNU and non-GNU) to the tape, and by selling free (freedom-respecting) manuals as well.
pl: W&nbsp;miarę jak rosło zainteresowanie Emacsem, w&nbsp;projekt GNU angażowali się coraz to nowi ludzie. W&nbsp;końcu zdecydowaliśmy, że&nbsp;czas ponownie poszukać źródeł finansowania na&nbsp;rozwój systemu operacyjnego GNU. Dlatego&nbsp;w roku 1985 zebraliśmy przyjaciół, którym cel był bliski sercu i&nbsp;stworzyliśmy <a href="https://www.fsf.org/">Fundację wolnego oprogramowania</a> (Free Software Foundation), zwolnioną z&nbsp;podatku instytucję na&nbsp;rzecz rozwoju wolnego oprogramowania. FSF przejęła także dystrybucję taśm z&nbsp;Emacsem; później rozszerzyła tę działalność o rozprowadzanie innego wolnego oprogramowania (zarówno GNU jak i&nbsp;nie-GNU), a&nbsp;także sprzedaż wolnych (czyli szanujących wolność) instrukcji obsługi.

note: type: Content of: <div><p>
en: Most of the FSF's income used to come from sales of copies of free software and of other related services (CD-ROMs of source code, CD-ROMs with binaries, nicely printed manuals, all with the freedom to redistribute and modify), and Deluxe Distributions (distributions for which we built the whole collection of software for the customer's choice of platform).  Today the FSF still <a href="https://shop.fsf.org/"> sells manuals and other gear</a>, but it gets the bulk of its funding from members' dues.  You can join the FSF at <a href="https://my.fsf.org/join">fsf.org</a>.
pl: Historycznie większość przychodów FSF pochodziła ze sprzedaży kopii programów i&nbsp;związanych z&nbsp;tym innych usług (CD-ROM-y z&nbsp;kodem źródłowym, CD-ROM-y z&nbsp;programami, ładnie wydrukowane instrukcje, wszystkie z&nbsp;prawem do&nbsp;rozpowszechniania i&nbsp;modyfikacji), a&nbsp;także Dystrybucje Delux (na które składa się cały zestaw programów skompilowanych przez nas na&nbsp;platformę wybraną przez nabywcę). Dziś FSF nadal <a href="https://shop.fsf.org/">sprzedaje podręczniki i&nbsp;inne zabawki</a>, ale&nbsp;większość przychodów pochodzi z&nbsp;opłat członkowskich. Możecie przyłączyć się do&nbsp;FSF na&nbsp;stronie <a href="https://fsf.org/join">fsf.org</a>.

note: type: Content of: <div><p>
en: Free Software Foundation employees have written and maintained a number of GNU software packages.  Two notable ones are the C library and the shell.  The GNU C library is what every program running on a GNU/Linux system uses to communicate with Linux.  It was developed by a member of the Free Software Foundation staff, Roland McGrath.  The shell used on most GNU/Linux systems is BASH, the Bourne Again SHell&#8239;<a href="#ft5">[5]</a>, which was developed by FSF employee Brian Fox.
pl: Pracownicy Fundacji wolnego oprogramowania napisali i&nbsp;utrzymywali wiele pakietów oprogramowania GNU. Dwa najbardziej znane to biblioteka C oraz&nbsp;powłoka (shell). Biblioteka C GNU jest czymś, czego używa każdy program uruchomiony pod&nbsp;systemem GNU/Linux do&nbsp;komunikacji z&nbsp;Linuksem. Została stworzona przez członka Fundacji wolnego oprogramowania, Rolanda McGratha. Powłoka używana na&nbsp;większości systemów GNU/Linux to <abbr title="Bourne Again Shell">BASH</abbr>, Bourne Again Shell&nbsp;<a href="#ft5">[5]</a>, którą stworzył pracownik FSF Brian Fox.

note: type: Content of: <div><p>
en: We funded development of these programs because the GNU Project was not just about tools or a development environment.  Our goal was a complete operating system, and these programs were needed for that goal.
pl: Sfinansowaliśmy powstanie tych programów, ponieważ&nbsp;projekt GNU nie składa się wyłącznie z&nbsp;narzędzi czy&nbsp;środowiska pracy. Naszym celem był kompletny system operacyjny, a&nbsp;te programy były niezbędne do&nbsp;jego stworzenia.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Free software support
pl: Wsparcie dla wolnego oprogramowania

note: type: Content of: <div><p>
en: The free software philosophy rejects a specific widespread business practice, but it is not against business.  When businesses respect the users' freedom, we wish them success.
pl: Filozofia wolnego oprogramowania odrzuca szeroko stosowane praktyki biznesowe, ale&nbsp;nie jest przeciwko biznesowi. Jeśli biznes respektuje wolność użytkowników, życzymy mu sukcesu.

note: type: Content of: <div><p>
en: Selling copies of Emacs demonstrates one kind of free software business.  When the FSF took over that business, I needed another way to make a living.  I found it in selling services relating to the free software I had developed.  This included teaching, for subjects such as how to program GNU Emacs and how to customize GCC, and software development, mostly porting GCC to new platforms.
pl: Sprzedaż kopii Emacsa to przykład jednego ze sposobów działania w&nbsp;biznesie wolnego oprogramowania. Kiedy FSF przejęła tę działalność, potrzebowałem innych sposobów na&nbsp;zarobienie pieniędzy na&nbsp;życie. Sposobem tym okazało się sprzedawanie usług związanych z&nbsp;rozwijanym przeze mnie oprogramowaniem GNU. W&nbsp;tym zawierały się szkolenia z&nbsp;tematów takich jak programowanie na&nbsp;GNU Emacs, czy&nbsp;dostosowanie GCC do&nbsp;konkretnych potrzeb użytkownika, a&nbsp;także rozwój programów, głównie implementacja GCC na&nbsp;nowe platformy.

note: type: Content of: <div><p>
en: Today each of these kinds of free software business is practiced by a number of corporations.  Some distribute free software collections on CD-ROM; others sell support at levels ranging from answering user questions, to fixing bugs, to adding major new features.  We are even beginning to see free software companies based on launching new free software products.
pl: Dziś każda z&nbsp;tych gałęzi biznesu wolnego oprogramowania jest zajęta przez szereg korporacji. Niektórzy sprzedają zestawy wolnego oprogramowania na&nbsp;CD-ROM-ach, inni sprzedają wsparcie techniczne różnego poziomu, począwszy od&nbsp;odpowiadania na&nbsp;pytania użytkowników, poprzez&nbsp;poprawianie błędów, a&nbsp;skończywszy na&nbsp;dodawaniu nowych, istotnych funkcji. Obserwujemy nawet powstawanie firm informatycznych, które bazują na&nbsp;wypuszczaniu nowych produktów wolnego oprogramowania.

note: type: Content of: <div><p>
en: Watch out, though&mdash;a number of companies that associate themselves with the term &ldquo;open source&rdquo; actually base their business on nonfree software that works with free software.  These are not free software companies, they are proprietary software companies whose products tempt users away from freedom.  They call these programs &ldquo;value-added packages,&rdquo; which shows the values they would like us to adopt: convenience above freedom.  If we value freedom more, we should call them &ldquo;freedom-subtracted&rdquo; packages.
pl: Uważajcie jednak, bo&nbsp;szereg firm, które reklamują się w&nbsp;powiązaniu z&nbsp;terminem &bdquo;open source&rdquo; w&nbsp;rzeczywistości opiera swoje interesy na&nbsp;niewolnym oprogramowaniu, które tylko współpracuje z&nbsp;wolnym oprogramowaniem. To nie są firmy wolnego oprogramowania. To są firmy oprogramowania prawnie zastrzeżonego, których produkty odciągają użytkowników od&nbsp;wolności. Oni nazywają je produktami z&nbsp;&bdquo;wartością dodaną&rdquo; [&bdquo;value-added packages&rdquo;], co odzwierciedla wartości, jakie chcieliby, byśmy przyjęli: udogodnienia ponad wolnością. Jeśli jednak&nbsp;wyżej cenimy sobie wolność, powinniśmy nazwać je raczej produktami z&nbsp;&bdquo;odebraną wolnością&rdquo;.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Technical goals
pl: Osiągnięcia techniczne

note: type: Content of: <div><p>
en: The principal goal of GNU is to be free software.  Even if GNU had no technical advantage over Unix, it would have a social advantage, allowing users to cooperate, and an ethical advantage, respecting the user's freedom.
pl: Najważniejszym zadaniem stojącym przed GNU było po&nbsp;prostu &bdquo;być wolnym oprogramowaniem&rdquo;. Nawet jeśli GNU nie miałoby technicznej przewagi nad&nbsp;Uniksem, miałoby przewagę społeczną, gdyż pozwala ono użytkownikom na&nbsp;współpracę, oraz&nbsp;przewagę moralną, poprzez&nbsp;przestrzeganie zasad wolności użytkownika.

note: type: Content of: <div><p>
en: But it was natural to apply the known standards of good practice to the work&mdash;for example, dynamically allocating data structures to avoid arbitrary fixed size limits, and handling all the possible 8-bit codes wherever that made sense.
pl: Ale&nbsp;było rzeczą naturalną użycie podczas tworzenia GNU znanych i&nbsp;dobrze działających standardów &ndash; takich jak dynamiczna alokacja struktur danych, żeby uniknąć arbitralnych stałych rozmiarów danych, czy&nbsp;obsługa wszystkich możliwych 8-bitowych znaków, gdzie tylko miało to sens.

