copyright-versus-community.html - en to pl translation catalogue (167 entries)

note: type: Content of: <title>
en: Copyright versus Community in the Age of Computer Networks - GNU Project - Free Software Foundation
pl: Prawo autorskie kontra społeczność w&nbsp;Erze Sieci Komputerowych - Projekt GNU - Fundacja Wolnego Oprogramowania (FSF)

note: type: Content of: <div><h2>
en: Copyright versus Community in the Age of Computer Networks
pl: Prawo autorskie kontra społeczność w&nbsp;Erze Sieci Komputerowych

note: type: Content of: <div><address>
en: by Richard Stallman
pl: Richard Stallman

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Keynote speech at LIANZA conference, Christchurch Convention Centre, 12 October 2009.
pl: Przemówienie inauguracyjne na&nbsp;konferencji LIANZA [Library and Information Association of New Zealand Aotearoa - Stowarzyszenie bibliotekarzy i&nbsp;pracowników informacyjnych Nowej Zelandii] w&nbsp;Christchurch Convention Centre, 12 października 2009.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: There is an <a href="/philosophy/copyright-versus-community-2000.html">older version</a> of this talk, from 2000.
pl: <a href="/philosophy/copyright-versus-community-2000.html">Kliknij tu</a> żeby przeczytać starszą wersję tej przemowy z&nbsp;roku&nbsp;2000.

note: type: Content of: <div><p>
en: <b>BC:&nbsp;</b> Tena koutou, tena koutou, tena koutou katoa.  Today I have the privilege of introducing Richard Stallman, whose keynote speech is being sponsored by the School of Information Management at Victoria University of Wellington.
pl: <b>BC:&nbsp;</b> Tena koutou, tena koutou, tena koutou katoa [Witamy, witamy, witamy was wszystkich]. Dzisiaj mam zaszczyt przedstawić Richarda Stallmana, którego przemowa inauguracyjna sponsorowana jest przez Szkołę Zarządzania Informacją Uniwersytetu Wiktorii w&nbsp;Wellington.

note: type: Content of: <div><p>
en: Richard has been working to promote software freedom for over 25 years.  In 1983 he started the GNU project to develop a free operating system [the GNU system], and in 1985 he set up the Free Software Foundation.  Every time you read or send a message to nz-libs, you use the Mailman software which is part of the GNU project.  So whether you realize it or not, Richard's work has touched all of your lives.
pl: Richard przez przeszło 25 lat pracował na&nbsp;rzecz promocji wolności oprogramowania. W&nbsp;roku 1983 rozpoczął Projekt GNU mający na&nbsp;celu stworzenie wolnego systemu operacyjnego [systemu GNU], a&nbsp;w 1985 utworzył Fundację Wolnego Oprogramowania. Za&nbsp;każdym razem gdy czytacie lub&nbsp;wysyłacie wiadomość do&nbsp;nz-libs, używacie programu Mailman, który jest częścią Projektu GNU. Więc&nbsp;czy zdajecie sobie z&nbsp;tego sprawę, czy&nbsp;nie, praca Richarda miała wpływ na&nbsp;życie was wszystkich.

note: type: Content of: <div><p>
en: I like to describe him as the most influential person most people have never heard of, although he tells me that that cannot possibly be true because it cannot be tested.
pl: Lubię go opisywać jako najbardziej wpływową osobę, o której większość ludzi nigdy nie słyszała, chociaż on sam mówi mi, że&nbsp;to nie może być prawdą ponieważ&nbsp;nie może zostać sprawdzone.

note: type: Content of: <div><p>
en: <b>RMS:&nbsp;</b> We can't tell.
pl: <b>RMS:&nbsp;</b> Nie wiemy tego.

note: type: Content of: <div><p>
en: <b>BC:&nbsp;</b> I said that&mdash;I still like it.  His ideas about software freedom and free access to information were used by Tim Berners-Lee when he created the world's first web server, and in 1999 his musings about a free online encyclopedia inspired Jimmy Wales to set up what is now Wikipedia.
pl: <b>BC:&nbsp;</b> Odparłem, że&nbsp;i tak to lubię. Jego pomysły dotyczące wolności oprogramowania i&nbsp;swobodnego dostępu do&nbsp;informacji zostały wykorzystane przez Tima Bernersa-Lee kiedy tworzył pierwszy na&nbsp;świecie serwer sieciowy, a&nbsp;w 1999 jego rozważania na&nbsp;temat wolnej internetowej encyklopedii zainspirowały Jimmiego Walesa do&nbsp;stworzenia tego co obecnie jest Wikipedią.

note: type: Content of: <div><p>
en: Today Richard will be talking to us about copyright vs community in the age of computer networks, and their implications for libraries.  Richard.
pl: Dzisiaj Richard będzie mówił na&nbsp;temat prawa autorskiego w&nbsp;opozycji do&nbsp;społeczności w&nbsp;erze sieci komputerowych oraz&nbsp;konsekwencjach dla bibliotek. Richard.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: <a href="https://www.defectivebydesign.org/ebooks.html">Join our mailing list about the dangers of e-books</a>.
pl: <a href="https://www.defectivebydesign.org/ebooks.html">Zapiszcie się na&nbsp;naszą listę mailową o zagrożeniach ebookami</a>.

note: type: Content of: <div><p>
en: <b>RMS:&nbsp;</b> I've been in New Zealand for a couple of weeks, and in the North Island it was raining most of the time.  Now I know why they call gumboots &ldquo;Wellingtons.&rdquo; And then I saw somebody who was making chairs and tables out of ponga wood, and he called it fern-iture.  Then we took the ferry to get here, and as soon as we got off, people started mocking and insulting us; but there were no hard feelings, they just wanted to make us really feel Picton.
pl: <b>RMS:&nbsp;</b> Byłem w&nbsp;Nowej Zelandii kilka tygodni, i&nbsp;na Północnej Wyspie przez większość czasu padało. Teraz już wiem dlaczego kalosze nazywa się &bdquo;Wellingtonami&rdquo;. I&nbsp;wtedy zobaczyłem kogoś, kto robił krzesła i&nbsp;stoły z&nbsp;drewna ponga, i&nbsp;nazywał je meblami. Potem wsiedliśmy na&nbsp;prom, żeby tu dotrzeć, a&nbsp;kiedy tylko zeszliśmy z&nbsp;pokładu, ludzie zaczęli szydzić i&nbsp;obrażać nas; ale&nbsp;nie czuliśmy urazy, oni po&nbsp;prostu chcieli dać nam poczuć jak jest w&nbsp;Picton.

note: type: Content of: <div><p>
en: The reason people usually invite me to give speeches is because of my work on free software.  This is not a talk about free software; this talk answers the question whether the ideas of free software extend to other kinds of works.  But in order for that to make sense, I'd better tell you briefly what free software means.
pl: Powodem dla którego ludzie zazwyczaj zapraszają mnie bym dawał przemowy jest moja praca nad&nbsp;wolnym oprogramowaniem. To nie jest przemowa na&nbsp;temat wolnego oprogramowania; ta przemowa odpowiada na&nbsp;pytanie czy&nbsp;idee wolnego oprogramowania rozciągają się na&nbsp;inne rodzaje dzieł. Ale&nbsp;żeby to miało sens, lepiej będzie jeśli krótko opowiem wam co znaczy wolne oprogramowanie.

note: type: Content of: <div><p>
en: Free software is a matter of freedom, not price, so think of &ldquo;free speech,&rdquo; not &ldquo;free beer.&rdquo; Free software is software that respects the user's freedom, and there are four specific freedoms that the user deserves always to have.
pl: Wolne oprogramowanie jest kwestią wolności, nie ceny, więc&nbsp;myślcie o &bdquo;wolności słowa&rdquo;, a&nbsp;nie o &bdquo;darmowym piwie&rdquo;. Wolne oprogramowanie to oprogramowanie, które szanuje wolność użytkownika, a&nbsp;istnieją cztery specyficzne wolności, które zawsze należą się użytkownikowi.

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: Freedom 0 is the freedom to run the program as you wish.
pl: Wolność 0 to wolność do&nbsp;uruchamiania programu w&nbsp;sposób jaki chcecie.

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: Freedom 1 is the freedom to study the source code of the program and change it to make the program do what you wish.
pl: Wolność 1 to wolność do&nbsp;analizowania kodu źródłowego programu i&nbsp;zmieniania go tak by robił to co chcecie.

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: Freedom 2 is the freedom to help your neighbour; that is, the freedom to redistribute copies of the program, exact copies when you wish.
pl: Wolność 2 to wolność do&nbsp;pomagania innym ludziom; oznacza to, wolność do&nbsp;rozpowszechniania kopii programu, wiernych kopi kiedy chcecie.

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: And Freedom 3 is the freedom to contribute to your community.  That's the freedom to publish your modified versions when you wish.
pl: I&nbsp;Wolność 3, to jest wolność do&nbsp;wspomagania waszych społeczności. Wolność do&nbsp;publikowania zmodyfikowanych przez was wersji kiedy tego chcecie.

note: type: Content of: <div><p>
en: If the program gives you these four freedoms then it's free software, which means the social system of its distribution and use is an ethical system, one which respects the user's freedom and the social solidarity of the user's community.  But if one of these freedoms is missing or insufficient, then it's proprietary software, nonfree software, user-subjugating software.  It's unethical.  It's not a contribution to society, it's a power grab.  This unethical practice should not exist; the goal of the free software movement is to put an end to it.  All software should be free, so that all users can be free.
pl: Jeśli program daje wam te cztery wolności, to jest to wolne oprogramowanie, co oznacza, że&nbsp;społeczny system jego redystrybucji i&nbsp;użycia jest systemem etycznym, takim który szanuje wolność użytkownika i&nbsp;społeczną solidarność jego wspólnoty. Ale&nbsp;jeśli jednej z&nbsp;tych wolności brakuje, lub&nbsp;jest niewystarczająca, to jest to oprogramowanie własnościowe, niewolne, nakładające jarzmo na&nbsp;użytkownika. Jest to nieetyczne. Nie stanowi wkładu do&nbsp;wspólnoty, jest zagarnianiem władzy. Ta nieetyczna praktyka nie powinna mieć miejsca; celem ruchu wolnego oprogramowania jest położenie jej kresu. Całe oprogramowanie powinno być wolne, żeby wszyscy użytkownicy mogli być wolni.

note: type: Content of: <div><p>
en: Proprietary software keeps the users divided and helpless: divided, because they're forbidden to share it, and helpless, because they don't have the source code so they can't change it.  They can't even study it to verify what it's really doing to them, and many proprietary programs have malicious features which spy on the user, restrict the user, even back doors to attack the user.
pl: Oprogramowanie własnościowe utrzymuje użytkowników podzielonych i&nbsp;bezbronnych: podzielonych, ponieważ&nbsp;nie wolno im się nim dzielić i&nbsp;bezbronnych, ponieważ&nbsp;nie mając kodu źródłowego nie mogą go zmienić. Nie mogą go nawet przeanalizować, by sprawdzić, co tak na&nbsp;prawdę robi, a&nbsp;wiele programów własnościowych ma złośliwe funkcje, które szpiegują użytkownika, ograniczają go, a&nbsp;nawet umożliwiają ataki na&nbsp;niego.

note: type: Content of: <div><p>
en: For instance, Microsoft Windows has a back door with which Microsoft can forcibly install software changes, without getting permission from the supposed owner of the computer.  You may think it's your computer, but if you've made the mistake of having Windows running in it, then really Microsoft has owned your computer.  Computers need to be defenestrated, which means either throw Windows out of the computer, or throw the computer out the window.
pl: Na&nbsp;przykład Microsoft Windows posiada back door (tylne drzwi), za&nbsp;pomocą których Microsoft może wymusić instalację zmian w&nbsp;oprogramowaniu, bez&nbsp;uzyskania zgody rzekomego właściciela komputera. Może wam się wydawać, że&nbsp;to wasz komputer, ale&nbsp;jeśli popełniliście błąd uruchamiając na&nbsp;nim Windows, to tak na&nbsp;prawdę Microsoft stał się posiadaczem waszego komputera. Komputery powinny podlegać defenestracji, co znaczy albo&nbsp;wyrzućcie Windows z&nbsp;waszego komputera, albo&nbsp;wyrzućcie komputer przez okno (gra słów, windows &ndash; okna).

note: type: Content of: <div><p>
en: But any proprietary software gives the developers unjust power over the users.  Some of the developers abuse this power more, and some abuse it less, but none of them ought to have it.  You deserve to have control of your computing, and not be forcibly dependent on a particular company.  So you deserve free software.
pl: Ale&nbsp;każde oprogramowanie własnościowe daje jego twórcy nieusprawiedliwioną władzę nad&nbsp;użytkownikami. Niektórzy twórcy nadużywają tej władzy bardziej, inni mniej, ale&nbsp;żaden nie powinien jej posiadać. Zasługujecie na&nbsp;to by mieć kontrolę nad&nbsp;waszym komputerem, a&nbsp;nie być siłą uzależniani od&nbsp;określonej firmy. A&nbsp;więc zasługujecie na&nbsp;wolne oprogramowanie.

note: type: Content of: <div><p>
en: At the end of speeches about free software, people sometimes ask whether these same freedoms and ideas apply to other things.  If you have a copy of a published work on your computer, it makes sense to ask whether you should have the same four freedoms&mdash;whether it's ethically essential that you have them or not.  And that's the question that I'm going to address today.
pl: Na&nbsp;końcu wykładów na&nbsp;temat wolnego oprogramowania, ludzie czasami pytają czy&nbsp;te same wolności i&nbsp;idee odnoszą się również do&nbsp;innych rzeczy. Jeśli macie na&nbsp;waszym komputerze kopię opublikowanej pracy, to nabiera sensu pytanie o to, czy&nbsp;powinniście mieć te same cztery wolności&mdash;czy ze względu etycznego ich posiadanie jest niezbędne czy&nbsp;też nie. I&nbsp;to właśnie jest pytanie, na&nbsp;które postaram się dzisiaj odpowiedzieć.

note: type: Content of: <div><p>
en: If you have a copy of something that's not software, for the most part, the only thing that might deny you any of these freedoms is copyright law.  With software that's not so.  The main ways of making software nonfree are contracts and withholding the source code from the users.  Copyright is a sort of secondary, back up method.  For other things there's no such distinction as between source code and executable code.
pl: Jeśli posiadacie kopię czegoś co nie jest oprogramowaniem, to w&nbsp;zasadzie jedyną rzeczą, która może pozbawić was którejkolwiek z&nbsp;tych wolności jest prawo autorskie. Z&nbsp;oprogramowaniem jest inaczej. Głównymi metodami tworzenia niewolnego oprogramowania są kontrakty i&nbsp;ukrywanie kodu źródłowego przed użytkownikami. Prawo autorskie jest rodzajem drugorzędnego, dodatkowego sposobu. W&nbsp;przypadku innych rzeczy nie obowiązuje rozróżnienie na&nbsp;kod źródłowy i&nbsp;kod wykonywalny.

note: type: Content of: <div><p>
en: For instance, if we're talking about a text, if you can see the text to read it, there's nothing in the text that you can't see.  So it's not the same kind of issue exactly as software.  It's for the most part only copyright that might deny you these freedoms.
pl: Na&nbsp;przykład, jeśli mówimy o tekście, to jeśli tylko możecie go zobaczyć i&nbsp;przeczytać, nie ma w&nbsp;nim niczego do&nbsp;ukrycia. Więc&nbsp;nie jest to problem tego samego rodzaju co z&nbsp;oprogramowaniem. W&nbsp;zasadzie jedynie prawo autorskie może wam odmówić tych wolności.

note: type: Content of: <div><p>
en: So the question can be restated: &ldquo;What should copyright law allow you to do with published works? What should copyright law say?&rdquo;
pl: Więc&nbsp;pytanie może zostać przeformułowane: &bdquo;Na co powinno wam zezwalać prawo autorskie w&nbsp;stosunku do&nbsp;opublikowanych prac? Co powinno być w&nbsp;nim zawarte?&rdquo;

note: type: Content of: <div><p>
en: Copyright has developed along with copying technology, so it's useful to review the history of copying technology.  Copying developed in the ancient world, where you'd use a writing instrument on a writing surface.  You'd read one copy and write another.
pl: Prawo autorskie rozwijało się równocześnie z&nbsp;technologią powielania, zatem&nbsp;warto jest prześledzić historię tej technologii. Tworzenie kopii miało swój początek w&nbsp;świecie starożytnym, gdzie używano narzędzi pisarskich na&nbsp;powierzchni do&nbsp;zapisania. Czytało się jedną kopię i&nbsp;pisało kolejną.

note: type: Content of: <div><p>
en: This technology was rather inefficient, but another interesting characteristic was that it had no economy of scale.  To write ten copies would take ten times as long as to write one copy.  It required no special equipment other than the equipment for writing, and it required no special skill other than literacy itself.  The result was that copies of any particular book were made in a decentralized manner.  Wherever there was a copy, if someone wanted to copy it, he could.
pl: Ta technologia była raczej mało wydajna, ale&nbsp;inną interesującą jej własnością było to, że&nbsp;nie miała ekonomii skali. Napisanie dziesięciu kopii zajmowało dziesięć razy więcej czasu niż napisanie jednej. Nie wymagało żadnego specjalnego wyposażenie, poza tym do&nbsp;pisania, tak samo jak nie były wymagane żadne specjalne umiejętności, poza czytaniem i&nbsp;pisaniem. W&nbsp;rezultacie kopie konkretnej książki tworzone były w&nbsp;sposób zdecentralizowany. Gdziekolwiek znajdowała się kopia i&nbsp;ktoś chciał ją powielić, mógł to zrobić.

note: type: Content of: <div><p>
en: There was nothing like copyright in the ancient world.  If you had a copy and wanted to copy it, nobody was going to tell you you weren't allowed&mdash;except if the local prince didn't like what the book said, in which case he might punish you for copying it.  But that's not copyright, but rather something closely related, namely censorship.  To this day, copyright is often used in attempts to censor people.
pl: W&nbsp;świecie starożytnym nie było czegoś takiego jak prawo autorskie. Jeśli mieliście kopię i&nbsp;chcieliście wykonać kolejną, nikt nie mówił wam, że&nbsp;nie macie prawa&nbsp;&ndash; chyba, że&nbsp;lokalnemu władcy nie podobało się to, co zawierała książka, wtedy mógł on was ukarać za&nbsp;jej powielanie. Ale&nbsp;to nie prawo autorskie, lecz&nbsp;coś blisko spokrewnionego, mianowicie&nbsp;cenzura. Do&nbsp;dnia dzisiejszego, prawo autorskie jest często stosowane przy próbach nakładania na&nbsp;ludzi cenzury.

note: type: Content of: <div><p>
en: That went on for thousands of years, but then there was a big advance in copying technology, namely the printing press.  The printing press made copying more efficient, but not uniformly.  [This was] because mass production copying became a lot more efficient, but making one copy at a time didn't benefit from the printing press.  In fact, you were better off just writing it by hand; that would be faster than trying to print one copy.
pl: Działo się tak przez tysiące lat, lecz&nbsp;w&nbsp;pewnym momencie nastąpił olbrzymi postęp w&nbsp;technologii powielania, a&nbsp;konkretnie wynaleziono prasę drukarską. Prasa drukarska sprawiła, że&nbsp;powielanie stało się o wiele wydajniejsze, lecz&nbsp;nie jednolicie. Masowa produkcja książek stała się o wiele wydajniejsza, ale&nbsp;tworzenie pojedynczych kopii wcale nie skorzystało na&nbsp;wprowadzeniu prasy drukarskiej. Wręcz przeciwnie, szybciej było przepisać książkę ręcznie, niż próbować wydrukować pojedynczą kopię.

note: type: Content of: <div><p>
en: The printing press has an economy of scale: it takes a lot of work to set the type, but then you can make many copies very fast.  Also, the printing press and the type were expensive equipment that most people didn't own; and the ability to use them, most literate people didn't know.  Using a press was a different skill from writing.  The result was a centralized manner of producing copies: the copies of any given book would be made in a few places, and then they would be transported to wherever someone wanted to buy copies.
pl: Prasa drukarska posiadała ekonomię skali: ustawienie czcionek zajmowało sporo czasu, lecz&nbsp;potem możecie bardzo szybko wykonać wiele kopii. Poza tym prasa drukarska i&nbsp;czcionki były drogim wyposażeniem, którego większość ludzi nie posiadała, co więcej, większość ludzi potrafiących czytać i&nbsp;pisać nie umiało ich używać. Używanie prasy było czymś innym od&nbsp;pisania. Rezultatem było scentralizowanie powielania: kopie konkretnej książki wykonywane były tylko w&nbsp;kilku miejscach, a&nbsp;potem transportowane gdziekolwiek ktoś chciał je nabyć.

note: type: Content of: <div><p>
en: Copyright began in the age of the printing press.  Copyright in England began as a system of censorship in the 1500s.  I believe it was originally meant to censor Protestants, but it was turned around and used to censor Catholics and presumably lots of others as well.  According to this law, in order to publish a book you had to get permission from the Crown, and this permission was granted in the form of a perpetual monopoly to publish it.  This was allowed to lapse in the 1680s, I believe [it expired in 1695 according to the Wikipedia entry].  The publishers wanted it back again, but what they got was something somewhat different.  The Statute of Anne gave authors a copyright, and only for 14 years, although the author could renew it once.
pl: Prawo autorskie miało swój początek w&nbsp;epoce prasy drukarskiej. Prawo autorskie w&nbsp;Anglii miało swój początek jako system cenzury w&nbsp;XVI wieku. Wydaje mi się, że&nbsp;początkowo miało ono służyć cenzurowaniu protestantów, lecz&nbsp;obróciło się w&nbsp;cenzurę katolików i&nbsp;przypuszczalnie wielu innych. Zgodnie z&nbsp;tym prawem, żeby opublikować książkę musieliście dostać pozwolenie od&nbsp;Korony, a&nbsp;owo pozwolenie było udzielane w&nbsp;formie wieczystego monopolu na&nbsp;jej publikację. Wydaje mi się, że&nbsp;to się skończyło w&nbsp;latach 1680-tych [według wpisu na&nbsp;Wikipedii wygasło w&nbsp;1695]. Wydawcy chcieli to z&nbsp;powrotem, lecz&nbsp;to co dostali było zgoła czymś innym. Statut Anny przyznawał autorom prawo autorskie, ale&nbsp;tylko na&nbsp;14 lat, choć&nbsp;mogli oni odnowić je jednokrotnie.

note: type: Content of: <div><p>
en: This was a totally different idea&mdash;a temporary monopoly for the author, instead of a perpetual monopoly for the publisher.  The idea developed that copyright was a means of promoting writing.
pl: To był zupełnie inny pomysł&nbsp;&ndash; tymczasowy monopol dla autora, zamiast wieczystego monopolu dla wydawcy. Ta idea rozwinęła przekonanie, że&nbsp;prawo autorskie było sposobem na&nbsp;promocję pisarstwa.

note: type: Content of: <div><p>
en: When the US constitution was written, some people wanted authors to be entitled to a copyright, but that was rejected.  Instead, the US Constitution says that Congress can optionally adopt a copyright law, and if there is a copyright law, its purpose is to promote progress.  In other words, the purpose is not benefits for copyright holders or anybody they do business with, but for the general public.  Copyright has to last a limited time; publishers keep hoping for us to forget about this.
pl: Kiedy pisano konstytucję Stanów Zjednoczonych, niektórzy ludzie chcieli przyznać autorom prawo autorskie, lecz&nbsp;propozycję odrzucono. W&nbsp;zamian, Konstytucja Stanów Zjednoczonych mówi, że&nbsp;Kongres może opcjonalnie przyjąć prawo autorskie, a&nbsp;jeśli je przyjmie, to jego celem ma być promocja postępu. Innymi słowy, jego celem nie jest przynoszenie zysków posiadaczom prawa autorskiego, czy&nbsp;komuś z&nbsp;kim robią interesy, lecz&nbsp;ogółowi społeczeństwa. Prawo autorskie musi trwać przez ograniczony czas; wydawcy wciąż mają nadzieję, że&nbsp;o tym zapomnimy.

note: type: Content of: <div><p>
en: Here we have an idea of copyright which is an industrial regulation on publishers, controlled by authors, and designed to provide benefits to the public at large.  It functioned this way because it didn't restrict the readers.
pl: Mamy tu ideę prawa autorskiego, które stanowi regulację przemysłu nakładaną na&nbsp;wydawców, kontrolowaną przez autorów i&nbsp;pomyślaną tak, by przynosić korzyści społeczeństwa w&nbsp;całości. Funkcjonowało w&nbsp;ten sposób ponieważ&nbsp;nie nakładała ograniczeń na&nbsp;czytelników.

note: type: Content of: <div><p>
en: Now in the early centuries of printing, and still I believe in the 1790s, lots of readers wrote copies by hand because they couldn't afford printed copies.  Nobody ever expected copyright law to be something other than an industrial regulation.  It wasn't meant to stop people from writing copies, it was meant to regulate the publishers.  Because of this it was easy to enforce, uncontroversial, and arguably beneficial for society.
pl: We wczesnych wiekach drukarstwa i, jak mi się wydaje, jeszcze w&nbsp;latach 1790-tych, wielu czytelników ręcznie sporządzało kopie, ponieważ&nbsp;nie stać ich było na&nbsp;wersje drukowane. Nikt nie przypuszczał, że&nbsp;prawo autorskie stanie się czymś innym niż regulacja przymysłu. Nie miało ono powstrzymywać ludzi przed kopiowaniem książek, miało obowiązywać wydawców. Z&nbsp;tego powodu było łatwe do&nbsp;wyegzekwowania, niekontrowersyjne i&nbsp;przypuszczalnie korzystne dla społeczeństwa.

note: type: Content of: <div><p>
en: It was easy to enforce, because it only had to be enforced against publishers.  And it's easy to find the unauthorized publishers of a book&mdash;you go to a bookstore and say &ldquo;where do these copies come from?&rdquo; You don't have to invade everybody's home and everybody's computer to do that.
pl: Było łatwe do&nbsp;wyegzekwowana, ponieważ&nbsp;dotyczyło wyłącznie wydawców. A&nbsp;łatwo jest znaleźć nieautoryzowanych wydawców książki&nbsp;&ndash; idziecie do&nbsp;sklepu i&nbsp;pytacie &bdquo;skąd pochodzą te kopie?&rdquo; Nie musicie przeszukiwać wszystkich domów i&nbsp;wszystkich komputerów, żeby to zrobić.

note: type: Content of: <div><p>
en: It was uncontroversial because, as the readers were not restricted, they had nothing to complain about.  Theoretically they were restricted from publishing, but not being publishers and not having printing presses, they couldn't do that anyway.  In what they actually could do, they were not restricted.
pl: Było niekontrowersyjne, bo&nbsp;skoro czytelnicy nie podlegali ograniczeniom, to nie mieli na&nbsp;co narzekać. Teoretycznie nie wolno im było publikować, ale&nbsp;nie będąc wydawcami i&nbsp;nie posiadając prasy drukarskiej i&nbsp;tak nie mogli tego robić. A&nbsp;to co faktycznie mogli robić, nie było ograniczane.

note: type: Content of: <div><p>
en: It was arguably beneficial because the general public, according to the concepts of copyright law, traded away a theoretical right they were not in a position to exercise.  In exchange, they got the benefits of more writing.
pl: Przypuszczalnie było korzystne, ponieważ&nbsp;według idei prawa autorskiego, ogół społeczeństwa oddawał teoretyczne prawo, którego i&nbsp;tak nie był w&nbsp;stanie wykorzystać. W&nbsp;zamian otrzymywał korzyść w&nbsp;postaci większej ilości pisania.

note: type: Content of: <div><p>
en: Now if you trade away something you have no possible use for, and you get something you can use in exchange, it's a positive trade.  Whether or not you could have gotten a better deal some other way, that's a different question, but at least it's positive.
pl: A&nbsp;teraz, jeśli oddajesz coś z&nbsp;czego nie masz pożytku, a&nbsp;w zamian otrzymujesz coś przydatnego, to jest to pozytywna wymiana. To czy&nbsp;umowa mogła być zawarta na&nbsp;lepszych warunkach jest osobną kwestią, ale&nbsp;przynajmniej jest czymś pozytywnym.

note: type: Content of: <div><p>
en: So if this were still in the age of the printing press, I don't think I'd be complaining about copyright law.  But the age of the printing press is gradually giving way to the age of the computer networks&mdash;another advance in copying technology that makes copying more efficient, and once again not uniformly so.
pl: Zatem&nbsp;nie sądzę bym w&nbsp;epoce prasy drukarskiej narzekał na&nbsp;prawo autorskie. Lecz&nbsp;epoka prasy drukarskiej stopniowo oddaje pola epoce sieci komputerowych&nbsp;&ndash; kolejnemu postępowi w&nbsp;technologii powielania, które sprawia, że&nbsp;kopiowanie jest bardziej wydajne, i&nbsp;po raz kolejny nie dzieje się to w&nbsp;sposób jednorodny.

note: type: Content of: <div><p>
en: Here's what we had in the age of the printing press: mass production very efficient, one at a time copying still just as slow as the ancient world.  Digital technology gets us here: they've both benefited, but one-off copying has benefited the most.
pl: Oto co mieliśmy w&nbsp;epoce prasy drukarskiej: bardzo wydajna produkcja masowa, ale&nbsp;tworzenie pojedynczych kopii wciąż tak powolne jak w&nbsp;świecie starożytnym. Technologia cyfrowa sprowadza nas tutaj: obie formy powielania skorzystały, lecz&nbsp;jednorazowe kopiowanie skorzystało najbardziej.

note: type: Content of: <div><p>
en: We get to a situation much more like the ancient world, where one at a time copying is not so much worse [i.e., harder] than mass production copying.  It's a little bit less efficient, a little bit less good, but it's perfectly cheap enough that hundreds of millions of people do it.  Consider how many people write CDs once in a while, even in poor countries.  You may not have a CD-writer yourself, so you go to a store where you can do it.
pl: Docieramy do&nbsp;sytuacji podobnej jak w&nbsp;świecie starożytnym, gdzie sporządzanie pojedynczej kopii nie jest o wiele gorsze [tzn. trudniejsze], niż produkcja masowa. Jest nieco mniej wydajne, trochę mniej dobre, ale&nbsp;jest tak tanie, że&nbsp;setki milionów ludzi to robi. Zastanów się ilu ludzi od&nbsp;czasu do&nbsp;czasu nagrywa płyty CD, nawet w&nbsp;biednych krajach. Możesz nie posiadać własnej nagrywarki CD, ale&nbsp;możesz pójść do&nbsp;sklepu gdzie możesz nagrać płytę.

note: type: Content of: <div><p>
en: This means that copyright no longer fits in with the technology as it used to.  Even if the words of copyright law had not changed, they wouldn't have the same effect.  Instead of an industrial regulation on publishers controlled by authors, with the benefits set up to go to the public, it is now a restriction on the general public, controlled mainly by the publishers, in the name of the authors.
pl: Oznacza to, że&nbsp;prawo autorskie przestało pasować do&nbsp;używanej technologii w&nbsp;stopniu w&nbsp;jakim pasowało dotychczas. Nawet jeśli zapisy prawa autorskiego nie uległyby zmianie, to nie miałyby już tego samego efektu. Zamiast regulacji przemysłowych dotyczących wydawców, kontrolowanych przez autorów, która przynosi korzyści ogółowi, jest teraz ograniczeniem nałożonym na&nbsp;cały ogół, kontrolowanym przez wydawców, w&nbsp;imieniu autorów.

note: type: Content of: <div><p>
en: In other words, it's tyranny.  It's intolerable and we can't allow it to continue this way.
pl: Innymi słowy, to tyrania. Jest to nie do&nbsp;zaakceptowania i&nbsp;nie możemy pozwolić by było tak dalej.

note: type: Content of: <div><p>
en: As a result of this change, [copyright] is no longer easy to enforce, no longer uncontroversial, and no longer beneficial.
pl: W&nbsp;rezultacie tej zmiany [prawo autorskie] nie jest już łatwe w&nbsp;egzekwowaniu, nie jest już niekontrowersyjne, i&nbsp;nie przynosi już korzyści.

note: type: Content of: <div><p>
en: It's no longer easy to enforce because now the publishers want to enforce it against each and every person, and to do this requires cruel measures, draconian punishments, invasions of privacy, abolition of our basic ideas of justice.  There's almost no limit to how far they will propose to go to prosecute the War on Sharing.
pl: Nie jest już łatwe w&nbsp;egzekwowaniu, ponieważ&nbsp;teraz wydawcy chcą narzucić je na&nbsp;każdą jedną osobę, a&nbsp;zrobienie tego wymaga okrutnych środków, drakońskich kar, inwazji na&nbsp;prywatność, pogwałcenia naszych podstawowych ideałów prawnych. Praktycznie nie ma ograniczeń w&nbsp;tym, jak daleko zaproponują się posunąć w&nbsp;Wojnie przeciwko dzieleniu się.

note: type: Content of: <div><p>
en: It's no longer uncontroversial.  There are political parties in several countries whose basic platform is &ldquo;freedom to share.&rdquo;
pl: Nie jest to już kontrowersyjne.  Istnieją partie polityczne w&nbsp;różnych krajach, których podstawową platformą jest &bdquo;wolność do&nbsp;udostępniania.&rdquo;

note: type: Content of: <div><p>
en: It's no longer beneficial because the freedoms that we conceptually traded away (because we couldn't exercise them), we now can exercise.  They're tremendously useful, and we want to exercise them.
pl: Nie jest już korzystne, ponieważ&nbsp;swobody, które konceptualnie oddaliśmy (ponieważ nie mogliśmy ich wykorzystać), teraz są możliwe do&nbsp;wykorzystania. Są niezmiernie użyteczne, i&nbsp;chcemy z&nbsp;nich korzystać.

note: type: Content of: <div><p>
en: What would a democratic government do in this situation?
pl: Co zrobiłby demokratyczny rząd w&nbsp;tej sytuacji?

note: type: Content of: <div><p>
en: It would reduce copyright power.  It would say: &ldquo;The trade we made on behalf of our citizens, trading away some of their freedom which now they need, is intolerable.  We have to change this; we can't trade away the freedom that is important.&rdquo; We can measure the sickness of democracy by the tendency of governments to do the exact opposite around the world, extending copyright power when they should reduce it.
pl: Ograniczyłby moc prawa autorskiego. Powiedziałby: &bdquo;Umowa, którą zawarliśmy w&nbsp;imieniu naszych obywateli, oddając część z&nbsp;ich wolności, których teraz potrzebują, jest nie do&nbsp;zaakceptowania. Musimy to zmienić; nie możemy oddawać wolności, które są ważne.&rdquo; Możemy zmierzyć poziom choroby demokracji poprzez&nbsp;tendencję rządów na&nbsp;całym świecie do&nbsp;robienia czegoś zupełnie przeciwnego, rozszerzania mocy prawa autorskiego, gdy powinny ją ograniczać.

note: type: Content of: <div><p>
en: One example is in the dimension of time.  Around the world we see pressure to make copyright last longer and longer and longer.
pl: Jeden przykład odnosi się do&nbsp;wymiaru czasu. Na&nbsp;całym świecie obserwujemy nacisk na&nbsp;to, by prawa autorskie obowiązywały dłużej, i&nbsp;dłużej, i&nbsp;dłużej.

note: type: Content of: <div><p>
en: A wave of this started in the US in 1998.  Copyright was extended by 20 years on both past and future works.  I do not understand how they hope to convince the now dead or senile writers of the 20s and 30s to write more back then by extending copyright on their works now.  If they have a time machine with which to inform them, they haven't used it.  Our history books don't say that there was a burst of vigor in the arts in the 20s when all the artists found out that their copyrights would be extended in 1998.
pl: Fala tego zjawiska zaczęła się w&nbsp;Stanach Zjednoczonych w&nbsp;1998. Czas obowiązywania prawa autorskiego wydłużono o 20 lat zarówno na&nbsp;dzieła istniejące jak i&nbsp;przyszłe. Nie rozumiem jak mają nadzieję za&nbsp;pomocą wydłużenia czasu obowiązywania prawa autorskiego przekonać nieżyjących już lub&nbsp;podstarzałych pisarzy z&nbsp;lat dwudziestych i&nbsp;trzydziestych do&nbsp;większej aktywności twórczej w&nbsp;tamtych czasach. Jeśli mają wehikuł czasu za&nbsp;pomocą którego zamierzają im to zakomunikować, to go nie użyli. Nasze podręczniki historii nie mówią nic o nagłym wybuchu zapału twórczego w&nbsp;latach dwudziestych, kiedy to artyści dowiedzieli się, że&nbsp;ich prawa autorskie zostaną wydłużone w&nbsp;roku 1998.

note: type: Content of: <div><p>
en: It's theoretically conceivable that 20 years more copyright on future works would convince people to make more effort in producing those works.  But not anyone rational, because the discounted present value of 20 more years of copyright starting 75 years in the future&mdash;if it's a work made for hire&mdash;and probably even longer if it's a work with an individual copyright holder, is so small it couldn't persuade any rational person to do anything different.  Any business that wants to claim otherwise ought to present its projected balance sheets for 75 years in the future, which of course they can't do because none of them really looks that far ahead.
pl: Jest teoretycznie możliwe, że&nbsp;dwadzieścia lat więcej trwania prawa autorskiego na&nbsp;przyszłe dzieła przekonałoby ludzi do&nbsp;włożenia większego wysiłku w&nbsp;tworzenie tych dzieł. Ale&nbsp;nikogo racjonalnego, ponieważ&nbsp;zdyskontowana wartość bieżąca dodatkowych dwudziestu lat trwania prawa autorskiego, licząc od&nbsp;75 lat w&nbsp;przyszłości&nbsp;&ndash; jeśli jest to praca wykonana na&nbsp;zlecenie&nbsp;&ndash; a&nbsp;prawdopodobnie nawet dłużej, jeśli jest to dzieło indywidualnego posiadacza praw autorskich, jest tak niewielka, że&nbsp;nie przekonałby żadnej racjonalnej osoby do&nbsp;zrobienia czegokolwiek inaczej. Każdy biznes, który chce twierdzić inaczej powinien przedstawić swój zakładany plan wydatkowy na&nbsp;kolejne 75 lat, czego oczywiście zrobić nie może, ponieważ&nbsp;żaden z&nbsp;nich nie patrzy tak daleko naprzód.

note: type: Content of: <div><p>
en: The real reason for this law, the desire that prompted various companies to purchase this law in the US Congress, which is how laws are decided on for the most part, was they had lucrative monopolies and they wanted those monopolies to continue.
pl: Prawdziwym powodem powstania tego prawa, pożądaniem, które skłoniło różne przedsiębiorstwa do&nbsp;przekupstwa tego prawa w&nbsp;Kongresie Stanów Zjednoczonych, bo&nbsp;tak się zwykle decyduje o prawach, było to, że&nbsp;posiadały one lukratywne monopole i&nbsp;chciały, by te monopole trwały.

note: type: Content of: <div><p>
en: For instance, Disney was aware that the first film in which Mickey Mouse appeared would go into the public domain in a few years, and then anybody would be free to draw that same character as part of other works.  Disney didn't want that to happen.  Disney borrows a lot from the public domain, but is determined never to give the slightest thing back.  So Disney paid for this law, which we refer to as the Mickey Mouse Copyright Act.
pl: Dla przykładu, Disney miał świadomość, że&nbsp;pierwszy film w&nbsp;którym pojawiła się Myszka Mickey w&nbsp;ciągu kilku lat przejdzie do&nbsp;domeny publicznej, a&nbsp;wtedy każdy będzie mógł bez&nbsp;przeszkód rysować tę postać jako część innych dzieł. Disney nie chciał, by tak się stało. Disney pożycza wiele z&nbsp;domeny publicznej, lecz&nbsp;jest zdeterminowany nigdy nie oddać nawet najmniejszej rzeczy. Więc&nbsp;Disney zapłacił za&nbsp;to prawo, o którym mówimy teraz Prawo Autorskie Myszki Mickey.

note: type: Content of: <div><p>
en: The movie companies say they want perpetual copyright, but the US Constitution won't let them get that officially.  So they came up with a way to get the same result unofficially: &ldquo;perpetual copyright on the installment plan.&rdquo; Every 20 years they extend copyright for 20 more years.  So that at any given time, any given work has a date when it will supposedly fall into the public domain.  But that date is like tomorrow, it never comes.  By the time you get there they will have postponed it, unless we stop them next time.
pl: Przedsiębiorstwa filmowe mówią, że&nbsp;chcą wieczystego prawa autorskiego, lecz&nbsp;Kongres Stanów Zjednoczonych oficjalnie im na&nbsp;to nie pozwoli. Więc&nbsp;wpadli na&nbsp;pomysł jak uzyskać ten sam rezultat nieoficjalnie: &bdquo;wieczyste prawo autorskie na&nbsp;raty&rdquo;. Co 20 lat wydłużają okres obowiązywania prawa autorskiego o kolejnych 20 lat. Więc&nbsp;w&nbsp;danej chwili, każde dzieło ma ustaloną datę kiedy podobno powinno przejść do&nbsp;domeny publicznej. Ale&nbsp;ta data jest jak dzień jutrzejszy, nigdy nie nadchodzi. Zanim dotrzemy do&nbsp;tego momentu, okazuje się, że&nbsp;ją odroczyli, chyba że&nbsp;następnym razem ich powstrzymamy.

note: type: Content of: <div><p>
en: That's one dimension, the dimension of duration.  But even more important is the dimension of breadth: which uses of the work does copyright cover?
pl: To jeden wymiar, wymiar okresu obowiązywania. Ale&nbsp;nawet bardziej istotny jest wymiar zakresu: jakie wykorzystanie dzieła obejmuje prawo autorskie?

note: type: Content of: <div><p>
en: In the age of the printing press, copyright wasn't supposed to cover all uses of a copyrighted work, because copyright regulated certain uses that were the exceptions in a broader space of unregulated uses.  There were certain things you were simply allowed to do with your copy of a book.
pl: W&nbsp;epoce prasy drukarskiej, prawo autorskie nie miało na&nbsp;celu obejmowania wszystkich sposobów użytkowania dzieła, ponieważ&nbsp;prawo autorskie regulowało określone sposoby użytkowania, które stanowiły wyjątek w&nbsp;szerszym spektrum nieregulowanych użytkowań. Były pewne rzeczy, które po&nbsp;prostu mogłeś robić ze swoją kopią książki.

note: type: Content of: <div><p>
en: Now the publishers have got the idea that they can turn our computers against us, and use them to seize total power over all use of published works.  They want to set up a pay-per-view universe.  They're doing it with DRM (Digital Restrictions Management)&mdash;the intentional features of software that's designed to restrict the user.  And often the computer itself is designed to restrict the user.
pl: Teraz wydawcy wpadli na&nbsp;pomysł, że&nbsp;mogą obrócić nasze komputery przeciwko nam, i&nbsp;użyć ich do&nbsp;przejęcia całkowitej władzy nad&nbsp;wszystkimi wykorzystaniami opublikowanych dzieł. Chcą stworzyć wszechświat pay-per-view. Robią to stosując DRM (Digital Restrictions Management&nbsp;&ndash; Cyfrowe Zarządzanie Ograniczeniami)&nbsp;&ndash; celowe funkcje oprogramowania opracowane by ograniczyć użytkownika. A&nbsp;często sam komputer jest zaprojektowany by ograniczać użytkownika.

note: type: Content of: <div><p>
en: The first way in which the general public saw this was in DVDs.  A movie on a DVD was usually encrypted, and the format was secret.  The DVD conspiracy kept this secret because they said anyone that wants to make DVD players has to join the conspiracy, promise to keep the format secret, and promise to design the DVD players to restrict the users according to the rules, which say it has to stop the user from doing this, from doing that, from doing that&mdash;a precise set of requirements, all of which are malicious towards us.
pl: Pierwszym sposobem, w&nbsp;jaki ujrzało to społeczeństwo, było DVD. Film na&nbsp;DVD był zwykle zaszyfrowany, a&nbsp;jego format tajemnicą. Spisek DVD utrzymywał ten sekret, ponieważ&nbsp;mówili, że&nbsp;każdy kto chce wytwarzać odtwarzacze DVD musi dołączyć do&nbsp;spisku, obiecać zachowanie formatu w&nbsp;tajemnicy, i&nbsp;obiecać projektować odtwarzacze DVD tak, aby&nbsp;ograniczały użytkownika według reguł powstrzymujących użytkownika od&nbsp;robienia tego, od&nbsp;robienia tamtego, od&nbsp;robienia owego&nbsp;&ndash; precyzyjny zbiór wymagań, z&nbsp;których wszystkie są dla nas złe.

note: type: Content of: <div><p>
en: It worked for a while, but then some people figured out the secret format, and published free software capable of reading the movie on a DVD and playing it.  Then the publishers said &ldquo;since we can't actually stop them, we have to make it a crime.&rdquo; And they started that in the US in 1998 with the Digital Millennium Copyright Act, which imposed censorship on software capable of doing such jobs.
pl: Działało to przez pewien czas, lecz&nbsp;w końcu pewni ludzie rozpracowali tajny format i&nbsp;opublikowali wolne oprogramowanie zdolne odczytać film z&nbsp;płyty DVD i&nbsp;odtworzyć go. Wtedy wydawcy powiedzieli &bdquo;skoro nie możemy ich powstrzymać, musimy uczynić z&nbsp;tego przestępstwo&rdquo;. Swoje starania rozpoczęli w&nbsp;Stanach Zjednoczonych w&nbsp;1998 roku poprzez&nbsp;Digital Millennium Copyright Act, który nakładał cenzurę na&nbsp;oprogramowanie potrafiące robić takie rzeczy.

note: type: Content of: <div><p>
en: So that particular piece of free software was the subject of a court case.  Its distribution in the US is forbidden; the US practices censorship of software.
pl: Więc&nbsp;ten konkretny program stał się przedmiotem sprawy sądowej. Jego dystrybucja w&nbsp;Stanach Zjednoczonych jest zakazana; Stany Zjednoczone praktykują cenzurę na&nbsp;oprogramowanie.

note: type: Content of: <div><p>
en: The movie companies are well aware that they can't really make that program disappear&mdash;it's easy enough to find it.  So they designed another encryption system, which they hoped would be harder to break, and it's called AACS, or the axe.
pl: Przedsiębiorstwa filmowe doskonale zdają sobie sprawę z&nbsp;tego, że&nbsp;nie mogą sprawić by ten program zniknął&nbsp;&ndash; znalezienie go nie stanowi wyzwania. Więc&nbsp;opracowały inny system szyfrowania, który mieli nadzieję byłby trudniejszy do&nbsp;złamania, nazywa się AACS, lub&nbsp;axe [<em>ang. siekiera</em>].

note: type: Content of: <div><p>
en: The AACS conspiracy makes precise rules about all players.  For instance, in 2011 it's going to be forbidden to make analog video outputs.  So all video outputs will have to be digital, and they will carry the signal encrypted into a monitor specially designed to keep secrets from the user.  That is malicious hardware.  They say that the purpose of this is to &ldquo;close the analog hole.&rdquo; I'll show you a couple of analog holes (Stallman takes off his glasses): here's one and here's another, that they'd like to poke out permanently.<a href="#footnote1">[1]</a>
pl: Konspiracja AACS posiada dokładne zasady dotyczące wszystkich odtwarzaczy. Przykładowo, w&nbsp;2011 zakazane będzie wytwarzanie analogowych wyjść wideo. W&nbsp;ten sposób wszystkie wyjścia wideo będą musiały być cyfrowe i&nbsp;będą przesyłać zaszyfrowany sygnał do&nbsp;specjalnie zaprojektowanego monitora, żeby utrzymać wszystkie sekrety w&nbsp;tajemnicy przed użytkownikiem. To jest złośliwy sprzęt. Mówią, że&nbsp;celem tego jest &bdquo;zatkanie dziury analogowej&rdquo;. Pokażę wam parę analogowych dziur (Stallman zdejmuje swoje okulary): tu jest jedna a&nbsp;tutaj druga, które chcieli by wydłubać na&nbsp;zawsze.<a href="#footnote1">[1]</a>

note: type: Content of: <div><p>
en: How do I know about these conspiracies? The reason is they're not secret&mdash;they have websites.  The AACS website proudly describes the contracts that manufacturers have to sign, which is how I know about this requirement.  It proudly states the names of the companies that have established this conspiracy, which include Microsoft and Apple, and Intel, and Sony, and Disney, and IBM.
pl: Skąd wiem o tych zmowach? Z&nbsp;powodu tego, że&nbsp;nie są one tajemnicą&nbsp;&ndash; mają swoje strony internetowe. Strona AACS z&nbsp;dumą opisuje umowy, które producenci muszą podpisać, i&nbsp;właśnie stąd wiem o tym wymogu. Z&nbsp;dumą wymienia nazwy przedsiębiorstw, które współtworzą tę zmowę, wśród nich Microsoft, Apple, Intel, Sony, Disney i&nbsp;IBM.

note: type: Content of: <div><p>
en: A conspiracy of companies designed to restrict the public's access to technology ought to be prosecuted as a serious crime, like a conspiracy to fix prices, except it's worse, so the prison sentences for this should be longer.  But these companies are quite confident that our governments are on their side against us.  They have no fear against being prosecuted for these conspiracies, which is why they don't bother to hide them.
pl: Zmowa przedsiębiorstw, której celem jest ograniczenie publicznego dostępu do&nbsp;technologii, powinna być postawiona w&nbsp;stan oskarżenia za&nbsp;poważne przestępstwo, podobnie jak zmowy cenowe, tylko, że&nbsp;jest to jeszcze gorsze, więc&nbsp;wyrok powinien być wyższy. Lecz&nbsp;te przedsiębiorstwa są całkiem pewne tego, że&nbsp;nasze rządy stoją po&nbsp;ich stronie a&nbsp;nie po&nbsp;naszej. Nie obawiają się bycia oskarżonymi o te zmowy, i&nbsp;dlatego nawet nie starają się ich ukryć.

note: type: Content of: <div><p>
en: In general DRM is set up by a conspiracy of companies.  Once in a while a single company can do it, but generally it requires a conspiracy between technology companies and publishers, so [it's] almost always a conspiracy.
pl: Ogólnie DRM jest dziełem zmowy przedsiębiorstw. Od&nbsp;czasu do&nbsp;czasu pojedyncze przedsiębiorstwo jest w&nbsp;stanie coś takiego zrobić, ale&nbsp;generalnie wymaga to zmowy pomiędzy przedsiębiorstwami technologicznymi oraz&nbsp;wydawcami, więc&nbsp;[jest to] niemal zawsze zmowa.

note: type: Content of: <div><p>
en: They thought that nobody would ever be able to break the AACS, but about three and a half years ago someone released a free program capable of decrypting that format.  However, it was totally useless, because in order to run it you need to know the key.
pl: Myśleli, że&nbsp;nikt nigdy nie będzie w&nbsp;stanie złamać AACS, ale&nbsp;jakieś trzy i&nbsp;pół roku temu, ktoś opublikował wolny program zdolny rozszyfrować ten format. Jednakże, był on zupełnie bezużyteczny, ponieważ&nbsp;aby go uruchamiać musieliście znać klucz.

note: type: Content of: <div><p>
en: And then, six months later, I saw a photo of two adorable puppies, with 32 hex digits above them, and I wondered: &ldquo;Why put those two things together? I wonder if those numbers are some important key, and someone could have put the numbers together with the puppies, figuring people would copy the photo of the puppies because they were so cute.  This would protect the key from being wiped out.&rdquo;
pl: A&nbsp;potem, jakieś sześć miesięcy później, zobaczyłem zdjęcie dwóch uroczych szczeniaków, z&nbsp;trzydziestoma dwoma szesnastkowymi cyframi nad&nbsp;nimi i&nbsp;pomyślałem &bdquo;po co zestawiać te dwie rzeczy razem? A&nbsp;może te cyfry są jakimś ważnym kluczem i&nbsp;ktoś mógł umieścić je razem ze szczeniakami, zakładając że&nbsp;ludzie będą kopiować zdjęcie tych słodkich szczeniaków. To chroniłoby klucz przed wymazaniem.&rdquo;

note: type: Content of: <div><p>
en: And that's what it was&mdash;that was the key to break the axe.  People posted it, and editors deleted it, because laws in many countries now conscript them to censor this information.  It was posted again, they deleted it; eventually they gave up, and in two weeks this number was posted in over 700,000 web sites.
pl: I&nbsp;tak właśnie było&nbsp;&ndash; był to klucz do&nbsp;złamania axe [siekiery]. Ludzie go zamieszczali, a&nbsp;edytorzy usuwali, ponieważ&nbsp;prawo w&nbsp;wielu krajach zobowiązuje ich do&nbsp;cenzurowania tych informacji. Zamieszczano go ponownie, a&nbsp;oni ponownie go usuwali; w&nbsp;końcu poddali się i&nbsp;w ciągu dwóch tygodni został zamieszczony na&nbsp;przeszło 700.000 stron internetowych.

note: type: Content of: <div><p>
en: That's a big outpouring of public disgust with DRM.  But it didn't win the war, because the publishers changed the key.  Not only that: with HD DVD, this was adequate to break the DRM, but not with Blu-ray.  Blu-ray has an additional level of DRM and so far there is no free software that can break it, which means that you must regard Blu-ray disks as something incompatible with your own freedom.  They are an enemy with which no accommodation is possible, at least not with our present level of knowledge.
pl: To wielki wylew publicznego zohydzenia DRM-em. Ale&nbsp;to nie wygrało wojny, ponieważ&nbsp;wydawcy zmienili klucz. Ale&nbsp;nie tylko to: w&nbsp;HD DVD wystarczyło złamać DRM, ale&nbsp;nie w&nbsp;przypadku Blu-ray. Blu-ray posiada dodatkowy poziom DRM i&nbsp;do tej pory nie istnieje wolne oprogramowanie, które potrafi go złamać, co oznacza, że&nbsp;musicie postrzegać dyski Blu-ray jako coś nieprzystającego do&nbsp;waszej wolności. Są wrogiem z&nbsp;którym współżycie nie jest możliwe, przynajmniej nie z&nbsp;naszym obecnym poziomem wiedzy.

note: type: Content of: <div><p>
en: Never accept any product designed to attack your freedom.  If you don't have the free software to play a DVD, you mustn't buy or rent any DVDs, or accept them even as gifts, except for the rare non-encrypted DVDs, which there are a few of.  I actually have a few [of these]&mdash;I don't have any encrypted DVDs, I won't take them.
pl: Nigdy nie akceptujcie żadnych produktów zaprojektowanych tak, by nastawać na&nbsp;waszą wolność. Jeśli nie posiadacie wolnego oprogramowania do&nbsp;odtwarzania DVD, nie możecie kupować ani&nbsp;wypożyczać żadnych płyt DVD, ani&nbsp;przyjmować ich w&nbsp;formie podarunku, z&nbsp;wyjątkiem rzadkich niezaszyfrowanych płyt DVD, których jest zaledwie garść. Ja osobiście mam ich kilka&nbsp;&ndash; nie mam natomiast&nbsp;żadnych zaszyfrowanych płyt DVD, i&nbsp;nie przyjmuję ich.

note: type: Content of: <div><p>
en: So this is how things stand in video, but we've also seen DRM in music.
pl: Tak oto wygląda sytuacja w&nbsp;wideo, ale&nbsp;z DRM mamy do&nbsp;czynienia także w&nbsp;muzyce.

note: type: Content of: <div><p>
en: For instance, about ten years ago we started to see things that looked like compact disks, but they weren't written quite like compact disks.  They didn't follow the standard.  We called them 'corrupt disks', and the idea of them was that they would play in an audio player, but it was impossible to read them on a computer.  These different methods had various problems.
pl: Dla przykładu, jakieś dziesięć lat temu zaczęliśmy mieć do&nbsp;czynienia z&nbsp;czymś co wyglądało jak płyty CD, ale&nbsp;nie były one zapisane zupełnie w&nbsp;ten sam sposób co CD. Nie trzymały się standardu. Nazwaliśmy je 'corrupt disks' [zepsute dyski], a&nbsp;ich pomysł opierał się na&nbsp;tym, że&nbsp;działały w&nbsp;odtwarzaczu muzycznym, ale&nbsp;nie dało się ich odczytać na&nbsp;komputerze. Różne metody miały różne problemy.

note: type: Content of: <div><p>
en: Eventually Sony came up with a clever idea.  They put a program on the disk, so that if you stuck the disk into a computer, the disk would install the program.  This program was designed like a virus to take control of the system.  It's called a 'root kit', meaning that it has things in it to break the security of the system so that it can install the software deep inside the system, and modify various parts of the system.
pl: W&nbsp;końcu Sony wyszło ze sprytnym rozwiązaniem. Umieścili na&nbsp;dysku program, więc&nbsp;kiedy włożyliście dysk do&nbsp;komputera, to program się instalował. Ten program był zaprojektowany jak wirus by przejąć kontrolę nad&nbsp;systemem. Nazywa się to 'root kit', co oznacza, że&nbsp;posiada on pewne właściwości pozwalające mu przełamać zabezpieczenia systemu, żeby móc instalować oprogramowanie głęboko w&nbsp;systemie i&nbsp;modyfikować różne jego części.

note: type: Content of: <div><p>
en: For instance, it modified the command you could use to examine the system to see if the software was present, so as to disguise itself.  It modified the command you could use to delete some of these files, so that it wouldn't really delete them.  Now all of this is a serious crime, but it's not the only one Sony committed, because the software also included free software code&mdash;code that had been released under the GNU General Public License.
pl: Przykładowo, modyfikował on polecenie za&nbsp;pomocą którego mogliście go wykryć w&nbsp;systemie, tak żeby się ukryć. Modyfikował polecenie za&nbsp;pomocą którego mogliście go usunąć, tak żeby nie można było się go pozbyć. Więc&nbsp;wszystko to są poważne przestępstwa, ale&nbsp;nie jedyne których dopuściło się Sony, ponieważ&nbsp;ten program zawierał także kod wolnego oprogramowania&nbsp;&ndash; kod, który został opublikowany na&nbsp;licencji GNU GPL.

note: type: Content of: <div><p>
en: Now the GNU GPL is a copyleft license, and that means it says &ldquo;Yes, you're free to put this code into other things, but when you do, the entire program that you put things into you must release as free software under the same license.  And you must make the source code available to users, and to inform them of their rights you must give them a copy of this license when they get the software.&rdquo;
pl: Otóż, licencja GNU GPL jest licencją typu copyleft, co oznacza, że&nbsp;mówi ona &bdquo;Tak, wolno ci wykorzystać ten kod w&nbsp;innych programach, ale&nbsp;jeśli to zrobisz, to program w&nbsp;którym użyłeś tego kodu musi zostać w&nbsp;całości wydany jako wolne oprogramowanie na&nbsp;tej samej licencji. I&nbsp;musisz udostępnić kod źródłowy użytkownikom, a&nbsp;żeby poinformować ich o przysługujących im prawach wraz z&nbsp;oprogramowaniem musisz wręczyć im kopię tej licencji.&rdquo;

note: type: Content of: <div><p>
en: Sony didn't comply with all that.  That's commercial copyright infringement, which is a felony.  They're both felonies, but Sony wasn't prosecuted because the government understands that the purpose of the government and the law is to maintain the power of those companies over us, not to help defend our freedom in any way.
pl: Sony nie spełniło tych wymogów. To naruszenie komercyjnego prawa autorskiego, które jest przestępstwem. Oba są przestępstwami, ale&nbsp;Sony nie zostało oskarżone ponieważ&nbsp;rząd rozumuje, że&nbsp;celem jego istnienia i&nbsp;istnienia prawa jest utrzymywanie władzy tych przedsiębiorstw nad&nbsp;nami, a&nbsp;nie pomoc w&nbsp;obronie naszej wolności w&nbsp;jakikolwiek sposób.

note: type: Content of: <div><p>
en: People got angry and they sued Sony.  However, they made a mistake.  They focused their condemnation not on the evil purpose of this scheme, but only on the secondary evils of the various methods that Sony used.  So Sony settled the lawsuits and promised that in the future, when it attacks our freedom, it will not do those other things.
pl: Ludzie się wściekli i&nbsp;pozwali Sony. Jednak&nbsp;popełnili błąd. Skupili swoje potępienie nie na&nbsp;złym celu tego schematu, lecz&nbsp;na drugorzędnych grzeszkach różnych metod, których użyło Sony. Więc&nbsp;Sony rozliczyło pozew poza sądami i&nbsp;obiecało, że&nbsp;w przyszłości, kiedy zaatakuje naszą wolność, nie będzie stosowało tych innych metod.

note: type: Content of: <div><p>
en: Actually, that particular corrupt disk scheme was not so bad, because if you were not using Windows it would not affect you at all.  Even if you were using Windows, there's a key on the keyboard&mdash;if you remembered every time to hold it down, then the disk wouldn't install the software.  But of course it's hard to remember that every time; you're going to slip up some day.  This shows the kind of thing we've had to deal with.
pl: Właściwie, ten konkretny schemat 'corrupt disk' nie był taki zły, ponieważ, jeśli nie używaliście Windows, wcale by was nie dotyczył. A&nbsp;nawet jeśli używaliście Windows, to jest pewien przycisk na&nbsp;klawiaturze&nbsp;&ndash; jeśli za&nbsp;każdym razem pamiętalibyście by go przytrzymać, to dysk nie zainstalowałby programu. Ale&nbsp;oczywiście trudno pamiętać o tym za&nbsp;każdym razem; któregoś dnia się pomylicie. To pokazuje z&nbsp;czym mieliśmy do&nbsp;czynienia.

note: type: Content of: <div><p>
en: Fortunately music DRM is receding.  Even the main record companies sell downloads without DRM.  But we see a renewed effort to impose DRM on books.
pl: Na&nbsp;szczęście DRM w&nbsp;muzyce jest w&nbsp;odwrocie. Nawet główne przedsiębiorstwa fonograficzne sprzedają pliki do&nbsp;pobrania bez&nbsp;DRM. Ale&nbsp;obserwujemy wznowienie wysiłków by nakładać DRM na&nbsp;książki [ebooki &ndash; przyp. tłum.].

note: type: Content of: <div><p>
en: You see, the publishers want to take away the traditional freedoms of book readers&mdash;freedom to do things such as borrow a book from the public library, or lend it to a friend; to sell a book to a used book store, or buy it anonymously paying cash (which is the only way I buy books&mdash;we've got to resist the temptations to let Big Brother know everything that we're doing.)
pl: Bo&nbsp;widzicie, wydawcy chcą odebrać czytelnikom tradycyjne wolności&nbsp;&ndash; wolność do&nbsp;robienia takich rzeczy jak wypożyczenie książki z&nbsp;biblioteki publicznej, albo&nbsp;pożyczanie jej przyjacielowi; sprzedanie książki do&nbsp;antykwariatu, albo&nbsp;anonimowy zakup płacąc gotówką (co jest jedynym sposobem w&nbsp;jaki ja kupuję książki&nbsp;&ndash; musimy oprzeć się pokusie pozwolenia Wielkiemu Bratu na&nbsp;to by wiedział wszystko o tym co robimy.)

note: type: Content of: <div><p>
en: Even the freedom to keep the book as long as you wish, and read it as many times as you wish, they plan to get rid of.
pl: Nawet wolność do&nbsp;trzymania książki tak długo jak chcecie, i&nbsp;czytania jej tyle razy ile chcecie, planują zabronić.

note: type: Content of: <div><p>
en: The way they do it is with DRM.  They knew that so many people read books and would get angry if these freedoms were taken away that they didn't believe they could buy a law specifically to abolish these freedoms&mdash;there would be too much opposition.  Democracy is sick, but once in a while people manage to demand something.  So they came up with a two-stage plan.
pl: Robią to za&nbsp;pomocą DRM. Wiedzieli, że&nbsp;mnóstwo ludzi czyta książki i&nbsp;że rozzłościło by ich jeśli te wolności zostały by im odebrane, więc&nbsp;nie łudzili się, że&nbsp;przekupią prawo aby&nbsp;te wolności zabrać&nbsp;&ndash; sprzeciw był by zbyt duży. Demokracja jest chora, ale&nbsp;od czasu do&nbsp;czasu ludzie zdołają czegoś zażądać. Więc&nbsp;ruszyli z&nbsp;dwuetapowym planem.

note: type: Content of: <div><p>
en: First, take away these freedoms from e-books, and second, convince people to switch from paper books to e-books.  They've succeeded with stage 1.
pl: Najpierw odebrać te wolności ebookom, a&nbsp;następnie przekonać ludzi do&nbsp;porzucenia papierowych książek na&nbsp;rzecz ebooków. Udało im się wykonać etap pierwszy.

note: type: Content of: <div><p>
en: In the US they did it with the Digital Millennium Copyright Act, and in New Zealand, that was part of the year-ago Copyright Act; censorship on software that can break DRM was part of that law.  That's an unjust provision; it's got to be repealed.
pl: W&nbsp;Stanach Zjednoczonych dokonali tego za&nbsp;pomocą Digital Millennium Copyright Act, a&nbsp;w&nbsp;Nowej Zelandii była to część zeszłorocznego Copyright Act; cenzura na&nbsp;oprogramowanie mogące złamać DRM była częścią tego prawa. To niesprawiedliwe przepisy; muszą zostać uchylone.

note: type: Content of: <div><p>
en: The second stage is convince people to switch from printed books to ebooks; that didn't go so well.
pl: Drugim etapem jest przekonanie ludzi do&nbsp;porzucenia papierowych książek na&nbsp;rzecz ebooków; to nie poszło tak dobrze.

note: type: Content of: <div><p>
en: One publisher in 2001 had the idea they would make their line of ebooks really popular if they started it with my biography.  So they found an author and the author asked me if I'd cooperate, and I said &ldquo;Only if this e-book is published without encryption, without DRM.&rdquo; The publisher wouldn't go along with that, and I just stuck to it&mdash;I said no.  Eventually we found another publisher who was willing to do this&mdash;in fact willing to publish the book under a free license giving you the four freedoms&mdash;so the book was then published, and sold a lot of copies on paper.
pl: Jeden z&nbsp;wydawców w&nbsp;2001 wpadł na&nbsp;pomysł, że&nbsp;jeśli rozpocznie swoją serię ebooków moją biografią, seria zyska na&nbsp;popularności. Więc&nbsp;znaleźli autora i&nbsp;ten autor zapytał mnie czy&nbsp;będę współpracował, odpowiedziałem &bdquo;Tylko jeśli ten ebook zostanie opublikowany bez&nbsp;szyfrowania, bez&nbsp;DRM&rdquo;. Wydawca nie przystał na&nbsp;to, a&nbsp;ja twardo postawiłem na&nbsp;swoim&nbsp;&ndash; powiedziałem nie. Ostatecznie znaleźliśmy innego wydawcę, który był skłonny się zgodzić&nbsp;&ndash; rzeczywiście był skłonny wydać książkę na&nbsp;wolnej licencji, dającej wam cztery wolności&nbsp;&ndash; więc&nbsp;książka została wydana i&nbsp;sprzedało się wiele papierowych kopii.

note: type: Content of: <div><p>
en: But in any case, e-books failed at the beginning of this decade.  People just didn't want to read them very much.  And I said, &ldquo;they will try again.&rdquo; We saw an amazing number of news articles about electronic ink (or is it electronic paper, I can never remember which), and it occurred to me probably the reason there's so many is the publishers want us to think about this.  They want us to be eager for the next generation of e-book readers.
pl: Ale&nbsp;w&nbsp;wielu przypadkach, ebooki zawiodły na&nbsp;początku tej dekady. Ludzie po&nbsp;prostu nie bardzo chcieli je czytać. Mówiłem &bdquo;oni znowu spróbują&rdquo;. Widzieliśmy niesamowitą ilość nowych artykułów na&nbsp;temat elektronicznego tuszu (albo elektronicznego papieru, nigdy nie pamiętam który), i&nbsp;trafiło do&nbsp;mnie, że&nbsp;prawdopodobnie powodem dla którego jest ich tak wiele jest to, że&nbsp;wydawcy chcą żebyśmy się nad&nbsp;tym zastanowili. Chcą żebyśmy byli entuzjastycznie nastawieni na&nbsp;przyjście nowej generacji czytników ebooków.

note: type: Content of: <div><p>
en: Now they're upon us.  Things like the Sony Shreader (its official name is the Sony Reader, but if you put on 'sh' it explains what it's designed to do to your books), and the <a href="/philosophy/why-call-it-the-swindle.html">Amazon Swindle</a>, designed to swindle you out of your traditional freedoms without your noticing.  Of course, they call it the Kindle which is what it's going to do to your books.
pl: Teraz nas dorwali. Rzeczy takie jak Sony Shreader (oficjalna nazwa brzmi Sony Reader, ale&nbsp;jeśli umieścisz 'sh' na&nbsp;początku, nazwa wyjaśnia co ma robić to urządzenie z&nbsp;waszymi książkami) [shredder&nbsp;&ndash; niszczarka do&nbsp;papieru&nbsp;&ndash; przyp. tłum.], i&nbsp;<a href="/philosophy/why-call-it-the-swindle.html">Amazon Swindle</a> [swindle&nbsp;&ndash; szwindel&nbsp;&ndash; przyp. tłum.], zaprojektowane by okantować was z&nbsp;tradycyjnych wolności, tak, że&nbsp;nawet nie zauważysz. Oczywiście nazywają to Kindle, i&nbsp;to właśnie będzie robić z&nbsp;waszymi książkami [kindle&nbsp;&ndash; zapalać&nbsp;&ndash; przyp. tłum.].

note: type: Content of: <div><p>
en: The Kindle is an extremely malicious product, almost as malicious as Microsoft Windows.  They both have spy features, they both have Digital Restrictions Management, and they both have back doors.
pl: Kindle jest produktem ekstremalnie złośliwym, prawie tak złośliwym, jak Microsoft Windows. Oba posiadają funkcje szpiegujące, oba posiadają DRM, i&nbsp;oba posiadają backdoory [tylne wejścia&nbsp;&ndash; przyp. tłum].

note: type: Content of: <div><p>
en: In the case of the Kindle, the only way you can buy a book is to buy it from Amazon<a href="#footnote2">[2]</a>, and Amazon requires you to identify yourself, so they know everything that you've bought.
pl: W&nbsp;przypadku Kindle'a, jedynym sposobem na&nbsp;kupienie książki jest kupienie jej od&nbsp;Amazona, a&nbsp;Amazon wymaga od&nbsp;was identyfikacji, więc&nbsp;wiedzą wszystko o waszych zakupach.

note: type: Content of: <div><p>
en: Then there is Digital Restrictions Management, so you can't lend the book or sell it to a used bookstore, and the library can't lend it either.
pl: Następnie mamy Digital Restrictions Management [DRM, Cyfrowe Zarządzanie Ograniczeniami&nbsp;&ndash; przyp. tłum.], wiec nie możecie pożyczyć komuś książki ani&nbsp;sprzedać jej do&nbsp;antykwariatu, biblioteka również nie może jej wypożyczyć.

note: type: Content of: <div><p>
en: And then there's the back door, which we found out about about three months ago, because Amazon used it.  Amazon sent a command to all the Kindles to erase a particular book, namely 1984 by George Orwell.  Yes, they couldn't have picked a more ironic book to erase.  So that's how we know that Amazon has a back door with which it can erase books remotely.
pl: Jest jeszcze backdoor, o którym dowiedzieliśmy się jakieś trzy miesiące temu, ponieważ&nbsp;Amazon z&nbsp;niego skorzystał. Amazon przesłał wszystkim urządzeniom Kindle polecenie wykasowania konkretnej książki, mianowicie&nbsp;Rok 1984 George'a Orwella. Tak, nie mogli wybrać bardziej ironicznej książki do&nbsp;skasowania. W&nbsp;taki oto sposób dowiedzieliśmy się, że&nbsp;Amazon posiada back door, za&nbsp;pomocą którego może usuwać książki zdalnie.

note: type: Content of: <div><p>
en: What else it can do, who knows? Maybe it's like Microsoft Windows.  Maybe Amazon can remotely upgrade the software, which means that whatever malicious things are not in it now, they could put them in it tomorrow.
pl: Co jeszcze może zrobić, któż to wie? Być może jest jak Microsoft Windows. Być może Amazon jest w&nbsp;stanie zdalnie aktualizować oprogramowanie, co oznacza, że&nbsp;nawet jeśli dzisiaj nie ma ono złośliwych funkcji, to mogą je tam umieścić jutro.

note: type: Content of: <div><p>
en: This is intolerable&mdash;any one of these restrictions is intolerable.  They want to create a world where nobody lends books to anybody anymore.
pl: Jest to nie do&nbsp;zaakceptowania&nbsp;&ndash; każde z&nbsp;tych ograniczeń jest nie do&nbsp;zaakceptowania. Chcą stworzyć świat, gdzie już nikt nikomu nie pożycza książek.

note: type: Content of: <div><p>
en: Imagine that you visit a friend and there are no books on the shelf.  It's not that your friend doesn't read, but his books are all inside a device, and of course he can't lend you those books.  The only way he could lend you any one of those books is to lend you his whole library, which is obviously a ridiculous thing to ask anybody to do.  So there goes friendship for people who love books.
pl: Wyobraźcie sobie, że&nbsp;odwiedzacie przyjaciela, a&nbsp;na jego półce nie ma książek. Nie chodzi o to, że&nbsp;wasz przyjaciel nie czyta, ale&nbsp;wszystkie jego książki znajdują się w&nbsp;urządzeniu i&nbsp;oczywiście nie może ich wam pożyczyć. Jedyny sposób w&nbsp;jaki mógłby pożyczyć którąkolwiek z&nbsp;tych książek, to wypożyczenie wam całej swojej biblioteki, a&nbsp;niedorzecznością jest proszenie kogoś o coś takiego. Tak więc&nbsp;zaniknie przyjaźń osób, które kochają książki.

note: type: Content of: <div><p>
en: Make sure that you inform people what this device implies.  It means other readers will no longer be your friends, because you will be acting like a jerk toward them.  Spread the word preemptively.  This device is your enemy.  It's the enemy of everyone who reads.  The people who don't recognize that are the people who are thinking so short-term that they don't see it.  It's our job to help them see beyond the momentary convenience to the implications of this device.
pl: Upewnijcie się, że&nbsp;poinformowaliście ludzi o tym co niesie ze sobą to urządzenie. Ono oznacza, że&nbsp;inni czytelnicy nie będą już waszymi przyjaciółmi, ponieważ&nbsp;będziecie się w&nbsp;stosunku do&nbsp;nich zachowywać jak kretyni. Szerzcie słowo zapobiegawczo. To urządzenie jest waszym wrogiem. To wróg każdego, kto czyta. Ludzie którzy tego nie dostrzegają, myślą bardzo krótkowzrocznie. Waszym zadaniem jest pomóc im wyjrzeć poza chwilową wygodę, by dostrzegli implikacje tego urządzenia.

note: type: Content of: <div><p>
en: I have nothing against distributing books in digital form, if they are not designed to take away our freedom.  Strictly speaking, it is possible to have an e-book reader:
pl: Nie mam nic przeciwko dystrybucji książek w&nbsp;formie cyfrowej, o ile nie są one zaprojektowane tak, by odebrać nam naszą wolność. Dokładniej mówiąc, możliwe jest posiadanie czytnika ebooków:

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: that is not designed to attack you,
pl: który nie jest zaprojektowany by was atakować,

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: which runs free software and not proprietary software,
pl: który działa w&nbsp;oparciu o wolne, a&nbsp;nie własnościowe oprogramowanie,

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: which doesn't have DRM,
pl: który nie ma DRM,

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: which doesn't make people identify yourself to get a book,
pl: który nie wymaga od&nbsp;ludzi identyfikacji, żeby dostać książkę,

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: which doesn't have a back door, [and]
pl: który nie ma backdoorów, i

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: which doesn't restrict what you can do with the files on your machine.
pl: który nie ogranicza tego co możecie zrobić z&nbsp;plikami w&nbsp;waszym urządzeniu.

note: type: Content of: <div><p>
en: It's possible, but the big companies really pushing e-books are doing it to attack our freedom, and we mustn't stand for that.  This is what governments are doing in cahoots with big business to attack our freedom, by making copyright harsher and nastier, more restrictive than ever before.
pl: Jest to możliwe, lecz&nbsp;duże przedsiębiorstwa promujące ebooki robią to, by nastawać na&nbsp;naszą wolność, a&nbsp;my nie możemy się temu poddawać. To właśnie robią rządy w&nbsp;konszachtach z&nbsp;dużym biznesem, by nastawać na&nbsp;naszą wolność, przez robienie prawa autorskiego surowszym i&nbsp;brzydszym, bardziej restrykcyjnym niż kiedykolwiek przedtem.

note: type: Content of: <div><p>
en: But what should they do? Governments should make copyright power less.  Here are my specific proposals.
pl: Co wiec powinny robić? Rządy powinny osłabić prawo autorskie. Oto moje konkretne propozycje.

note: type: Content of: <div><p>
en: First of all, there is the dimension of time.  I propose copyright should last ten years, starting from the date of publication of a work.
pl: Po&nbsp;pierwsze, istnieje wymiar czasu. Proponuję by okres obowiązywania prawa autorskiego wynosił dziesięć lat, począwszy od&nbsp;daty publikacji dzieła.

note: type: Content of: <div><p>
en: Why from the date of publication? Because before that, we don't have copies.  It doesn't matter to us whether we would have been allowed to copy our copies that we don't have, so I figure we might as well let the authors have as much time as it takes to arrange publication, and then start the clock.
pl: Dlaczego od&nbsp;daty publikacji? Ponieważ&nbsp;przed tą datą nie posiadamy kopii. Nie ma dla nas znaczenia czy&nbsp;pozwolono by nam powielać nasze kopie, skoro ich nie mamy, więc&nbsp;sądzę, że&nbsp;możemy równie dobrze dać autorowi tyle czasu ile potrzebuje na&nbsp;zaaranżowanie publikacji, i&nbsp;wtedy uruchomić zegar.

note: type: Content of: <div><p>
en: But why ten years? I don't know about in this country, but in the US, the publication cycle has got shorter and shorter.  Nowadays almost all books are remaindered within two years and out-of-print within three.  So ten years is more than three times the usual publication cycle&mdash;that should be plenty comfortable.
pl: Ale&nbsp;dlaczego dziesięć lat? Nie wiem jak jest w&nbsp;tym kraju, ale&nbsp;w Stanach Zjednoczonych cykl publikacji staje się coraz to krótszy. W&nbsp;dzisiejszych czasach niemal wszystkie książki przestają się sprzedawać w&nbsp;ciągu dwóch lat i&nbsp;znikają z&nbsp;druku w&nbsp;ciągu trzech. Więc&nbsp;dziesięć lat to więcej niż trzykrotność przeciętnego cyklu publikacji&nbsp;&ndash; to powinno być w&nbsp;zupełności wystarczające.

note: type: Content of: <div><p>
en: But not everybody agrees.  I once proposed this in a panel discussion with fiction writers, and the award-winning fantasy writer next to me said &ldquo;Ten years? No way.  Anything more than five years is intolerable.&rdquo; You see, he had a legal dispute with his publisher.  His books seemed to be out of print, but the publisher wouldn't admit it.  The publisher was using the copyright on his own book to stop him from distributing copies himself, which he wanted to do so people could read it.
pl: Ale&nbsp;nie każdy się zgadza. Kiedyś zaproponowałem to w&nbsp;panelu dyskusyjnym z&nbsp;pisarzami fantastyki, i&nbsp;ceniony pisarz fantastyki siedzący obok powiedział: &bdquo;Dziesięć lat? Nie ma mowy. Cokolwiek dłuższe niż pięć lat jest nie do&nbsp;przyjęcia.&rdquo; Bo&nbsp;widzicie, wszedł on w&nbsp;spór prawny ze swoim wydawcą. Jego książki zdawały się być wycofane z&nbsp;druku, ale&nbsp;wydawca nie chciał tego przyznać. Wydawca wykorzystywał prawa autorskie do&nbsp;jego własnej książki by powstrzymać go przed samodzielnym dystrybuowaniem kopii, co chciał robić, by ludzie mogli je czytać.

note: type: Content of: <div><p>
en: This is what every artist starts out wanting&mdash;wanting to distribute her work so it will get read and appreciated.  Very few make a lot of money.  That tiny fraction face the danger of being morally corrupted, like J.K. Rowling.
pl: Oto od&nbsp;czego zaczyna chcieć każdy artysta&nbsp;&ndash; chce rozpowszechniać swoje prace, żeby zostały przeczytane i&nbsp;docenione. Bardzo niewielu z&nbsp;nich dorabia się dużych pieniędzy. Ten maleńki odsetek staje przed niebezpieczeństwem moralnego zepsucia, jak J.K. Rowling.

note: type: Content of: <div><p>
en: J.K. Rowling, in Canada, got an injunction against people who had bought her book in a bookstore, ordering them not to read it.  So in response I call for a boycott of Harry Potter books.  But I don't say you shouldn't read them; I leave that to the author and the publisher.  I just say you shouldn't buy them.
pl: J.K. Rowling, w&nbsp;Kanadzie, wystosowała zakaz przeciw ludziom, którzy kupili jej książkę w&nbsp;księgarni, zakazujący im czytania jej. Więc&nbsp;w&nbsp;odpowiedzi wezwałem do&nbsp;bojkotu książek o&nbsp;Harrym Potterze. Ale&nbsp;nie mówię ludziom, żeby ich nie czytali; zostawiam to autorce i&nbsp;wydawcy. Mówię tylko, że&nbsp;nie powinni ich kupować.

note: type: Content of: <div><p>
en: It's few authors that make enough money that they can be corrupted in this way.  Most of them don't get anywhere near that, and continue wanting the same thing they wanted at the outset: they want their work to be appreciated.
pl: Niewielu autorów zarabia wystarczająco dużo pieniędzy, by pozwolić sobie na&nbsp;takie zepsucie. Większość nie dociera nawet w&nbsp;te okolice, i&nbsp;wciąż pragnie tego samego co na&nbsp;początku: chcą, żeby ich praca została doceniona.

note: type: Content of: <div><p>
en: He wanted to distribute his own book, and copyright was stopping him.  He realized that more than five years of copyright was unlikely to ever do him any good.
pl: Ów autor chciał rozpowszechniać swoją własną książkę, a&nbsp;powstrzymywało go prawo autorskie. Zrozumiał, że&nbsp;dłuższe niż pięcioletnie obowiązywania prawa autorskiego raczej nigdy nie przyniesie mu żadnej korzyści.

note: type: Content of: <div><p>
en: If people would rather have copyright last five years, I won't be against it.  I propose ten as a first stab at the problem.  Let's reduce it to ten years and then take stock for a while, and we could adjust it after that.  I don't say I think ten years is the exact right number&mdash;I don't know.
pl: Gdyby ludzie woleli żeby prawo autorskie obowiązywało przez pięć lat, nie będę się sprzeciwiał. Proponuję dziesięć jako pierwsze podejście do&nbsp;problemu. Zredukujmy je do&nbsp;dziesięciu lat i&nbsp;zatrzymajmy się na&nbsp;chwilę, a&nbsp;potem możemy dalej dostosować. Nie mówię, że&nbsp;uważam dziesięć lat za&nbsp;dokładnie właściwy okres&nbsp;&ndash; nie wiem.

note: type: Content of: <div><p>
en: What about the dimension of breadth? Which activities should copyright cover? I distinguish three broad categories of works.
pl: A&nbsp;co z&nbsp;wymiarem zakresu? Jakie działania powinny być objęte prawem autorskim? Rozróżniam trzy szerokie kategorie dzieł.

note: type: Content of: <div><p>
en: First of all, there are the functional works that you use to do a practical job in your life.  This includes software, recipes, educational works, reference works, text fonts, and other things you can think of.  These works should be free.
pl: Przede wszystkim, istnieją dzieła funkcjonalne, które wykorzystujecie w&nbsp;swojej codziennej pracy. Obejmują one oprogramowanie, przepisy, dzieła edukacyjne, encyklopedyczne, fonty i&nbsp;inne rzeczy, które przyjdą wam na&nbsp;myśl. Te dzieła powinny być wolne.

note: type: Content of: <div><p>
en: If you use the work to do a job in your life, then if you can't change the work to suit you, you don't control your life.  Once you have changed the work to suit you, then you've got to be free to publish it&mdash;publish your version&mdash;because there will be others who will want the changes you've made.
pl: Jeśli wykorzystujecie dzieło w&nbsp;swojej codziennej pracy i&nbsp;jeśli nie możecie dostosować go do&nbsp;swoich wymagań, to nie majcie kontroli nad&nbsp;swoim życiem. Kiedy już dostosowałeś dzieło do&nbsp;swoich potrzeb, musisz mieć wolność by je upublicznić&nbsp;&ndash; opublikować swoją wersję&nbsp;&ndash; ponieważ&nbsp;znajdą się inni, którzy będą chcieli zmian, których dokonałeś.

note: type: Content of: <div><p>
en: This leads quickly to the conclusion that users have to have the same four freedoms [for all functional works], not just for software.  And you'll notice that for recipes, practically speaking, cooks are always sharing and changing recipes just as if the recipes were free.  Imagine how people would react if the government tried to stamp out so-called &ldquo;recipe piracy.&rdquo;
pl: To szybko prowadzi do&nbsp;wniosku, że&nbsp;użytkownicy muszą mieć te same cztery wolności [w stosunku do&nbsp;wszystkich dzieł funkcjonalnych], nie tylko do&nbsp;oprogramowania. I&nbsp;zauważycie, że&nbsp;jeśli chodzi o przepisy, praktycznie mówiąc, kucharze zawsze dzielą się i&nbsp;zmieniają przepisy dokładnie tak, jakby były one wolne. Wyobraźcie sobie jak ludzie zareagowaliby jeśli rząd próbowałby wyeliminować tak zwane &bdquo;piractwo przepisowe.&rdquo;

note: type: Content of: <div><p>
en: The term &ldquo;pirate&rdquo; is pure propaganda.  When people ask me what I think of music piracy, I say &ldquo;As far as I know, when pirates attack they don't do it by playing instruments badly, they do it with arms.  So it's not music &ldquo;piracy,&rdquo; because piracy is attacking ships, and sharing is as far as you get from being the moral equivalent of attacking ships.&rdquo; Attacking ships is bad, sharing with other people is good, so we should firmly denounce that propaganda term &ldquo;piracy&rdquo; whenever we hear it.
pl: Określenie &bdquo;pirat&rdquo; jest czystą propagandą. Kiedy ludzie pytają mnie co myślę na&nbsp;temat piractwa w&nbsp;muzyce, odpowiadam &bdquo;O ile mi wiadomo, kiedy piraci atakują nie robią tego grając brzydko na&nbsp;instrumentach, robią to używając broni. Więc&nbsp;nie jest to &bdquo;piractwo&rdquo; muzyczne, ponieważ&nbsp;piractwo polega na&nbsp;atakowaniu statków, a&nbsp;dzielenie się jest dokładnym przeciwieństwem atakowania statków pod&nbsp;względem moralnym&rdquo;. Atakowanie statków jest złe, dzielenie się z&nbsp;innymi ludźmi jest dobre, więc&nbsp;powinniśmy stanowczo potępić propagandowe określenie &bdquo;piractwo&rdquo; za&nbsp;każdym razem, gdy je usłyszymy.

note: type: Content of: <div><p>
en: People might have objected twenty years ago: &ldquo;If we don't give up our freedom, if we don't let the publishers of these works control us, the works won't get made and that will be a horrible disaster.&rdquo; Now, looking at the free software community, and all the recipes that circulate, and reference works like Wikipedia&mdash;we are even starting to see free textbooks being published&mdash;we know that that fear is misguided.
pl: Dwadzieścia lat temu ludzie mogli mieć zastrzeżenia: &bdquo;Jeśli nie oddamy naszej wolności, jeśli nie pozwolimy wydawcom tych dzieł na&nbsp;kontrolowanie nas, te dzieła nie powstaną, a&nbsp;to będzie ogromna katastrofa.&rdquo; Obecnie, patrząc na&nbsp;społeczność wolnego oprogramowania, na&nbsp;wszystkie te przepisy kulinarne które krążą, i&nbsp;dzieła encyklopedyczne takie jak Wikipedia&nbsp;&ndash; zaczynamy się nawet spotykać z&nbsp;publikacją wolnych książek&nbsp;&ndash; wiemy że&nbsp;ten strach jest bezpodstawny.

note: type: Content of: <div><p>
en: There is no need to despair and give up our freedom thinking that otherwise the works won't get made.  There are lots of ways to encourage them to get made if we want more&mdash;lots of ways that are consistent with and respect our freedom.  In this category, they should all be free.
pl: Nie ma potrzeby rozpaczania i&nbsp;oddawania naszej wolności sądząc, że&nbsp;w przeciwnym wypadku te dzieła nie powstaną. Istnieje wiele sposobów zachęcania by powstawały, jeśli chcemy ich więcej&nbsp;&ndash; wiele sposobów, które pozostają w&nbsp;zgodzie i&nbsp;respektują naszą wolność. W&nbsp;tej kategorii, wszystkie one powinny być wolne.

note: type: Content of: <div><p>
en: But what about the second category, of works that say what certain people thought, like memoirs, essays of opinion, scientific papers, and various other things?<a href="#footnote3">[3]</a> To publish a modified version of somebody else's statement of what he thought is misrepresenting [that] somebody.  That's not particularly a contribution to society.
pl: Ale&nbsp;co z&nbsp;drugą kategorią, dzieł które przekazują nam myśli konkretnych ludzi takie jak wspomnienia, eseje przedstawiające ich opinie, prace naukowe i&nbsp;różne inne rzeczy? Opublikowanie zmodyfikowanej wersję czyichś poglądów oznacza błędne przedstawienie tej osoby. Nie jest to raczej pożyteczne dla społeczeństwa.

note: type: Content of: <div><p>
en: Therefore it is workable and acceptable to have a somewhat reduced copyright system where all commercial use is covered by copyright, all modification is covered by copyright, but everyone is free to non-commercially redistribute exact copies.
pl: Zatem&nbsp;do zaakceptowania i&nbsp;do wypracowania pozostaje system w&nbsp;pewnym stopniu ograniczonego prawa autorskiego, gdzie każde komercyjne użycie jest objęte prawem autorskim, wszystkie modyfikacje są objęte prawem autorskim, lecz&nbsp;każdy może w&nbsp;sposób niekomercyjny rozpowszechniać wierne kopie.

note: type: Content of: <div><p>
en: [2015 note: publishing scientific papers under the CC Attribution license (CC-BY) is widely done, in accessible journals and arXiv.org, and it seems that permitting publication of modified versions does not cause any problem.  So that license is what I now recommend for scholarly publications.]
pl: [notatka z&nbsp;2015: publikowanie prac naukowych pod&nbsp;licencją CC Uznanie autorstwa (CC-BY) jest szeroko stosowane, w&nbsp;dostępnych czasopismach i&nbsp;na arXiv.org, z&nbsp;czego wynika, że&nbsp;pozwalanie na&nbsp;publikacje zmodyfikowanych wersji nie sprawia żadnych problemów. Jest to zatem&nbsp;licencja, której stosowanie zalecam przy naukowych publikacjach.]

note: type: Content of: <div><p>
en: That freedom is the minimum freedom we must establish for all published works, because the denial of that freedom is what creates the War on Sharing&mdash;what creates the vicious propaganda that sharing is theft, that sharing is like being a pirate and attacking ships.  Absurdities, but absurdities backed by a lot of money that has corrupted our governments.  We need to end the War on Sharing; we need to legalize sharing exact copies of any published work.
pl: Ta wolność stanowi minimum wolności, jakie musimy zabezpieczyć dla wszelkiego rodzaju dzieł, ponieważ&nbsp;odmowa tej wolności stanowi przyczynę Wojny o Dzielenie się&nbsp;&ndash; co tworzy błędną propagandę o tym, że&nbsp;dzielenie się jest kradzieżą, że&nbsp;dzielenie się jest jak bycie piratem i&nbsp;napadanie na&nbsp;statki. Absurdy, lecz&nbsp;absurdy wspierane dużą sumą pieniędzy, która skorumpowała nasze rządy. Powinniśmy zakończyć Wojnę o Dzielenie się; musimy zalegalizować dzielenie się wiernymi kopiami każdego opublikowanego dzieła.

note: type: Content of: <div><p>
en: In the second category of works, that's all we need; we don't need to make them free.  Therefore I think it's OK to have a reduced copyright system which covers commercial use and all modifications.  And this will provide a revenue stream to the authors in more or less the same (usually inadequate) way as the present system.  You've got to keep in mind [that] the present system, except for superstars, is usually totally inadequate.
pl: W&nbsp;drugiej kategorii dzieł, tylko tego potrzebujemy; nie musimy czynić ich wolnymi. Zatem&nbsp;uważam, że&nbsp;posiadanie systemu ograniczonego prawa autorskiego obejmującego komercyjny użytek i&nbsp;wszelkie modyfikacje jest OK. Zapewni to strumień wynagrodzeń dla autorów, w&nbsp;bardziej lub&nbsp;mniej zbliżony (najczęściej adekwatny) sposób jak obecny system. Musicie pamiętać, że&nbsp;obecny system, za&nbsp;wyjątkiem supergwiazd, jest zazwyczaj nieadekwatny.

note: type: Content of: <div><p>
en: What about works of art and entertainment? Here it took me a while to decide what to think about modifications.
pl: A&nbsp;co z&nbsp;dziełami sztuki i&nbsp;rozrywki? Podjęcie decyzji, co myśleć o zmianach w&nbsp;tych kwestiach, zajęło mi trochę czasu.

note: type: Content of: <div><p>
en: You see, on one hand, a work of art can have an artistic integrity and modifying it could destroy that.  Of course, copyright doesn't necessarily stop works from being butchered that way.  Hollywood does it all the time.  On the other hand, modifying the work can be a contribution to art.  It makes possible the folk process which leads to things which are beautiful and rich.
pl: Bo&nbsp;widzicie, z&nbsp;jednej strony, dzieło sztuki może posiadać artystyczną spójność i&nbsp;modyfikowanie go mogło by ją zniszczyć. Oczywiście prawo autorskie nie koniecznie powstrzymuje przed uprawianiem tego typu rzeźnictwa. Hollywood robi to bez&nbsp;przerwy. Z&nbsp;drugiej strony, modyfikowanie dzieła może stanowić wkład do&nbsp;sztuki. Umożliwia proces który prowadzi do&nbsp;pięknych i&nbsp;bogatych rzeczy.

note: type: Content of: <div><p>
en: Even if we look at named authors only: consider Shakespeare, who borrowed stories from other works only a few decades old, and did them in different ways, and made important works of literature.  If today's copyright law had existed then, that would have been forbidden and those plays wouldn't have been written.
pl: Nawet jeśli spojrzymy tylko na&nbsp;znanych autorów: rozważmy Shakespeare'a, który zapożyczał historie z&nbsp;innych dzieł, zaledwie kilka dekad starszych, i&nbsp;przekazywał je w&nbsp;inny sposób, i&nbsp;stworzył ważne dzieła literatury. Jeśli dzisiejsze prawo autorskie istniałoby wtedy, byłoby to zabronione a&nbsp;te sztuki nie zostałyby napisane.

note: type: Content of: <div><p>
en: But eventually I realized that modifying a work of art can be a contribution to art, but it's not desperately urgent in most cases.  If you had to wait ten years for the copyright to expire, you could wait that long.  Not like the present-day copyright that makes you wait maybe 75 years, or 95 years.  In Mexico you might have to wait almost 200 years in some cases, because copyright in Mexico expires a hundred years after the author dies.  This is insane, but ten years, as I've proposed copyright should last, that people can wait.
pl: Ale&nbsp;w końcu zdałem sobie sprawę, że&nbsp;modyfikowanie dzieł sztuki może być wkładem do&nbsp;sztuki, ale&nbsp;w większości przypadków nie jest ogromnie pilne. Jeśli musielibyście zaczekać dziesięć lat na&nbsp;wygaśnięcie prawa autorskiego, moglibyście tyle zaczekać. Nie jak w&nbsp;przypadku obecnego prawa autorskiego, które zmusza was do&nbsp;czekania jakichś 75, czy&nbsp;95 lat. W&nbsp;Meksyku w&nbsp;niektórych przypadkach musielibyście czekać niemal 200 lat, ponieważ&nbsp;prawo autorskie w&nbsp;Meksyku wygasa sto lat po&nbsp;śmierci autora. To jest szalone, ale&nbsp;dziesięć lat, które zaproponowałem jako okres obowiązywania prawa autorskiego, ludzie byliby w&nbsp;stanie zaczekać.

note: type: Content of: <div><p>
en: So I propose the same partly reduced copyright that covers commercial use and modification, but everyone's got to be free to non-commercially redistribute exact copies.  After ten years it goes into the public domain, and people can contribute to art by publishing their modified versions.
pl: Więc&nbsp;proponuję to samo częściowo ograniczone prawo autorskie, które obejmuje komercyjne użytki i&nbsp;modyfikacje, lecz&nbsp;każdy musi mieć wolność do&nbsp;niekomercyjnego rozpowszechniania wiernych kopi. Po&nbsp;upływie dziesięciu lat, przechodzi do&nbsp;domeny publicznej, a&nbsp;ludzie mogą wnosić swój wkład do&nbsp;sztuki publikując własne zmienione wersje.

note: type: Content of: <div><p>
en: One other thing: if you're going to take little pieces out of a bunch of works and rearrange them into something totally different, that should just be legal, because the purpose of copyright is to promote art, not to obstruct art.  It's stupid to apply copyright to using snippets like that&mdash;it's self-defeating.  It's a kind of distortion that you'd only get when the government is under the control of the publishers of the existing successful works, and has totally lost sight of its intended purpose.
pl: Jeszcze jedna sprawa: jeśli zamierzacie zebrać fragmenty kilku dzieł i&nbsp;przerobić je w&nbsp;coś zupełnie innego, to powinno być to legalne, ponieważ&nbsp;celem prawa autorskiego jest promocja sztuki, a&nbsp;nie jej utrudnianie. Nakładanie prawa autorskiego na&nbsp;takie wycinki jest głupie&nbsp;&ndash; jest wbrew idei. Jest to zniekształcenie będące skutkiem tego, że&nbsp;rząd znajduje się pod&nbsp;kontrola wydawców popularnych dzieł, i&nbsp;zupełnie stracił z&nbsp;oczu cel tego prawa.

note: type: Content of: <div><p>
en: That's what I propose, and in particular, this means that sharing copies on the Internet must be legal.  Sharing is good.  Sharing builds the bonds of society.  To attack sharing is to attack society.
pl: Oto co proponuję, a&nbsp;w szczególności, oznacza to, że&nbsp;dzielenie się kopiami w&nbsp;Internecie musi być legalne. Dzielenie się jest dobre. Dzielenie się buduje więzy społeczne. Atakowanie dzielenia się jest atakowaniem społeczeństwa.

note: type: Content of: <div><p>
en: So any time the government proposes some new means to attack people who share, to stop them from sharing, we have to recognize that this is evil, not just because the means proposed almost invariably offend basic ideas of justice (but that's not a coincidence).  The reason is because the purpose is evil.  Sharing is good and the government should encourage sharing.
pl: Więc&nbsp;za każdym razem, gdy rząd proponuje jakieś nowe środki ataku na&nbsp;ludzi którzy się dzielą, by powstrzymać ich przed dzieleniem się, musimy wiedzieć, że&nbsp;jest to złe, nie tylko ze względu na&nbsp;to, że&nbsp;zaproponowane środki prawie niezmiennie naruszają podstawowe ideały sprawiedliwości (ale to nie jest zbieg okoliczności). Powodem jest to, że&nbsp;cel jest zły. Dzielenie się jest dobre i&nbsp;rząd powinien do&nbsp;niego zachęcać.

note: type: Content of: <div><p>
en: But copyright did after all have a useful purpose.  Copyright as a means to carry out that purpose has a problem now, because it doesn't fit in with the technology we use.  It interferes with all the vital freedoms for all the readers, listeners, viewers, and whatever, but the goal of promoting the arts is still desirable.  So in addition to the partly reduced copyright system, which would continue to be a copyright system, I propose two other methods.
pl: Ale&nbsp;prawo autorskie mimo wszystko miało użyteczny cel. Prawo autorskie jako środek do&nbsp;tego celu ma jednak&nbsp;teraz problem, ponieważ&nbsp;nie pasuje do&nbsp;technologii, której używamy. Stoi w&nbsp;sprzeczności ze wszystkimi istotnymi wolnościami wszystkich czytelników, słuchaczy, widzów, i&nbsp;kogokolwiek, ale&nbsp;cel jakim jest promowanie sztuki wciąż jest pożądany. Więc&nbsp;w dodatku do&nbsp;systemu częściowo ograniczonego prawa autorskiego, który nadal byłby systemem prawa autorskiego, proponuję dwie inne metody.

note: type: Content of: <div><p>
en: <a id="tax-money-for-artists">One [works via] taxes</a>&mdash;distribute tax money directly to artists.  This could be a special tax, perhaps on Internet connectivity, or it could come from general revenue, because it won't be that much money in total, not if it's distributed in an efficient way.  To distribute it efficiently to promote the arts means not in linear proportion to popularity.  It should be based on popularity, because we don't want bureaucrats to have the discretion to decide which artists to support and which to ignore, but based on popularity does not imply linear proportion.
pl: <a id="tax-money-for-artists">Jednym ze sposobów to podatki</a>&nbsp;&ndash; rozpowszechnianie pieniędzy z&nbsp;podatków wprost do&nbsp;artystów. Mógłby to być specjalny podatek, prawdopodobnie na&nbsp;połączenia internetowe, lub&nbsp;mógłby pochodzić z&nbsp;ogólnego dochodu, ponieważ&nbsp;nie byłyby to wielkie kwoty, o ile byłyby efektywnie dystrybuowane. Efektywna dystrybucja w&nbsp;celu promocji sztuki nie oznacza liniowej proporcji względem popularności. Powinna bazować na&nbsp;popularności, ponieważ&nbsp;nie chcemy by biurokraci dyskretnie podejmowali decyzje o tym, którego artystę wspomóc, a&nbsp;którego zignorować, lecz&nbsp;bazowanie na&nbsp;popularności nie musi oznaczać proporcji liniowej.

note: type: Content of: <div><p>
en: What I propose is measure the popularity of the various artists, which you could do through polling (samples) in which nobody is required to participate, and then take the cube root.  The cube root looks like this: it means basically that [the payment] tapers off after a while.
pl: To co proponuję to pomiary popularności różnych artystów, których można dokonać za&nbsp;pomocą głosowania (sondaży) w&nbsp;których nikt nie będzie zobowiązany uczestniczyć, a&nbsp;wtedy skorzystać z&nbsp;pierwiastka sześciennego. Pierwiastek sześcienny wygląda w&nbsp;ten sposób: przede wszystkim oznacza, że&nbsp;[świadczenia] zmniejszają się po&nbsp;jakimś czasie.

note: type: Content of: <div><p>
en: If superstar A is a thousand times as popular as successful artist B, with this system A would get ten times as much money as B, not a thousand times.
pl: Jeśli gwiazda A&nbsp;jest tysiąc razy popularniejsza i&nbsp;odnosi tysiąc razy większe sukcesy niż artysta B, to według tego systemu A&nbsp;otrzymałaby dziesięć razy więcej pieniędzy niż B, nie tysiąc razy.

note: type: Content of: <div><p>
en: Linearly would give A a thousand times as much as B, which means that if we wanted B to get enough to live on we're going to have to make A tremendously rich.  This is wasteful use of the tax money&mdash;it shouldn't be done.
pl: Liniowość dała by A&nbsp;tysiąc razy tyle co B, co oznacza, że&nbsp;jeśli chcielibyśmy by B dostał wystarczająco na&nbsp;przeżycie to musimy uczynić A&nbsp;niesamowicie bogatym. To marnowanie pieniędzy z&nbsp;podatków&nbsp;&ndash; nie powinno się tego robić.

note: type: Content of: <div><p>
en: But if we make it taper off, then yes, each superstar will get handsomely more than an ordinary successful artist, but the total of all the superstars will be a small fraction of the [total] money.  Most of the money will go to support a large number of fairly successful artists, fairly appreciated artists, fairly popular artists.  Thus the system will use money a lot more efficiently than the existing system.
pl: Ale&nbsp;jeśli sprawimy, że&nbsp;przyrost będzie malał, to wtedy tak, każda gwiazda otrzyma nieco więcej niż przeciętny odnoszący sukcesy artysta, lecz&nbsp;całość pobierana przez supergwiazdy będzie zaledwie niewielkim ułamkiem [całości] pieniędzy. Większość pieniędzy zostanie przeznaczona na&nbsp;wsparcie wielu umiarkowanie popularnych artystów. Więc&nbsp;system wykorzysta pieniądze znacznie efektywniej niż ten obecny.

note: type: Content of: <div><p>
en: The existing system is regressive.  It actually gives far, far more per record, for instance, to a superstar than to anybody else.  The money is extremely badly used.  The result is we'd actually be paying a lot less this way.  I hope that's enough to mollify some of these people who have a knee-jerk hostile reaction to taxes&mdash;one that I don't share, because I believe in a welfare state.
pl: Istniejący system jest regresywny. Przykładowo, w&nbsp;rzeczywistości daje on dużo, dużo więcej za&nbsp;nagranie supergwieździe niż komukolwiek innemu. Pieniądze są wykorzystywane ekstremalnie źle. W&nbsp;rezultacie płacilibyśmy w&nbsp;ten sposób znacznie mniej. Mam nadzieję, że&nbsp;to wystarczy by ułagodzić niektórych z&nbsp;tych ludzi, którzy mają reakcję odruchu kolanowego w&nbsp;stosunku do&nbsp;podatków&nbsp;&ndash; ja tego nie podzielam, ponieważ&nbsp;wierzę w&nbsp;państwo opiekuńcze.

note: type: Content of: <div><p>
en: I have another suggestion which is voluntary payments.  Suppose every player had a button you could push to send a dollar to the artist who made the work you're currently playing or the last one you played.  This money would be delivered anonymously to those artists.  I think a lot of people would push that button fairly often.
pl: Mam kolejną sugestię, którą są dobrowolne opłaty. Przypuśćmy, że&nbsp;każdy odtwarzać posiadałby przycisk, który moglibyście nacisnąć by przesłać dolara artyście który stworzył aktualnie odtwarzany utwór lub&nbsp;ten, którego przed chwilą słuchaliście. Pieniądze te byłyby anonimowo dostarczane tym artystom. Myślę, że&nbsp;wielu ludzi byłoby skłonnych naciskać ten przycisk dość często.

note: type: Content of: <div><p>
en: For instance, all of us could afford to push that button once every day, and we wouldn't miss that much money.  It's not that much money for us, I'm pretty sure.  Of course, there are poor people who couldn't afford to push it ever, and it's OK if they don't.  We don't need to squeeze money out of poor people to support the artists.  There are enough people who are not poor to do the job just fine.  I'm sure you're aware that a lot of people really love certain art and are really happy to support the artists.
pl: Przykładowo, każdy z&nbsp;nas mógłby sobie pozwolić na&nbsp;naciśnięcie tego przycisku raz dziennie, i&nbsp;nie stracilibyśmy tak dużo pieniędzy. Jestem przekonany, że&nbsp;dla nas nie jest to tak dużo pieniędzy. Oczywiście, są biedni ludzie, którzy nie mogą sobie pozwolić na&nbsp;naciśnięcie tego przycisku choćby raz, w&nbsp;porządku jeśli tego nie zrobią. Nie musimy wyciskać pieniędzy z&nbsp;biednych ludzi po&nbsp;to, by wspierać artystów. Jest wystarczająco dużo ludzi którzy nie są biedni by wszystko zafunkcjonowało. Jestem pewny, że&nbsp;zdajecie sobie sprawę z&nbsp;tego, że&nbsp;wielu ludzi naprawdę uwielbia pewne dziedziny sztuki i&nbsp;z chęcią wspiera artystów.

note: type: Content of: <div><p>
en: An idea just came to me.  The player could also give you a certificate of having supported so-and-so, and it could even count up how many times you had done it and give you a certificate that says &ldquo;I sent so much to these artists.&rdquo; There are various ways we could encourage people who want to do it.
pl: Właśnie przyszła mi do&nbsp;głowy myśl. Odtwarzacz mógłby dawać wam certyfikat, mówiący o tym, że&nbsp;udzieliliście wsparcia danej osobie, i&nbsp;mógłby nawet liczyć ile razy to zrobiliście i&nbsp;dawać wam certyfikat głoszący &bdquo;przesłałem tyle pieniędzy tym artystom&rdquo;. Jest wiele sposobów na&nbsp;które moglibyśmy zachęcać do&nbsp;tego ludzi.

note: type: Content of: <div><p>
en: For instance, we could have a PR campaign which is friendly and kind: &ldquo;Have you sent a dollar to some artists today? Why not? It's only a dollar&mdash;you'll never miss it and don't you love what they're doing? Push the button!&rdquo; It will make people feel good, and they'll think &ldquo;Yeah, I love what I just watched.  I'll send a dollar.&rdquo;
pl: Przykładowo, moglibyśmy przeprowadzić przyjazną i&nbsp;uprzejmą kampanię PR: &bdquo;Czy przesłałeś dzisiaj dolara jakiemuś artyście? Czemu nie? To tylko dolar&nbsp;&ndash; nie będziesz żałował, a&nbsp;czy nie podoba ci się to co oni robią? Naciśnij przycisk!&rdquo; Sprawiłoby to, że&nbsp;ludzie poczują się lepiej i&nbsp;pomyślą &bdquo;No tak, uwielbiam to co przed chwila obejrzałem. Prześlę dolara.&rdquo;

note: type: Content of: <div><p>
en: This is already starting to work to some extent.  There's a Canadian singer who used to be called Jane Siberry.  She put her music on her website and invited people to download it and pay whatever amount they wished.  She reported getting an average of more than a dollar per copy, which is interesting because the major record companies charge just under a dollar per copy.  By letting people decide whether and how much to pay, she got more&mdash;she got even more per visitor who was actually downloading something.  But this might not even count whether there was an effect of bringing more people to come, and [thus] increasing the total number that this average was against.
pl: To już zaczyna funkcjonować do&nbsp;pewnego stopnia. Jest kanadyjska piosenkarka, którą zwykło się nazywać Jane Siberry. Zamieściła swoją muzykę na&nbsp;swojej stronie internetowej i&nbsp;zachęcała ludzi do&nbsp;ściągania i&nbsp;płacenia tyle ile zechcą. Ogłosiła, że&nbsp;średnio dostawała ponad dolara za&nbsp;kopię, co jest interesujące ponieważ&nbsp;wielkie koncerny płytowe liczą sobie prawie dolara za&nbsp;kopię. Pozwalając ludziom decydować czy&nbsp;i ile zapłacić, otrzymała więcej&nbsp;&ndash; otrzymała nawet więcej przeliczając na&nbsp;osobę odwiedzającą, która w&nbsp;ogóle coś ściągała. Ale&nbsp;może się nawet nie liczyć to, czy&nbsp;wystąpił efekt przyciągania większej ilości ludzi, a&nbsp;przez to zwiększania ogólnej liczby na&nbsp;podstawie której wyliczono średnią.

note: type: Content of: <div><p>
en: So it can work, but it's a pain in the neck under present circumstances.  You've got to have a credit card to do it, and that means you can't do it anonymously.  And you've got to go find where you're going to pay, and the payment systems for small amounts, they're not very efficient, so the artists are only getting half of it.  If we set up a good system for this, it would work far, far better.
pl: Zatem&nbsp;może to zadziałać, ale&nbsp;w obecnych warunkach jest bardzo uciążliwe. Musisz posiadać kartę kredytową, żeby móc to zrobić, a&nbsp;to oznacza, że&nbsp;nie możesz zrobić tego anonimowo. Musisz także znaleźć miejsce gdzie zapłacić, a&nbsp;systemy niewielkich opłat nie są zbyt efektywne, więc&nbsp;artyści dostają tylko połowę tego. Jeśli urządzilibyśmy do&nbsp;tego dobry system, działałoby to o wiele lepiej.

note: type: Content of: <div><p>
en: So these are my two suggestions.
pl: Tak więc&nbsp;to są moje dwie sugestie.

note: type: Content of: <div><p>
en: And in mecenatglobal.org, you can find another scheme that combines aspects of the two, which was invented by Francis Muguet and designed to fit in with existing legal systems better to make it easier to enact.
pl: A&nbsp;na mecenatglobal.org możecie znaleźć kolejny schemat, który łączy aspekty tych dwóch, wynaleziony przez Francis Muguet i&nbsp;zaprojektowany tak, by lepiej pasował do&nbsp;obecnych systemów prawnych co ułatwi jego wdrożenie.

note: type: Content of: <div><p>
en: Be careful of proposals to &ldquo;compensate the rights holders,&rdquo; because when they say &ldquo;compensate,&rdquo; they're trying to presume that if you have appreciated a work, you now have a specific debt to somebody, and that you have to &ldquo;compensate&rdquo; that somebody.  When they say &ldquo;rights holders,&rdquo; it's supposed to make you think it's supporting artists while in fact it's going to the publishers&mdash;the same publishers who basically exploit all the artists (except the few that you've all heard of, who are so popular that they have clout).
pl: Uważajcie na&nbsp;propozycje &bdquo;odwdzięczania się posiadaczom praw autorskich&rdquo;, ponieważ&nbsp;kiedy mówią &bdquo;odwdzięczać się&rdquo;, zakładają, że&nbsp;skoro podobało wam się dzieło, to teraz macie wobec kogoś dług, i&nbsp;że musicie mu się &bdquo;odwdzięczyć&rdquo;. Kiedy mówią &bdquo;posiadacze praw autorskich&rdquo;, to miałoby to skłonić was do&nbsp;myślenia, że&nbsp;chodzi o wsparcie dla artystów, kiedy w&nbsp;rzeczywistości chodzi o&nbsp;wydawców&nbsp;&ndash; tych samych wydawców, którzy żerują na&nbsp;wszystkich artystach (z&nbsp;wyjątkiem tych kilku o&nbsp;których wszyscy słyszeliście, tych którzy są tak popularni, że&nbsp;mają siłę przebicia).

note: type: Content of: <div><p>
en: We don't owe a debt; we have nobody that we have to &ldquo;compensate.&rdquo; [But] supporting the arts is still a useful thing to do.  That was the motivation for copyright back when copyright fit in with the technology of the day.  Today copyright is a bad way to do it, but it's still good to do it other ways that respect our freedom.
pl: Względem nikogo nie mamy długu, za&nbsp;który musielibyśmy się &bdquo;odwdzięczać&rdquo;. [Ale] wspieranie sztuki wciąż jest pożyteczną rzeczą. To była motywacją, która stała za&nbsp;prawem autorskim, wtedy gdy jeszcze prawo autorskie pasowało do&nbsp;panującej technologii. Dzisiaj prawo autorskie jest złym rozwiązaniem, ale&nbsp;wciąż dobrze jest robić to na&nbsp;inne sposoby, które szanują naszą wolność.

note: type: Content of: <div><p>
en: Demand that they change the two evil parts of the New Zealand Copyright Act.  They shouldn't replace the three strikes punishment<a href="#footnote4">[4]</a>, because sharing is good, and they've got to get rid of the censorship for the software to break DRM.  Beware of ACTA&mdash;they're trying to negotiate a treaty between various countries, for all of these countries to attack their citizens, and we don't know how because they won't tell us.
pl: Domagajcie się, by zmienili te dwie szkodliwe części ustawy o prawa autorskiego w&nbsp;Nowej Zelandii. Nie powinni wprowadzać zasady trzech ostrzeżeń<a href="#footnote2">[2]</a>, ponieważ&nbsp;dzielenie się jest dobre, i&nbsp;muszą pozbyć się cenzury na&nbsp;oprogramowanie łamiące DRM. Strzeżcie się ACTA&nbsp;&ndash; oni próbują wynegocjować traktat pomiędzy różnymi państwami, żeby wszystkie one zaatakowały swoich obywateli, a&nbsp;my nie wiemy w&nbsp;jaki sposób, bo&nbsp;nie chcą nam tego powiedzieć.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Footnotes
pl: Przypisy

note: type: Content of: <div><ol><li>
en: In 2010, the encryption system for digital video output was <a href="https://www.pcmag.com/archive/hdcp-master-key-confirmed-blu-ray-content-vulnerable-254650"> definitively cracked</a>.
pl: W&nbsp;2010 r., system szyfrowania wyjścia obrazu cyfrowego został <a href="https://www.pcmag.com/archive/hdcp-master-key-confirmed-blu-ray-content-vulnerable-254650">raz na&nbsp;zawsze złamany</a>.

note: type: Content of: <div><ol><li>
en: That was true at the time.  As of 2018, it is possible to load books from other sources, but the device reports the name of the book being read to Amazon servers; thus, Amazon knows every book that you read on the device, regardless of where you got the book.
pl: W&nbsp;momencie publikacji było to prawdą. W&nbsp;2018 możliwym jest wgrywanie książek z&nbsp;innych źródeł, ale&nbsp;urządzenie przekazuje nazwę czytanej książki serwerom Amazon, zatem&nbsp;Amazon wie o każdej czytanej przez was na&nbsp;urządzeniu książce niezależnie od&nbsp;tego skąd ją macie.

note: type: Content of: <div><ol><li>
en: 2015: I included scientific papers because I thought that publishing modified versions of someone else's paper would cause harm; however, publishing physics and math papers under the Creative Commons Attribution License on <a href="https://arxiv.org/">arXiv.org</a> and many libre journals seems to have no problems.  Thus, I subsequently concluded that scientific papers ought to be free.
pl: 2015: Załączyłem prace naukowe, ponieważ myślałem, że&nbsp;publikowanie modyfikowanych wersji prac innych ludzi stanowiłoby krzywdę, jednakże publikowanie prac matematycznych i&nbsp;fizycznych pod&nbsp;licencją Creative Commons Uznanie Autorstwa na&nbsp;<a href="https://arxiv.org/">arXiv.org</a> i&nbsp;wielu wolnych czasopismach nie było problematyczne. Zatem&nbsp;uznałem, że&nbsp;prace naukowe były wolne.

note: type: Content of: <div><ol><li>
en: New Zealand had enacted a system of punishment without trial for Internet users accused of copying; then, facing popular protest, the government did not implement it, and announced a plan to implement a modified unjust punishment system.  The point here was that they should not proceed to implement a replacement&mdash;rather, they should have no such system.  However, the words I used don't say this clearly.
pl: Nowa Zelandia uchwaliła system karania bez&nbsp;procesu użytkowników Internetu oskarżonych o kopiowanie; potem, w&nbsp;obliczu masowego protestu, rząd nie wprowadził tego i&nbsp;ogłosił plan wdrożenia zmodyfikowanego niesprawiedliwego systemu kar. Rzecz w&nbsp;tym, że&nbsp;nie powinni kontynuować wdrożenia zastępnika &mdash; raczej powinni zrezygnować z&nbsp;takiego systemu w&nbsp;ogóle. Jednakże słowa, których użyłem nie mówią tego jasno.

note: type: Content of: <div><ol><li>
en: The New Zealand government subsequently implemented the punishment scheme more or less as originally planned.
pl: Rząd Nowej Zelandii potem wdrożył schemat kar w&nbsp;formie podobnej jak planowano.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Please send general FSF &amp; GNU inquiries to <a href="mailto:gnu@gnu.org">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>.  There are also <a href="/contact/">other ways to contact</a> the FSF.  Broken links and other corrections or suggestions can be sent to <a href="mailto:webmasters@gnu.org">&lt;webmasters@gnu.org&gt;</a>.
pl: Wszelkie pytania dotyczące GNU i&nbsp;FSF prosimy kierować na&nbsp;adres <a href="mailto:gnu@gnu.org">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>. Inne metody kontaktu z&nbsp;FSF można znaleźć na&nbsp;stronie <a href="/contact/contact.html">kontakt</a> <br /> Informacje o niedziałających odnośnikach oraz&nbsp;inne poprawki (lub propozycje) prosimy wysyłać na&nbsp;adres <a href="mailto:web-translators@gnu.org">&lt;web-translators@gnu.org&gt;</a>.

note: TRANSLATORS: Ignore the original text in this paragraph, replace it with the translation of these two: We work hard and do our best to provide accurate, good quality translations.  However, we are not exempt from imperfection. Please send your comments and general suggestions in this regard to <a hr
en: Please see the <a href="/server/standards/README.translations.html">Translations README</a> for information on coordinating and contributing translations of this article.
pl: Staramy się, aby&nbsp;tłumaczenia były wierne i&nbsp;wysokiej jakości, ale&nbsp;nie jesteśmy zwolnieni z&nbsp;niedoskonałości. Komentarze odnośnie tłumaczenia polskiego oraz&nbsp;zgłoszenia dotyczące chęci współpracy w&nbsp;tłumaczeniu prosimy kierować na&nbsp;adres <a href="mailto:www-pl-trans@gnu.org">www-pl-trans@gnu.org</a>. <br /> Więcej informacji na&nbsp;temat koordynacji oraz&nbsp;zgłaszania propozycji tłumaczeń artykułów znajdziecie na&nbsp;<a href="/server/standards/README.translations.html">stronie tłumaczeń</a>.

note: type: Content of: <div><p>
en: This page is licensed under a <a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/">Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License</a>.
pl: Ta strona jest dostępna na&nbsp;<a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/deed.pl">licencji Creative Commons Uznanie autorstwa&nbsp;&ndash; Bez&nbsp;utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe</a>.

note: TRANSLATORS: Use space (SPC) as msgstr if you don't want credits. type: Content of: <div><div>
en: *GNUN-SLOT: TRANSLATOR'S CREDITS*
pl: Tłumaczenie: Mariusz Libera 2010, Jan Owoc 2012, Paweł Różański 2011, Marcin "mlu" Luna 2024; poprawki: Jan Owoc 2013, 2015, Marcin "mlu" Luna 2024

note: timestamp start type: Content of: <div><p>
en: Updated:
pl: Aktualizowane:
