# Polish translation of http://www.gnu.org/philosophy/copyright-versus-community.html
# Copyright (C) 2010-2015, 2024 Free Software Foundation, Inc.
# This file is distributed under the same license as the gnu.org article.
# Mariusz Libera, 2010.
# Paweł Różański <rozie@poczta.onet.pl>, 2011, 2012.
# Jan Owoc <jsowoc AT gmail.com>, 2012, 2013, 2014, 2015.
# May 2019, Sept 2021: partial update (T. Godefroy).
# Marcin Luna, 2024.
msgid ""
msgstr ""
"Project-Id-Version: copyright-versus-community.html\n"
"POT-Creation-Date: 2022-12-26 09:25+0000\n"
"PO-Revision-Date: 2024-10-14 14:37+0200\n"
"Last-Translator: Jan Owoc <jsowoc AT gmail.com>\n"
"Language-Team: Polish <www-pl-trans@gnu.org>\n"
"Language: pl\n"
"MIME-Version: 1.0\n"
"Content-Type: text/plain; charset=UTF-8\n"
"Content-Transfer-Encoding: 8bit\n"
"Plural-Forms: nplurals=3; plural=(n==1 ? 0 : n%10>=2 && n%10<=4 && (n%100<10 "
"|| n%100>=20) ? 1 : 2);\n"
"X-Generator: Poedit 3.4.2\n"

#. type: Content of: <title>
msgid ""
"Copyright versus Community in the Age of Computer Networks - GNU Project - "
"Free Software Foundation"
msgstr ""
"Prawo autorskie kontra społeczność w&nbsp;Erze Sieci Komputerowych - Projekt "
"GNU - Fundacja Wolnego Oprogramowania (FSF)"

#. type: Content of: <div><h2>
msgid "Copyright versus Community in the Age of Computer Networks"
msgstr "Prawo autorskie kontra społeczność w&nbsp;Erze Sieci Komputerowych"

#. type: Content of: <div><address>
msgid "by Richard Stallman"
msgstr "Richard Stallman"

#. type: Content of: <div><div><p>
msgid ""
"Keynote speech at LIANZA conference, Christchurch Convention Centre, 12 "
"October 2009."
msgstr ""
"Przemówienie inauguracyjne na&nbsp;konferencji LIANZA [Library and "
"Information Association of New Zealand Aotearoa - Stowarzyszenie "
"bibliotekarzy i&nbsp;pracowników informacyjnych Nowej Zelandii] w&nbsp;"
"Christchurch Convention Centre, 12 października 2009."

#. type: Content of: <div><div><p>
msgid ""
"There is an <a href=\"/philosophy/copyright-versus-community-2000.html"
"\">older version</a> of this talk, from 2000."
msgstr ""
"<a href=\"/philosophy/copyright-versus-community-2000.html\">Kliknij tu</a> "
"żeby przeczytać starszą wersję tej przemowy z&nbsp;roku&nbsp;2000."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"<b>BC:&nbsp;</b> Tena koutou, tena koutou, tena koutou katoa.  Today I have "
"the privilege of introducing Richard Stallman, whose keynote speech is being "
"sponsored by the School of Information Management at Victoria University of "
"Wellington."
msgstr ""
"<b>BC:&nbsp;</b> Tena koutou, tena koutou, tena koutou katoa [Witamy, "
"witamy, witamy was wszystkich]. Dzisiaj mam zaszczyt przedstawić Richarda "
"Stallmana, którego przemowa inauguracyjna sponsorowana jest przez Szkołę "
"Zarządzania Informacją Uniwersytetu Wiktorii w&nbsp;Wellington."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Richard has been working to promote software freedom for over 25 years.  In "
"1983 he started the GNU project to develop a free operating system [the GNU "
"system], and in 1985 he set up the Free Software Foundation.  Every time you "
"read or send a message to nz-libs, you use the Mailman software which is "
"part of the GNU project.  So whether you realize it or not, Richard's work "
"has touched all of your lives."
msgstr ""
"Richard przez przeszło 25 lat pracował na&nbsp;rzecz promocji wolności "
"oprogramowania. W&nbsp;roku 1983 rozpoczął Projekt GNU mający na&nbsp;celu "
"stworzenie wolnego systemu operacyjnego [systemu GNU], a&nbsp;w 1985 "
"utworzył Fundację Wolnego Oprogramowania. Za&nbsp;każdym razem gdy czytacie "
"lub&nbsp;wysyłacie wiadomość do&nbsp;nz-libs, używacie programu Mailman, "
"który jest częścią Projektu GNU. Więc&nbsp;czy zdajecie sobie z&nbsp;tego "
"sprawę, czy&nbsp;nie, praca Richarda miała wpływ na&nbsp;życie was "
"wszystkich."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"I like to describe him as the most influential person most people have never "
"heard of, although he tells me that that cannot possibly be true because it "
"cannot be tested."
msgstr ""
"Lubię go opisywać jako najbardziej wpływową osobę, o której większość ludzi "
"nigdy nie słyszała, chociaż on sam mówi mi, że&nbsp;to nie może być prawdą "
"ponieważ&nbsp;nie może zostać sprawdzone."

#. type: Content of: <div><p>
msgid "<b>RMS:&nbsp;</b> We can't tell."
msgstr "<b>RMS:&nbsp;</b> Nie wiemy tego."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"<b>BC:&nbsp;</b> I said that&mdash;I still like it.  His ideas about "
"software freedom and free access to information were used by Tim Berners-Lee "
"when he created the world's first web server, and in 1999 his musings about "
"a free online encyclopedia inspired Jimmy Wales to set up what is now "
"Wikipedia."
msgstr ""
"<b>BC:&nbsp;</b> Odparłem, że&nbsp;i tak to lubię. Jego pomysły dotyczące "
"wolności oprogramowania i&nbsp;swobodnego dostępu do&nbsp;informacji zostały "
"wykorzystane przez Tima Bernersa-Lee kiedy tworzył pierwszy na&nbsp;świecie "
"serwer sieciowy, a&nbsp;w 1999 jego rozważania na&nbsp;temat wolnej "
"internetowej encyklopedii zainspirowały Jimmiego Walesa do&nbsp;stworzenia "
"tego co obecnie jest Wikipedią."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Today Richard will be talking to us about copyright vs community in the age "
"of computer networks, and their implications for libraries.  Richard."
msgstr ""
"Dzisiaj Richard będzie mówił na&nbsp;temat prawa autorskiego w&nbsp;opozycji "
"do&nbsp;społeczności w&nbsp;erze sieci komputerowych oraz&nbsp;"
"konsekwencjach dla bibliotek. Richard."

#. type: Content of: <div><div><p>
msgid ""
"<a href=\"https://www.defectivebydesign.org/ebooks.html\">Join our mailing "
"list about the dangers of e-books</a>."
msgstr ""
"<a href=\"https://www.defectivebydesign.org/ebooks.html\">Zapiszcie się "
"na&nbsp;naszą listę mailową o zagrożeniach ebookami</a>."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"<b>RMS:&nbsp;</b> I've been in New Zealand for a couple of weeks, and in the "
"North Island it was raining most of the time.  Now I know why they call "
"gumboots &ldquo;Wellingtons.&rdquo; And then I saw somebody who was making "
"chairs and tables out of ponga wood, and he called it fern-iture.  Then we "
"took the ferry to get here, and as soon as we got off, people started "
"mocking and insulting us; but there were no hard feelings, they just wanted "
"to make us really feel Picton."
msgstr ""
"<b>RMS:&nbsp;</b> Byłem w&nbsp;Nowej Zelandii kilka tygodni, i&nbsp;na "
"Północnej Wyspie przez większość czasu padało. Teraz już wiem dlaczego "
"kalosze nazywa się &bdquo;Wellingtonami&rdquo;. I&nbsp;wtedy zobaczyłem "
"kogoś, kto robił krzesła i&nbsp;stoły z&nbsp;drewna ponga, i&nbsp;nazywał je "
"meblami. Potem wsiedliśmy na&nbsp;prom, żeby tu dotrzeć, a&nbsp;kiedy tylko "
"zeszliśmy z&nbsp;pokładu, ludzie zaczęli szydzić i&nbsp;obrażać nas; "
"ale&nbsp;nie czuliśmy urazy, oni po&nbsp;prostu chcieli dać nam poczuć jak "
"jest w&nbsp;Picton."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The reason people usually invite me to give speeches is because of my work "
"on free software.  This is not a talk about free software; this talk answers "
"the question whether the ideas of free software extend to other kinds of "
"works.  But in order for that to make sense, I'd better tell you briefly "
"what free software means."
msgstr ""
"Powodem dla którego ludzie zazwyczaj zapraszają mnie bym dawał przemowy jest "
"moja praca nad&nbsp;wolnym oprogramowaniem. To nie jest przemowa na&nbsp;"
"temat wolnego oprogramowania; ta przemowa odpowiada na&nbsp;pytanie czy&nbsp;"
"idee wolnego oprogramowania rozciągają się na&nbsp;inne rodzaje dzieł. "
"Ale&nbsp;żeby to miało sens, lepiej będzie jeśli krótko opowiem wam co "
"znaczy wolne oprogramowanie."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Free software is a matter of freedom, not price, so think of &ldquo;free "
"speech,&rdquo; not &ldquo;free beer.&rdquo; Free software is software that "
"respects the user's freedom, and there are four specific freedoms that the "
"user deserves always to have."
msgstr ""
"Wolne oprogramowanie jest kwestią wolności, nie ceny, więc&nbsp;myślcie o "
"&bdquo;wolności słowa&rdquo;, a&nbsp;nie o &bdquo;darmowym piwie&rdquo;. "
"Wolne oprogramowanie to oprogramowanie, które szanuje wolność użytkownika, "
"a&nbsp;istnieją cztery specyficzne wolności, które zawsze należą się "
"użytkownikowi."

#. type: Content of: <div><ul><li>
msgid "Freedom 0 is the freedom to run the program as you wish."
msgstr ""
"Wolność 0 to wolność do&nbsp;uruchamiania programu w&nbsp;sposób jaki "
"chcecie."

#. type: Content of: <div><ul><li>
msgid ""
"Freedom 1 is the freedom to study the source code of the program and change "
"it to make the program do what you wish."
msgstr ""
"Wolność 1 to wolność do&nbsp;analizowania kodu źródłowego programu i&nbsp;"
"zmieniania go tak by robił to co chcecie."

#. type: Content of: <div><ul><li>
msgid ""
"Freedom 2 is the freedom to help your neighbour; that is, the freedom to "
"redistribute copies of the program, exact copies when you wish."
msgstr ""
"Wolność 2 to wolność do&nbsp;pomagania innym ludziom; oznacza to, wolność "
"do&nbsp;rozpowszechniania kopii programu, wiernych kopi kiedy chcecie."

#. type: Content of: <div><ul><li>
msgid ""
"And Freedom 3 is the freedom to contribute to your community.  That's the "
"freedom to publish your modified versions when you wish."
msgstr ""
"I&nbsp;Wolność 3, to jest wolność do&nbsp;wspomagania waszych społeczności. "
"Wolność do&nbsp;publikowania zmodyfikowanych przez was wersji kiedy tego "
"chcecie."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"If the program gives you these four freedoms then it's free software, which "
"means the social system of its distribution and use is an ethical system, "
"one which respects the user's freedom and the social solidarity of the "
"user's community.  But if one of these freedoms is missing or insufficient, "
"then it's proprietary software, nonfree software, user-subjugating "
"software.  It's unethical.  It's not a contribution to society, it's a power "
"grab.  This unethical practice should not exist; the goal of the free "
"software movement is to put an end to it.  All software should be free, so "
"that all users can be free."
msgstr ""
"Jeśli program daje wam te cztery wolności, to jest to wolne oprogramowanie, "
"co oznacza, że&nbsp;społeczny system jego redystrybucji i&nbsp;użycia jest "
"systemem etycznym, takim który szanuje wolność użytkownika i&nbsp;społeczną "
"solidarność jego wspólnoty. Ale&nbsp;jeśli jednej z&nbsp;tych wolności "
"brakuje, lub&nbsp;jest niewystarczająca, to jest to oprogramowanie "
"własnościowe, niewolne, nakładające jarzmo na&nbsp;użytkownika. Jest to "
"nieetyczne. Nie stanowi wkładu do&nbsp;wspólnoty, jest zagarnianiem władzy. "
"Ta nieetyczna praktyka nie powinna mieć miejsca; celem ruchu wolnego "
"oprogramowania jest położenie jej kresu. Całe oprogramowanie powinno być "
"wolne, żeby wszyscy użytkownicy mogli być wolni."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Proprietary software keeps the users divided and helpless: divided, because "
"they're forbidden to share it, and helpless, because they don't have the "
"source code so they can't change it.  They can't even study it to verify "
"what it's really doing to them, and many proprietary programs have malicious "
"features which spy on the user, restrict the user, even back doors to attack "
"the user."
msgstr ""
"Oprogramowanie własnościowe utrzymuje użytkowników podzielonych i&nbsp;"
"bezbronnych: podzielonych, ponieważ&nbsp;nie wolno im się nim dzielić i&nbsp;"
"bezbronnych, ponieważ&nbsp;nie mając kodu źródłowego nie mogą go zmienić. "
"Nie mogą go nawet przeanalizować, by sprawdzić, co tak na&nbsp;prawdę robi, "
"a&nbsp;wiele programów własnościowych ma złośliwe funkcje, które szpiegują "
"użytkownika, ograniczają go, a&nbsp;nawet umożliwiają ataki na&nbsp;niego."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"For instance, Microsoft Windows has a back door with which Microsoft can "
"forcibly install software changes, without getting permission from the "
"supposed owner of the computer.  You may think it's your computer, but if "
"you've made the mistake of having Windows running in it, then really "
"Microsoft has owned your computer.  Computers need to be defenestrated, "
"which means either throw Windows out of the computer, or throw the computer "
"out the window."
msgstr ""
"Na&nbsp;przykład Microsoft Windows posiada back door (tylne drzwi), za&nbsp;"
"pomocą których Microsoft może wymusić instalację zmian w&nbsp;"
"oprogramowaniu, bez&nbsp;uzyskania zgody rzekomego właściciela komputera. "
"Może wam się wydawać, że&nbsp;to wasz komputer, ale&nbsp;jeśli popełniliście "
"błąd uruchamiając na&nbsp;nim Windows, to tak na&nbsp;prawdę Microsoft stał "
"się posiadaczem waszego komputera. Komputery powinny podlegać defenestracji, "
"co znaczy albo&nbsp;wyrzućcie Windows z&nbsp;waszego komputera, albo&nbsp;"
"wyrzućcie komputer przez okno (gra słów, windows &ndash; okna)."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"But any proprietary software gives the developers unjust power over the "
"users.  Some of the developers abuse this power more, and some abuse it "
"less, but none of them ought to have it.  You deserve to have control of "
"your computing, and not be forcibly dependent on a particular company.  So "
"you deserve free software."
msgstr ""
"Ale&nbsp;każde oprogramowanie własnościowe daje jego twórcy "
"nieusprawiedliwioną władzę nad&nbsp;użytkownikami. Niektórzy twórcy "
"nadużywają tej władzy bardziej, inni mniej, ale&nbsp;żaden nie powinien jej "
"posiadać. Zasługujecie na&nbsp;to by mieć kontrolę nad&nbsp;waszym "
"komputerem, a&nbsp;nie być siłą uzależniani od&nbsp;określonej firmy. A&nbsp;"
"więc zasługujecie na&nbsp;wolne oprogramowanie."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"At the end of speeches about free software, people sometimes ask whether "
"these same freedoms and ideas apply to other things.  If you have a copy of "
"a published work on your computer, it makes sense to ask whether you should "
"have the same four freedoms&mdash;whether it's ethically essential that you "
"have them or not.  And that's the question that I'm going to address today."
msgstr ""
"Na&nbsp;końcu wykładów na&nbsp;temat wolnego oprogramowania, ludzie czasami "
"pytają czy&nbsp;te same wolności i&nbsp;idee odnoszą się również do&nbsp;"
"innych rzeczy. Jeśli macie na&nbsp;waszym komputerze kopię opublikowanej "
"pracy, to nabiera sensu pytanie o to, czy&nbsp;powinniście mieć te same "
"cztery wolności&mdash;czy ze względu etycznego ich posiadanie jest niezbędne "
"czy&nbsp;też nie. I&nbsp;to właśnie jest pytanie, na&nbsp;które postaram się "
"dzisiaj odpowiedzieć."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"If you have a copy of something that's not software, for the most part, the "
"only thing that might deny you any of these freedoms is copyright law.  With "
"software that's not so.  The main ways of making software nonfree are "
"contracts and withholding the source code from the users.  Copyright is a "
"sort of secondary, back up method.  For other things there's no such "
"distinction as between source code and executable code."
msgstr ""
"Jeśli posiadacie kopię czegoś co nie jest oprogramowaniem, to w&nbsp;"
"zasadzie jedyną rzeczą, która może pozbawić was którejkolwiek z&nbsp;tych "
"wolności jest prawo autorskie. Z&nbsp;oprogramowaniem jest inaczej. Głównymi "
"metodami tworzenia niewolnego oprogramowania są kontrakty i&nbsp;ukrywanie "
"kodu źródłowego przed użytkownikami. Prawo autorskie jest rodzajem "
"drugorzędnego, dodatkowego sposobu. W&nbsp;przypadku innych rzeczy nie "
"obowiązuje rozróżnienie na&nbsp;kod źródłowy i&nbsp;kod wykonywalny."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"For instance, if we're talking about a text, if you can see the text to read "
"it, there's nothing in the text that you can't see.  So it's not the same "
"kind of issue exactly as software.  It's for the most part only copyright "
"that might deny you these freedoms."
msgstr ""
"Na&nbsp;przykład, jeśli mówimy o tekście, to jeśli tylko możecie go zobaczyć "
"i&nbsp;przeczytać, nie ma w&nbsp;nim niczego do&nbsp;ukrycia. Więc&nbsp;nie "
"jest to problem tego samego rodzaju co z&nbsp;oprogramowaniem. W&nbsp;"
"zasadzie jedynie prawo autorskie może wam odmówić tych wolności."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"So the question can be restated: &ldquo;What should copyright law allow you "
"to do with published works? What should copyright law say?&rdquo;"
msgstr ""
"Więc&nbsp;pytanie może zostać przeformułowane: &bdquo;Na co powinno wam "
"zezwalać prawo autorskie w&nbsp;stosunku do&nbsp;opublikowanych prac? Co "
"powinno być w&nbsp;nim zawarte?&rdquo;"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Copyright has developed along with copying technology, so it's useful to "
"review the history of copying technology.  Copying developed in the ancient "
"world, where you'd use a writing instrument on a writing surface.  You'd "
"read one copy and write another."
msgstr ""
"Prawo autorskie rozwijało się równocześnie z&nbsp;technologią powielania, "
"zatem&nbsp;warto jest prześledzić historię tej technologii. Tworzenie kopii "
"miało swój początek w&nbsp;świecie starożytnym, gdzie używano narzędzi "
"pisarskich na&nbsp;powierzchni do&nbsp;zapisania. Czytało się jedną kopię "
"i&nbsp;pisało kolejną."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"This technology was rather inefficient, but another interesting "
"characteristic was that it had no economy of scale.  To write ten copies "
"would take ten times as long as to write one copy.  It required no special "
"equipment other than the equipment for writing, and it required no special "
"skill other than literacy itself.  The result was that copies of any "
"particular book were made in a decentralized manner.  Wherever there was a "
"copy, if someone wanted to copy it, he could."
msgstr ""
"Ta technologia była raczej mało wydajna, ale&nbsp;inną interesującą jej "
"własnością było to, że&nbsp;nie miała ekonomii skali. Napisanie dziesięciu "
"kopii zajmowało dziesięć razy więcej czasu niż napisanie jednej. Nie "
"wymagało żadnego specjalnego wyposażenie, poza tym do&nbsp;pisania, tak samo "
"jak nie były wymagane żadne specjalne umiejętności, poza czytaniem i&nbsp;"
"pisaniem. W&nbsp;rezultacie kopie konkretnej książki tworzone były w&nbsp;"
"sposób zdecentralizowany. Gdziekolwiek znajdowała się kopia i&nbsp;ktoś "
"chciał ją powielić, mógł to zrobić."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"There was nothing like copyright in the ancient world.  If you had a copy "
"and wanted to copy it, nobody was going to tell you you weren't "
"allowed&mdash;except if the local prince didn't like what the book said, in "
"which case he might punish you for copying it.  But that's not copyright, "
"but rather something closely related, namely censorship.  To this day, "
"copyright is often used in attempts to censor people."
msgstr ""
"W&nbsp;świecie starożytnym nie było czegoś takiego jak prawo autorskie. "
"Jeśli mieliście kopię i&nbsp;chcieliście wykonać kolejną, nikt nie mówił "
"wam, że&nbsp;nie macie prawa&nbsp;&ndash; chyba, że&nbsp;lokalnemu władcy "
"nie podobało się to, co zawierała książka, wtedy mógł on was ukarać za&nbsp;"
"jej powielanie. Ale&nbsp;to nie prawo autorskie, lecz&nbsp;coś blisko "
"spokrewnionego, mianowicie&nbsp;cenzura. Do&nbsp;dnia dzisiejszego, prawo "
"autorskie jest często stosowane przy próbach nakładania na&nbsp;ludzi "
"cenzury."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"That went on for thousands of years, but then there was a big advance in "
"copying technology, namely the printing press.  The printing press made "
"copying more efficient, but not uniformly.  [This was] because mass "
"production copying became a lot more efficient, but making one copy at a "
"time didn't benefit from the printing press.  In fact, you were better off "
"just writing it by hand; that would be faster than trying to print one copy."
msgstr ""
"Działo się tak przez tysiące lat, lecz&nbsp;w&nbsp;pewnym momencie nastąpił "
"olbrzymi postęp w&nbsp;technologii powielania, a&nbsp;konkretnie wynaleziono "
"prasę drukarską. Prasa drukarska sprawiła, że&nbsp;powielanie stało się o "
"wiele wydajniejsze, lecz&nbsp;nie jednolicie. Masowa produkcja książek stała "
"się o wiele wydajniejsza, ale&nbsp;tworzenie pojedynczych kopii wcale nie "
"skorzystało na&nbsp;wprowadzeniu prasy drukarskiej. Wręcz przeciwnie, "
"szybciej było przepisać książkę ręcznie, niż próbować wydrukować pojedynczą "
"kopię."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The printing press has an economy of scale: it takes a lot of work to set "
"the type, but then you can make many copies very fast.  Also, the printing "
"press and the type were expensive equipment that most people didn't own; and "
"the ability to use them, most literate people didn't know.  Using a press "
"was a different skill from writing.  The result was a centralized manner of "
"producing copies: the copies of any given book would be made in a few "
"places, and then they would be transported to wherever someone wanted to buy "
"copies."
msgstr ""
"Prasa drukarska posiadała ekonomię skali: ustawienie czcionek zajmowało "
"sporo czasu, lecz&nbsp;potem możecie bardzo szybko wykonać wiele kopii. Poza "
"tym prasa drukarska i&nbsp;czcionki były drogim wyposażeniem, którego "
"większość ludzi nie posiadała, co więcej, większość ludzi potrafiących "
"czytać i&nbsp;pisać nie umiało ich używać. Używanie prasy było czymś innym "
"od&nbsp;pisania. Rezultatem było scentralizowanie powielania: kopie "
"konkretnej książki wykonywane były tylko w&nbsp;kilku miejscach, a&nbsp;"
"potem transportowane gdziekolwiek ktoś chciał je nabyć."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Copyright began in the age of the printing press.  Copyright in England "
"began as a system of censorship in the 1500s.  I believe it was originally "
"meant to censor Protestants, but it was turned around and used to censor "
"Catholics and presumably lots of others as well.  According to this law, in "
"order to publish a book you had to get permission from the Crown, and this "
"permission was granted in the form of a perpetual monopoly to publish it.  "
"This was allowed to lapse in the 1680s, I believe [it expired in 1695 "
"according to the Wikipedia entry].  The publishers wanted it back again, but "
"what they got was something somewhat different.  The Statute of Anne gave "
"authors a copyright, and only for 14 years, although the author could renew "
"it once."
msgstr ""
"Prawo autorskie miało swój początek w&nbsp;epoce prasy drukarskiej. Prawo "
"autorskie w&nbsp;Anglii miało swój początek jako system cenzury w&nbsp;XVI "
"wieku. Wydaje mi się, że&nbsp;początkowo miało ono służyć cenzurowaniu "
"protestantów, lecz&nbsp;obróciło się w&nbsp;cenzurę katolików i&nbsp;"
"przypuszczalnie wielu innych. Zgodnie z&nbsp;tym prawem, żeby opublikować "
"książkę musieliście dostać pozwolenie od&nbsp;Korony, a&nbsp;owo pozwolenie "
"było udzielane w&nbsp;formie wieczystego monopolu na&nbsp;jej publikację. "
"Wydaje mi się, że&nbsp;to się skończyło w&nbsp;latach 1680-tych [według "
"wpisu na&nbsp;Wikipedii wygasło w&nbsp;1695]. Wydawcy chcieli to z&nbsp;"
"powrotem, lecz&nbsp;to co dostali było zgoła czymś innym. Statut Anny "
"przyznawał autorom prawo autorskie, ale&nbsp;tylko na&nbsp;14 lat, choć&nbsp;"
"mogli oni odnowić je jednokrotnie."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"This was a totally different idea&mdash;a temporary monopoly for the author, "
"instead of a perpetual monopoly for the publisher.  The idea developed that "
"copyright was a means of promoting writing."
msgstr ""
"To był zupełnie inny pomysł&nbsp;&ndash; tymczasowy monopol dla autora, "
"zamiast wieczystego monopolu dla wydawcy. Ta idea rozwinęła przekonanie, "
"że&nbsp;prawo autorskie było sposobem na&nbsp;promocję pisarstwa."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"When the US constitution was written, some people wanted authors to be "
"entitled to a copyright, but that was rejected.  Instead, the US "
"Constitution says that Congress can optionally adopt a copyright law, and if "
"there is a copyright law, its purpose is to promote progress.  In other "
"words, the purpose is not benefits for copyright holders or anybody they do "
"business with, but for the general public.  Copyright has to last a limited "
"time; publishers keep hoping for us to forget about this."
msgstr ""
"Kiedy pisano konstytucję Stanów Zjednoczonych, niektórzy ludzie chcieli "
"przyznać autorom prawo autorskie, lecz&nbsp;propozycję odrzucono. W&nbsp;"
"zamian, Konstytucja Stanów Zjednoczonych mówi, że&nbsp;Kongres może "
"opcjonalnie przyjąć prawo autorskie, a&nbsp;jeśli je przyjmie, to jego celem "
"ma być promocja postępu. Innymi słowy, jego celem nie jest przynoszenie "
"zysków posiadaczom prawa autorskiego, czy&nbsp;komuś z&nbsp;kim robią "
"interesy, lecz&nbsp;ogółowi społeczeństwa. Prawo autorskie musi trwać przez "
"ograniczony czas; wydawcy wciąż mają nadzieję, że&nbsp;o tym zapomnimy."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Here we have an idea of copyright which is an industrial regulation on "
"publishers, controlled by authors, and designed to provide benefits to the "
"public at large.  It functioned this way because it didn't restrict the "
"readers."
msgstr ""
"Mamy tu ideę prawa autorskiego, które stanowi regulację przemysłu nakładaną "
"na&nbsp;wydawców, kontrolowaną przez autorów i&nbsp;pomyślaną tak, by "
"przynosić korzyści społeczeństwa w&nbsp;całości. Funkcjonowało w&nbsp;ten "
"sposób ponieważ&nbsp;nie nakładała ograniczeń na&nbsp;czytelników."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Now in the early centuries of printing, and still I believe in the 1790s, "
"lots of readers wrote copies by hand because they couldn't afford printed "
"copies.  Nobody ever expected copyright law to be something other than an "
"industrial regulation.  It wasn't meant to stop people from writing copies, "
"it was meant to regulate the publishers.  Because of this it was easy to "
"enforce, uncontroversial, and arguably beneficial for society."
msgstr ""
"We wczesnych wiekach drukarstwa i, jak mi się wydaje, jeszcze w&nbsp;latach "
"1790-tych, wielu czytelników ręcznie sporządzało kopie, ponieważ&nbsp;nie "
"stać ich było na&nbsp;wersje drukowane. Nikt nie przypuszczał, że&nbsp;prawo "
"autorskie stanie się czymś innym niż regulacja przymysłu. Nie miało ono "
"powstrzymywać ludzi przed kopiowaniem książek, miało obowiązywać wydawców. "
"Z&nbsp;tego powodu było łatwe do&nbsp;wyegzekwowania, niekontrowersyjne "
"i&nbsp;przypuszczalnie korzystne dla społeczeństwa."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"It was easy to enforce, because it only had to be enforced against "
"publishers.  And it's easy to find the unauthorized publishers of a "
"book&mdash;you go to a bookstore and say &ldquo;where do these copies come "
"from?&rdquo; You don't have to invade everybody's home and everybody's "
"computer to do that."
msgstr ""
"Było łatwe do&nbsp;wyegzekwowana, ponieważ&nbsp;dotyczyło wyłącznie "
"wydawców. A&nbsp;łatwo jest znaleźć nieautoryzowanych wydawców książki&nbsp;"
"&ndash; idziecie do&nbsp;sklepu i&nbsp;pytacie &bdquo;skąd pochodzą te kopie?"
"&rdquo; Nie musicie przeszukiwać wszystkich domów i&nbsp;wszystkich "
"komputerów, żeby to zrobić."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"It was uncontroversial because, as the readers were not restricted, they had "
"nothing to complain about.  Theoretically they were restricted from "
"publishing, but not being publishers and not having printing presses, they "
"couldn't do that anyway.  In what they actually could do, they were not "
"restricted."
msgstr ""
"Było niekontrowersyjne, bo&nbsp;skoro czytelnicy nie podlegali "
"ograniczeniom, to nie mieli na&nbsp;co narzekać. Teoretycznie nie wolno im "
"było publikować, ale&nbsp;nie będąc wydawcami i&nbsp;nie posiadając prasy "
"drukarskiej i&nbsp;tak nie mogli tego robić. A&nbsp;to co faktycznie mogli "
"robić, nie było ograniczane."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"It was arguably beneficial because the general public, according to the "
"concepts of copyright law, traded away a theoretical right they were not in "
"a position to exercise.  In exchange, they got the benefits of more writing."
msgstr ""
"Przypuszczalnie było korzystne, ponieważ&nbsp;według idei prawa autorskiego, "
"ogół społeczeństwa oddawał teoretyczne prawo, którego i&nbsp;tak nie był "
"w&nbsp;stanie wykorzystać. W&nbsp;zamian otrzymywał korzyść w&nbsp;postaci "
"większej ilości pisania."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Now if you trade away something you have no possible use for, and you get "
"something you can use in exchange, it's a positive trade.  Whether or not "
"you could have gotten a better deal some other way, that's a different "
"question, but at least it's positive."
msgstr ""
"A&nbsp;teraz, jeśli oddajesz coś z&nbsp;czego nie masz pożytku, a&nbsp;w "
"zamian otrzymujesz coś przydatnego, to jest to pozytywna wymiana. To "
"czy&nbsp;umowa mogła być zawarta na&nbsp;lepszych warunkach jest osobną "
"kwestią, ale&nbsp;przynajmniej jest czymś pozytywnym."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"So if this were still in the age of the printing press, I don't think I'd be "
"complaining about copyright law.  But the age of the printing press is "
"gradually giving way to the age of the computer networks&mdash;another "
"advance in copying technology that makes copying more efficient, and once "
"again not uniformly so."
msgstr ""
"Zatem&nbsp;nie sądzę bym w&nbsp;epoce prasy drukarskiej narzekał na&nbsp;"
"prawo autorskie. Lecz&nbsp;epoka prasy drukarskiej stopniowo oddaje pola "
"epoce sieci komputerowych&nbsp;&ndash; kolejnemu postępowi w&nbsp;"
"technologii powielania, które sprawia, że&nbsp;kopiowanie jest bardziej "
"wydajne, i&nbsp;po raz kolejny nie dzieje się to w&nbsp;sposób jednorodny."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Here's what we had in the age of the printing press: mass production very "
"efficient, one at a time copying still just as slow as the ancient world.  "
"Digital technology gets us here: they've both benefited, but one-off copying "
"has benefited the most."
msgstr ""
"Oto co mieliśmy w&nbsp;epoce prasy drukarskiej: bardzo wydajna produkcja "
"masowa, ale&nbsp;tworzenie pojedynczych kopii wciąż tak powolne jak w&nbsp;"
"świecie starożytnym. Technologia cyfrowa sprowadza nas tutaj: obie formy "
"powielania skorzystały, lecz&nbsp;jednorazowe kopiowanie skorzystało "
"najbardziej."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"We get to a situation much more like the ancient world, where one at a time "
"copying is not so much worse [i.e., harder] than mass production copying.  "
"It's a little bit less efficient, a little bit less good, but it's perfectly "
"cheap enough that hundreds of millions of people do it.  Consider how many "
"people write CDs once in a while, even in poor countries.  You may not have "
"a CD-writer yourself, so you go to a store where you can do it."
msgstr ""
"Docieramy do&nbsp;sytuacji podobnej jak w&nbsp;świecie starożytnym, gdzie "
"sporządzanie pojedynczej kopii nie jest o wiele gorsze [tzn. trudniejsze], "
"niż produkcja masowa. Jest nieco mniej wydajne, trochę mniej dobre, ale&nbsp;"
"jest tak tanie, że&nbsp;setki milionów ludzi to robi. Zastanów się ilu ludzi "
"od&nbsp;czasu do&nbsp;czasu nagrywa płyty CD, nawet w&nbsp;biednych krajach. "
"Możesz nie posiadać własnej nagrywarki CD, ale&nbsp;możesz pójść do&nbsp;"
"sklepu gdzie możesz nagrać płytę."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"This means that copyright no longer fits in with the technology as it used "
"to.  Even if the words of copyright law had not changed, they wouldn't have "
"the same effect.  Instead of an industrial regulation on publishers "
"controlled by authors, with the benefits set up to go to the public, it is "
"now a restriction on the general public, controlled mainly by the "
"publishers, in the name of the authors."
msgstr ""
"Oznacza to, że&nbsp;prawo autorskie przestało pasować do&nbsp;używanej "
"technologii w&nbsp;stopniu w&nbsp;jakim pasowało dotychczas. Nawet jeśli "
"zapisy prawa autorskiego nie uległyby zmianie, to nie miałyby już tego "
"samego efektu. Zamiast regulacji przemysłowych dotyczących wydawców, "
"kontrolowanych przez autorów, która przynosi korzyści ogółowi, jest teraz "
"ograniczeniem nałożonym na&nbsp;cały ogół, kontrolowanym przez wydawców, "
"w&nbsp;imieniu autorów."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"In other words, it's tyranny.  It's intolerable and we can't allow it to "
"continue this way."
msgstr ""
"Innymi słowy, to tyrania. Jest to nie do&nbsp;zaakceptowania i&nbsp;nie "
"możemy pozwolić by było tak dalej."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"As a result of this change, [copyright] is no longer easy to enforce, no "
"longer uncontroversial, and no longer beneficial."
msgstr ""
"W&nbsp;rezultacie tej zmiany [prawo autorskie] nie jest już łatwe w&nbsp;"
"egzekwowaniu, nie jest już niekontrowersyjne, i&nbsp;nie przynosi już "
"korzyści."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"It's no longer easy to enforce because now the publishers want to enforce it "
"against each and every person, and to do this requires cruel measures, "
"draconian punishments, invasions of privacy, abolition of our basic ideas of "
"justice.  There's almost no limit to how far they will propose to go to "
"prosecute the War on Sharing."
msgstr ""
"Nie jest już łatwe w&nbsp;egzekwowaniu, ponieważ&nbsp;teraz wydawcy chcą "
"narzucić je na&nbsp;każdą jedną osobę, a&nbsp;zrobienie tego wymaga "
"okrutnych środków, drakońskich kar, inwazji na&nbsp;prywatność, pogwałcenia "
"naszych podstawowych ideałów prawnych. Praktycznie nie ma ograniczeń w&nbsp;"
"tym, jak daleko zaproponują się posunąć w&nbsp;Wojnie przeciwko dzieleniu "
"się."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"It's no longer uncontroversial.  There are political parties in several "
"countries whose basic platform is &ldquo;freedom to share.&rdquo;"
msgstr ""
"Nie jest to już kontrowersyjne.  Istnieją partie polityczne w&nbsp;różnych "
"krajach, których podstawową platformą jest &bdquo;wolność do&nbsp;"
"udostępniania.&rdquo;"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"It's no longer beneficial because the freedoms that we conceptually traded "
"away (because we couldn't exercise them), we now can exercise.  They're "
"tremendously useful, and we want to exercise them."
msgstr ""
"Nie jest już korzystne, ponieważ&nbsp;swobody, które konceptualnie oddaliśmy "
"(ponieważ nie mogliśmy ich wykorzystać), teraz są możliwe do&nbsp;"
"wykorzystania. Są niezmiernie użyteczne, i&nbsp;chcemy z&nbsp;nich korzystać."

#. type: Content of: <div><p>
msgid "What would a democratic government do in this situation?"
msgstr "Co zrobiłby demokratyczny rząd w&nbsp;tej sytuacji?"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"It would reduce copyright power.  It would say: &ldquo;The trade we made on "
"behalf of our citizens, trading away some of their freedom which now they "
"need, is intolerable.  We have to change this; we can't trade away the "
"freedom that is important.&rdquo; We can measure the sickness of democracy "
"by the tendency of governments to do the exact opposite around the world, "
"extending copyright power when they should reduce it."
msgstr ""
"Ograniczyłby moc prawa autorskiego. Powiedziałby: &bdquo;Umowa, którą "
"zawarliśmy w&nbsp;imieniu naszych obywateli, oddając część z&nbsp;ich "
"wolności, których teraz potrzebują, jest nie do&nbsp;zaakceptowania. Musimy "
"to zmienić; nie możemy oddawać wolności, które są ważne.&rdquo; Możemy "
"zmierzyć poziom choroby demokracji poprzez&nbsp;tendencję rządów na&nbsp;"
"całym świecie do&nbsp;robienia czegoś zupełnie przeciwnego, rozszerzania "
"mocy prawa autorskiego, gdy powinny ją ograniczać."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"One example is in the dimension of time.  Around the world we see pressure "
"to make copyright last longer and longer and longer."
msgstr ""
"Jeden przykład odnosi się do&nbsp;wymiaru czasu. Na&nbsp;całym świecie "
"obserwujemy nacisk na&nbsp;to, by prawa autorskie obowiązywały dłużej, "
"i&nbsp;dłużej, i&nbsp;dłużej."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"A wave of this started in the US in 1998.  Copyright was extended by 20 "
"years on both past and future works.  I do not understand how they hope to "
"convince the now dead or senile writers of the 20s and 30s to write more "
"back then by extending copyright on their works now.  If they have a time "
"machine with which to inform them, they haven't used it.  Our history books "
"don't say that there was a burst of vigor in the arts in the 20s when all "
"the artists found out that their copyrights would be extended in 1998."
msgstr ""
"Fala tego zjawiska zaczęła się w&nbsp;Stanach Zjednoczonych w&nbsp;1998. "
"Czas obowiązywania prawa autorskiego wydłużono o 20 lat zarówno na&nbsp;"
"dzieła istniejące jak i&nbsp;przyszłe. Nie rozumiem jak mają nadzieję "
"za&nbsp;pomocą wydłużenia czasu obowiązywania prawa autorskiego przekonać "
"nieżyjących już lub&nbsp;podstarzałych pisarzy z&nbsp;lat dwudziestych "
"i&nbsp;trzydziestych do&nbsp;większej aktywności twórczej w&nbsp;tamtych "
"czasach. Jeśli mają wehikuł czasu za&nbsp;pomocą którego zamierzają im to "
"zakomunikować, to go nie użyli. Nasze podręczniki historii nie mówią nic o "
"nagłym wybuchu zapału twórczego w&nbsp;latach dwudziestych, kiedy to artyści "
"dowiedzieli się, że&nbsp;ich prawa autorskie zostaną wydłużone w&nbsp;roku "
"1998."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"It's theoretically conceivable that 20 years more copyright on future works "
"would convince people to make more effort in producing those works.  But not "
"anyone rational, because the discounted present value of 20 more years of "
"copyright starting 75 years in the future&mdash;if it's a work made for "
"hire&mdash;and probably even longer if it's a work with an individual "
"copyright holder, is so small it couldn't persuade any rational person to do "
"anything different.  Any business that wants to claim otherwise ought to "
"present its projected balance sheets for 75 years in the future, which of "
"course they can't do because none of them really looks that far ahead."
msgstr ""
"Jest teoretycznie możliwe, że&nbsp;dwadzieścia lat więcej trwania prawa "
"autorskiego na&nbsp;przyszłe dzieła przekonałoby ludzi do&nbsp;włożenia "
"większego wysiłku w&nbsp;tworzenie tych dzieł. Ale&nbsp;nikogo racjonalnego, "
"ponieważ&nbsp;zdyskontowana wartość bieżąca dodatkowych dwudziestu lat "
"trwania prawa autorskiego, licząc od&nbsp;75 lat w&nbsp;przyszłości&nbsp;"
"&ndash; jeśli jest to praca wykonana na&nbsp;zlecenie&nbsp;&ndash; a&nbsp;"
"prawdopodobnie nawet dłużej, jeśli jest to dzieło indywidualnego posiadacza "
"praw autorskich, jest tak niewielka, że&nbsp;nie przekonałby żadnej "
"racjonalnej osoby do&nbsp;zrobienia czegokolwiek inaczej. Każdy biznes, "
"który chce twierdzić inaczej powinien przedstawić swój zakładany plan "
"wydatkowy na&nbsp;kolejne 75 lat, czego oczywiście zrobić nie może, "
"ponieważ&nbsp;żaden z&nbsp;nich nie patrzy tak daleko naprzód."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The real reason for this law, the desire that prompted various companies to "
"purchase this law in the US Congress, which is how laws are decided on for "
"the most part, was they had lucrative monopolies and they wanted those "
"monopolies to continue."
msgstr ""
"Prawdziwym powodem powstania tego prawa, pożądaniem, które skłoniło różne "
"przedsiębiorstwa do&nbsp;przekupstwa tego prawa w&nbsp;Kongresie Stanów "
"Zjednoczonych, bo&nbsp;tak się zwykle decyduje o prawach, było to, że&nbsp;"
"posiadały one lukratywne monopole i&nbsp;chciały, by te monopole trwały."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"For instance, Disney was aware that the first film in which Mickey Mouse "
"appeared would go into the public domain in a few years, and then anybody "
"would be free to draw that same character as part of other works.  Disney "
"didn't want that to happen.  Disney borrows a lot from the public domain, "
"but is determined never to give the slightest thing back.  So Disney paid "
"for this law, which we refer to as the Mickey Mouse Copyright Act."
msgstr ""
"Dla przykładu, Disney miał świadomość, że&nbsp;pierwszy film w&nbsp;którym "
"pojawiła się Myszka Mickey w&nbsp;ciągu kilku lat przejdzie do&nbsp;domeny "
"publicznej, a&nbsp;wtedy każdy będzie mógł bez&nbsp;przeszkód rysować tę "
"postać jako część innych dzieł. Disney nie chciał, by tak się stało. Disney "
"pożycza wiele z&nbsp;domeny publicznej, lecz&nbsp;jest zdeterminowany nigdy "
"nie oddać nawet najmniejszej rzeczy. Więc&nbsp;Disney zapłacił za&nbsp;to "
"prawo, o którym mówimy teraz Prawo Autorskie Myszki Mickey."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The movie companies say they want perpetual copyright, but the US "
"Constitution won't let them get that officially.  So they came up with a way "
"to get the same result unofficially: &ldquo;perpetual copyright on the "
"installment plan.&rdquo; Every 20 years they extend copyright for 20 more "
"years.  So that at any given time, any given work has a date when it will "
"supposedly fall into the public domain.  But that date is like tomorrow, it "
"never comes.  By the time you get there they will have postponed it, unless "
"we stop them next time."
msgstr ""
"Przedsiębiorstwa filmowe mówią, że&nbsp;chcą wieczystego prawa autorskiego, "
"lecz&nbsp;Kongres Stanów Zjednoczonych oficjalnie im na&nbsp;to nie pozwoli. "
"Więc&nbsp;wpadli na&nbsp;pomysł jak uzyskać ten sam rezultat nieoficjalnie: "
"&bdquo;wieczyste prawo autorskie na&nbsp;raty&rdquo;. Co 20 lat wydłużają "
"okres obowiązywania prawa autorskiego o kolejnych 20 lat. Więc&nbsp;w&nbsp;"
"danej chwili, każde dzieło ma ustaloną datę kiedy podobno powinno przejść "
"do&nbsp;domeny publicznej. Ale&nbsp;ta data jest jak dzień jutrzejszy, nigdy "
"nie nadchodzi. Zanim dotrzemy do&nbsp;tego momentu, okazuje się, że&nbsp;ją "
"odroczyli, chyba że&nbsp;następnym razem ich powstrzymamy."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"That's one dimension, the dimension of duration.  But even more important is "
"the dimension of breadth: which uses of the work does copyright cover?"
msgstr ""
"To jeden wymiar, wymiar okresu obowiązywania. Ale&nbsp;nawet bardziej "
"istotny jest wymiar zakresu: jakie wykorzystanie dzieła obejmuje prawo "
"autorskie?"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"In the age of the printing press, copyright wasn't supposed to cover all "
"uses of a copyrighted work, because copyright regulated certain uses that "
"were the exceptions in a broader space of unregulated uses.  There were "
"certain things you were simply allowed to do with your copy of a book."
msgstr ""
"W&nbsp;epoce prasy drukarskiej, prawo autorskie nie miało na&nbsp;celu "
"obejmowania wszystkich sposobów użytkowania dzieła, ponieważ&nbsp;prawo "
"autorskie regulowało określone sposoby użytkowania, które stanowiły wyjątek "
"w&nbsp;szerszym spektrum nieregulowanych użytkowań. Były pewne rzeczy, które "
"po&nbsp;prostu mogłeś robić ze swoją kopią książki."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Now the publishers have got the idea that they can turn our computers "
"against us, and use them to seize total power over all use of published "
"works.  They want to set up a pay-per-view universe.  They're doing it with "
"DRM (Digital Restrictions Management)&mdash;the intentional features of "
"software that's designed to restrict the user.  And often the computer "
"itself is designed to restrict the user."
msgstr ""
"Teraz wydawcy wpadli na&nbsp;pomysł, że&nbsp;mogą obrócić nasze komputery "
"przeciwko nam, i&nbsp;użyć ich do&nbsp;przejęcia całkowitej władzy nad&nbsp;"
"wszystkimi wykorzystaniami opublikowanych dzieł. Chcą stworzyć wszechświat "
"pay-per-view. Robią to stosując DRM (Digital Restrictions Management&nbsp;"
"&ndash; Cyfrowe Zarządzanie Ograniczeniami)&nbsp;&ndash; celowe funkcje "
"oprogramowania opracowane by ograniczyć użytkownika. A&nbsp;często sam "
"komputer jest zaprojektowany by ograniczać użytkownika."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The first way in which the general public saw this was in DVDs.  A movie on "
"a DVD was usually encrypted, and the format was secret.  The DVD conspiracy "
"kept this secret because they said anyone that wants to make DVD players has "
"to join the conspiracy, promise to keep the format secret, and promise to "
"design the DVD players to restrict the users according to the rules, which "
"say it has to stop the user from doing this, from doing that, from doing "
"that&mdash;a precise set of requirements, all of which are malicious towards "
"us."
msgstr ""
"Pierwszym sposobem, w&nbsp;jaki ujrzało to społeczeństwo, było DVD. Film "
"na&nbsp;DVD był zwykle zaszyfrowany, a&nbsp;jego format tajemnicą. Spisek "
"DVD utrzymywał ten sekret, ponieważ&nbsp;mówili, że&nbsp;każdy kto chce "
"wytwarzać odtwarzacze DVD musi dołączyć do&nbsp;spisku, obiecać zachowanie "
"formatu w&nbsp;tajemnicy, i&nbsp;obiecać projektować odtwarzacze DVD tak, "
"aby&nbsp;ograniczały użytkownika według reguł powstrzymujących użytkownika "
"od&nbsp;robienia tego, od&nbsp;robienia tamtego, od&nbsp;robienia owego&nbsp;"
"&ndash; precyzyjny zbiór wymagań, z&nbsp;których wszystkie są dla nas złe."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"It worked for a while, but then some people figured out the secret format, "
"and published free software capable of reading the movie on a DVD and "
"playing it.  Then the publishers said &ldquo;since we can't actually stop "
"them, we have to make it a crime.&rdquo; And they started that in the US in "
"1998 with the Digital Millennium Copyright Act, which imposed censorship on "
"software capable of doing such jobs."
msgstr ""
"Działało to przez pewien czas, lecz&nbsp;w końcu pewni ludzie rozpracowali "
"tajny format i&nbsp;opublikowali wolne oprogramowanie zdolne odczytać film "
"z&nbsp;płyty DVD i&nbsp;odtworzyć go. Wtedy wydawcy powiedzieli &bdquo;skoro "
"nie możemy ich powstrzymać, musimy uczynić z&nbsp;tego przestępstwo&rdquo;. "
"Swoje starania rozpoczęli w&nbsp;Stanach Zjednoczonych w&nbsp;1998 roku "
"poprzez&nbsp;Digital Millennium Copyright Act, który nakładał cenzurę "
"na&nbsp;oprogramowanie potrafiące robić takie rzeczy."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"So that particular piece of free software was the subject of a court case.  "
"Its distribution in the US is forbidden; the US practices censorship of "
"software."
msgstr ""
"Więc&nbsp;ten konkretny program stał się przedmiotem sprawy sądowej. Jego "
"dystrybucja w&nbsp;Stanach Zjednoczonych jest zakazana; Stany Zjednoczone "
"praktykują cenzurę na&nbsp;oprogramowanie."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The movie companies are well aware that they can't really make that program "
"disappear&mdash;it's easy enough to find it.  So they designed another "
"encryption system, which they hoped would be harder to break, and it's "
"called AACS, or the axe."
msgstr ""
"Przedsiębiorstwa filmowe doskonale zdają sobie sprawę z&nbsp;tego, że&nbsp;"
"nie mogą sprawić by ten program zniknął&nbsp;&ndash; znalezienie go nie "
"stanowi wyzwania. Więc&nbsp;opracowały inny system szyfrowania, który mieli "
"nadzieję byłby trudniejszy do&nbsp;złamania, nazywa się AACS, lub&nbsp;axe "
"[<em>ang. siekiera</em>]."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The AACS conspiracy makes precise rules about all players.  For instance, in "
"2011 it's going to be forbidden to make analog video outputs.  So all video "
"outputs will have to be digital, and they will carry the signal encrypted "
"into a monitor specially designed to keep secrets from the user.  That is "
"malicious hardware.  They say that the purpose of this is to &ldquo;close "
"the analog hole.&rdquo; I'll show you a couple of analog holes (Stallman "
"takes off his glasses): here's one and here's another, that they'd like to "
"poke out permanently.<a href=\"#footnote1\">[1]</a>"
msgstr ""
"Konspiracja AACS posiada dokładne zasady dotyczące wszystkich odtwarzaczy. "
"Przykładowo, w&nbsp;2011 zakazane będzie wytwarzanie analogowych wyjść "
"wideo. W&nbsp;ten sposób wszystkie wyjścia wideo będą musiały być cyfrowe "
"i&nbsp;będą przesyłać zaszyfrowany sygnał do&nbsp;specjalnie "
"zaprojektowanego monitora, żeby utrzymać wszystkie sekrety w&nbsp;tajemnicy "
"przed użytkownikiem. To jest złośliwy sprzęt. Mówią, że&nbsp;celem tego jest "
"&bdquo;zatkanie dziury analogowej&rdquo;. Pokażę wam parę analogowych dziur "
"(Stallman zdejmuje swoje okulary): tu jest jedna a&nbsp;tutaj druga, które "
"chcieli by wydłubać na&nbsp;zawsze.<a href=\"#footnote1\">[1]</a>"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"How do I know about these conspiracies? The reason is they're not "
"secret&mdash;they have websites.  The AACS website proudly describes the "
"contracts that manufacturers have to sign, which is how I know about this "
"requirement.  It proudly states the names of the companies that have "
"established this conspiracy, which include Microsoft and Apple, and Intel, "
"and Sony, and Disney, and IBM."
msgstr ""
"Skąd wiem o tych zmowach? Z&nbsp;powodu tego, że&nbsp;nie są one "
"tajemnicą&nbsp;&ndash; mają swoje strony internetowe. Strona AACS z&nbsp;"
"dumą opisuje umowy, które producenci muszą podpisać, i&nbsp;właśnie stąd "
"wiem o tym wymogu. Z&nbsp;dumą wymienia nazwy przedsiębiorstw, które "
"współtworzą tę zmowę, wśród nich Microsoft, Apple, Intel, Sony, Disney "
"i&nbsp;IBM."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"A conspiracy of companies designed to restrict the public's access to "
"technology ought to be prosecuted as a serious crime, like a conspiracy to "
"fix prices, except it's worse, so the prison sentences for this should be "
"longer.  But these companies are quite confident that our governments are on "
"their side against us.  They have no fear against being prosecuted for these "
"conspiracies, which is why they don't bother to hide them."
msgstr ""
"Zmowa przedsiębiorstw, której celem jest ograniczenie publicznego dostępu "
"do&nbsp;technologii, powinna być postawiona w&nbsp;stan oskarżenia za&nbsp;"
"poważne przestępstwo, podobnie jak zmowy cenowe, tylko, że&nbsp;jest to "
"jeszcze gorsze, więc&nbsp;wyrok powinien być wyższy. Lecz&nbsp;te "
"przedsiębiorstwa są całkiem pewne tego, że&nbsp;nasze rządy stoją po&nbsp;"
"ich stronie a&nbsp;nie po&nbsp;naszej. Nie obawiają się bycia oskarżonymi o "
"te zmowy, i&nbsp;dlatego nawet nie starają się ich ukryć."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"In general DRM is set up by a conspiracy of companies.  Once in a while a "
"single company can do it, but generally it requires a conspiracy between "
"technology companies and publishers, so [it's] almost always a conspiracy."
msgstr ""
"Ogólnie DRM jest dziełem zmowy przedsiębiorstw. Od&nbsp;czasu do&nbsp;czasu "
"pojedyncze przedsiębiorstwo jest w&nbsp;stanie coś takiego zrobić, ale&nbsp;"
"generalnie wymaga to zmowy pomiędzy przedsiębiorstwami technologicznymi "
"oraz&nbsp;wydawcami, więc&nbsp;[jest to] niemal zawsze zmowa."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"They thought that nobody would ever be able to break the AACS, but about "
"three and a half years ago someone released a free program capable of "
"decrypting that format.  However, it was totally useless, because in order "
"to run it you need to know the key."
msgstr ""
"Myśleli, że&nbsp;nikt nigdy nie będzie w&nbsp;stanie złamać AACS, ale&nbsp;"
"jakieś trzy i&nbsp;pół roku temu, ktoś opublikował wolny program zdolny "
"rozszyfrować ten format. Jednakże, był on zupełnie bezużyteczny, "
"ponieważ&nbsp;aby go uruchamiać musieliście znać klucz."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"And then, six months later, I saw a photo of two adorable puppies, with 32 "
"hex digits above them, and I wondered: &ldquo;Why put those two things "
"together? I wonder if those numbers are some important key, and someone "
"could have put the numbers together with the puppies, figuring people would "
"copy the photo of the puppies because they were so cute.  This would protect "
"the key from being wiped out.&rdquo;"
msgstr ""
"A&nbsp;potem, jakieś sześć miesięcy później, zobaczyłem zdjęcie dwóch "
"uroczych szczeniaków, z&nbsp;trzydziestoma dwoma szesnastkowymi cyframi "
"nad&nbsp;nimi i&nbsp;pomyślałem &bdquo;po co zestawiać te dwie rzeczy razem? "
"A&nbsp;może te cyfry są jakimś ważnym kluczem i&nbsp;ktoś mógł umieścić je "
"razem ze szczeniakami, zakładając że&nbsp;ludzie będą kopiować zdjęcie tych "
"słodkich szczeniaków. To chroniłoby klucz przed wymazaniem.&rdquo;"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"And that's what it was&mdash;that was the key to break the axe.  People "
"posted it, and editors deleted it, because laws in many countries now "
"conscript them to censor this information.  It was posted again, they "
"deleted it; eventually they gave up, and in two weeks this number was posted "
"in over 700,000 web sites."
msgstr ""
"I&nbsp;tak właśnie było&nbsp;&ndash; był to klucz do&nbsp;złamania axe "
"[siekiery]. Ludzie go zamieszczali, a&nbsp;edytorzy usuwali, ponieważ&nbsp;"
"prawo w&nbsp;wielu krajach zobowiązuje ich do&nbsp;cenzurowania tych "
"informacji. Zamieszczano go ponownie, a&nbsp;oni ponownie go usuwali; w&nbsp;"
"końcu poddali się i&nbsp;w ciągu dwóch tygodni został zamieszczony na&nbsp;"
"przeszło 700.000 stron internetowych."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"That's a big outpouring of public disgust with DRM.  But it didn't win the "
"war, because the publishers changed the key.  Not only that: with HD DVD, "
"this was adequate to break the DRM, but not with Blu-ray.  Blu-ray has an "
"additional level of DRM and so far there is no free software that can break "
"it, which means that you must regard Blu-ray disks as something incompatible "
"with your own freedom.  They are an enemy with which no accommodation is "
"possible, at least not with our present level of knowledge."
msgstr ""
"To wielki wylew publicznego zohydzenia DRM-em. Ale&nbsp;to nie wygrało "
"wojny, ponieważ&nbsp;wydawcy zmienili klucz. Ale&nbsp;nie tylko to: w&nbsp;"
"HD DVD wystarczyło złamać DRM, ale&nbsp;nie w&nbsp;przypadku Blu-ray. Blu-"
"ray posiada dodatkowy poziom DRM i&nbsp;do tej pory nie istnieje wolne "
"oprogramowanie, które potrafi go złamać, co oznacza, że&nbsp;musicie "
"postrzegać dyski Blu-ray jako coś nieprzystającego do&nbsp;waszej wolności. "
"Są wrogiem z&nbsp;którym współżycie nie jest możliwe, przynajmniej nie "
"z&nbsp;naszym obecnym poziomem wiedzy."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Never accept any product designed to attack your freedom.  If you don't have "
"the free software to play a DVD, you mustn't buy or rent any DVDs, or accept "
"them even as gifts, except for the rare non-encrypted DVDs, which there are "
"a few of.  I actually have a few [of these]&mdash;I don't have any encrypted "
"DVDs, I won't take them."
msgstr ""
"Nigdy nie akceptujcie żadnych produktów zaprojektowanych tak, by nastawać "
"na&nbsp;waszą wolność. Jeśli nie posiadacie wolnego oprogramowania do&nbsp;"
"odtwarzania DVD, nie możecie kupować ani&nbsp;wypożyczać żadnych płyt DVD, "
"ani&nbsp;przyjmować ich w&nbsp;formie podarunku, z&nbsp;wyjątkiem rzadkich "
"niezaszyfrowanych płyt DVD, których jest zaledwie garść. Ja osobiście mam "
"ich kilka&nbsp;&ndash; nie mam natomiast&nbsp;żadnych zaszyfrowanych płyt "
"DVD, i&nbsp;nie przyjmuję ich."

#. type: Content of: <div><p>
msgid "So this is how things stand in video, but we've also seen DRM in music."
msgstr ""
"Tak oto wygląda sytuacja w&nbsp;wideo, ale&nbsp;z DRM mamy do&nbsp;czynienia "
"także w&nbsp;muzyce."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"For instance, about ten years ago we started to see things that looked like "
"compact disks, but they weren't written quite like compact disks.  They "
"didn't follow the standard.  We called them 'corrupt disks', and the idea of "
"them was that they would play in an audio player, but it was impossible to "
"read them on a computer.  These different methods had various problems."
msgstr ""
"Dla przykładu, jakieś dziesięć lat temu zaczęliśmy mieć do&nbsp;czynienia "
"z&nbsp;czymś co wyglądało jak płyty CD, ale&nbsp;nie były one zapisane "
"zupełnie w&nbsp;ten sam sposób co CD. Nie trzymały się standardu. Nazwaliśmy "
"je 'corrupt disks' [zepsute dyski], a&nbsp;ich pomysł opierał się na&nbsp;"
"tym, że&nbsp;działały w&nbsp;odtwarzaczu muzycznym, ale&nbsp;nie dało się "
"ich odczytać na&nbsp;komputerze. Różne metody miały różne problemy."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Eventually Sony came up with a clever idea.  They put a program on the disk, "
"so that if you stuck the disk into a computer, the disk would install the "
"program.  This program was designed like a virus to take control of the "
"system.  It's called a 'root kit', meaning that it has things in it to break "
"the security of the system so that it can install the software deep inside "
"the system, and modify various parts of the system."
msgstr ""
"W&nbsp;końcu Sony wyszło ze sprytnym rozwiązaniem. Umieścili na&nbsp;dysku "
"program, więc&nbsp;kiedy włożyliście dysk do&nbsp;komputera, to program się "
"instalował. Ten program był zaprojektowany jak wirus by przejąć kontrolę "
"nad&nbsp;systemem. Nazywa się to 'root kit', co oznacza, że&nbsp;posiada on "
"pewne właściwości pozwalające mu przełamać zabezpieczenia systemu, żeby móc "
"instalować oprogramowanie głęboko w&nbsp;systemie i&nbsp;modyfikować różne "
"jego części."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"For instance, it modified the command you could use to examine the system to "
"see if the software was present, so as to disguise itself.  It modified the "
"command you could use to delete some of these files, so that it wouldn't "
"really delete them.  Now all of this is a serious crime, but it's not the "
"only one Sony committed, because the software also included free software "
"code&mdash;code that had been released under the GNU General Public License."
msgstr ""
"Przykładowo, modyfikował on polecenie za&nbsp;pomocą którego mogliście go "
"wykryć w&nbsp;systemie, tak żeby się ukryć. Modyfikował polecenie za&nbsp;"
"pomocą którego mogliście go usunąć, tak żeby nie można było się go pozbyć. "
"Więc&nbsp;wszystko to są poważne przestępstwa, ale&nbsp;nie jedyne których "
"dopuściło się Sony, ponieważ&nbsp;ten program zawierał także kod wolnego "
"oprogramowania&nbsp;&ndash; kod, który został opublikowany na&nbsp;licencji "
"GNU GPL."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Now the GNU GPL is a copyleft license, and that means it says &ldquo;Yes, "
"you're free to put this code into other things, but when you do, the entire "
"program that you put things into you must release as free software under the "
"same license.  And you must make the source code available to users, and to "
"inform them of their rights you must give them a copy of this license when "
"they get the software.&rdquo;"
msgstr ""
"Otóż, licencja GNU GPL jest licencją typu copyleft, co oznacza, że&nbsp;mówi "
"ona &bdquo;Tak, wolno ci wykorzystać ten kod w&nbsp;innych programach, "
"ale&nbsp;jeśli to zrobisz, to program w&nbsp;którym użyłeś tego kodu musi "
"zostać w&nbsp;całości wydany jako wolne oprogramowanie na&nbsp;tej samej "
"licencji. I&nbsp;musisz udostępnić kod źródłowy użytkownikom, a&nbsp;żeby "
"poinformować ich o przysługujących im prawach wraz z&nbsp;oprogramowaniem "
"musisz wręczyć im kopię tej licencji.&rdquo;"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Sony didn't comply with all that.  That's commercial copyright infringement, "
"which is a felony.  They're both felonies, but Sony wasn't prosecuted "
"because the government understands that the purpose of the government and "
"the law is to maintain the power of those companies over us, not to help "
"defend our freedom in any way."
msgstr ""
"Sony nie spełniło tych wymogów. To naruszenie komercyjnego prawa "
"autorskiego, które jest przestępstwem. Oba są przestępstwami, ale&nbsp;Sony "
"nie zostało oskarżone ponieważ&nbsp;rząd rozumuje, że&nbsp;celem jego "
"istnienia i&nbsp;istnienia prawa jest utrzymywanie władzy tych "
"przedsiębiorstw nad&nbsp;nami, a&nbsp;nie pomoc w&nbsp;obronie naszej "
"wolności w&nbsp;jakikolwiek sposób."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"People got angry and they sued Sony.  However, they made a mistake.  They "
"focused their condemnation not on the evil purpose of this scheme, but only "
"on the secondary evils of the various methods that Sony used.  So Sony "
"settled the lawsuits and promised that in the future, when it attacks our "
"freedom, it will not do those other things."
msgstr ""
"Ludzie się wściekli i&nbsp;pozwali Sony. Jednak&nbsp;popełnili błąd. Skupili "
"swoje potępienie nie na&nbsp;złym celu tego schematu, lecz&nbsp;na "
"drugorzędnych grzeszkach różnych metod, których użyło Sony. Więc&nbsp;Sony "
"rozliczyło pozew poza sądami i&nbsp;obiecało, że&nbsp;w przyszłości, kiedy "
"zaatakuje naszą wolność, nie będzie stosowało tych innych metod."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Actually, that particular corrupt disk scheme was not so bad, because if you "
"were not using Windows it would not affect you at all.  Even if you were "
"using Windows, there's a key on the keyboard&mdash;if you remembered every "
"time to hold it down, then the disk wouldn't install the software.  But of "
"course it's hard to remember that every time; you're going to slip up some "
"day.  This shows the kind of thing we've had to deal with."
msgstr ""
"Właściwie, ten konkretny schemat 'corrupt disk' nie był taki zły, ponieważ, "
"jeśli nie używaliście Windows, wcale by was nie dotyczył. A&nbsp;nawet jeśli "
"używaliście Windows, to jest pewien przycisk na&nbsp;klawiaturze&nbsp;"
"&ndash; jeśli za&nbsp;każdym razem pamiętalibyście by go przytrzymać, to "
"dysk nie zainstalowałby programu. Ale&nbsp;oczywiście trudno pamiętać o tym "
"za&nbsp;każdym razem; któregoś dnia się pomylicie. To pokazuje z&nbsp;czym "
"mieliśmy do&nbsp;czynienia."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Fortunately music DRM is receding.  Even the main record companies sell "
"downloads without DRM.  But we see a renewed effort to impose DRM on books."
msgstr ""
"Na&nbsp;szczęście DRM w&nbsp;muzyce jest w&nbsp;odwrocie. Nawet główne "
"przedsiębiorstwa fonograficzne sprzedają pliki do&nbsp;pobrania bez&nbsp;"
"DRM. Ale&nbsp;obserwujemy wznowienie wysiłków by nakładać DRM na&nbsp;"
"książki [ebooki &ndash; przyp. tłum.]."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"You see, the publishers want to take away the traditional freedoms of book "
"readers&mdash;freedom to do things such as borrow a book from the public "
"library, or lend it to a friend; to sell a book to a used book store, or buy "
"it anonymously paying cash (which is the only way I buy books&mdash;we've "
"got to resist the temptations to let Big Brother know everything that we're "
"doing.)"
msgstr ""
"Bo&nbsp;widzicie, wydawcy chcą odebrać czytelnikom tradycyjne wolności&nbsp;"
"&ndash; wolność do&nbsp;robienia takich rzeczy jak wypożyczenie książki "
"z&nbsp;biblioteki publicznej, albo&nbsp;pożyczanie jej przyjacielowi; "
"sprzedanie książki do&nbsp;antykwariatu, albo&nbsp;anonimowy zakup płacąc "
"gotówką (co jest jedynym sposobem w&nbsp;jaki ja kupuję książki&nbsp;&ndash; "
"musimy oprzeć się pokusie pozwolenia Wielkiemu Bratu na&nbsp;to by wiedział "
"wszystko o tym co robimy.)"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Even the freedom to keep the book as long as you wish, and read it as many "
"times as you wish, they plan to get rid of."
msgstr ""
"Nawet wolność do&nbsp;trzymania książki tak długo jak chcecie, i&nbsp;"
"czytania jej tyle razy ile chcecie, planują zabronić."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The way they do it is with DRM.  They knew that so many people read books "
"and would get angry if these freedoms were taken away that they didn't "
"believe they could buy a law specifically to abolish these freedoms&mdash;"
"there would be too much opposition.  Democracy is sick, but once in a while "
"people manage to demand something.  So they came up with a two-stage plan."
msgstr ""
"Robią to za&nbsp;pomocą DRM. Wiedzieli, że&nbsp;mnóstwo ludzi czyta książki "
"i&nbsp;że rozzłościło by ich jeśli te wolności zostały by im odebrane, "
"więc&nbsp;nie łudzili się, że&nbsp;przekupią prawo aby&nbsp;te wolności "
"zabrać&nbsp;&ndash; sprzeciw był by zbyt duży. Demokracja jest chora, "
"ale&nbsp;od czasu do&nbsp;czasu ludzie zdołają czegoś zażądać. Więc&nbsp;"
"ruszyli z&nbsp;dwuetapowym planem."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"First, take away these freedoms from e-books, and second, convince people to "
"switch from paper books to e-books.  They've succeeded with stage 1."
msgstr ""
"Najpierw odebrać te wolności ebookom, a&nbsp;następnie przekonać ludzi "
"do&nbsp;porzucenia papierowych książek na&nbsp;rzecz ebooków. Udało im się "
"wykonać etap pierwszy."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"In the US they did it with the Digital Millennium Copyright Act, and in New "
"Zealand, that was part of the year-ago Copyright Act; censorship on software "
"that can break DRM was part of that law.  That's an unjust provision; it's "
"got to be repealed."
msgstr ""
"W&nbsp;Stanach Zjednoczonych dokonali tego za&nbsp;pomocą Digital Millennium "
"Copyright Act, a&nbsp;w&nbsp;Nowej Zelandii była to część zeszłorocznego "
"Copyright Act; cenzura na&nbsp;oprogramowanie mogące złamać DRM była częścią "
"tego prawa. To niesprawiedliwe przepisy; muszą zostać uchylone."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The second stage is convince people to switch from printed books to ebooks; "
"that didn't go so well."
msgstr ""
"Drugim etapem jest przekonanie ludzi do&nbsp;porzucenia papierowych książek "
"na&nbsp;rzecz ebooków; to nie poszło tak dobrze."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"One publisher in 2001 had the idea they would make their line of ebooks "
"really popular if they started it with my biography.  So they found an "
"author and the author asked me if I'd cooperate, and I said &ldquo;Only if "
"this e-book is published without encryption, without DRM.&rdquo; The "
"publisher wouldn't go along with that, and I just stuck to it&mdash;I said "
"no.  Eventually we found another publisher who was willing to do this&mdash;"
"in fact willing to publish the book under a free license giving you the four "
"freedoms&mdash;so the book was then published, and sold a lot of copies on "
"paper."
msgstr ""
"Jeden z&nbsp;wydawców w&nbsp;2001 wpadł na&nbsp;pomysł, że&nbsp;jeśli "
"rozpocznie swoją serię ebooków moją biografią, seria zyska na&nbsp;"
"popularności. Więc&nbsp;znaleźli autora i&nbsp;ten autor zapytał mnie "
"czy&nbsp;będę współpracował, odpowiedziałem &bdquo;Tylko jeśli ten ebook "
"zostanie opublikowany bez&nbsp;szyfrowania, bez&nbsp;DRM&rdquo;. Wydawca nie "
"przystał na&nbsp;to, a&nbsp;ja twardo postawiłem na&nbsp;swoim&nbsp;&ndash; "
"powiedziałem nie. Ostatecznie znaleźliśmy innego wydawcę, który był skłonny "
"się zgodzić&nbsp;&ndash; rzeczywiście był skłonny wydać książkę na&nbsp;"
"wolnej licencji, dającej wam cztery wolności&nbsp;&ndash; więc&nbsp;książka "
"została wydana i&nbsp;sprzedało się wiele papierowych kopii."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"But in any case, e-books failed at the beginning of this decade.  People "
"just didn't want to read them very much.  And I said, &ldquo;they will try "
"again.&rdquo; We saw an amazing number of news articles about electronic ink "
"(or is it electronic paper, I can never remember which), and it occurred to "
"me probably the reason there's so many is the publishers want us to think "
"about this.  They want us to be eager for the next generation of e-book "
"readers."
msgstr ""
"Ale&nbsp;w&nbsp;wielu przypadkach, ebooki zawiodły na&nbsp;początku tej "
"dekady. Ludzie po&nbsp;prostu nie bardzo chcieli je czytać. Mówiłem &bdquo;"
"oni znowu spróbują&rdquo;. Widzieliśmy niesamowitą ilość nowych artykułów "
"na&nbsp;temat elektronicznego tuszu (albo elektronicznego papieru, nigdy nie "
"pamiętam który), i&nbsp;trafiło do&nbsp;mnie, że&nbsp;prawdopodobnie powodem "
"dla którego jest ich tak wiele jest to, że&nbsp;wydawcy chcą żebyśmy się "
"nad&nbsp;tym zastanowili. Chcą żebyśmy byli entuzjastycznie nastawieni "
"na&nbsp;przyjście nowej generacji czytników ebooków."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Now they're upon us.  Things like the Sony Shreader (its official name is "
"the Sony Reader, but if you put on 'sh' it explains what it's designed to do "
"to your books), and the <a href=\"/philosophy/why-call-it-the-swindle.html"
"\">Amazon Swindle</a>, designed to swindle you out of your traditional "
"freedoms without your noticing.  Of course, they call it the Kindle which is "
"what it's going to do to your books."
msgstr ""
"Teraz nas dorwali. Rzeczy takie jak Sony Shreader (oficjalna nazwa brzmi "
"Sony Reader, ale&nbsp;jeśli umieścisz 'sh' na&nbsp;początku, nazwa wyjaśnia "
"co ma robić to urządzenie z&nbsp;waszymi książkami) [shredder&nbsp;&ndash; "
"niszczarka do&nbsp;papieru&nbsp;&ndash; przyp. tłum.], i&nbsp;<a href=\"/"
"philosophy/why-call-it-the-swindle.html\">Amazon Swindle</a> [swindle&nbsp;"
"&ndash; szwindel&nbsp;&ndash; przyp. tłum.], zaprojektowane by okantować was "
"z&nbsp;tradycyjnych wolności, tak, że&nbsp;nawet nie zauważysz. Oczywiście "
"nazywają to Kindle, i&nbsp;to właśnie będzie robić z&nbsp;waszymi książkami "
"[kindle&nbsp;&ndash; zapalać&nbsp;&ndash; przyp. tłum.]."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The Kindle is an extremely malicious product, almost as malicious as "
"Microsoft Windows.  They both have spy features, they both have Digital "
"Restrictions Management, and they both have back doors."
msgstr ""
"Kindle jest produktem ekstremalnie złośliwym, prawie tak złośliwym, jak "
"Microsoft Windows. Oba posiadają funkcje szpiegujące, oba posiadają DRM, "
"i&nbsp;oba posiadają backdoory [tylne wejścia&nbsp;&ndash; przyp. tłum]."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"In the case of the Kindle, the only way you can buy a book is to buy it from "
"Amazon<a href=\"#footnote2\">[2]</a>, and Amazon requires you to identify "
"yourself, so they know everything that you've bought."
msgstr ""
"W&nbsp;przypadku Kindle'a, jedynym sposobem na&nbsp;kupienie książki jest "
"kupienie jej od&nbsp;Amazona, a&nbsp;Amazon wymaga od&nbsp;was "
"identyfikacji, więc&nbsp;wiedzą wszystko o waszych zakupach."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Then there is Digital Restrictions Management, so you can't lend the book or "
"sell it to a used bookstore, and the library can't lend it either."
msgstr ""
"Następnie mamy Digital Restrictions Management [DRM, Cyfrowe Zarządzanie "
"Ograniczeniami&nbsp;&ndash; przyp. tłum.], wiec nie możecie pożyczyć komuś "
"książki ani&nbsp;sprzedać jej do&nbsp;antykwariatu, biblioteka również nie "
"może jej wypożyczyć."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"And then there's the back door, which we found out about about three months "
"ago, because Amazon used it.  Amazon sent a command to all the Kindles to "
"erase a particular book, namely 1984 by George Orwell.  Yes, they couldn't "
"have picked a more ironic book to erase.  So that's how we know that Amazon "
"has a back door with which it can erase books remotely."
msgstr ""
"Jest jeszcze backdoor, o którym dowiedzieliśmy się jakieś trzy miesiące "
"temu, ponieważ&nbsp;Amazon z&nbsp;niego skorzystał. Amazon przesłał "
"wszystkim urządzeniom Kindle polecenie wykasowania konkretnej książki, "
"mianowicie&nbsp;Rok 1984 George'a Orwella. Tak, nie mogli wybrać bardziej "
"ironicznej książki do&nbsp;skasowania. W&nbsp;taki oto sposób dowiedzieliśmy "
"się, że&nbsp;Amazon posiada back door, za&nbsp;pomocą którego może usuwać "
"książki zdalnie."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"What else it can do, who knows? Maybe it's like Microsoft Windows.  Maybe "
"Amazon can remotely upgrade the software, which means that whatever "
"malicious things are not in it now, they could put them in it tomorrow."
msgstr ""
"Co jeszcze może zrobić, któż to wie? Być może jest jak Microsoft Windows. "
"Być może Amazon jest w&nbsp;stanie zdalnie aktualizować oprogramowanie, co "
"oznacza, że&nbsp;nawet jeśli dzisiaj nie ma ono złośliwych funkcji, to mogą "
"je tam umieścić jutro."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"This is intolerable&mdash;any one of these restrictions is intolerable.  "
"They want to create a world where nobody lends books to anybody anymore."
msgstr ""
"Jest to nie do&nbsp;zaakceptowania&nbsp;&ndash; każde z&nbsp;tych ograniczeń "
"jest nie do&nbsp;zaakceptowania. Chcą stworzyć świat, gdzie już nikt nikomu "
"nie pożycza książek."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Imagine that you visit a friend and there are no books on the shelf.  It's "
"not that your friend doesn't read, but his books are all inside a device, "
"and of course he can't lend you those books.  The only way he could lend you "
"any one of those books is to lend you his whole library, which is obviously "
"a ridiculous thing to ask anybody to do.  So there goes friendship for "
"people who love books."
msgstr ""
"Wyobraźcie sobie, że&nbsp;odwiedzacie przyjaciela, a&nbsp;na jego półce nie "
"ma książek. Nie chodzi o to, że&nbsp;wasz przyjaciel nie czyta, ale&nbsp;"
"wszystkie jego książki znajdują się w&nbsp;urządzeniu i&nbsp;oczywiście nie "
"może ich wam pożyczyć. Jedyny sposób w&nbsp;jaki mógłby pożyczyć "
"którąkolwiek z&nbsp;tych książek, to wypożyczenie wam całej swojej "
"biblioteki, a&nbsp;niedorzecznością jest proszenie kogoś o coś takiego. Tak "
"więc&nbsp;zaniknie przyjaźń osób, które kochają książki."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Make sure that you inform people what this device implies.  It means other "
"readers will no longer be your friends, because you will be acting like a "
"jerk toward them.  Spread the word preemptively.  This device is your "
"enemy.  It's the enemy of everyone who reads.  The people who don't "
"recognize that are the people who are thinking so short-term that they don't "
"see it.  It's our job to help them see beyond the momentary convenience to "
"the implications of this device."
msgstr ""
"Upewnijcie się, że&nbsp;poinformowaliście ludzi o tym co niesie ze sobą to "
"urządzenie. Ono oznacza, że&nbsp;inni czytelnicy nie będą już waszymi "
"przyjaciółmi, ponieważ&nbsp;będziecie się w&nbsp;stosunku do&nbsp;nich "
"zachowywać jak kretyni. Szerzcie słowo zapobiegawczo. To urządzenie jest "
"waszym wrogiem. To wróg każdego, kto czyta. Ludzie którzy tego nie "
"dostrzegają, myślą bardzo krótkowzrocznie. Waszym zadaniem jest pomóc im "
"wyjrzeć poza chwilową wygodę, by dostrzegli implikacje tego urządzenia."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"I have nothing against distributing books in digital form, if they are not "
"designed to take away our freedom.  Strictly speaking, it is possible to "
"have an e-book reader:"
msgstr ""
"Nie mam nic przeciwko dystrybucji książek w&nbsp;formie cyfrowej, o ile nie "
"są one zaprojektowane tak, by odebrać nam naszą wolność. Dokładniej mówiąc, "
"możliwe jest posiadanie czytnika ebooków:"

#. type: Content of: <div><ul><li>
msgid "that is not designed to attack you,"
msgstr "który nie jest zaprojektowany by was atakować,"

#. type: Content of: <div><ul><li>
msgid "which runs free software and not proprietary software,"
msgstr ""
"który działa w&nbsp;oparciu o wolne, a&nbsp;nie własnościowe oprogramowanie,"

#. type: Content of: <div><ul><li>
msgid "which doesn't have DRM,"
msgstr "który nie ma DRM,"

#. type: Content of: <div><ul><li>
msgid "which doesn't make people identify yourself to get a book,"
msgstr "który nie wymaga od&nbsp;ludzi identyfikacji, żeby dostać książkę,"

#. type: Content of: <div><ul><li>
msgid "which doesn't have a back door, [and]"
msgstr "który nie ma backdoorów, i"

#. type: Content of: <div><ul><li>
msgid "which doesn't restrict what you can do with the files on your machine."
msgstr ""
"który nie ogranicza tego co możecie zrobić z&nbsp;plikami w&nbsp;waszym "
"urządzeniu."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"It's possible, but the big companies really pushing e-books are doing it to "
"attack our freedom, and we mustn't stand for that.  This is what governments "
"are doing in cahoots with big business to attack our freedom, by making "
"copyright harsher and nastier, more restrictive than ever before."
msgstr ""
"Jest to możliwe, lecz&nbsp;duże przedsiębiorstwa promujące ebooki robią to, "
"by nastawać na&nbsp;naszą wolność, a&nbsp;my nie możemy się temu poddawać. "
"To właśnie robią rządy w&nbsp;konszachtach z&nbsp;dużym biznesem, by "
"nastawać na&nbsp;naszą wolność, przez robienie prawa autorskiego surowszym "
"i&nbsp;brzydszym, bardziej restrykcyjnym niż kiedykolwiek przedtem."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"But what should they do? Governments should make copyright power less.  Here "
"are my specific proposals."
msgstr ""
"Co wiec powinny robić? Rządy powinny osłabić prawo autorskie. Oto moje "
"konkretne propozycje."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"First of all, there is the dimension of time.  I propose copyright should "
"last ten years, starting from the date of publication of a work."
msgstr ""
"Po&nbsp;pierwsze, istnieje wymiar czasu. Proponuję by okres obowiązywania "
"prawa autorskiego wynosił dziesięć lat, począwszy od&nbsp;daty publikacji "
"dzieła."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Why from the date of publication? Because before that, we don't have "
"copies.  It doesn't matter to us whether we would have been allowed to copy "
"our copies that we don't have, so I figure we might as well let the authors "
"have as much time as it takes to arrange publication, and then start the "
"clock."
msgstr ""
"Dlaczego od&nbsp;daty publikacji? Ponieważ&nbsp;przed tą datą nie posiadamy "
"kopii. Nie ma dla nas znaczenia czy&nbsp;pozwolono by nam powielać nasze "
"kopie, skoro ich nie mamy, więc&nbsp;sądzę, że&nbsp;możemy równie dobrze dać "
"autorowi tyle czasu ile potrzebuje na&nbsp;zaaranżowanie publikacji, i&nbsp;"
"wtedy uruchomić zegar."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"But why ten years? I don't know about in this country, but in the US, the "
"publication cycle has got shorter and shorter.  Nowadays almost all books "
"are remaindered within two years and out-of-print within three.  So ten "
"years is more than three times the usual publication cycle&mdash;that should "
"be plenty comfortable."
msgstr ""
"Ale&nbsp;dlaczego dziesięć lat? Nie wiem jak jest w&nbsp;tym kraju, ale&nbsp;"
"w Stanach Zjednoczonych cykl publikacji staje się coraz to krótszy. W&nbsp;"
"dzisiejszych czasach niemal wszystkie książki przestają się sprzedawać "
"w&nbsp;ciągu dwóch lat i&nbsp;znikają z&nbsp;druku w&nbsp;ciągu trzech. "
"Więc&nbsp;dziesięć lat to więcej niż trzykrotność przeciętnego cyklu "
"publikacji&nbsp;&ndash; to powinno być w&nbsp;zupełności wystarczające."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"But not everybody agrees.  I once proposed this in a panel discussion with "
"fiction writers, and the award-winning fantasy writer next to me said &ldquo;"
"Ten years? No way.  Anything more than five years is intolerable.&rdquo; You "
"see, he had a legal dispute with his publisher.  His books seemed to be out "
"of print, but the publisher wouldn't admit it.  The publisher was using the "
"copyright on his own book to stop him from distributing copies himself, "
"which he wanted to do so people could read it."
msgstr ""
"Ale&nbsp;nie każdy się zgadza. Kiedyś zaproponowałem to w&nbsp;panelu "
"dyskusyjnym z&nbsp;pisarzami fantastyki, i&nbsp;ceniony pisarz fantastyki "
"siedzący obok powiedział: &bdquo;Dziesięć lat? Nie ma mowy. Cokolwiek "
"dłuższe niż pięć lat jest nie do&nbsp;przyjęcia.&rdquo; Bo&nbsp;widzicie, "
"wszedł on w&nbsp;spór prawny ze swoim wydawcą. Jego książki zdawały się być "
"wycofane z&nbsp;druku, ale&nbsp;wydawca nie chciał tego przyznać. Wydawca "
"wykorzystywał prawa autorskie do&nbsp;jego własnej książki by powstrzymać go "
"przed samodzielnym dystrybuowaniem kopii, co chciał robić, by ludzie mogli "
"je czytać."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"This is what every artist starts out wanting&mdash;wanting to distribute her "
"work so it will get read and appreciated.  Very few make a lot of money.  "
"That tiny fraction face the danger of being morally corrupted, like J.K. "
"Rowling."
msgstr ""
"Oto od&nbsp;czego zaczyna chcieć każdy artysta&nbsp;&ndash; chce "
"rozpowszechniać swoje prace, żeby zostały przeczytane i&nbsp;docenione. "
"Bardzo niewielu z&nbsp;nich dorabia się dużych pieniędzy. Ten maleńki "
"odsetek staje przed niebezpieczeństwem moralnego zepsucia, jak J.K. Rowling."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"J.K. Rowling, in Canada, got an injunction against people who had bought her "
"book in a bookstore, ordering them not to read it.  So in response I call "
"for a boycott of Harry Potter books.  But I don't say you shouldn't read "
"them; I leave that to the author and the publisher.  I just say you "
"shouldn't buy them."
msgstr ""
"J.K. Rowling, w&nbsp;Kanadzie, wystosowała zakaz przeciw ludziom, którzy "
"kupili jej książkę w&nbsp;księgarni, zakazujący im czytania jej. Więc&nbsp;"
"w&nbsp;odpowiedzi wezwałem do&nbsp;bojkotu książek o&nbsp;Harrym Potterze. "
"Ale&nbsp;nie mówię ludziom, żeby ich nie czytali; zostawiam to autorce "
"i&nbsp;wydawcy. Mówię tylko, że&nbsp;nie powinni ich kupować."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"It's few authors that make enough money that they can be corrupted in this "
"way.  Most of them don't get anywhere near that, and continue wanting the "
"same thing they wanted at the outset: they want their work to be appreciated."
msgstr ""
"Niewielu autorów zarabia wystarczająco dużo pieniędzy, by pozwolić sobie "
"na&nbsp;takie zepsucie. Większość nie dociera nawet w&nbsp;te okolice, "
"i&nbsp;wciąż pragnie tego samego co na&nbsp;początku: chcą, żeby ich praca "
"została doceniona."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"He wanted to distribute his own book, and copyright was stopping him.  He "
"realized that more than five years of copyright was unlikely to ever do him "
"any good."
msgstr ""
"Ów autor chciał rozpowszechniać swoją własną książkę, a&nbsp;powstrzymywało "
"go prawo autorskie. Zrozumiał, że&nbsp;dłuższe niż pięcioletnie "
"obowiązywania prawa autorskiego raczej nigdy nie przyniesie mu żadnej "
"korzyści."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"If people would rather have copyright last five years, I won't be against "
"it.  I propose ten as a first stab at the problem.  Let's reduce it to ten "
"years and then take stock for a while, and we could adjust it after that.  I "
"don't say I think ten years is the exact right number&mdash;I don't know."
msgstr ""
"Gdyby ludzie woleli żeby prawo autorskie obowiązywało przez pięć lat, nie "
"będę się sprzeciwiał. Proponuję dziesięć jako pierwsze podejście do&nbsp;"
"problemu. Zredukujmy je do&nbsp;dziesięciu lat i&nbsp;zatrzymajmy się "
"na&nbsp;chwilę, a&nbsp;potem możemy dalej dostosować. Nie mówię, że&nbsp;"
"uważam dziesięć lat za&nbsp;dokładnie właściwy okres&nbsp;&ndash; nie wiem."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"What about the dimension of breadth? Which activities should copyright "
"cover? I distinguish three broad categories of works."
msgstr ""
"A&nbsp;co z&nbsp;wymiarem zakresu? Jakie działania powinny być objęte prawem "
"autorskim? Rozróżniam trzy szerokie kategorie dzieł."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"First of all, there are the functional works that you use to do a practical "
"job in your life.  This includes software, recipes, educational works, "
"reference works, text fonts, and other things you can think of.  These works "
"should be free."
msgstr ""
"Przede wszystkim, istnieją dzieła funkcjonalne, które wykorzystujecie w&nbsp;"
"swojej codziennej pracy. Obejmują one oprogramowanie, przepisy, dzieła "
"edukacyjne, encyklopedyczne, fonty i&nbsp;inne rzeczy, które przyjdą wam "
"na&nbsp;myśl. Te dzieła powinny być wolne."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"If you use the work to do a job in your life, then if you can't change the "
"work to suit you, you don't control your life.  Once you have changed the "
"work to suit you, then you've got to be free to publish it&mdash;publish "
"your version&mdash;because there will be others who will want the changes "
"you've made."
msgstr ""
"Jeśli wykorzystujecie dzieło w&nbsp;swojej codziennej pracy i&nbsp;jeśli nie "
"możecie dostosować go do&nbsp;swoich wymagań, to nie majcie kontroli "
"nad&nbsp;swoim życiem. Kiedy już dostosowałeś dzieło do&nbsp;swoich potrzeb, "
"musisz mieć wolność by je upublicznić&nbsp;&ndash; opublikować swoją "
"wersję&nbsp;&ndash; ponieważ&nbsp;znajdą się inni, którzy będą chcieli "
"zmian, których dokonałeś."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"This leads quickly to the conclusion that users have to have the same four "
"freedoms [for all functional works], not just for software.  And you'll "
"notice that for recipes, practically speaking, cooks are always sharing and "
"changing recipes just as if the recipes were free.  Imagine how people would "
"react if the government tried to stamp out so-called &ldquo;recipe piracy."
"&rdquo;"
msgstr ""
"To szybko prowadzi do&nbsp;wniosku, że&nbsp;użytkownicy muszą mieć te same "
"cztery wolności [w stosunku do&nbsp;wszystkich dzieł funkcjonalnych], nie "
"tylko do&nbsp;oprogramowania. I&nbsp;zauważycie, że&nbsp;jeśli chodzi o "
"przepisy, praktycznie mówiąc, kucharze zawsze dzielą się i&nbsp;zmieniają "
"przepisy dokładnie tak, jakby były one wolne. Wyobraźcie sobie jak ludzie "
"zareagowaliby jeśli rząd próbowałby wyeliminować tak zwane &bdquo;piractwo "
"przepisowe.&rdquo;"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The term &ldquo;pirate&rdquo; is pure propaganda.  When people ask me what I "
"think of music piracy, I say &ldquo;As far as I know, when pirates attack "
"they don't do it by playing instruments badly, they do it with arms.  So "
"it's not music &ldquo;piracy,&rdquo; because piracy is attacking ships, and "
"sharing is as far as you get from being the moral equivalent of attacking "
"ships.&rdquo; Attacking ships is bad, sharing with other people is good, so "
"we should firmly denounce that propaganda term &ldquo;piracy&rdquo; whenever "
"we hear it."
msgstr ""
"Określenie &bdquo;pirat&rdquo; jest czystą propagandą. Kiedy ludzie pytają "
"mnie co myślę na&nbsp;temat piractwa w&nbsp;muzyce, odpowiadam &bdquo;O ile "
"mi wiadomo, kiedy piraci atakują nie robią tego grając brzydko na&nbsp;"
"instrumentach, robią to używając broni. Więc&nbsp;nie jest to &bdquo;"
"piractwo&rdquo; muzyczne, ponieważ&nbsp;piractwo polega na&nbsp;atakowaniu "
"statków, a&nbsp;dzielenie się jest dokładnym przeciwieństwem atakowania "
"statków pod&nbsp;względem moralnym&rdquo;. Atakowanie statków jest złe, "
"dzielenie się z&nbsp;innymi ludźmi jest dobre, więc&nbsp;powinniśmy "
"stanowczo potępić propagandowe określenie &bdquo;piractwo&rdquo; za&nbsp;"
"każdym razem, gdy je usłyszymy."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"People might have objected twenty years ago: &ldquo;If we don't give up our "
"freedom, if we don't let the publishers of these works control us, the works "
"won't get made and that will be a horrible disaster.&rdquo; Now, looking at "
"the free software community, and all the recipes that circulate, and "
"reference works like Wikipedia&mdash;we are even starting to see free "
"textbooks being published&mdash;we know that that fear is misguided."
msgstr ""
"Dwadzieścia lat temu ludzie mogli mieć zastrzeżenia: &bdquo;Jeśli nie oddamy "
"naszej wolności, jeśli nie pozwolimy wydawcom tych dzieł na&nbsp;"
"kontrolowanie nas, te dzieła nie powstaną, a&nbsp;to będzie ogromna "
"katastrofa.&rdquo; Obecnie, patrząc na&nbsp;społeczność wolnego "
"oprogramowania, na&nbsp;wszystkie te przepisy kulinarne które krążą, i&nbsp;"
"dzieła encyklopedyczne takie jak Wikipedia&nbsp;&ndash; zaczynamy się nawet "
"spotykać z&nbsp;publikacją wolnych książek&nbsp;&ndash; wiemy że&nbsp;ten "
"strach jest bezpodstawny."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"There is no need to despair and give up our freedom thinking that otherwise "
"the works won't get made.  There are lots of ways to encourage them to get "
"made if we want more&mdash;lots of ways that are consistent with and respect "
"our freedom.  In this category, they should all be free."
msgstr ""
"Nie ma potrzeby rozpaczania i&nbsp;oddawania naszej wolności sądząc, że&nbsp;"
"w przeciwnym wypadku te dzieła nie powstaną. Istnieje wiele sposobów "
"zachęcania by powstawały, jeśli chcemy ich więcej&nbsp;&ndash; wiele "
"sposobów, które pozostają w&nbsp;zgodzie i&nbsp;respektują naszą wolność. "
"W&nbsp;tej kategorii, wszystkie one powinny być wolne."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"But what about the second category, of works that say what certain people "
"thought, like memoirs, essays of opinion, scientific papers, and various "
"other things?<a href=\"#footnote3\">[3]</a> To publish a modified version of "
"somebody else's statement of what he thought is misrepresenting [that] "
"somebody.  That's not particularly a contribution to society."
msgstr ""
"Ale&nbsp;co z&nbsp;drugą kategorią, dzieł które przekazują nam myśli "
"konkretnych ludzi takie jak wspomnienia, eseje przedstawiające ich opinie, "
"prace naukowe i&nbsp;różne inne rzeczy? Opublikowanie zmodyfikowanej wersję "
"czyichś poglądów oznacza błędne przedstawienie tej osoby. Nie jest to raczej "
"pożyteczne dla społeczeństwa."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Therefore it is workable and acceptable to have a somewhat reduced copyright "
"system where all commercial use is covered by copyright, all modification is "
"covered by copyright, but everyone is free to non-commercially redistribute "
"exact copies."
msgstr ""
"Zatem&nbsp;do zaakceptowania i&nbsp;do wypracowania pozostaje system w&nbsp;"
"pewnym stopniu ograniczonego prawa autorskiego, gdzie każde komercyjne "
"użycie jest objęte prawem autorskim, wszystkie modyfikacje są objęte prawem "
"autorskim, lecz&nbsp;każdy może w&nbsp;sposób niekomercyjny rozpowszechniać "
"wierne kopie."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"[2015 note: publishing scientific papers under the CC Attribution license "
"(CC-BY) is widely done, in accessible journals and arXiv.org, and it seems "
"that permitting publication of modified versions does not cause any "
"problem.  So that license is what I now recommend for scholarly "
"publications.]"
msgstr ""
"[notatka z&nbsp;2015: publikowanie prac naukowych pod&nbsp;licencją CC "
"Uznanie autorstwa (CC-BY) jest szeroko stosowane, w&nbsp;dostępnych "
"czasopismach i&nbsp;na arXiv.org, z&nbsp;czego wynika, że&nbsp;pozwalanie "
"na&nbsp;publikacje zmodyfikowanych wersji nie sprawia żadnych problemów. "
"Jest to zatem&nbsp;licencja, której stosowanie zalecam przy naukowych "
"publikacjach.]"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"That freedom is the minimum freedom we must establish for all published "
"works, because the denial of that freedom is what creates the War on "
"Sharing&mdash;what creates the vicious propaganda that sharing is theft, "
"that sharing is like being a pirate and attacking ships.  Absurdities, but "
"absurdities backed by a lot of money that has corrupted our governments.  We "
"need to end the War on Sharing; we need to legalize sharing exact copies of "
"any published work."
msgstr ""
"Ta wolność stanowi minimum wolności, jakie musimy zabezpieczyć dla "
"wszelkiego rodzaju dzieł, ponieważ&nbsp;odmowa tej wolności stanowi "
"przyczynę Wojny o Dzielenie się&nbsp;&ndash; co tworzy błędną propagandę o "
"tym, że&nbsp;dzielenie się jest kradzieżą, że&nbsp;dzielenie się jest jak "
"bycie piratem i&nbsp;napadanie na&nbsp;statki. Absurdy, lecz&nbsp;absurdy "
"wspierane dużą sumą pieniędzy, która skorumpowała nasze rządy. Powinniśmy "
"zakończyć Wojnę o Dzielenie się; musimy zalegalizować dzielenie się wiernymi "
"kopiami każdego opublikowanego dzieła."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"In the second category of works, that's all we need; we don't need to make "
"them free.  Therefore I think it's OK to have a reduced copyright system "
"which covers commercial use and all modifications.  And this will provide a "
"revenue stream to the authors in more or less the same (usually inadequate) "
"way as the present system.  You've got to keep in mind [that] the present "
"system, except for superstars, is usually totally inadequate."
msgstr ""
"W&nbsp;drugiej kategorii dzieł, tylko tego potrzebujemy; nie musimy czynić "
"ich wolnymi. Zatem&nbsp;uważam, że&nbsp;posiadanie systemu ograniczonego "
"prawa autorskiego obejmującego komercyjny użytek i&nbsp;wszelkie modyfikacje "
"jest OK. Zapewni to strumień wynagrodzeń dla autorów, w&nbsp;bardziej "
"lub&nbsp;mniej zbliżony (najczęściej adekwatny) sposób jak obecny system. "
"Musicie pamiętać, że&nbsp;obecny system, za&nbsp;wyjątkiem supergwiazd, jest "
"zazwyczaj nieadekwatny."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"What about works of art and entertainment? Here it took me a while to decide "
"what to think about modifications."
msgstr ""
"A&nbsp;co z&nbsp;dziełami sztuki i&nbsp;rozrywki? Podjęcie decyzji, co "
"myśleć o zmianach w&nbsp;tych kwestiach, zajęło mi trochę czasu."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"You see, on one hand, a work of art can have an artistic integrity and "
"modifying it could destroy that.  Of course, copyright doesn't necessarily "
"stop works from being butchered that way.  Hollywood does it all the time.  "
"On the other hand, modifying the work can be a contribution to art.  It "
"makes possible the folk process which leads to things which are beautiful "
"and rich."
msgstr ""
"Bo&nbsp;widzicie, z&nbsp;jednej strony, dzieło sztuki może posiadać "
"artystyczną spójność i&nbsp;modyfikowanie go mogło by ją zniszczyć. "
"Oczywiście prawo autorskie nie koniecznie powstrzymuje przed uprawianiem "
"tego typu rzeźnictwa. Hollywood robi to bez&nbsp;przerwy. Z&nbsp;drugiej "
"strony, modyfikowanie dzieła może stanowić wkład do&nbsp;sztuki. Umożliwia "
"proces który prowadzi do&nbsp;pięknych i&nbsp;bogatych rzeczy."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Even if we look at named authors only: consider Shakespeare, who borrowed "
"stories from other works only a few decades old, and did them in different "
"ways, and made important works of literature.  If today's copyright law had "
"existed then, that would have been forbidden and those plays wouldn't have "
"been written."
msgstr ""
"Nawet jeśli spojrzymy tylko na&nbsp;znanych autorów: rozważmy Shakespeare'a, "
"który zapożyczał historie z&nbsp;innych dzieł, zaledwie kilka dekad "
"starszych, i&nbsp;przekazywał je w&nbsp;inny sposób, i&nbsp;stworzył ważne "
"dzieła literatury. Jeśli dzisiejsze prawo autorskie istniałoby wtedy, byłoby "
"to zabronione a&nbsp;te sztuki nie zostałyby napisane."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"But eventually I realized that modifying a work of art can be a contribution "
"to art, but it's not desperately urgent in most cases.  If you had to wait "
"ten years for the copyright to expire, you could wait that long.  Not like "
"the present-day copyright that makes you wait maybe 75 years, or 95 years.  "
"In Mexico you might have to wait almost 200 years in some cases, because "
"copyright in Mexico expires a hundred years after the author dies.  This is "
"insane, but ten years, as I've proposed copyright should last, that people "
"can wait."
msgstr ""
"Ale&nbsp;w końcu zdałem sobie sprawę, że&nbsp;modyfikowanie dzieł sztuki "
"może być wkładem do&nbsp;sztuki, ale&nbsp;w większości przypadków nie jest "
"ogromnie pilne. Jeśli musielibyście zaczekać dziesięć lat na&nbsp;"
"wygaśnięcie prawa autorskiego, moglibyście tyle zaczekać. Nie jak w&nbsp;"
"przypadku obecnego prawa autorskiego, które zmusza was do&nbsp;czekania "
"jakichś 75, czy&nbsp;95 lat. W&nbsp;Meksyku w&nbsp;niektórych przypadkach "
"musielibyście czekać niemal 200 lat, ponieważ&nbsp;prawo autorskie w&nbsp;"
"Meksyku wygasa sto lat po&nbsp;śmierci autora. To jest szalone, ale&nbsp;"
"dziesięć lat, które zaproponowałem jako okres obowiązywania prawa "
"autorskiego, ludzie byliby w&nbsp;stanie zaczekać."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"So I propose the same partly reduced copyright that covers commercial use "
"and modification, but everyone's got to be free to non-commercially "
"redistribute exact copies.  After ten years it goes into the public domain, "
"and people can contribute to art by publishing their modified versions."
msgstr ""
"Więc&nbsp;proponuję to samo częściowo ograniczone prawo autorskie, które "
"obejmuje komercyjne użytki i&nbsp;modyfikacje, lecz&nbsp;każdy musi mieć "
"wolność do&nbsp;niekomercyjnego rozpowszechniania wiernych kopi. Po&nbsp;"
"upływie dziesięciu lat, przechodzi do&nbsp;domeny publicznej, a&nbsp;ludzie "
"mogą wnosić swój wkład do&nbsp;sztuki publikując własne zmienione wersje."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"One other thing: if you're going to take little pieces out of a bunch of "
"works and rearrange them into something totally different, that should just "
"be legal, because the purpose of copyright is to promote art, not to "
"obstruct art.  It's stupid to apply copyright to using snippets like "
"that&mdash;it's self-defeating.  It's a kind of distortion that you'd only "
"get when the government is under the control of the publishers of the "
"existing successful works, and has totally lost sight of its intended "
"purpose."
msgstr ""
"Jeszcze jedna sprawa: jeśli zamierzacie zebrać fragmenty kilku dzieł i&nbsp;"
"przerobić je w&nbsp;coś zupełnie innego, to powinno być to legalne, "
"ponieważ&nbsp;celem prawa autorskiego jest promocja sztuki, a&nbsp;nie jej "
"utrudnianie. Nakładanie prawa autorskiego na&nbsp;takie wycinki jest "
"głupie&nbsp;&ndash; jest wbrew idei. Jest to zniekształcenie będące skutkiem "
"tego, że&nbsp;rząd znajduje się pod&nbsp;kontrola wydawców popularnych "
"dzieł, i&nbsp;zupełnie stracił z&nbsp;oczu cel tego prawa."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"That's what I propose, and in particular, this means that sharing copies on "
"the Internet must be legal.  Sharing is good.  Sharing builds the bonds of "
"society.  To attack sharing is to attack society."
msgstr ""
"Oto co proponuję, a&nbsp;w szczególności, oznacza to, że&nbsp;dzielenie się "
"kopiami w&nbsp;Internecie musi być legalne. Dzielenie się jest dobre. "
"Dzielenie się buduje więzy społeczne. Atakowanie dzielenia się jest "
"atakowaniem społeczeństwa."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"So any time the government proposes some new means to attack people who "
"share, to stop them from sharing, we have to recognize that this is evil, "
"not just because the means proposed almost invariably offend basic ideas of "
"justice (but that's not a coincidence).  The reason is because the purpose "
"is evil.  Sharing is good and the government should encourage sharing."
msgstr ""
"Więc&nbsp;za każdym razem, gdy rząd proponuje jakieś nowe środki ataku "
"na&nbsp;ludzi którzy się dzielą, by powstrzymać ich przed dzieleniem się, "
"musimy wiedzieć, że&nbsp;jest to złe, nie tylko ze względu na&nbsp;to, "
"że&nbsp;zaproponowane środki prawie niezmiennie naruszają podstawowe ideały "
"sprawiedliwości (ale to nie jest zbieg okoliczności). Powodem jest to, "
"że&nbsp;cel jest zły. Dzielenie się jest dobre i&nbsp;rząd powinien do&nbsp;"
"niego zachęcać."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"But copyright did after all have a useful purpose.  Copyright as a means to "
"carry out that purpose has a problem now, because it doesn't fit in with the "
"technology we use.  It interferes with all the vital freedoms for all the "
"readers, listeners, viewers, and whatever, but the goal of promoting the "
"arts is still desirable.  So in addition to the partly reduced copyright "
"system, which would continue to be a copyright system, I propose two other "
"methods."
msgstr ""
"Ale&nbsp;prawo autorskie mimo wszystko miało użyteczny cel. Prawo autorskie "
"jako środek do&nbsp;tego celu ma jednak&nbsp;teraz problem, ponieważ&nbsp;"
"nie pasuje do&nbsp;technologii, której używamy. Stoi w&nbsp;sprzeczności ze "
"wszystkimi istotnymi wolnościami wszystkich czytelników, słuchaczy, widzów, "
"i&nbsp;kogokolwiek, ale&nbsp;cel jakim jest promowanie sztuki wciąż jest "
"pożądany. Więc&nbsp;w dodatku do&nbsp;systemu częściowo ograniczonego prawa "
"autorskiego, który nadal byłby systemem prawa autorskiego, proponuję dwie "
"inne metody."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"<a id=\"tax-money-for-artists\">One [works via] taxes</a>&mdash;distribute "
"tax money directly to artists.  This could be a special tax, perhaps on "
"Internet connectivity, or it could come from general revenue, because it "
"won't be that much money in total, not if it's distributed in an efficient "
"way.  To distribute it efficiently to promote the arts means not in linear "
"proportion to popularity.  It should be based on popularity, because we "
"don't want bureaucrats to have the discretion to decide which artists to "
"support and which to ignore, but based on popularity does not imply linear "
"proportion."
msgstr ""
"<a id=\"tax-money-for-artists\">Jednym ze sposobów to podatki</a>&nbsp;"
"&ndash; rozpowszechnianie pieniędzy z&nbsp;podatków wprost do&nbsp;artystów. "
"Mógłby to być specjalny podatek, prawdopodobnie na&nbsp;połączenia "
"internetowe, lub&nbsp;mógłby pochodzić z&nbsp;ogólnego dochodu, "
"ponieważ&nbsp;nie byłyby to wielkie kwoty, o ile byłyby efektywnie "
"dystrybuowane. Efektywna dystrybucja w&nbsp;celu promocji sztuki nie oznacza "
"liniowej proporcji względem popularności. Powinna bazować na&nbsp;"
"popularności, ponieważ&nbsp;nie chcemy by biurokraci dyskretnie podejmowali "
"decyzje o tym, którego artystę wspomóc, a&nbsp;którego zignorować, lecz&nbsp;"
"bazowanie na&nbsp;popularności nie musi oznaczać proporcji liniowej."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"What I propose is measure the popularity of the various artists, which you "
"could do through polling (samples) in which nobody is required to "
"participate, and then take the cube root.  The cube root looks like this: it "
"means basically that [the payment] tapers off after a while."
msgstr ""
"To co proponuję to pomiary popularności różnych artystów, których można "
"dokonać za&nbsp;pomocą głosowania (sondaży) w&nbsp;których nikt nie będzie "
"zobowiązany uczestniczyć, a&nbsp;wtedy skorzystać z&nbsp;pierwiastka "
"sześciennego. Pierwiastek sześcienny wygląda w&nbsp;ten sposób: przede "
"wszystkim oznacza, że&nbsp;[świadczenia] zmniejszają się po&nbsp;jakimś "
"czasie."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"If superstar A is a thousand times as popular as successful artist B, with "
"this system A would get ten times as much money as B, not a thousand times."
msgstr ""
"Jeśli gwiazda A&nbsp;jest tysiąc razy popularniejsza i&nbsp;odnosi tysiąc "
"razy większe sukcesy niż artysta B, to według tego systemu A&nbsp;"
"otrzymałaby dziesięć razy więcej pieniędzy niż B, nie tysiąc razy."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Linearly would give A a thousand times as much as B, which means that if we "
"wanted B to get enough to live on we're going to have to make A tremendously "
"rich.  This is wasteful use of the tax money&mdash;it shouldn't be done."
msgstr ""
"Liniowość dała by A&nbsp;tysiąc razy tyle co B, co oznacza, że&nbsp;jeśli "
"chcielibyśmy by B dostał wystarczająco na&nbsp;przeżycie to musimy uczynić "
"A&nbsp;niesamowicie bogatym. To marnowanie pieniędzy z&nbsp;podatków&nbsp;"
"&ndash; nie powinno się tego robić."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"But if we make it taper off, then yes, each superstar will get handsomely "
"more than an ordinary successful artist, but the total of all the superstars "
"will be a small fraction of the [total] money.  Most of the money will go to "
"support a large number of fairly successful artists, fairly appreciated "
"artists, fairly popular artists.  Thus the system will use money a lot more "
"efficiently than the existing system."
msgstr ""
"Ale&nbsp;jeśli sprawimy, że&nbsp;przyrost będzie malał, to wtedy tak, każda "
"gwiazda otrzyma nieco więcej niż przeciętny odnoszący sukcesy artysta, "
"lecz&nbsp;całość pobierana przez supergwiazdy będzie zaledwie niewielkim "
"ułamkiem [całości] pieniędzy. Większość pieniędzy zostanie przeznaczona "
"na&nbsp;wsparcie wielu umiarkowanie popularnych artystów. Więc&nbsp;system "
"wykorzysta pieniądze znacznie efektywniej niż ten obecny."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The existing system is regressive.  It actually gives far, far more per "
"record, for instance, to a superstar than to anybody else.  The money is "
"extremely badly used.  The result is we'd actually be paying a lot less this "
"way.  I hope that's enough to mollify some of these people who have a knee-"
"jerk hostile reaction to taxes&mdash;one that I don't share, because I "
"believe in a welfare state."
msgstr ""
"Istniejący system jest regresywny. Przykładowo, w&nbsp;rzeczywistości daje "
"on dużo, dużo więcej za&nbsp;nagranie supergwieździe niż komukolwiek innemu. "
"Pieniądze są wykorzystywane ekstremalnie źle. W&nbsp;rezultacie płacilibyśmy "
"w&nbsp;ten sposób znacznie mniej. Mam nadzieję, że&nbsp;to wystarczy by "
"ułagodzić niektórych z&nbsp;tych ludzi, którzy mają reakcję odruchu "
"kolanowego w&nbsp;stosunku do&nbsp;podatków&nbsp;&ndash; ja tego nie "
"podzielam, ponieważ&nbsp;wierzę w&nbsp;państwo opiekuńcze."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"I have another suggestion which is voluntary payments.  Suppose every player "
"had a button you could push to send a dollar to the artist who made the work "
"you're currently playing or the last one you played.  This money would be "
"delivered anonymously to those artists.  I think a lot of people would push "
"that button fairly often."
msgstr ""
"Mam kolejną sugestię, którą są dobrowolne opłaty. Przypuśćmy, że&nbsp;każdy "
"odtwarzać posiadałby przycisk, który moglibyście nacisnąć by przesłać dolara "
"artyście który stworzył aktualnie odtwarzany utwór lub&nbsp;ten, którego "
"przed chwilą słuchaliście. Pieniądze te byłyby anonimowo dostarczane tym "
"artystom. Myślę, że&nbsp;wielu ludzi byłoby skłonnych naciskać ten przycisk "
"dość często."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"For instance, all of us could afford to push that button once every day, and "
"we wouldn't miss that much money.  It's not that much money for us, I'm "
"pretty sure.  Of course, there are poor people who couldn't afford to push "
"it ever, and it's OK if they don't.  We don't need to squeeze money out of "
"poor people to support the artists.  There are enough people who are not "
"poor to do the job just fine.  I'm sure you're aware that a lot of people "
"really love certain art and are really happy to support the artists."
msgstr ""
"Przykładowo, każdy z&nbsp;nas mógłby sobie pozwolić na&nbsp;naciśnięcie tego "
"przycisku raz dziennie, i&nbsp;nie stracilibyśmy tak dużo pieniędzy. Jestem "
"przekonany, że&nbsp;dla nas nie jest to tak dużo pieniędzy. Oczywiście, są "
"biedni ludzie, którzy nie mogą sobie pozwolić na&nbsp;naciśnięcie tego "
"przycisku choćby raz, w&nbsp;porządku jeśli tego nie zrobią. Nie musimy "
"wyciskać pieniędzy z&nbsp;biednych ludzi po&nbsp;to, by wspierać artystów. "
"Jest wystarczająco dużo ludzi którzy nie są biedni by wszystko "
"zafunkcjonowało. Jestem pewny, że&nbsp;zdajecie sobie sprawę z&nbsp;tego, "
"że&nbsp;wielu ludzi naprawdę uwielbia pewne dziedziny sztuki i&nbsp;z chęcią "
"wspiera artystów."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"An idea just came to me.  The player could also give you a certificate of "
"having supported so-and-so, and it could even count up how many times you "
"had done it and give you a certificate that says &ldquo;I sent so much to "
"these artists.&rdquo; There are various ways we could encourage people who "
"want to do it."
msgstr ""
"Właśnie przyszła mi do&nbsp;głowy myśl. Odtwarzacz mógłby dawać wam "
"certyfikat, mówiący o tym, że&nbsp;udzieliliście wsparcia danej osobie, "
"i&nbsp;mógłby nawet liczyć ile razy to zrobiliście i&nbsp;dawać wam "
"certyfikat głoszący &bdquo;przesłałem tyle pieniędzy tym artystom&rdquo;. "
"Jest wiele sposobów na&nbsp;które moglibyśmy zachęcać do&nbsp;tego ludzi."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"For instance, we could have a PR campaign which is friendly and kind: &ldquo;"
"Have you sent a dollar to some artists today? Why not? It's only a "
"dollar&mdash;you'll never miss it and don't you love what they're doing? "
"Push the button!&rdquo; It will make people feel good, and they'll think "
"&ldquo;Yeah, I love what I just watched.  I'll send a dollar.&rdquo;"
msgstr ""
"Przykładowo, moglibyśmy przeprowadzić przyjazną i&nbsp;uprzejmą kampanię PR: "
"&bdquo;Czy przesłałeś dzisiaj dolara jakiemuś artyście? Czemu nie? To tylko "
"dolar&nbsp;&ndash; nie będziesz żałował, a&nbsp;czy nie podoba ci się to co "
"oni robią? Naciśnij przycisk!&rdquo; Sprawiłoby to, że&nbsp;ludzie poczują "
"się lepiej i&nbsp;pomyślą &bdquo;No tak, uwielbiam to co przed chwila "
"obejrzałem. Prześlę dolara.&rdquo;"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"This is already starting to work to some extent.  There's a Canadian singer "
"who used to be called Jane Siberry.  She put her music on her website and "
"invited people to download it and pay whatever amount they wished.  She "
"reported getting an average of more than a dollar per copy, which is "
"interesting because the major record companies charge just under a dollar "
"per copy.  By letting people decide whether and how much to pay, she got "
"more&mdash;she got even more per visitor who was actually downloading "
"something.  But this might not even count whether there was an effect of "
"bringing more people to come, and [thus] increasing the total number that "
"this average was against."
msgstr ""
"To już zaczyna funkcjonować do&nbsp;pewnego stopnia. Jest kanadyjska "
"piosenkarka, którą zwykło się nazywać Jane Siberry. Zamieściła swoją muzykę "
"na&nbsp;swojej stronie internetowej i&nbsp;zachęcała ludzi do&nbsp;ściągania "
"i&nbsp;płacenia tyle ile zechcą. Ogłosiła, że&nbsp;średnio dostawała ponad "
"dolara za&nbsp;kopię, co jest interesujące ponieważ&nbsp;wielkie koncerny "
"płytowe liczą sobie prawie dolara za&nbsp;kopię. Pozwalając ludziom "
"decydować czy&nbsp;i ile zapłacić, otrzymała więcej&nbsp;&ndash; otrzymała "
"nawet więcej przeliczając na&nbsp;osobę odwiedzającą, która w&nbsp;ogóle coś "
"ściągała. Ale&nbsp;może się nawet nie liczyć to, czy&nbsp;wystąpił efekt "
"przyciągania większej ilości ludzi, a&nbsp;przez to zwiększania ogólnej "
"liczby na&nbsp;podstawie której wyliczono średnią."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"So it can work, but it's a pain in the neck under present circumstances.  "
"You've got to have a credit card to do it, and that means you can't do it "
"anonymously.  And you've got to go find where you're going to pay, and the "
"payment systems for small amounts, they're not very efficient, so the "
"artists are only getting half of it.  If we set up a good system for this, "
"it would work far, far better."
msgstr ""
"Zatem&nbsp;może to zadziałać, ale&nbsp;w obecnych warunkach jest bardzo "
"uciążliwe. Musisz posiadać kartę kredytową, żeby móc to zrobić, a&nbsp;to "
"oznacza, że&nbsp;nie możesz zrobić tego anonimowo. Musisz także znaleźć "
"miejsce gdzie zapłacić, a&nbsp;systemy niewielkich opłat nie są zbyt "
"efektywne, więc&nbsp;artyści dostają tylko połowę tego. Jeśli urządzilibyśmy "
"do&nbsp;tego dobry system, działałoby to o wiele lepiej."

#. type: Content of: <div><p>
msgid "So these are my two suggestions."
msgstr "Tak więc&nbsp;to są moje dwie sugestie."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"And in mecenatglobal.org, you can find another scheme that combines aspects "
"of the two, which was invented by Francis Muguet and designed to fit in with "
"existing legal systems better to make it easier to enact."
msgstr ""
"A&nbsp;na mecenatglobal.org możecie znaleźć kolejny schemat, który łączy "
"aspekty tych dwóch, wynaleziony przez Francis Muguet i&nbsp;zaprojektowany "
"tak, by lepiej pasował do&nbsp;obecnych systemów prawnych co ułatwi jego "
"wdrożenie."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Be careful of proposals to &ldquo;compensate the rights holders,&rdquo; "
"because when they say &ldquo;compensate,&rdquo; they're trying to presume "
"that if you have appreciated a work, you now have a specific debt to "
"somebody, and that you have to &ldquo;compensate&rdquo; that somebody.  When "
"they say &ldquo;rights holders,&rdquo; it's supposed to make you think it's "
"supporting artists while in fact it's going to the publishers&mdash;the same "
"publishers who basically exploit all the artists (except the few that you've "
"all heard of, who are so popular that they have clout)."
msgstr ""
"Uważajcie na&nbsp;propozycje &bdquo;odwdzięczania się posiadaczom praw "
"autorskich&rdquo;, ponieważ&nbsp;kiedy mówią &bdquo;odwdzięczać się&rdquo;, "
"zakładają, że&nbsp;skoro podobało wam się dzieło, to teraz macie wobec kogoś "
"dług, i&nbsp;że musicie mu się &bdquo;odwdzięczyć&rdquo;. Kiedy mówią &bdquo;"
"posiadacze praw autorskich&rdquo;, to miałoby to skłonić was do&nbsp;"
"myślenia, że&nbsp;chodzi o wsparcie dla artystów, kiedy w&nbsp;"
"rzeczywistości chodzi o&nbsp;wydawców&nbsp;&ndash; tych samych wydawców, "
"którzy żerują na&nbsp;wszystkich artystach (z&nbsp;wyjątkiem tych kilku "
"o&nbsp;których wszyscy słyszeliście, tych którzy są tak popularni, że&nbsp;"
"mają siłę przebicia)."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"We don't owe a debt; we have nobody that we have to &ldquo;compensate."
"&rdquo; [But] supporting the arts is still a useful thing to do.  That was "
"the motivation for copyright back when copyright fit in with the technology "
"of the day.  Today copyright is a bad way to do it, but it's still good to "
"do it other ways that respect our freedom."
msgstr ""
"Względem nikogo nie mamy długu, za&nbsp;który musielibyśmy się &bdquo;"
"odwdzięczać&rdquo;. [Ale] wspieranie sztuki wciąż jest pożyteczną rzeczą. To "
"była motywacją, która stała za&nbsp;prawem autorskim, wtedy gdy jeszcze "
"prawo autorskie pasowało do&nbsp;panującej technologii. Dzisiaj prawo "
"autorskie jest złym rozwiązaniem, ale&nbsp;wciąż dobrze jest robić to "
"na&nbsp;inne sposoby, które szanują naszą wolność."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Demand that they change the two evil parts of the New Zealand Copyright "
"Act.  They shouldn't replace the three strikes punishment<a href="
"\"#footnote4\">[4]</a>, because sharing is good, and they've got to get rid "
"of the censorship for the software to break DRM.  Beware of ACTA&mdash;"
"they're trying to negotiate a treaty between various countries, for all of "
"these countries to attack their citizens, and we don't know how because they "
"won't tell us."
msgstr ""
"Domagajcie się, by zmienili te dwie szkodliwe części ustawy o prawa "
"autorskiego w&nbsp;Nowej Zelandii. Nie powinni wprowadzać zasady trzech "
"ostrzeżeń<a href=\"#footnote2\">[2]</a>, ponieważ&nbsp;dzielenie się jest "
"dobre, i&nbsp;muszą pozbyć się cenzury na&nbsp;oprogramowanie łamiące DRM. "
"Strzeżcie się ACTA&nbsp;&ndash; oni próbują wynegocjować traktat pomiędzy "
"różnymi państwami, żeby wszystkie one zaatakowały swoich obywateli, a&nbsp;"
"my nie wiemy w&nbsp;jaki sposób, bo&nbsp;nie chcą nam tego powiedzieć."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "Footnotes"
msgstr "Przypisy"

#. type: Content of: <div><ol><li>
msgid ""
"In 2010, the encryption system for digital video output was <a href="
"\"https://www.pcmag.com/archive/hdcp-master-key-confirmed-blu-ray-content-"
"vulnerable-254650\"> definitively cracked</a>."
msgstr ""
"W&nbsp;2010 r., system szyfrowania wyjścia obrazu cyfrowego został <a href="
"\"https://www.pcmag.com/archive/hdcp-master-key-confirmed-blu-ray-content-"
"vulnerable-254650\">raz na&nbsp;zawsze złamany</a>."

#. type: Content of: <div><ol><li>
msgid ""
"That was true at the time.  As of 2018, it is possible to load books from "
"other sources, but the device reports the name of the book being read to "
"Amazon servers; thus, Amazon knows every book that you read on the device, "
"regardless of where you got the book."
msgstr ""
"W&nbsp;momencie publikacji było to prawdą. W&nbsp;2018 możliwym jest "
"wgrywanie książek z&nbsp;innych źródeł, ale&nbsp;urządzenie przekazuje nazwę "
"czytanej książki serwerom Amazon, zatem&nbsp;Amazon wie o każdej czytanej "
"przez was na&nbsp;urządzeniu książce niezależnie od&nbsp;tego skąd ją macie."

#. type: Content of: <div><ol><li>
msgid ""
"2015: I included scientific papers because I thought that publishing "
"modified versions of someone else's paper would cause harm; however, "
"publishing physics and math papers under the Creative Commons Attribution "
"License on <a href=\"https://arxiv.org/\">arXiv.org</a> and many libre "
"journals seems to have no problems.  Thus, I subsequently concluded that "
"scientific papers ought to be free."
msgstr ""
"2015: Załączyłem prace naukowe, ponieważ myślałem, że&nbsp;publikowanie "
"modyfikowanych wersji prac innych ludzi stanowiłoby krzywdę, jednakże "
"publikowanie prac matematycznych i&nbsp;fizycznych pod&nbsp;"
"licencją Creative Commons Uznanie Autorstwa na&nbsp;<a href=\"https://arxiv."
"org/\">arXiv.org</a> i&nbsp;wielu wolnych czasopismach nie było "
"problematyczne. Zatem&nbsp;uznałem, że&nbsp;prace naukowe były wolne."

#. type: Content of: <div><ol><li>
msgid ""
"New Zealand had enacted a system of punishment without trial for Internet "
"users accused of copying; then, facing popular protest, the government did "
"not implement it, and announced a plan to implement a modified unjust "
"punishment system.  The point here was that they should not proceed to "
"implement a replacement&mdash;rather, they should have no such system.  "
"However, the words I used don't say this clearly."
msgstr ""
"Nowa Zelandia uchwaliła system karania bez&nbsp;procesu użytkowników "
"Internetu oskarżonych o kopiowanie; potem, w&nbsp;obliczu masowego protestu, "
"rząd nie wprowadził tego i&nbsp;ogłosił plan wdrożenia zmodyfikowanego "
"niesprawiedliwego systemu kar. Rzecz w&nbsp;tym, że&nbsp;nie powinni "
"kontynuować wdrożenia zastępnika &mdash; raczej powinni zrezygnować z&nbsp;"
"takiego systemu w&nbsp;ogóle. Jednakże słowa, których użyłem nie mówią tego "
"jasno."

#. type: Content of: <div><ol><li>
msgid ""
"The New Zealand government subsequently implemented the punishment scheme "
"more or less as originally planned."
msgstr ""
"Rząd Nowej Zelandii potem wdrożył schemat kar w&nbsp;formie podobnej jak "
"planowano."

#. TRANSLATORS: Use space (SPC) as msgstr if you don't have notes.
#. type: Content of: <div>
msgid "*GNUN-SLOT: TRANSLATOR'S NOTES*"
msgstr " "

#. type: Content of: <div><div><p>
msgid ""
"Please send general FSF &amp; GNU inquiries to <a href=\"mailto:gnu@gnu.org"
"\">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>.  There are also <a href=\"/contact/\">other ways "
"to contact</a> the FSF.  Broken links and other corrections or suggestions "
"can be sent to <a href=\"mailto:webmasters@gnu.org\">&lt;webmasters@gnu."
"org&gt;</a>."
msgstr ""
"Wszelkie pytania dotyczące GNU i&nbsp;FSF prosimy kierować na&nbsp;adres <a "
"href=\"mailto:gnu@gnu.org\">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>. Inne metody kontaktu "
"z&nbsp;FSF można znaleźć na&nbsp;stronie <a href=\"/contact/contact.html"
"\">kontakt</a> <br /> Informacje o niedziałających odnośnikach oraz&nbsp;"
"inne poprawki (lub propozycje) prosimy wysyłać na&nbsp;adres <a href="
"\"mailto:web-translators@gnu.org\">&lt;web-translators@gnu.org&gt;</a>."

#.  TRANSLATORS: Ignore the original text in this paragraph,
#.         replace it with the translation of these two:
#.         We work hard and do our best to provide accurate, good quality
#.         translations.  However, we are not exempt from imperfection.
#.         Please send your comments and general suggestions in this regard
#.         to <a href="mailto:web-translators@gnu.org">
#.         &lt;web-translators@gnu.org&gt;</a>.</p>
#.         <p>For information on coordinating and contributing translations of
#.         our web pages, see <a
#.         href="/server/standards/README.translations.html">Translations
#.         README</a>. 
#. type: Content of: <div><div><p>
msgid ""
"Please see the <a href=\"/server/standards/README.translations.html"
"\">Translations README</a> for information on coordinating and contributing "
"translations of this article."
msgstr ""
"Staramy się, aby&nbsp;tłumaczenia były wierne i&nbsp;wysokiej jakości, "
"ale&nbsp;nie jesteśmy zwolnieni z&nbsp;niedoskonałości. Komentarze odnośnie "
"tłumaczenia polskiego oraz&nbsp;zgłoszenia dotyczące chęci współpracy w&nbsp;"
"tłumaczeniu prosimy kierować na&nbsp;adres <a href=\"mailto:www-pl-trans@gnu."
"org\">www-pl-trans@gnu.org</a>. <br /> Więcej informacji na&nbsp;temat "
"koordynacji oraz&nbsp;zgłaszania propozycji tłumaczeń artykułów znajdziecie "
"na&nbsp;<a href=\"/server/standards/README.translations.html\">stronie "
"tłumaczeń</a>."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Copyright &copy; 2009, 2010, 2012, 2015, 2018, 2022 Free Software "
"Foundation, Inc."
msgstr ""
"Copyright &copy; 2009, 2010, 2012, 2015, 2018, 2022 Free Software "
"Foundation, Inc."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"This page is licensed under a <a rel=\"license\" href=\"http://"
"creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/\">Creative Commons Attribution-"
"NoDerivatives 4.0 International License</a>."
msgstr ""
"Ta strona jest dostępna na&nbsp;<a rel=\"license\" href=\"http://"
"creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/deed.pl\">licencji Creative Commons "
"Uznanie autorstwa&nbsp;&ndash; Bez&nbsp;utworów zależnych 4.0 "
"Międzynarodowe</a>."

#. TRANSLATORS: Use space (SPC) as msgstr if you don't want credits.
#. type: Content of: <div><div>
msgid "*GNUN-SLOT: TRANSLATOR'S CREDITS*"
msgstr ""
"Tłumaczenie: Mariusz Libera 2010, Jan Owoc 2012, Paweł Różański 2011, Marcin "
"\"mlu\" Luna 2024; poprawki: Jan Owoc 2013, 2015, Marcin \"mlu\" Luna 2024"

#.  timestamp start 
#. type: Content of: <div><p>
msgid "Updated:"
msgstr "Aktualizowane:"