note: type: Content of: <div><p>
en: In addition, we rejected the Unix focus on small memory size, by deciding not to support 16-bit machines (it was clear that 32-bit machines would be the norm by the time the GNU system was finished), and to make no effort to reduce memory usage unless it exceeded a megabyte.  In programs for which handling very large files was not crucial, we encouraged programmers to read an entire input file into core, then scan its contents without having to worry about I/O.
pl: Na&nbsp;dodatek odrzuciliśmy uniksowe podejście skupiające się na&nbsp;minimalnym zużyciu pamięci, decydując, że&nbsp;system nie będzie obsługiwać maszyn 16-bitowych (było jasne, że&nbsp;w momencie, gdy system GNU zostanie ukończony, standardem będą maszyny 32-bitowe), oraz&nbsp;że nie będziemy się starać redukować zużycia pamięci, dopóki nie przekroczy ono wielkości jednego megabajta. Przy programach, dla których obsługiwanie bardzo dużych plików nie było szczególnie istotne, zachęcaliśmy programistów do&nbsp;załadowania pliku do&nbsp;jądra w&nbsp;całości, żeby uzyskać dostęp do&nbsp;jego zawartości bez&nbsp;obaw o ograniczenia wejścia-wyjścia.

note: type: Content of: <div><p>
en: These decisions enabled many GNU programs to surpass their Unix counterparts in reliability and speed.
pl: Dzięki tym decyzjom wiele programów GNU jest szybsza i&nbsp;stabilniejsza od&nbsp;swoich uniksowych odpowiedników.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Donated computers
pl: Podarowane komputery

note: type: Content of: <div><p>
en: As the GNU Project's reputation grew, people began offering to donate machines running Unix to the project.  These were very useful, because the easiest way to develop components of GNU was to do it on a Unix system, and replace the components of that system one by one.  But they raised an ethical issue: whether it was right for us to have a copy of Unix at all.
pl: Reputacja projektu GNU rosła i&nbsp;w związku z&nbsp;tym znaleźli się ludzie, którzy zaoferowali komputery pracujące pod&nbsp;Unix-em jako dar dla projektu. Były one bardzo użyteczne, bo&nbsp;najłatwiejszym sposobem rozwijania komponentów GNU było robienie tego na&nbsp;systemie Uniksowym, i&nbsp;zastępowanie jego komponentów jeden po&nbsp;drugim. Ale&nbsp;to podniosło problem etyczny: czy&nbsp;posiadanie przez nas kopii Unix-a w&nbsp;ogóle było w&nbsp;porządku?

note: type: Content of: <div><p>
en: Unix was (and is) proprietary software, and the GNU Project's philosophy said that we should not use proprietary software.  But, applying the same reasoning that leads to the conclusion that violence in self defense is justified, I concluded that it was legitimate to use a proprietary package when that was crucial for developing a free replacement that would help others stop using the proprietary package.
pl: Unix był (i jest) oprogramowaniem prawnie zastrzeżonym, a&nbsp;filozofia projektu GNU mówi, że&nbsp;nie powinniśmy korzystać z&nbsp;oprogramowania prawnie zastrzeżonego. Tym niemniej, przyjmując to samo rozumowanie, które mówi, że&nbsp;przemoc jest usprawiedliwiona w&nbsp;obronie koniecznej, doszedłem do&nbsp;wniosku, że&nbsp;uzasadnione jest użycie prawnie zastrzeżonego pakietu, jeśli jest to konieczne do&nbsp;stworzenia jego wolnego odpowiednika, który pomógłby ludziom w&nbsp;zaprzestaniu korzystania z&nbsp;zastrzeżonych pakietów.

note: type: Content of: <div><p>
en: But, even if this was a justifiable evil, it was still an evil.  Today we no longer have any copies of Unix, because we have replaced them with free operating systems.  If we could not replace a machine's operating system with a free one, we replaced the machine instead.
pl: Nawet jeśli było to zło usprawiedliwione, to ciągle było złem. Dziś nie mamy już żadnych kopii Uniksa, gdyż zastąpiliśmy je wolnymi systemami operacyjnymi. A&nbsp;jeśli nie mogliśmy wymienić systemu operacyjnego maszyny na&nbsp;wolnym system, to wymienialiśmy maszynę.

note: type: Content of: <div><h3>
en: The GNU Task List
pl: Lista zadań GNU

note: type: Content of: <div><p>
en: As the GNU Project proceeded, and increasing numbers of system components were found or developed, eventually it became useful to make a list of the remaining gaps.  We used it to recruit developers to write the missing pieces.  This list became known as the GNU Task List.  In addition to missing Unix components, we listed various other useful software and documentation projects that, we thought, a truly complete system ought to have.
pl: Projekt GNU rozwijał się, wzrastała liczba opracowanych lub&nbsp;znalezionych przez nas komponentów, i&nbsp;w końcu okazało się, że&nbsp;dobrze by było zrobić listę brakujących ogniw. Korzystaliśmy z&nbsp;niej przy namawianiu nowych programistów do&nbsp;napisania brakujących elementów. Ta lista stała się znana jako &bdquo;GNU Task List&rdquo; (Lista zadań GNU). Oprócz brakujących składników Uniksa na&nbsp;liście znalazły się także inne użyteczne programy oraz&nbsp;dokumentacja projektu, którą &ndash; jak sądziliśmy &ndash; każdy naprawdę kompletny system powinien posiadać.

note: type: Content of: <div><p>
en: Today&#8239;<a href="#ft6">[6]</a>, hardly any Unix components are left in the GNU Task List&mdash;those jobs had been done, aside from a few inessential ones.  But the list is full of projects that some might call &ldquo;applications.&rdquo; Any program that appeals to more than a narrow class of users would be a useful thing to add to an operating system.
pl: Dziś&nbsp;<a href="#ft6">[6]</a> niemal wszystkie komponenty Uniksa zniknęły z&nbsp;Listy zadań GNU. Ta praca już została wykonana, poza kilkoma nieistotnymi. Ale&nbsp;lista jest pełna projektów, które można by nazwać &bdquo;aplikacjami&rdquo;. Każdy program, który jest atrakcyjny nie tylko dla wąskiej grupy użytkowników, jest rzeczą na&nbsp;tyle użyteczną, by włączyć go do&nbsp;systemu operacyjnego.

note: type: Content of: <div><p>
en: Even games are included in the task list&mdash;and have been since the beginning.  Unix included games, so naturally GNU should too.  But compatibility was not an issue for games, so we did not follow the list of games that Unix had.  Instead, we listed a spectrum of different kinds of games that users might like.
pl: Nawet gry znajdują się na&nbsp;liście zadań &ndash; i&nbsp;znajdowały się na&nbsp;niej od&nbsp;początku. Unix zawierał gry, więc&nbsp;także GNU powinien je zawierać. Kompatybilność nie jest problemem w&nbsp;przypadku gier, dlatego&nbsp;nie kopiowaliśmy tych dostępnych w&nbsp;Uniksie. W&nbsp;zamian zamieściliśmy szereg gier różnych rodzajów, które użytkownikom mogłyby się spodobać.

note: type: Content of: <div><h3>
en: The GNU Lesser GPL
pl: Mniejsze GNU GPL (The GNU Lesser GPL)

note: type: Content of: <div><p>
en: The GNU C library uses a special kind of copyleft called the GNU Lesser General Public License&#8239;<a href="#ft7">[7]</a>, which gives permission to link proprietary software with the library.  Why make this exception?
pl: Biblioteka GNU C jest opublikowana na&nbsp;specjalnych warunkach copyleft, nazwanego GNU Lesser General Public License (Mniejsza Powszechna Licencja Publiczna GNU)&nbsp;<a href="#ft7">[7]</a>, która zezwala na&nbsp;łączenie oprogramowania prawnie zastrzeżonego z&nbsp;tą biblioteką. Czemu służy to odstępstwo od&nbsp;reguły?

note: type: Content of: <div><p>
en: It is not a matter of principle; there is no principle that says proprietary software products are entitled to include our code.  (Why contribute to a project predicated on refusing to share with us?)  Using the LGPL for the C library, or for any library, is a matter of strategy.
pl: To nie jest kwestia zasad, bo&nbsp;nie ma zasady mówiącej, że&nbsp;oprogramowanie prawnie zastrzeżone ma prawo zawierać nasz kod. (Po co pracować na&nbsp;rzecz projektu, który z&nbsp;pewnością odmówi podzielenia się z&nbsp;nami?). Korzystanie z&nbsp;LGPL dla biblioteki C, albo&nbsp;dla każdej innej biblioteki, jest kwestią strategii.

note: type: Content of: <div><p>
en: The C library does a generic job; every proprietary system or compiler comes with a C library.  Therefore, to make our C library available only to free software would not have given free software any advantage&mdash;it would only have discouraged use of our library.
pl: Biblioteka C wykonuje pracę ogólną; każdy prawnie zastrzeżony system operacyjny czy&nbsp;kompilator zawiera bibliotekę C. Dlatego&nbsp;udostępnienie je wyłącznie dla społeczności wolnego oprogramowania nie dałoby wolnemu oprogramowaniu żadnej przewagi &ndash; zniechęciłoby tylko innych do&nbsp;korzystania z&nbsp;naszej biblioteki.

note: type: Content of: <div><p>
en: One system is an exception to this: on the GNU system (and this includes GNU/Linux), the GNU C library is the only C library.  So the distribution terms of the GNU C library determine whether it is possible to compile a proprietary program for the GNU system.  There is no ethical reason to allow proprietary applications on the GNU system, but strategically it seems that disallowing them would do more to discourage use of the GNU system than to encourage development of free applications.  That is why using the Lesser GPL is a good strategy for the C library.
pl: Jest jeden wyjątek: na&nbsp;systemie GNU (a to oznacza także GNU/Linux) biblioteka GNU C jest jedyną biblioteką C. Dlatego&nbsp;warunki dystrybucji biblioteki GNU C określają, czy&nbsp;będzie możliwa kompilacja programu prawnie zastrzeżonego na&nbsp;system GNU. Nie ma etycznych powodów, dla których należałoby zezwolić na&nbsp;uruchamianie zastrzeżonego oprogramowania na&nbsp;systemach GNU, ale&nbsp;ze strategicznego punktu widzenia zabranianie tego bardziej zniechęcałoby do&nbsp;używania systemu GNU, niż zachęcałoby do&nbsp;rozwijania wolnych aplikacji. Dlatego&nbsp;stosowanie właśnie Mniejsze GNU GPL dla biblioteki GNU C uważamy za&nbsp;dobrą strategię.

note: type: Content of: <div><p>
en: For other libraries, the strategic decision needs to be considered on a case-by-case basis.  When a library does a special job that can help write certain kinds of programs, then releasing it under the GPL, limiting it to free programs only, is a way of helping other free software developers, giving them an advantage against proprietary software.
pl: Każdorazowo dla innych bibliotek strategiczna decyzja musi być podjęta. Jeśli biblioteka wykonuje specjalną pracę, pomocną przy pisaniu konkretnego rodzaju programów, wówczas opublikowanie jej na&nbsp;warunkach GPL powoduje, że&nbsp;mogą z&nbsp;niej korzystać wyłącznie wolne programy. W&nbsp;ten sposób wspiera się innych twórców wolnego oprogramowania, zwiększając ich przewagę wobec oprogramowania prawnie zastrzeżonego.

note: type: Content of: <div><p>
en: Consider GNU Readline, a library that was developed to provide command-line editing for BASH.  Readline is released under the ordinary GNU GPL, not the Lesser GPL.  This probably does reduce the amount Readline is used, but that is no loss for us.  Meanwhile, at least one useful application has been made free software specifically so it could use Readline, and that is a real gain for the community.
pl: Rozważmy GNU Readline &ndash; bibliotekę, która została utworzona, żeby umożliwić edycję wiersza poleceń dla BASH. Readline jest opublikowana na&nbsp;zasadach zwykłej GPL, a&nbsp;nie Mniejszej GPL. To prawdopodobnie powoduje rzadsze używanie Readline, co nie jest dla nas żadną stratą. Jak dotąd co najmniej jedna użyteczna aplikacja została uczyniona wolnym oprogramowaniem tylko po&nbsp;to, by mogła korzystać z&nbsp;Readline, a&nbsp;to jest wymierny zysk dla społeczności.

note: type: Content of: <div><p>
en: Proprietary software developers have the advantages money provides; free software developers need to make advantages for each other.  I hope some day we will have a large collection of GPL-covered libraries that have no parallel available to proprietary software, providing useful modules to serve as building blocks in new free software, and adding up to a major advantage for further free software development.
pl: Twórcy oprogramowania prawnie zastrzeżonego mają przewagę, którą dają im pieniądze; przewagą twórców wolnego oprogramowania jest to, że&nbsp;wspierają się nawzajem. Mam nadzieję, że&nbsp;kiedyś będziemy mieli dużą liczbę bibliotek udostępnionych na&nbsp;warunkach GPL, które nie będą miały odpowiedników dostępnych w&nbsp;oprogramowaniu zastrzeżonym. Będą one użytecznymi modułami służącymi do&nbsp;budowy nowych wolnych programów, dającymi znaczne korzyści w&nbsp;dalszym rozwoju wolnego oprogramowania.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Scratching an itch?
pl: Czuły punkt?

note: type: Content of: <div><p>
en: Eric Raymond says that &ldquo;Every good work of software starts by scratching a developer's personal itch.&rdquo; Maybe that happens sometimes, but many essential pieces of GNU software were developed in order to have a complete free operating system.  They come from a vision and a plan, not from impulse.
pl: Eric Raymond powiedział, że&nbsp;&bdquo;tworzenie każdego dobrego programu zaczyna się od&nbsp;poruszenia czułego punktu programisty&rdquo;. Może i&nbsp;zdarza się to czasami, ale&nbsp;wiele istotnych części GNU zostało utworzonych tylko po&nbsp;to, żeby stworzyć kompletny wolny system operacyjny. Ich źródło leży w&nbsp;wizji i&nbsp;planie pracy, a&nbsp;nie twórczym impulsie.

note: type: Content of: <div><p>
en: For example, we developed the GNU C library because a Unix-like system needs a C library, BASH because a Unix-like system needs a shell, and GNU tar because a Unix-like system needs a tar program.  The same is true for my own programs&mdash;the GNU C compiler, GNU Emacs, GDB and GNU Make.
pl: Na&nbsp;przykład Bibliotekę GNU C stworzyliśmy, bo&nbsp;każdy podobny do&nbsp;Uniksa system potrzebuje biblioteki C. BASH powstał, bo&nbsp;system potrzebuje powłoki, a&nbsp;GNU tar, bo&nbsp;system potrzebuje programu tar. To samo dotyczy moich własnych programów &ndash; kompilatora GNU C, GNU Emacsa, GDB i&nbsp;GNU Make.

note: type: Content of: <div><p>
en: Some GNU programs were developed to cope with specific threats to our freedom.  Thus, we developed gzip to replace the Compress program, which had been lost to the community because of the <abbr title="Lempel-Ziv-Welch">LZW</abbr> patents.  We found people to develop LessTif, and more recently started <abbr title="GNU Network Object Model Environment">GNOME</abbr> and Harmony, to address the problems caused by certain proprietary libraries (see below).  We are developing the GNU Privacy Guard to replace popular nonfree encryption software, because users should not have to choose between privacy and freedom.
pl: Niektóre programy GNU powstały, by poradzić sobie ze specyficznymi ograniczeniami naszej wolności. Na&nbsp;przykład gzip powstał, żeby zastąpić program Compress, który przepadł dla społeczności z&nbsp;powodu patentów na&nbsp;kompresję <abbr title="Lempel-Ziv-Welch">LZW</abbr>. Znaleźli się ludzie, którzy stworzyli LessTif, a&nbsp;ostatnio także <abbr title="GNU Network Object Model Environment">GNOME</abbr> i&nbsp;Harmony, żeby ominąć kłopoty z&nbsp;pewnymi zastrzeżonymi bibliotekami (zobacz poniżej). Rozwijamy GNU Privacy Guard, która ma zastąpić popularne, nie-wolne oprogramowanie szyfrujące, bo&nbsp;użytkownicy nie powinni być zmuszeni do&nbsp;wyboru pomiędzy wolnością a&nbsp;prywatnością.

note: type: Content of: <div><p>
en: Of course, the people writing these programs became interested in the work, and many features were added to them by various people for the sake of their own needs and interests.  But that is not why the programs exist.
pl: Oczywiście, ludzie piszący te programy zaangażowali się w&nbsp;swoją pracę, i&nbsp;wiele funkcji dodali, aby&nbsp;zaspokoić swoje własne potrzeby i&nbsp;interesy. Ale&nbsp;to nie jest powodem, dla którego programy te powstały.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Unexpected developments
pl: Nieoczekiwany rozwój

note: type: Content of: <div><p>
en: At the beginning of the GNU Project, I imagined that we would develop the whole GNU system, then release it as a whole.  That is not how it happened.
pl: Kiedy rozpoczynaliśmy projekt GNU wyobrażałem sobie, że&nbsp;stworzymy cały system GNU, a&nbsp;następnie opublikujemy go jako całość. Tak się jednak&nbsp;nie stało.

note: type: Content of: <div><p>
en: Since each component of the GNU system was implemented on a Unix system, each component could run on Unix systems long before a complete GNU system existed.  Some of these programs became popular, and users began extending them and porting them&mdash;to the various incompatible versions of Unix, and sometimes to other systems as well.
pl: Ponieważ&nbsp;każdy komponent GNU był tworzony na&nbsp;systemie uniksowym, to także każdy komponent mógł być pod&nbsp;Uniksem uruchamiany, na&nbsp;długo przed powstaniem kompletnego systemu GNU. Niektóre z&nbsp;tych programów stały się popularne, a&nbsp;użytkownicy rozpoczęli ich przenoszenie na&nbsp;różne, niekompatybilne ze sobą wersje Uniksa, a&nbsp;czasem także na&nbsp;inne systemy.

note: type: Content of: <div><p>
en: The process made these programs much more powerful, and attracted both funds and contributors to the GNU Project.  But it probably also delayed completion of a minimal working system by several years, as GNU developers' time was put into maintaining these ports and adding features to the existing components, rather than moving on to write one missing component after another.
pl: Dzięki temu programy te stały się o wiele potężniejsze, i&nbsp;przyciągały zarówno sponsorów, jak i&nbsp;kolejnych twórców systemu GNU. Prawdopodobnie jednak&nbsp;równocześnie o szereg lat opóźniło ukończenie minimalnej wersji działającego systemu, jako że&nbsp;swój czas twórcy GNU raczej poświęcali wspieraniu implementacji na&nbsp;różne platformy oraz&nbsp;dodawaniu dodatkowych opcji do&nbsp;istniejących komponentów, zamiast na&nbsp;pisaniu, jednego po&nbsp;drugim, kolejnych brakujących elementów.

note: type: Content of: <div><h3>
en: The GNU Hurd
pl: GNU Hurd

note: type: Content of: <div><p>
en: By 1990, the GNU system was almost complete; the only major missing component was the kernel.  We had decided to implement our kernel as a collection of server processes running on top of Mach.  Mach is a microkernel developed at Carnegie Mellon University and then at the University of Utah; the GNU Hurd is a collection of servers (i.e., a herd of GNUs) that run on top of Mach, and do the various jobs of the Unix kernel.  The start of development was delayed as we waited for Mach to be released as free software, as had been promised.
pl: W&nbsp;roku 1990 system GNU był niemal kompletny. Jedynym większym brakującym składnikiem było jądro. Zdecydowaliśmy się zaimplementować nasze jądro jako zestaw procesów uruchamianych na&nbsp;Machu. Mach to mikrojądro opracowane w&nbsp;Carnegie Mellon University, a&nbsp;później na&nbsp;Uniwersytecie Utah; GNU Hurd jest zbiorem serwerów-demonów (czyli &bdquo;hordą gnu&rdquo;), które uruchamiają się na&nbsp;Machu i&nbsp;wykonują zadania jądra uniksowego. Prace nad&nbsp;Hurdem zostały opóźnione, bo&nbsp;czekaliśmy na&nbsp;obiecaną publikację Macha jako wolnego oprogramowania.

note: type: Content of: <div><p>
en: One reason for choosing this design was to avoid what seemed to be the hardest part of the job: debugging a kernel program without a source-level debugger to do it with.  This part of the job had been done already, in Mach, and we expected to debug the Hurd servers as user programs, with GDB.  But it took a long time to make that possible, and the multithreaded servers that send messages to each other have turned out to be very hard to debug.  Making the Hurd work solidly has stretched on for many years.
pl: Jedną z&nbsp;przyczyn wyboru takiej właśnie architektury była chęć uniknięcia tego, co wydawało się najtrudniejszą częścią pracy: debugowanie jądra przy braku debuggera poziomu źródła. Ta część pracy była już wykonana w&nbsp;Machu. Oczekiwaliśmy, że&nbsp;będziemy mogli debugować serwery Hurda jako programy przestrzeni użytkownika, za&nbsp;pomocą GDB. Ale&nbsp;minęło wiele czasu, zanim stało się to możliwe, a&nbsp;wielowątkowe serwery, które wysyłają wiadomości do&nbsp;siebie nawzajem okazały się bardzo trudne do&nbsp;debugowania. Uczynienie Hurda zdolnym do&nbsp;stabilnej pracy przeciągnęło się o wiele lat.

note: type: Content of: <div><p>
en: The GNU kernel was not originally supposed to be called the Hurd.  Its original name was Alix&mdash;named after the woman who was my sweetheart at the time.  She, a Unix system administrator, had pointed out how her name would fit a common naming pattern for Unix system versions; as a joke, she told her friends, &ldquo;Someone should name a kernel after me.&rdquo; I said nothing, but decided to surprise her with a kernel named Alix.
pl: Jądro systemu GNU oryginalnie nie miało nazywać się Hurd. Jego pierwszą nazwą było Alix &ndash; od&nbsp;imienia kobiety, która była wtedy moją miłością. Była administratorem systemu uniksowego. Kiedyś zwróciła uwagę, że&nbsp;jej imię pasuje do&nbsp;zwyczajowej konwencji nazewniczej systemów uniksowych; w&nbsp;żartach powiedziała przyjaciołom: &bdquo;Ktoś powinien nazwać moim imieniem jądro systemu&rdquo;. Nic nie powiedziałem, ale&nbsp;postanowiłem zrobić jej niespodziankę nazywając jądro Alix.

note: type: Content of: <div><p>
en: It did not stay that way.  Michael (now Thomas) Bushnell, the main developer of the kernel, preferred the name Hurd, and redefined Alix to refer to a certain part of the kernel&mdash;the part that would trap system calls and handle them by sending messages to Hurd servers.
pl: Tak się jednak&nbsp;nie stało. Michael (obecnie Thomas) Bushnell, główny twórca jądra, optował za&nbsp;nazwą Hurd, i&nbsp;przedefiniował nazwę Alix &ndash; miała odtąd oznaczać pewną część jądra, część, która miała przechwytywać wywołania systemowe i&nbsp;obsługiwać je, wysyłając komunikaty do&nbsp;serwerów HURD-a.

note: type: Content of: <div><p>
en: Later, Alix and I broke up, and she changed her name; independently, the Hurd design was changed so that the C library would send messages directly to servers, and this made the Alix component disappear from the design.
pl: W&nbsp;końcu Alix i&nbsp;ja rozstaliśmy się, a&nbsp;ona zmieniła imię. Niezależnie od&nbsp;tego projekt Hurda zmienił się tak, że&nbsp;biblioteka C wysyłała komunikaty bezpośrednio do&nbsp;serwerów, a&nbsp;to uczyniło element Alix zbędnym.

note: type: Content of: <div><p>
en: But before these things happened, a friend of hers came across the name Alix in the Hurd source code, and mentioned it to her.  So she did have the chance to find a kernel named after her.
pl: Ale&nbsp;zanim się to wszystko wydarzyło, jej znajomy natknął się na&nbsp;imię Alix w&nbsp;kodzie źródłowym Hurda i&nbsp;wspomniał jej o tym. Tak że&nbsp;nazwa ta spełniła swoją rolę.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Linux and GNU/Linux
pl: Linux i&nbsp;GNU/Linux

note: type: Content of: <div><p>
en: The GNU Hurd is not suitable for production use, and we don't know if it ever will be.  The capability-based design has problems that result directly from the flexibility of the design, and it is not clear whether solutions exist.
pl: GNU Hurd nie jest jeszcze gotowy do&nbsp;użytku i&nbsp;nie wiemy czy&nbsp;kiedykolwiek będzie. Ponieważ&nbsp;jest zaprojektowane z&nbsp;celem łatwego dostosowania, są problemy bezpośrednio wynikające z&nbsp;tej elastyczności. Nie wiemy czy&nbsp;istnieją rozwiązania tych problemów.

note: type: Content of: <div><p>
en: Fortunately, another kernel is available.  In 1991, Linus Torvalds developed a Unix-compatible kernel and called it Linux.  It was proprietary at first, but in 1992, he made it free software; combining Linux with the not-quite-complete GNU system resulted in a complete free operating system.  (Combining them was a substantial job in itself, of course.)  It is due to Linux that we can actually run a version of the GNU system today.
pl: Na&nbsp;szczęście jest dostępne inne jądro. W&nbsp;roku 1991 Linus Torvalds stworzył jądro kompatybilne z&nbsp;Uniksem i&nbsp;nazwał je Linux. Na&nbsp;początku było oprogramowaniem własnościowym, ale&nbsp;w roku 1992 zmienił na&nbsp;wolne oprogramowanie. Połączenie Linuksa z&nbsp;nie-całkiem-gotowym systemem GNU zaowocowało stworzeniem kompletnego wolnego systemu operacyjnego (połączenie ich było, oczywiście, istotną pracą samą w&nbsp;sobie). To dzięki Linuksowi możemy już teraz korzystać z&nbsp;systemu GNU.

note: type: Content of: <div><p>
en: We call this system version <a href="/gnu/linux-and-gnu.html"> GNU/Linux</a>, to express its composition as a combination of the GNU system with Linux as the kernel.  Please don't fall into the practice of calling the whole system &ldquo;Linux,&rdquo; since that means attributing our work to someone else.  Please <a href="/gnu/gnu-linux-faq.html"> give us equal mention</a>.
pl: Nazywamy tę wersję systemu <a href="/gnu/linux-and-gnu.html">GNU/Linux</a> aby&nbsp;wyrazić, że&nbsp;to połączenie systemu GNU z&nbsp;Linuksem jako jądro. Prosimy abyście nie popadali w&nbsp;nazywanie całego systemu &bdquo;Linux&rdquo;, ponieważ&nbsp;to przypisywanie naszej pracy komuś innemu. Prosimy <a href="/gnu/gnu-linux-faq.html">traktować nas równo</a>.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Challenges in our future
pl: Wyzwania w&nbsp;naszej przyszłości

note: type: Content of: <div><p>
en: We have proved our ability to develop a broad spectrum of free software.  This does not mean we are invincible and unstoppable.  Several challenges make the future of free software uncertain; meeting them will require steadfast effort and endurance, sometimes lasting for years.  It will require the kind of determination that people display when they value their freedom and will not let anyone take it away.
pl: Dowiedliśmy naszej zdolności do&nbsp;stworzenia szerokiego spektrum wolnego oprogramowania. Ale&nbsp;to nie znaczy, że&nbsp;jesteśmy niepokonani i&nbsp;niepowstrzymani. Szereg zagrożeń czyni przyszłość wolnego oprogramowania niepewną; stawienie im czoła wymagać będzie wysiłków i&nbsp;wytrwałości, obliczonych na&nbsp;całe lata. Wymagać będzie tego rodzaju determinacji, którą ludzie okazują gdy cenią swoją wolność i&nbsp;nie pozwolą nikomu jej sobie odebrać.

note: type: Content of: <div><p>
en: The following four sections discuss these challenges.
pl: Następne cztery rozdziały omawiają te zagrożenia.

note: type: Content of: <div><h4>
en: Secret hardware
pl: Tajemnice sprzętu

note: type: Content of: <div><p>
en: Hardware manufacturers increasingly tend to keep hardware specifications secret.  This makes it difficult to write free drivers so that Linux and XFree86 can support new hardware.  We have complete free systems today, but we will not have them tomorrow if we cannot support tomorrow's computers.
pl: Producenci sprzętu coraz częściej mają zwyczaj utrzymywania w&nbsp;tajemnicy jego specyfikacji. To utrudnia pisanie wolnych sterowników, dzięki którym Linux i&nbsp;XFree86 mogłyby z&nbsp;nim współpracować. Mamy kompletnie wolne systemy operacyjne dzisiaj, ale&nbsp;nie będziemy ich mieli w&nbsp;przyszłości, jeśli nie będą obsługiwać komputerów jutra.

note: type: Content of: <div><p>
en: There are two ways to cope with this problem.  Programmers can do reverse engineering to figure out how to support the hardware.  The rest of us can choose the hardware that is supported by free software; as our numbers increase, secrecy of specifications will become a self-defeating policy.
pl: Są dwa sposoby na&nbsp;rozwiązanie tego problemu. Programiści mogą uprawiać &bdquo;inżynierię wsteczną&rdquo;, żeby odkryć, jak działa sprzęt. Reszta z&nbsp;nas może wybierać tylko ten sprzęt, który jest obsługiwany przez wolne oprogramowanie; w&nbsp;miarę jak będzie nas przybywać, utrzymywanie specyfikacji w&nbsp;tajemnicy stanie się polityką samobójczą.

note: type: Content of: <div><p>
en: Reverse engineering is a big job; will we have programmers with sufficient determination to undertake it? Yes&mdash;if we have built up a strong feeling that free software is a matter of principle, and nonfree drivers are intolerable.  And will large numbers of us spend extra money, or even a little extra time, so we can use free drivers? Yes, if the determination to have freedom is widespread&#8239;<a href="#ft8">[8]</a>.
pl: Inżynieria wsteczna jest ciężką pracą; czy&nbsp;znajdą się programiści wystarczająco zdeterminowani, żeby ją udźwignąć? Tak, jeśli tylko zbudujemy silne przekonanie, że&nbsp;wolne oprogramowanie jest kwestią zasad, a&nbsp;nie-wolne sterowniki są nie do&nbsp;zaakceptowania. Czy&nbsp;większość z&nbsp;nas wyda dodatkowe pieniądze lub&nbsp;choćby poświęci więcej czasu, żebyśmy mogli korzystać z&nbsp;wolnych sterowników? Tak, jeśli determinacja, żeby być wolnym będzie powszechna&nbsp;<a href="#ft8">[8]</a>.

note: type: Content of: <div><h4>
en: Nonfree libraries
pl: Nie-wolne biblioteki

note: type: Content of: <div><p>
en: A nonfree library that runs on free operating systems acts as a trap for free software developers.  The library's attractive features are the bait; if you use the library, you fall into the trap, because your program cannot usefully be part of a free operating system.  (Strictly speaking, we could include your program, but it won't <em>run</em> with the library missing.)  Even worse, if a program that uses the proprietary library becomes popular, it can lure other unsuspecting programmers into the trap.
pl: Niewolna biblioteka stosowana w&nbsp;wolnym systemie operacyjnym działa jak pułapka na&nbsp;twórców wolnego oprogramowania. Atrakcyjne funkcje biblioteki są przynętą, ale&nbsp;jeśli użyjecie jej, wpadniecie w&nbsp;pułapkę, bo&nbsp;Wasz program nie będzie mógł być użyteczny jako część wolnego systemu operacyjnego. (Dokładnie rzecz biorąc, będziemy mogli dołączyć do&nbsp;systemu Wasz program, ale&nbsp;nie będzie <em>działał</em> bez&nbsp;biblioteki). Co gorsza program, który korzysta z&nbsp;prawnie zastrzeżonej biblioteki, może zwabić w&nbsp;pułapkę innych, niczego nie podejrzewających programistów, jeśli stanie się popularny.

note: type: Content of: <div><p>
en: The first instance of this problem was the Motif toolkit, back in the 80s.  Although there were as yet no free operating systems, it was clear what problem Motif would cause for them later on.  The GNU Project responded in two ways: by asking individual free software projects to support the free X Toolkit widgets as well as Motif, and by asking for someone to write a free replacement for Motif.  The job took many years; LessTif, developed by the Hungry Programmers, became powerful enough to support most Motif applications only in 1997.
pl: Pierwszym przypadkiem tego problemu był w&nbsp;latach 80. zestaw narzędzi Motif. Choć&nbsp;nie było wtedy jeszcze wolnych systemów operacyjnych, stało się jasne jakie problemy sprawi Motif w&nbsp;przyszłości. Projekt GNU odpowiedział na&nbsp;dwa sposoby: prosząc poszczególne projekty wolnego oprogramowania, żeby obsługiwały, prócz występujących w&nbsp;Motifie, także składniki interfejsu użytkownika pochodzące z&nbsp;wolnego zestawu narzędziowego X-ów oraz&nbsp;wzywając do&nbsp;napisania wolnego programu, który mógłby go zastąpić. Ta praca zajęła wiele lat; LessTif, stworzony przez grupę Hungry Programmers [Głodni Programiści], dopiero w&nbsp;roku 1997 stał się wystarczająco rozbudowany dla większości programów dotychczas korzystających ze składników Motifa.

note: type: Content of: <div><p>
en: Between 1996 and 1998, another nonfree <abbr title="Graphical User Interface">GUI</abbr> toolkit library, called Qt, was used in a substantial collection of free software, the desktop <abbr title="K Desktop Environment">KDE</abbr>.
pl: W&nbsp;latach 1996–98 w&nbsp;ważnym zestawie wolnego oprogramowania, desktopie <abbr title="K Desktop Environment">KDE</abbr>, używano innego nie-wolnego zestawu narzędzi <abbr title="Graphical User Interface">GUI</abbr> (Graficznego Interfejsu Użytkownika), biblioteki o nazwie Qt.

note: type: Content of: <div><p>
en: Free GNU/Linux systems were unable to use KDE, because we could not use the library.  However, some commercial distributors of GNU/Linux systems who were not strict about sticking with free software added KDE to their systems&mdash;producing a system with more capabilities, but less freedom.  The KDE group was actively encouraging more programmers to use Qt, and millions of new &ldquo;Linux users&rdquo; had never been exposed to the idea that there was a problem in this.  The situation appeared grim.
pl: Wolne systemy GNU/Linux nie mogły korzystać z&nbsp;KDE, ponieważ&nbsp;nie mogliśmy korzystać z&nbsp;tej biblioteki. Tym niemniej niektóre komercyjne dystrybucje systemu GNU/Linux, które nie były tak zasadnicze w&nbsp;kwestii wolności oprogramowania, dodawały KDE do&nbsp;swoich systemów &ndash; dając użytkownikom system z&nbsp;większymi możliwościami, ale&nbsp;mniejszą wolnością. Grupa KDE aktywnie zachęcała innych programistów do&nbsp;używania Qt, a&nbsp;miliony nowych &bdquo;użytkowników Linuksa&rdquo; nigdy nie zostały uświadomione, że&nbsp;z tym problem. Sytuacja wydawała się ponura.

note: type: Content of: <div><p>
en: The free software community responded to the problem in two ways: GNOME and Harmony.
pl: Społeczność wolnego oprogramowania odpowiedziała na&nbsp;ten problem na&nbsp;dwa sposoby: tworząc GNOME i&nbsp;Harmony.

note: type: Content of: <div><p>
en: GNOME, the GNU Network Object Model Environment, is GNU's desktop project.  Started in 1997 by Miguel de Icaza, and developed with the support of Red Hat Software, GNOME set out to provide similar desktop facilities, but using free software exclusively.  It has technical advantages as well, such as supporting a variety of languages, not just C++.  But its main purpose was freedom: not to require the use of any nonfree software.
pl: GNOME [GNU Network Object Model Environment] jest projektem desktopu GNU. Rozpoczął go w&nbsp;roku 1997 Miguel de Icaza, a&nbsp;rozwijany był z&nbsp;pomocą firmy Red Hat Software. GNOME został stworzony, żeby oferować podobne udogodnienia desktopu, ale&nbsp;przy wykorzystaniu wyłącznie wolnego oprogramowania. Miał także techniczną przewagę: wspierał wiele różnych języków programowania, a&nbsp;nie tylko C++. Ale&nbsp;jego głównym przeznaczeniem była zagwarantowanie wolności: nie zmuszał do&nbsp;korzystania z&nbsp;niewolnego oprogramowania.

note: type: Content of: <div><p>
en: Harmony is a compatible replacement library, designed to make it possible to run KDE software without using Qt.
pl: Harmony jest kompatybilną biblioteką zastępczą, zaprojektowaną, żeby dało się uruchamiać oprogramowanie KDE bez&nbsp;korzystania z&nbsp;Qt.

note: type: Content of: <div><p>
en: In November 1998, the developers of Qt announced a change of license which, when carried out, should make Qt free software.  There is no way to be sure, but I think that this was partly due to the community's firm response to the problem that Qt posed when it was nonfree.  (The new license is inconvenient and inequitable, so it remains desirable to avoid using Qt&#8239;<a href="#ft9">[9]</a>.)
pl: W&nbsp;październiku 1998 twórcy Qt ogłosili zmianę licencji, która, kiedy zostanie dokonana, powinna uczynić Qt wolnym oprogramowaniem. Nie ma sposobu, żeby się upewnić, ale&nbsp;myślę, że&nbsp;w dużej mierze było to spowodowane zdecydowaną postawą społeczności wobec problemu, jaki przedstawiała sobą Qt, kiedy nie była wolna. (Nowa licencja jest niedogodna i&nbsp;niesprawiedliwa, dlatego&nbsp;rozsądne jest dalsze unikanie Qt&nbsp;<a href="#ft9">[9]</a>.)

note: type: Content of: <div><p>
en: How will we respond to the next tempting nonfree library? Will the whole community understand the need to stay out of the trap? Or will many of us give up freedom for convenience, and produce a major problem? Our future depends on our philosophy.
pl: W&nbsp;jaki sposób zareagujemy na&nbsp;następna ponętną, ale&nbsp;niewolną bibliotekę? Czy&nbsp;cała społeczność zrozumie potrzebę trzymania się z&nbsp;dala od&nbsp;pułapki? Czy&nbsp;może wielu z&nbsp;nas poświęci wolność dla wygody, tworząc przy okazji poważny problem? Nasza przyszłość zależy od&nbsp;naszej filozofii.

note: type: Content of: <div><h4>
en: Software patents
pl: Patenty na&nbsp;oprogramowanie

note: type: Content of: <div><p>
en: The worst threat we face comes from software patents, which can put algorithms and features off limits to free software for up to twenty years.  The LZW compression algorithm patents were applied for in 1983, and we still cannot release free software to produce proper compressed <abbr title="Graphics Interchange Format">GIF</abbr>&#8239;<a href="#ft10">[10]</a>.  In 1998, a free program to produce <abbr title="MPEG-1 Audio Layer 3">MP3</abbr> compressed audio was removed from distribution under threat of a patent suit&#8239;<a href="#ft11">[11]</a>.
pl: Największym zagrożeniem, z&nbsp;jakim mamy do&nbsp;czynienia, są patenty na&nbsp;oprogramowanie, które mogą odsunąć algorytm czy&nbsp;funkcjonalność poza zasięg wolnego oprogramowania nawet na&nbsp;20 lat. Wniosek na&nbsp;patent na&nbsp;algorytm kompresji LZW został złożony w&nbsp;roku 1983, a&nbsp;my ciągle nie możemy opublikować wolnego programu do&nbsp;tworzenia poprawnie skompresowanych <abbr title="Graphics Interchange Format">GIF</abbr>-ów&nbsp;<a href="#ft10">[10]</a>. W&nbsp;roku 1998 wolny program do&nbsp;tworzenia skompresowanych plików audio <abbr title="MPEG-1 Audio Layer 3">MP3</abbr> został wycofany z&nbsp;dystrybucji pod&nbsp;groźbą procesu o naruszenie patentu&nbsp;<a href="#ft11">[11]</a>.

note: type: Content of: <div><p>
en: There are ways to cope with patents: we can search for evidence that a patent is invalid, and we can look for alternative ways to do a job.  But each of these methods works only sometimes; when both fail, a patent may force all free software to lack some feature that users want.  After a long wait, the patents expire, but what will we do until then?
pl: Są sposoby na&nbsp;radzenie sobie z&nbsp;patentami: możemy szukać dowodów na&nbsp;to, że&nbsp;patent jest nieważny, możemy też szukać alternatywnych sposobów na&nbsp;wykonanie pracy. Każda z&nbsp;tych metod działa tylko czasami; jeśli i&nbsp;jedno i&nbsp;drugie zawiedzie, patent może spowodować, że&nbsp;pewnych funkcji, potrzebnych użytkownikom, będzie brakować we wszystkich wolnych programach. Po&nbsp;długim czekaniu patenty się przedawnią, ale&nbsp;co zrobimy w&nbsp;międzyczasie?

note: type: Content of: <div><p>
en: Those of us who value free software for freedom's sake will stay with free software anyway.  We will manage to get work done without the patented features.  But those who value free software because they expect it to be technically superior are likely to call it a failure when a patent holds it back.  Thus, while it is useful to talk about the practical effectiveness of the &ldquo;bazaar&rdquo; model of development, and the reliability and power of some free software, we must not stop there.  We must talk about freedom and principle.
pl: Ci z&nbsp;nas, którzy cenią sobie wolne oprogramowanie ze względu na&nbsp;wolność, jaką ono daje, tak czy&nbsp;inaczej pozostaną przy wolnym oprogramowaniu. Zdołamy wykonać naszą pracę bez&nbsp;opatentowanych funkcji. Ale&nbsp;ci, którzy cenią wolne oprogramowanie, bo&nbsp;oczekują, że&nbsp;będzie ono technicznie doskonalsze, sytuację taką nazwą defektem. Dlatego, choć&nbsp;jest rzeczą pożyteczną rozmawianie o praktycznej efektywności &bdquo;modelu bazaru&rdquo; metody rozwoju oprogramowania oraz&nbsp;solidności i&nbsp;sile niektórych wolnych programów, ale&nbsp;nie możemy się na&nbsp;tym zatrzymać. Musimy rozmawiać o wolności i&nbsp;zasadach.

note: type: Content of: <div><h4>
en: Free documentation
pl: Wolna dokumentacja

note: type: Content of: <div><p>
en: The biggest deficiency in our free operating systems is not in the software&mdash;it is the lack of good free manuals that we can include in our systems.  Documentation is an essential part of any software package; when an important free software package does not come with a good free manual, that is a major gap.  We have many such gaps today.
pl: Największa wada naszych wolnych systemów operacyjnych nie leży w&nbsp;oprogramowaniu &ndash; jest nią brak dobrych, wolnych podręczników, które moglibyśmy dołączyć do&nbsp;naszych systemów. Dokumentacja jest istotną częścią każdej paczki wolnego oprogramowania; jeśli ważny pakiet wolnego oprogramowania nie zawiera dobrej, wolnej instrukcji obsługi, to jest to poważna luka. Mamy dziś wiele takich luk.

note: type: Content of: <div><p>
en: Free documentation, like free software, is a matter of freedom, not price.  The criterion for a free manual is pretty much the same as for free software: it is a matter of giving all users certain freedoms.  Redistribution (including commercial sale) must be permitted, online and on paper, so that the manual can accompany every copy of the program.
pl: Wolna dokumentacja, podobnie jak wolne oprogramowanie, to kwestia wolności, a&nbsp;nie ceny. Kryteria dla wolnych podręczników są bardzo podobne do&nbsp;tych, jakie stosujemy przy wolnym oprogramowaniu: to kwestia nadania wszystkim użytkownikom pewnych wolności. Redystrybucja (włączając w&nbsp;to sprzedaż dla zysku) musi być dozwolona, zarówno on-line, jak i&nbsp;na papierze, tak żeby każdej kopii programu mógł towarzyszyć podręcznik.

note: type: Content of: <div><p>
en: Permission for modification is crucial too.  As a general rule, I don't believe that it is essential for people to have permission to modify all sorts of articles and books.  For example, I don't think you or I are obliged to give permission to modify articles like this one, which describe our actions and our views.
pl: Zezwolenie na&nbsp;modyfikacje także jest bardzo ważne. Zasadniczo nie wierzę, żeby była istotna możliwość nanoszenia przez ludzi zmian do&nbsp;wszelkiego rodzaju tekstów czy&nbsp;książek. Nie sądzę, żebyście Wy czy&nbsp;ja byli zobowiązani do&nbsp;zezwalania na&nbsp;modyfikowanie artykułów takich jak ten, który opisuje nasze działania i&nbsp;nasze poglądy.

note: type: Content of: <div><p>
en: But there is a particular reason why the freedom to modify is crucial for documentation for free software.  When people exercise their right to modify the software, and add or change its features, if they are conscientious they will change the manual, too&mdash;so they can provide accurate and usable documentation with the modified program.  A nonfree manual, which does not allow programmers to be conscientious and finish the job, does not fill our community's needs.
pl: Ale&nbsp;jest szczególna przyczyna, dla której wolność do&nbsp;modyfikacji jest krytyczna dla dokumentacji wolnego oprogramowania. Kiedy ludzie egzekwują prawo do&nbsp;modyfikacji programów, do&nbsp;dodawania albo&nbsp;zmiany ich funkcji, to jeśli są konsekwentni zmienią także instrukcje &ndash; aby&nbsp;wraz ze zmodyfikowanym programem dostarczyć właściwą i&nbsp;użyteczną dokumentację. Podręcznik, który nie zezwala programiście na&nbsp;bycie konsekwentnym i&nbsp;zakończenie pracy, nie zaspokaja potrzeb naszej społeczności.

note: type: Content of: <div><p>
en: Some kinds of limits on how modifications are done pose no problem.  For example, requirements to preserve the original author's copyright notice, the distribution terms, or the list of authors, are OK.  It is also no problem to require modified versions to include notice that they were modified, even to have entire sections that may not be deleted or changed, as long as these sections deal with nontechnical topics.  These kinds of restrictions are not a problem because they don't stop the conscientious programmer from adapting the manual to fit the modified program.  In other words, they don't block the free software community from making full use of the manual.
pl: Niektóre rodzaje ograniczeń określających sposób nanoszenia zmian nie przedstawiają sobą problemu. Na&nbsp;przykład wymogi zachowania oryginalnej noty praw autorskich autora, warunków rozpowszechniania, czy&nbsp;też listy autorów są w&nbsp;porządku. Nie jest także kłopotem wymóg, by modyfikowana wersja zawierała adnotacje o dokonanych modyfikacjach, ani&nbsp;to, że&nbsp;dokument zawiera całe rozdziały, których nie wolno ani&nbsp;usunąć, ani&nbsp;zmienić, o ile rozdziały te dotyczą tematów nietechnicznych. Tego rodzaju ograniczenia nie są problemem, bo&nbsp;nie powstrzymują one konsekwentnego programisty od&nbsp;adaptacji podręcznika tak, aby&nbsp;pasował do&nbsp;zmodyfikowanego programu. Innymi słowy, nie przeszkadzają one społeczności wolnego oprogramowania w&nbsp;pełnym wykorzystaniu podręcznika.

note: type: Content of: <div><p>
en: However, it must be possible to modify all the <em>technical</em> content of the manual, and then distribute the result in all the usual media, through all the usual channels; otherwise, the restrictions do obstruct the community, the manual is not free, and we need another manual.
pl: Konieczne jest jednak, żeby można było modyfikować całą &bdquo;techniczną&rdquo; zawartość podręcznika, a&nbsp;następnie rozpowszechniać ją na&nbsp;wszystkie zwykłe sposoby, poprzez&nbsp;wszystkie kanały dystrybucji; jeśli ograniczenia będą blokować społeczność, to podręcznik nie będzie wolny, a&nbsp;my będziemy potrzebować innego.

note: type: Content of: <div><p>
en: Will free software developers have the awareness and determination to produce a full spectrum of free manuals? Once again, our future depends on philosophy.
pl: Czy&nbsp;twórcy wolnego oprogramowania mają świadomość i&nbsp;determinację wystarczającą, żeby stworzyć pełen zakres wolnych podręczników? Raz jeszcze: nasza przyszłość zależy od&nbsp;naszej filozofii.

note: type: Content of: <div><h3>
en: We must talk about freedom
pl: Musimy mówić o wolności

note: type: Content of: <div><p>
en: Estimates today are that there are ten million users of GNU/Linux systems such as Debian GNU/Linux and Red Hat &ldquo;Linux.&rdquo; Free software has developed such practical advantages that users are flocking to it for purely practical reasons.
pl: Szacuje się, że&nbsp;jest dzisiaj dziesięć milionów użytkowników systemów GNU/Linux takich jak Debian GNU/Linux czy&nbsp;Red Hat &bdquo;Linux&rdquo;. Wolne oprogramowanie ma tyle praktycznych zalet, że&nbsp;użytkownicy zwracają się ku niemu z&nbsp;powodów czysto praktycznych.

note: type: Content of: <div><p>
en: The good consequences of this are evident: more interest in developing free software, more customers for free software businesses, and more ability to encourage companies to develop commercial free software instead of proprietary software products.
pl: Dobre konsekwencje tego faktu są ewidentne: więcej zainteresowanych rozwijaniem wolnego oprogramowania, więcej klientów na&nbsp;rynku wolnego oprogramowania i&nbsp;więcej możliwości do&nbsp;zachęcania firm, żeby rozwijały komercyjne wolne oprogramowanie zamiast prawnie zastrzeżonych produktów informatycznych.

note: type: Content of: <div><p>
en: But interest in the software is growing faster than awareness of the philosophy it is based on, and this leads to trouble.  Our ability to meet the challenges and threats described above depends on the will to stand firm for freedom.  To make sure our community has this will, we need to spread the idea to the new users as they come into the community.
pl: Ale&nbsp;zainteresowanie oprogramowaniem wzrasta szybciej, niż świadomość filozofii, na&nbsp;której jest ono oparte, a&nbsp;to prowadzi do&nbsp;problemów. Nasza zdolność to radzenia sobie z&nbsp;wyzwaniami i&nbsp;zagrożeniami opisanymi powyżej zależy od&nbsp;woli walki o wolność. Żeby upewnić się, że&nbsp;nasza społeczność rzeczywiście ma tę wolę, musimy propagować idee wśród nowych użytkowników, którzy dołączają do&nbsp;naszej społeczności.

note: type: Content of: <div><p>
en: But we are failing to do so: the efforts to attract new users into our community are far outstripping the efforts to teach them the civics of our community.  We need to do both, and we need to keep the two efforts in balance.
pl: To nam się jednak&nbsp;nie udaje: przyciąganie nowych użytkowników do&nbsp;naszej społeczności daleko przewyższyło wysiłki uczenia ich obywatelskich praw, jakimi się rządzimy. Tymczasem musimy robić i&nbsp;jedno, i&nbsp;drugie. Musimy utrzymywać te wysiłki w&nbsp;równowadze.

note: type: Content of: <div><h3>
en: &ldquo;Open Source&rdquo;
pl: &bdquo;Open Source&rdquo;

note: type: Content of: <div><p>
en: Teaching new users about freedom became more difficult in 1998, when a part of the community decided to stop using the term &ldquo;free software&rdquo; and say &ldquo;open source software&rdquo; instead.
pl: Uczenie nowych użytkowników wolności stało się trudniejsze w&nbsp;roku 1998, kiedy część społeczności zadecydowała o zaprzestaniu używania terminu &bdquo;wolne oprogramowanie&rdquo;, w&nbsp;zamian proponując termin &bdquo;otwarte źródło&rdquo; [Open source].

note: type: Content of: <div><p>
en: Some who favored this term aimed to avoid the confusion of &ldquo;free&rdquo; with &ldquo;gratis&rdquo;&mdash;a valid goal.  Others, however, aimed to set aside the spirit of principle that had motivated the free software movement and the GNU Project, and to appeal instead to executives and business users, many of whom hold an ideology that places profit above freedom, above community, above principle.  Thus, the rhetoric of &ldquo;open source&rdquo; focuses on the potential to make high-quality, powerful software, but shuns the ideas of freedom, community, and principle.
pl: Części z&nbsp;tych, którzy faworyzowali ten termin, miała na&nbsp;celu uniknięcie mylenia &bdquo;wolnego&rdquo; z&nbsp;&bdquo;darmowym&rdquo; &ndash; to właściwy cel. Jednak&nbsp;inni chcieli odciąć się od&nbsp;duchowych zasad, jakie stały u&nbsp;podstaw ruchu wolnego oprogramowania i&nbsp;projektu GNU, i&nbsp;w zamian przyciągnąć menedżerów oraz&nbsp;użytkowników biznesowych, z&nbsp;których wielu wyznaje poglądy przedkładające zysk ponad wolność, ponad społeczność i&nbsp;ponad zasady. Dlatego&nbsp;retoryka &bdquo;open source&rdquo; skupia się na&nbsp;możliwościach tworzenia wysokiej jakości, potężnego oprogramowania, i&nbsp;omija idee wolności, społeczności i&nbsp;zasad.

note: type: Content of: <div><p>
en: The &ldquo;Linux&rdquo; magazines are a clear example of this&mdash;they are filled with advertisements for proprietary software that works with GNU/Linux.  When the next Motif or Qt appears, will these magazines warn programmers to stay away from it, or will they run ads for it?
pl: Czasopisma &bdquo;Linuksowe&rdquo; są czystym tego przykładem &ndash; są wypełnione reklamami prawnie zastrzeżonego oprogramowania, które współpracuje z&nbsp;GNU/Linuksem. Kiedy pojawi się następny Motif czy&nbsp;Qt, to czy&nbsp;czasopisma te ostrzegą programistów, by trzymały się od&nbsp;nich z&nbsp;daleka, czy&nbsp;też raczej zamieszczą ich reklamy?

note: type: Content of: <div><p>
en: The support of business can contribute to the community in many ways; all else being equal, it is useful.  But winning their support by speaking even less about freedom and principle can be disastrous; it makes the previous imbalance between outreach and civics education even worse.
pl: Wsparcie biznesu może wzbogacać społeczność na&nbsp;wiele sposobów. Jeśli wszystko inne pozostanie takie samo, jest to przydatne. Ale&nbsp;uzyskiwanie ich wsparcia poprzez&nbsp;przemilczanie kwestii wolności i&nbsp;zasad może być zgubne w&nbsp;skutkach. Pogarsza wspomniany brak równowagi pomiędzy rozpowszechnieniem a&nbsp;obywatelską edukacją.

note: type: Content of: <div><p>
en: &ldquo;Free software&rdquo; and &ldquo;open source&rdquo; describe the same category of software, more or less, but say different things about the software, and about values.  The GNU Project continues to use the term &ldquo;free software,&rdquo; to express the idea that freedom, not just technology, is important.
pl: Terminy &bdquo;Wolne oprogramowanie&rdquo; i&nbsp;&bdquo;open source&rdquo; opisują mniej więcej ten sam rodzaj oprogramowania, ale&nbsp;mówią różne rzeczy o tym oprogramowaniu, oraz&nbsp;o wartościach, jakie są z&nbsp;nim związane. Projekt GNU trzyma się terminu &bdquo;wolne oprogramowanie&rdquo;, żeby wyrazić ideę, że&nbsp;to wolność, a&nbsp;nie tylko technologia, jest istotna.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Try!
pl: Spróbuj!

note: type: Content of: <div><p>
en: Yoda's aphorism (&ldquo;There is no &lsquo;try&rsquo;&rdquo;) sounds neat, but it doesn't work for me.  I have done most of my work while anxious about whether I could do the job, and unsure that it would be enough to achieve the goal if I did.  But I tried anyway, because there was no one but me between the enemy and my city.  Surprising myself, I have sometimes succeeded.
pl: Filozofia Yody (&bdquo;Nie ma próbowania&rdquo;) brzmi nieźle, ale&nbsp;jak dla mnie nie działa. Większość mojej pracy wykonałem niepokojąc się, czy&nbsp;dam radę to zrobić, niepewny, czy&nbsp;jeśli mi się uda, to czy&nbsp;to wystarczy. Ale&nbsp;tak czy&nbsp;siak próbowałem, ponieważ&nbsp;nie było nikogo poza mną pomiędzy wrogiem i&nbsp;bramami mojego miasta. Co zaskakujące dla mnie samego, czasem udawało mi się wygrać.

note: type: Content of: <div><p>
en: Sometimes I failed; some of my cities have fallen.  Then I found another threatened city, and got ready for another battle.  Over time, I've learned to look for threats and put myself between them and my city, calling on other hackers to come and join me.
pl: Czasem ponosiłem porażki; niektóre z&nbsp;moich miast poddały się. Wtedy szukałem następnego zagrożonego posterunku i&nbsp;gotowałem się do&nbsp;następnej bitwy. Z&nbsp;czasem nauczyłem się wypatrywać zagrożeń, stawać u&nbsp;bram miasta pod&nbsp;bronią, wzywając pozostałych hackerów, żeby mnie wsparli.

note: type: Content of: <div><p>
en: Nowadays, often I'm not the only one.  It is a relief and a joy when I see a regiment of hackers digging in to hold the line, and I realize, this city may survive&mdash;for now.  But the dangers are greater each year, and now Microsoft has explicitly targeted our community.  We can't take the future of freedom for granted.  Don't take it for granted! If you want to keep your freedom, you must be prepared to defend it.
pl: Teraz nie jestem jedynym. To ulga i&nbsp;radość widzieć zastępy hackerów okopujących się, by utrzymać pozycje, i&nbsp;zdaję sobie sprawę, że&nbsp;miasto może przetrwać &ndash; przez jakiś czas. Ale&nbsp;zagrożenia są z&nbsp;każdym rokiem większe, a&nbsp;ostatnio Microsoft otwarcie zaatakował naszą społeczność. Nie możemy uznać przyszłości naszej wolności za&nbsp;pewną. Nie uważajmy jej za&nbsp;pewną! Jeśli chcemy zachować naszą wolność, musimy być przygotowani do&nbsp;jej obrony.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Footnotes
pl: Przypisy

note: type: Content of: <div><ol><li>
en: The use of &ldquo;hacker&rdquo; to mean &ldquo;security breaker&rdquo; is a confusion on the part of the mass media.  We hackers refuse to recognize that meaning, and continue using the word to mean someone who loves to program, someone who enjoys playful cleverness, or the combination of the two.  See my article, &ldquo;<a href="https://stallman.org/articles/on-hacking.html">On Hacking</a>.&rdquo;
pl: Użycie słowa &bdquo;hacker&rdquo; w&nbsp;znaczeniu &bdquo;komputerowy włamywacz&rdquo; jest mylne, wina leży tu po&nbsp;stronie mass mediów. My, hackerzy, nie zgadzamy się z&nbsp;takim jego rozumieniem, i&nbsp;dalej używamy terminu hacker rozumianego jako &bdquo;ktoś, kto kocha programować i&nbsp;czerpie przyjemność z&nbsp;tego, że&nbsp;jest w&nbsp;tym dobry&rdquo;. Przeczytajcie mój artykuł &bdquo;<a href="https://stallman.org/articles/on-hacking.html">On Hacking</a>&rdquo; [po angielsku].

note: type: Content of: <div><ol><li>
en: PDP machines were especially conducive to hacking, because they were <a href="https://www.theguardian.com/technology/article/2024/jun/06/reinventing-the-pdp-10"> multipurpose, fully interactive</a> in contrast with large mainframes, and allowed sharing of software and information.
pl: Maszyny PDP były wyjątkowo wygodne w&nbsp;hakowaniu ponieważ&nbsp;były <a href="https://www.theguardian.com/technology/article/2024/jun/06/reinventing-the-pdp-10">wielofunkcyjne, w&nbsp;pełni interaktywne</a> w&nbsp;przeciwieństwie do&nbsp;dużych mainframe-ów i&nbsp;zezwalały na&nbsp;dzielenie się oprogramowaniem i&nbsp;danymi.

note: type: Content of: <div><ol><li>
en: As an Atheist, I don't follow any religious leaders, but I sometimes find I admire something one of them has said.
pl: Jako ateista nie kieruję się wskazaniami żadnego z&nbsp;przywódców religijnych, ale&nbsp;czasem znajduję godnymi podziwu słowa, jakie któryś z&nbsp;nich wypowiedział.

note: type: Content of: <div><ol><li>
en: In 1984 or 1985, Don Hopkins (a very imaginative fellow) mailed me a letter.  <a href="/graphics/copyleft-sticker.html">On the envelope</a> he had written several amusing sayings, including this one: &ldquo;Copyleft&mdash;all rights reversed.&rdquo; I used the word &ldquo;copyleft&rdquo; to name the distribution concept I was developing at the time.
pl: W&nbsp;1984 lub&nbsp;1985 roku Don Hopkins (znajomy obdarzony wielką wyobraźnią) wysłał mi list. <a href="/graphics/copyleft-sticker.html">Na&nbsp;jego kopercie</a> wypisał szereg zabawnych sentencji, między innymi następującą: &bdquo;Copyleft &ndash; all rights reversed&rdquo; [&bdquo;Copyleft &ndash; wszystkie prawa odwrócone&rdquo;]. Użyłem słowa &bdquo;copyleft&rdquo;, żeby nazwać koncepcję dystrybucyjną, jaką rozwijałem w&nbsp;owym czasie.

note: type: Content of: <div><ol><li>
en: We now use the <a href="/licenses/fdl.html">GNU Free Documentation License</a> for documentation.
pl: Obecnie dla dokumentacji stosujemy <a href="/licenses/fdl.html">Licencję GNU Wolnej Dokumentacji</a> [GNU Free Documentation License].

note: type: Content of: <div><ol><li>
en: &ldquo;Bourne Again Shell&rdquo; is a play on the name &ldquo;Bourne Shell,&rdquo; which was the usual shell on Unix.
pl: &bdquo;Bourne Again Shell&rdquo; jest żartem z&nbsp;nazwy &bdquo;Bourne Shell&rdquo;, który jest standardową powłoką uniksową. [Nieprzetłumaczalna gra słów&nbsp;&ndash; w&nbsp;wymowie &bdquo;Bourne Again&rdquo; jest podobne do&nbsp;&bdquo;born again&rdquo;, &bdquo;nowo narodzony&rdquo;, czyli&nbsp;to jest &bdquo;powłoka nowo narodzona&rdquo;.]

note: type: Content of: <div><ol><li>
en: That was written in 1998.  In 2009 we no longer maintain a long task list.  The community develops free software so fast that we can't even keep track of it all.  Instead, we have a list of High Priority Projects, a much shorter list of projects we really want to encourage people to write.
pl: To było napisane w&nbsp;1998 roku. Od&nbsp;2009 już nie utrzymujemy długiej listy zadań. Wolne oprogramowanie jest rozwijane przez społeczność tak szybko, że&nbsp;niemożliwe byłoby wszystko śledzić. W&nbsp;zamian trzymamy listę Projektów o wysokim priorytecie [High Priority Projects]. Jest to krótsza lista projektów, na&nbsp;których nam zależy.

note: type: Content of: <div><ol><li>
en: This license was initially called the GNU Library General Public License, we renamed it to avoid giving the idea that all libraries ought to use it.  See <a href="/philosophy/why-not-lgpl.html">Why you shouldn't use the Lesser GPL for your next library</a> for more information.
pl: Licencja ta początkowo nosiła nazwę GNU Library General Public License [Licencja Publiczna do&nbsp;Bibliotek GNU], ale&nbsp;zmieniliśmy nazwę, żeby nie podsuwała sugestii, że&nbsp;wszystkie biblioteki powinny z&nbsp;niej korzystać. Zobaczcie także tekst &bdquo;<a href="/philosophy/why-not-lgpl.html">Czemu nie powinniście stosować Mniejszego GPL dla kolejnej biblioteki</a>&rdquo; aby&nbsp;się dowiedzieć więcej.

note: type: Content of: <div><ol><li>
en: 2008 note: this issue extends to the BIOS as well.  There is a free BIOS, <a href="https://libreboot.org/">LibreBoot</a> (a distribution of coreboot); the problem is getting specs for machines so that LibreBoot can support them without nonfree &ldquo;blobs.&rdquo;
pl: Notatka z&nbsp;2008 r.: to dotyczy także BIOSu. Jest wolny BIOS, <a href="https://libreboot.org/">LibreBoot</a> (dystrybucja coreboot); głównym wyzwaniem jest zdobyciem specyfikacji maszyn, aby&nbsp;LibreBoot mógł je wspierać bez&nbsp;niewolnych &bdquo;blobów&rdquo;.

note: type: Content of: <div><ol><li>
en: In September 2000, Qt was rereleased under the GNU GPL, which essentially solved this problem.
pl: We wrześniu 2000 Qt została opublikowana na&nbsp;warunkach GNU GPL, co zasadniczo rozwiązało ten problem.

note: type: Content of: <div><ol><li>
en: As of 2009, the GIF patents have expired.
pl: W&nbsp;2009 roku patenty na&nbsp;GIF wygasły.

note: type: Content of: <div><ol><li>
en: As of 2017, the MP3 patents have expired.  Look how long we had to wait.
pl: W&nbsp;2017 roku patenty na&nbsp;MP3 wygasły. Sami widzicie jak długo musieliśmy czekać.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Originally published in the book <cite>Open Sources</cite>.  Richard Stallman was <a href="/philosophy/open-source-misses-the-point.html"> never a supporter of &ldquo;open source&rdquo;</a>, but contributed this article so that the ideas of the free software movement would not be entirely absent from that book.
pl: Pierwotnie opublikowane w&nbsp;książce <cite>Open Sources</cite>. Richard Stallman <a href="/philosophy/open-source-misses-the-point.html">nigdy nie popierał &bdquo;open source&rdquo;</a>, ale&nbsp;napisał ten artykuł aby&nbsp;w książce nie brakowało wzmianki o pomysłach ruchu wolnego oprogramowania.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Please send general FSF &amp; GNU inquiries to <a href="mailto:gnu@gnu.org">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>.  There are also <a href="/contact/">other ways to contact</a> the FSF.  Broken links and other corrections or suggestions can be sent to <a href="mailto:webmasters@gnu.org">&lt;webmasters@gnu.org&gt;</a>.
pl: Wszelkie pytania dotyczące GNU i&nbsp;FSF prosimy kierować na&nbsp;adres <a href="mailto:gnu@gnu.org">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>. Inne metody kontaktu z&nbsp;FSF można znaleźć na&nbsp;stronie <a href="/contact/contact.html">kontakt</a> <br /> Informacje o niedziałających odnośnikach oraz&nbsp;inne poprawki (lub propozycje) prosimy wysyłać na&nbsp;adres <a href="mailto:web-translators@gnu.org">&lt;web-translators@gnu.org&gt;</a>.

note: TRANSLATORS: Ignore the original text in this paragraph, replace it with the translation of these two: We work hard and do our best to provide accurate, good quality translations.  However, we are not exempt from imperfection. Please send your comments and general suggestions in this regard to <a hr
en: Please see the <a href="/server/standards/README.translations.html">Translations README</a> for information on coordinating and contributing translations of this article.
pl: Staramy się, aby&nbsp;tłumaczenia były wierne i&nbsp;wysokiej jakości, ale&nbsp;nie jesteśmy zwolnieni z&nbsp;niedoskonałości. Komentarze odnośnie tłumaczenia polskiego oraz&nbsp;zgłoszenia dotyczące chęci współpracy w&nbsp;tłumaczeniu prosimy kierować na&nbsp;adres <a href="mailto:www-pl-trans@gnu.org">www-pl-trans@gnu.org</a>. <br /> Więcej informacji na&nbsp;temat koordynacji oraz&nbsp;zgłaszania propozycji tłumaczeń artykułów znajdziecie na&nbsp;<a href="/server/standards/README.translations.html">stronie tłumaczeń</a>.

note: type: Content of: <div><p>
en: This page is licensed under a <a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/">Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License</a>.
pl: Ta strona jest dostępna na&nbsp;<a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/deed.pl">licencji Creative Commons Uznanie autorstwa&nbsp;&ndash; Bez&nbsp;utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe</a>.

note: TRANSLATORS: Use space (SPC) as msgstr if you don't want credits. type: Content of: <div><div>
en: *GNUN-SLOT: TRANSLATOR'S CREDITS*
pl: Tłumaczenie: Jaroslaw Lipszyc 2005, Jan Owoc 2011, 2014, 2017, 2021, 2024; poprawki: Wojciech Kotwica 2005, 2006, Jan Owoc 2011, 2012, 2016, 2020, 2023, 2025.

note: timestamp start type: Content of: <div><p>
en: Updated:
pl: Aktualizowane:
