free-software-even-more-important.html - en to pl_PL translation catalogue (62 entries)

note: type: Content of: <title>
en: Free Software Is Even More Important Now - GNU Project - Free Software Foundation
pl_PL: Wolne Oprogramowanie jest teraz ważniejsze niż kiedykolwiek - Projekt GNU - Fundacja Wolnego Oprogramowania

note: type: Content of: <div><h2>
en: Free Software Is Even More Important Now
pl_PL: Wolne Oprogramowanie jest teraz ważniejsze niż kiedykolwiek

note: type: Content of: <div><address>
en: by <a href="https://www.stallman.org/">Richard Stallman</a>
pl_PL: <a href="https://www.stallman.org/">Richard Stallman</a>

note: type: Content of: <div><p>
en: Since 1983, the Free Software Movement has campaigned for computer users' freedom&mdash;for users to control the software they use, rather than vice versa.  When a program respects users' freedom and community, we call it &ldquo;free software.&rdquo;
pl_PL: Od&nbsp;1983 roku Ruch Wolnego Oprogramowania prowadzi kampanię dla wolności użytkowników komputerów&nbsp;&ndash; po&nbsp;to, aby&nbsp;użytkownicy mogli mieć kontrolę nad&nbsp;oprogramowaniem którego używają, zamiast sytuacji odwrotnej. Kiedy program szanuje wolność i&nbsp;społeczność użytkowników nazywamy go &bdquo;wolnym oprogramowaniem.&rdquo;

note: type: Content of: <div><p>
en: We also sometimes call it &ldquo;libre software&rdquo; to emphasize that we're talking about liberty, not price.  Some proprietary (nonfree) programs, such as Photoshop, are very expensive; others, such as the Uber app, are available gratis&mdash;but that's a minor detail.  Either way, they give the program's developer power over the users, power that no one should have.
pl_PL: Czasem nazywamy je również &bdquo;oprogramowaniem libre&rdquo;, aby&nbsp;zaznaczyć że&nbsp;mówimy o wolności, nie o cenie. Niektóre programy własnościowe (niewolne) takie jak Photoshop są bardzo kosztowne; inne, jak na&nbsp;przykład aplikacja Uber są dostępne gratis&nbsp;&ndash; ale&nbsp;to tylko mały szczegół. Tak czy&nbsp;inaczej dajemy twórcy programu kontrolę nad&nbsp;użytkownikami, kontrolę której nikt mieć nie powinien.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: <em>Watch a <a href="https://www.fsf.org/blogs/rms/20140407-geneva-tedx-talk-free-software-free-society/"> 14-min video presentation</a> of these ideas.</em>
pl_PL: <em>Obejrzyj <a href="https://www.fsf.org/blogs/rms/20140407-geneva-tedx-talk-free-software-free-society/"> 14-minutowe przedstawienie </a>tych idei w&nbsp;wersji wideo.</em>

note: type: Content of: <div><p>
en: Those two nonfree programs have something else in common: they are both <em>malware</em>.  That is, both have functionalities designed to mistreat the user.  Proprietary software nowadays is often malware because <a href="/malware">the developers' power corrupts them</a>.  That directory lists around 650 different malicious functionalities (as of March 2025), but it is surely just the tip of the iceberg.
pl_PL: Oba te niewolne programy mają cechę wspólną: są one <em>szkodliwym oprogramowaniem</em> [ang. <em>malware</em>]. Oznacza to, że&nbsp;oba mają funkcjonalności zaprojektowane do&nbsp;złego traktowania użytkownika. Aktualnie własnościowe oprogramowanie jest często złośliwe, ponieważ&nbsp;<a href="/malware">władza twórców oprogramowania korumpuje ich</a>. Ten katalog opisuje około 650 różnych szkodliwych funkcjonalności (stan na&nbsp;marzec 2025), ale&nbsp;z pewnością jest to tylko wierzchołek góry lodowej.

note: type: Content of: <div><p>
en: With free software, the users control the program, both individually and collectively.  So they control what their computers do (assuming those computers are <a href="/philosophy/loyal-computers.html">loyal</a> and do what the users' programs tell them to do).
pl_PL: Dzięki wolnemu oprogramowaniu to użytkownicy kontrolują program, zarówno indywidualnie jak i&nbsp;zbiorowo. Dzięki temu kontrolują to co robi ich komputer (zakładając, że&nbsp;te komputery są <a href="/philosophy/loyal-computers.html">lojalne</a> i&nbsp;robią tylko to, czego użytkownicy tych programów od&nbsp;nich wymagają).

note: type: Content of: <div><p>
en: With proprietary software, the program controls the users, and some other entity (the developer or &ldquo;owner&rdquo;) controls the program.  So the proprietary program gives its developer power over its users.  That is unjust in itself; moreover, it tempts the developer to mistreat the users in other ways.
pl_PL: W&nbsp;przypadku oprogramowania własnościowego to program kontroluje użytkowników, a&nbsp;inny podmiot (jego deweloper lub&nbsp;&bdquo;właścicielem&rdquo;) kontroluje program. Dlatego&nbsp;właśnie program własnościowy daje deweloperowi władzę nad&nbsp;swoimi użytkownikami. Samo to jest niesprawiedliwością, oraz&nbsp;kusi twórców do&nbsp;nieuczciwego traktowania użytkowników na&nbsp;różne sposoby.

note: type: Content of: <div><p>
en: Even when proprietary software isn't downright malicious, its developers have an incentive to make it <a href="https://observer.com/2016/06/how-technology-hijacks-peoples-minds%E2%80%8A-%E2%80%8Afrom-a-magician-and-googles-design-ethicist/"> addictive, controlling and manipulative</a>.  You can say, as does the author of that article, that the developers have an ethical obligation not to do that, but generally they follow their interests.  If you want this not to happen, make sure the program is controlled by its users.
pl_PL: Nawet jeśli własnościowe oprogramowanie nie jest wprost szkodliwe, to jego twórcy mają motywację do&nbsp;uczynienia go <a href="https://observer.com/2016/06/how-technology-hijacks-peoples-minds%E2%80%8A-%E2%80%8Afrom-a-magician-and-googles-design-ethicist/"> uzależniającym, kontrolującym i&nbsp;manipulującym</a>. Możecie założyć, podobnie jak i&nbsp;autor tego artykułu że&nbsp;twórcy mają etyczny obowiązek aby&nbsp;tego nie robić, ale&nbsp;zwykle podążają oni za&nbsp;swoim własnym interesem. Jeżeli&nbsp;nie chcesz aby&nbsp;to się stało, upewnij się że&nbsp;program jest kontrolowany przez jego użytkowników.

note: type: Content of: <div><p>
en: Freedom means having control over your own life.  If you use a program to carry out activities in your life, your freedom depends on your having control over the program.  You deserve to have control over the programs you use, and all the more so when you use them for something important in your life.
pl_PL: Wolność oznacza posiadanie kontroli nad&nbsp;własnym życiem. Jeżeli&nbsp;używacie programu do&nbsp;realizowania życiowych aktywności, wolność zależy od&nbsp;Waszej kontroli nad&nbsp;programem. Zasługujecie aby&nbsp;mieć kontrolę nad&nbsp;programami których używacie, zwłaszcza jeśli uczywacie ich do&nbsp;czegoś ważnego w&nbsp;Waszym życiu.

note: type: Content of: <div><p>
en: Users' control over the program requires four <a href="/philosophy/free-sw.html">essential freedoms</a>.
pl_PL: Kontrola użytkowników nad&nbsp;programem wymaga czterech <a href="/philosophy/free-sw.html">podstawowych wolności</a>.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: (0) The freedom to run the program as you wish, for whatever purpose.
pl_PL: (0) Wolność do&nbsp;uruchamiania programu jak tylko chcesz, w&nbsp;jakimkolwiek celu.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: (1) The freedom to study the program's &ldquo;source code,&rdquo; and change it, so the program does your computing as you wish.  Programs are written by programmers in a programming language&mdash;like English combined with algebra&mdash;and that form of the program is the &ldquo;source code.&rdquo; Anyone who knows programming, and has the program in source code form, can read the source code, understand its functioning, and change it too.  When all you get is the executable form, a series of numbers that are efficient for the computer to run but extremely hard for a human being to understand, understanding and changing the program in that form are forbiddingly hard.
pl_PL: (1) Wolność do&nbsp;przeglądania &bdquo;kodu źródłowego&rdquo; programu oraz&nbsp;jego zmiany tak, aby&nbsp;program działał tak jak tego chcesz. Programy są pisane przez programistów w&nbsp;językach programowania&nbsp;&ndash; coś jak angielski połączony z&nbsp;algebrą&mdash;, a&nbsp;ta forma programu jest &bdquo;kodem źródłowym.&rdquo;. Każdy kto zna się na&nbsp;programowaniu i&nbsp;posiada program w&nbsp;formie kodu źródłowego może czytać ten kod, rozumieć jego funkcjonowanie oraz&nbsp;może go zmieniać. Kiedy wszystko co dostajesz jest w&nbsp;formie wykonywalnej, ciągu numerów wygodnych dla komputera do&nbsp;uruchamiania ale&nbsp;ekstremalnie trudnej dla człowieka do&nbsp;zrozumienia, rozumienie i&nbsp;edycja programu w&nbsp;tej formie jest ogromnie trudne.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: (2) The freedom to make and distribute exact copies when you wish.  (It is not an obligation; doing this is your choice.  If the program is free, that doesn't mean someone has an obligation to offer you a copy, or that you have an obligation to offer him a copy.  Distributing a program to users without freedom mistreats them; however, choosing not to distribute the program&mdash;using it privately&mdash;does not mistreat anyone.)
pl_PL: (2) Wolność do&nbsp;tworzenia i&nbsp;dystrybucji kopii jak tylko chcesz. (Nie jest to przymus, robienie lub&nbsp;nie to Wasz wybór. Jeżeli&nbsp;program jest wolny nie oznacza to że&nbsp;ktoś jest zobowiązany do&nbsp;zaoferowania Ci kopii, lub&nbsp;że macie obowiązek zaoferowania komuś kopii. Dystrybucja użytkownikom programu bez&nbsp;wolności to nieuczciwe ich traktowanie; jednakże decyja aby&nbsp;nie udostępnić programu&nbsp;&ndash; używając go samemu&nbsp;&ndash; nikogo nieuczciwie nie traktuje.)

note: type: Content of: <div><div><p>
en: (3) The freedom to make and distribute copies of your modified versions, when you wish.
pl_PL: (3) Wolność do&nbsp;tworzenia oraz&nbsp;dystrybucji kopii zmodyfikowanych przez Ciebie wersji, kiedy tylko chcesz.

note: type: Content of: <div><p>
en: The first two freedoms mean each user can exercise individual control over the program.  With the other two freedoms, any group of users can together exercise <em>collective control</em> over the program.  With all four freedoms, the users fully control the program.  If any of them is missing or inadequate, the program is proprietary (nonfree), and unjust.
pl_PL: Pierwsze dwie wolności oznaczają, że&nbsp;każdy użytkownik może egzekwować indywidualną kontrolę nad&nbsp;programem. Z&nbsp;pozostałymi dwiema wolnościami dowolna grupa użytkowników może egzekwować <em>kontrolę zbiorczą</em> nad&nbsp;programem. Dzięki wszystkim czterem wolnościom użytkownicy mają pełną kontrolę nad&nbsp;programem. Jeśli którejś z&nbsp;nich brakuje lub&nbsp;jest nieadekwatna, program jest własnościowy (niewolny) i&nbsp;nieuczciwy.

note: type: Content of: <div><p>
en: Other kinds of works are also used for practical activities, including recipes for cooking, educational works such as textbooks, reference works such as dictionaries and encyclopedias, fonts for displaying paragraphs of text, circuit diagrams for hardware for people to build, and patterns for making useful (not merely decorative)  objects with a 3D printer.  Since these are not software, the free software movement strictly speaking doesn't cover them; but the same reasoning applies and leads to the same conclusion: these works should carry the four freedoms.
pl_PL: Inne rodzaje dzieł również są wykorzystywane do&nbsp;praktycznych aktywności, uwzględniając przepisy kucharskie, prace edukacyjne takie jak podręczniki, prace z&nbsp;odniesieniami takie jak słowniki i&nbsp;encyklopedie, czcionki do&nbsp;pokazywania akapitów tekstu, diagramy układów elektrycznych z&nbsp;których można coś zbudować oraz&nbsp;wzory do&nbsp;tworzenia użytecznych (nie tylko dekoracyjnych) obiektów w&nbsp;drukarce 3D. Ponieważ&nbsp;nie są one oprogramowaniem, ruch wolnego oprogramowania nie mówi ściśle o nich, jednakże takie same argumenty pasują i&nbsp;prowadzą do&nbsp;podobnej konkluzji: te prace również powinny oferować cztery wolności.

note: type: Content of: <div><p>
en: A free program allows you to tinker with it to make it do what you want (or cease to do something you dislike).  Tinkering with software may sound ridiculous if you are accustomed to proprietary software as a sealed box, but in the Free World it's a common thing to do, and a good way to learn programming.  Even the traditional American pastime of tinkering with cars is obstructed because cars now contain nonfree software.
pl_PL: Wolny program pozwala Wam majsterkować i&nbsp;robić to czego chcecie (lub nie robić czegoś, czego nie lubicie). Majsterkowanie przy oprogramowaniu może brzmieć niedorzecznie jeżeli&nbsp;jesteście przyzwyczajeni do&nbsp;oprogramowania własnościowego przypominającego zaplombowane pudełko, ale&nbsp;w Wolnym Świecie jest to coś zwyczajnego, oraz&nbsp;stanowi dobrą drogę do&nbsp;nauki programowania. Nawet tradycyjna Amerykańska zabawa jaką jest majstrowanie przy samochodach jest utrudnione ponieważ&nbsp;nowsze samochody zawierają niewolne oprogramowanie.

note: type: Content of: <div><h3>
en: The Injustice of Proprietariness
pl_PL: Niesprawiedliwość Własnościowości

note: type: Content of: <div><p>
en: If the users don't control the program, the program controls the users.  With proprietary software, there is always some entity, the developer or &ldquo;owner&rdquo; of the program, that controls the program&mdash;and through it, exercises power over its users.  A nonfree program is a yoke, an instrument of unjust power.
pl_PL: Jeżeli&nbsp;użytkownicy nie kontrolują programu, to program ma kontrolę nad&nbsp;użytkownikami. Z&nbsp;własnościowym oprogramowaniem zawsze jest jakaś osoba, deweloper lub&nbsp;&bdquo;właściciel&rdquo; programu który go kontroluje, oraz&nbsp;dzięki temu używa swojej siły przeciwko swoim użytkownikom. Program niewolny jest jarzmem, instrumentem nieuczciwej władzy.

note: type: Content of: <div><p>
en: In outrageous cases (though this outrage has become quite usual) <a href="/malware">proprietary programs are designed to spy on the users, restrict them, censor them, and abuse them</a>.  For instance, the operating system of Apple <a href="/philosophy/why-call-it-the-swindle.html">iThings</a> does all of these, and so does Windows on mobile devices with ARM chips.  Windows, mobile phone firmware, and Google Chrome for Windows include a universal back door that allows some company to change the program remotely without asking permission. The Amazon Kindle has a back door that can erase books.
pl_PL: W&nbsp;oburzających przypadkach (aczkolwiek to oburzenie stało się czymś powszechnym) <a href="/malware">własnościowe programy są zaprojektowane do&nbsp;szpiegowania użytkowników, ograniczania ich, cenzurowania oraz&nbsp;znęcania się nad&nbsp;nimi</a>. Przykładowo system operacyjny Apple <a href="/philosophy/why-call-it-the-swindle.html">iRzeczy</a> robi wszystkie te rzeczy, tak jak i&nbsp;Windows na&nbsp;urządzeniach mobilnych z&nbsp;procesorami ARM. Windows ogólnie, oprogramowanie telefonów komórkowych oraz&nbsp;Google Chrome dla Windows zawierają uniwersalnego backdoora który pozwala firmom zmieniać zdalnie program bez&nbsp;pytania o pozwolenie. Amazon Kindle ma backdoora umożliwiającego usuwanie książek.

note: type: Content of: <div><p>
en: The use of nonfree software in the &ldquo;internet of things&rdquo; would turn it into the <a href="https://archive.ieet.org/articles/rinesi20150806.html"> &ldquo;internet of telemarketers&rdquo;</a> as well as the &ldquo;internet of snoopers.&rdquo;
pl_PL: Używanie niewolnego oprogramowania w&nbsp;&bdquo;internecie rzeczy&rdquo; zamieniłby go w&nbsp;<a href="https://archive.ieet.org/articles/rinesi20150806.html"> &bdquo;internet telemarketerów&rdquo;</a> jak i&nbsp;w &bdquo;internet podglądaczy.&rdquo;

note: type: Content of: <div><p>
en: With the goal of ending the injustice of nonfree software, the free software movement develops free programs so users can free themselves.  We began in 1984 by developing the free operating system <a href="/gnu/thegnuproject.html">GNU</a>. Today, millions of computers run GNU, mainly in the <a href="/gnu/gnu-linux-faq.html">GNU/Linux combination</a>.
pl_PL: Mając na&nbsp;celu zakończenie niesprawiedliwości niewolnego oprogramowania ruch wolnego oprogramowania opracowuje wolne programy aby&nbsp;użytkownicy mogli się uwolnić.  Zaczęliśmy w&nbsp;1984 roku od&nbsp;tworzenia wolnego systemu operacyjnego <a href="/gnu/thegnuproject.html">GNU</a>. Dzisiaj miliony komputerów używają GNU, głównie w&nbsp;<a href="/gnu/gnu-linux-faq.html">kombinacji GNU/Linux</a>.

note: type: Content of: <div><p>
en: Distributing a program to users without freedom mistreats those users; however, choosing not to distribute the program does not mistreat anyone.  If you write a program and use it privately, that does no wrong to others.  (You do miss an opportunity to do good, but that's not the same as doing wrong.)  Thus, when we say all software must be free, we mean that every copy must come with the four freedoms, but we don't mean that someone has an obligation to offer you a copy.
pl_PL: Dystrybuowanie programu dla użytkowników bez&nbsp;zachowania wolności oznacza traktowanie ich nieuczciwie, jednakże wybranie aby&nbsp;programu nie udostępniać nikogo nie krzywdzi. Jeżeli&nbsp;piszesz program i&nbsp;używasz go prywatnie nie robi to nikomu krzywdy. (Rezygnujesz z&nbsp;okazji do&nbsp;zrobienia czegoś dobrego, jednakże nie jest to tak złe jak robienie czegoś złego). Dlatego&nbsp;kiedy mówimy że&nbsp;całe oprogramowanie musi być wolne mamy na&nbsp;myśli to, że&nbsp;każda kopia musi być udostępniona razem z&nbsp;czterema wolnościami, ale&nbsp;nie uważamy że&nbsp;ktoś jest zmuszony zaoferować Wam kopię.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Nonfree Software and SaaSS
pl_PL: Niewolne Oprogramowanie i&nbsp;SaaSS

note: type: Content of: <div><p>
en: Nonfree software was the first way for companies to take control of people's computing.  Nowadays, there is another way, called Service as a Software Substitute, or SaaSS.  That means letting someone else's server do your own computing tasks.
pl_PL: Niewolne oprogramowanie było pierwszą drogą dla firm aby&nbsp;przejąć kontrolę nad&nbsp;używaniem komputerów przez użytkowników. Współcześnie jest jeszcze inna droga, zwana jako Usługa Zastępująca Oprogramowanie [ang. <em>Service as a&nbsp;Software Substitute</em>], lub&nbsp;SaaSS. Oznacza to pozwolenie serwerowi kogoś innego na&nbsp;przeprowadzanie naszych własnych działań komputerowych.

note: type: Content of: <div><p>
en: SaaSS doesn't mean the programs on the server are nonfree (though they often are).  Rather, using SaaSS causes the same injustices as using a nonfree program: they are two paths to the same bad place.  Take the example of a SaaSS translation service: The user sends text to the server, and the server translates it (from English to Spanish, say) and sends the translation back to the user.  Now the job of translating is under the control of the server operator rather than the user.
pl_PL: SaaSS nie oznacza że&nbsp;programy na&nbsp;serwerze są niewolne (chociaż często takie są). Znaczy to tyle, że&nbsp;korzystanie z&nbsp;SaaSS wywołuje te same niesprawiedliwości co korzystanie z&nbsp;niewolnego programu: są dwiema ścieżkami do&nbsp;tego samego, złego miejsca. Weźmy jako przykład usługę tłumaczeniową SaaSS: użytkownik wysyła tekst na&nbsp;serwer, po&nbsp;czym serwer tłumaczy (przykładowo z&nbsp;angielskiego na&nbsp;hiszpański) oraz&nbsp;wysyła tłumaczenie z&nbsp;powrotem do&nbsp;użytkownika. Teraz praca tłumacza jest pod&nbsp;kontrolą operatora serwera, a&nbsp;nie użytkownika.

note: type: Content of: <div><p>
en: If you use SaaSS, the server operator controls your computing.  It requires entrusting all the pertinent data to the server operator, which will be forced to show it to the state as well&mdash;<a href="/philosophy/who-does-that-server-really-serve.html">who does that server really serve, after all?</a>
pl_PL: Jeżeli&nbsp;używacie SaaSS operator serwera kontroluje Wasze używanie komputera. Wymaga zaufania i&nbsp;przekazania danych do&nbsp;operatora serwera, który będzie zmuszony do&nbsp;pokazania ich również służbom bezpieczeństwa&nbsp;&ndash; <a href="/philosophy/who-does-that-server-really-serve.html">Komu więc&nbsp;tak naprawdę ten serwer służy?</a>

note: type: Content of: <div><h3>
en: Primary And Secondary Injustices
pl_PL: Główne i&nbsp;Poboczne Niesprawiedliwości

note: type: Content of: <div><p>
en: When you use proprietary programs or SaaSS, first of all you do wrong to yourself, because it gives some entity unjust power over you.  For your own sake, you should escape.  It also wrongs others if you make a promise not to share.  It is evil to keep such a promise, and a lesser evil to break it; to be truly upright, you should not make the promise at all.
pl_PL: Kiedy używacie własnościowych programów lub&nbsp;SaaSS przede wszystkim robicie krzywdę samym sobie, ponieważ&nbsp;daje to innym nieuczciwą przewagę nad&nbsp;Wami. Dla Waszego własnego dobra powinniście uciec. To krzywdzi również innych gdy składacie obietnicę nieudostępniania. Złem jest utrzymanie takiej obietnicy i&nbsp;mniejszym złem jest jej złamanie: aby&nbsp;mieć w&nbsp;pełni rację wcale nie powinieneś składać takiej obietnicy.

note: type: Content of: <div><p>
en: There are cases where using nonfree software puts pressure directly on others to do likewise.  Skype is a clear example: when one person uses the nonfree Skype client software, it requires another person to use that software too&mdash;thus both surrender their freedom.  (Google Hangouts have the same problem.)  It is wrong even to suggest using such programs.  We should refuse to use them even briefly, even on someone else's computer.
pl_PL: Występują takie przypadki, gdzie korzystanie z&nbsp;niewolnego oprogramowania wywołuje presję na&nbsp;innych aby&nbsp;czynili podobnie. Skype jest jasnym przykładem: jeżeli&nbsp;jedna osoba korzysta z&nbsp;niewolnego klienta Skype wymaga to, aby&nbsp;inna osoba również korzystała z&nbsp;tego oprogramowania&nbsp;&ndash; dlatego&nbsp;obydwoje poddają swoją wolność (Google Hangouts ma ten sam problem). Złem jest nawet sugerowanie korzystania z&nbsp;takich programów. Powinniśmy odmawiać korzystania z&nbsp;nich nawet na&nbsp;chwilę, nawet na&nbsp;komputerze kogoś innego.

note: type: Content of: <div><p>
en: Another harm of using nonfree programs and SaaSS is that it rewards the perpetrator, encouraging further development of that program or &ldquo;service,&rdquo; leading in turn to even more people falling under the company's thumb.
pl_PL: Inną szkodą wynikającą z&nbsp;korzystania z&nbsp;niewolnego oprogramowania lub&nbsp;SaaSS jest nagradzanie sprawcy, zachęcając do&nbsp;dalszego rozwijania tego programu lub&nbsp;&bdquo;usługi,&rdquo; w&nbsp;efekcie czego więcej ludzi wpada w&nbsp;objęcia firmy.

note: type: Content of: <div><p>
en: All the forms of indirect harm are magnified when the user is a public entity or a school.
pl_PL: Wszystkie formy pośredniej szkody są zwiększone jeżeli&nbsp;użytkownikiem jest podmiot publiczny lub&nbsp;szkoła.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Free Software and the State
pl_PL: Wolne Oprogramowanie i&nbsp;Państwo

note: type: Content of: <div><p>
en: Public agencies exist for the people, not for themselves.  When they do computing, they do it for the people.  They have a duty to maintain full control over that computing so that they can assure it is done properly for the people.  (This constitutes the computational sovereignty of the state.)  They must never allow control over the state's computing to fall into private hands.
pl_PL: Instytucje publiczne istnieją dla ludzi, nie dla siebie. Jeżeli&nbsp;wykorzystują komputery, robią to dla ludzi. Mają obowiązek utrzymania pełnej kontroli nad&nbsp;swoimi komputerami tak, aby&nbsp;mieć pewność że&nbsp;są one dla ludzi (stanowi to komputerową suwerenność dla państwa). Nie mogą nigdy pozwalać na&nbsp;to, aby&nbsp;kontrola nad&nbsp;państwowymi komputerami wpadła do&nbsp;rąk prywatnych.

note: type: Content of: <div><p>
en: To maintain control of the people's computing, public agencies must not do it with proprietary software (software under the control of an entity other than the state).  And they must not entrust it to a service programmed and run by an entity other than the state, since this would be SaaSS.
pl_PL: Aby&nbsp;zapewnić kontrolę nad&nbsp;użytkowaniem komputerów przez ludzi instytucje publiczne muszą nie wykonywać ich za&nbsp;pomocą własnościowego oprogramowania (oprogramowania pod&nbsp;kontrolą osobowości innej niż państwo). Nie mogą również powierzać ich usłudze zaprogramowanej i&nbsp;uruchomionej przez osobowość inną niż państwo, ponieważ&nbsp;byłoby to SaaSS.

note: type: Content of: <div><p>
en: Proprietary software has no security at all in one crucial case&mdash;against its developer.  And the developer may help others attack.  <a href="https://arstechnica.com/information-technology/2013/06/nsa-gets-early-access-to-zero-day-data-from-microsoft-others/"> Microsoft shows Windows bugs to the NSA</a> (the US government digital spying agency) before fixing them.  We do not know whether Apple does likewise, but it is under the same government pressure as Microsoft.  If the government of any other country uses such software, it endangers national security.  Do you want the NSA to break into your government's computers? See our <a href="/philosophy/government-free-software.html">suggested policies for governments to promote free software</a>.
pl_PL: Własnościowe oprogramowanie nie oferuje żadnego zabezpieczenia w&nbsp;jednym szczególnym przypadku&nbsp;&ndash; przed jego autorem. A&nbsp;programista może pomóc innym zaatakować. <a href="https://arstechnica.com/information-technology/2013/06/nsa-gets-early-access-to-zero-day-data-from-microsoft-others/"> Microsoft pokazuje NSA bugi w&nbsp;Windowsie </a> (rządowa agencja szpiegostwa cyfrowego USA) przed naprawieniem ich. Nie wiemy czy&nbsp;Apple robi podobnie, jednakże również podlega tym samym rządowym naciskom co Microsoft. Jeżeli&nbsp;rząd innego, dowolnego państwa używa takiego oprogramowania, zagraża swojemu bezpieczeństwu narodowemu. Czy&nbsp;chcecie, aby&nbsp;NSA włamywało się na&nbsp;komputery Waszego rządu? Zobaczcie nasze <a href="/philosophy/government-free-software.html">sugestie strategii dla rządów aby&nbsp;promować wolne oprogramowanie</a>.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Free Software and Education
pl_PL: Wolne Oprogramowanie i&nbsp;Edukacja

note: type: Content of: <div><p>
en: Schools (and this includes all educational activities) influence the future of society through what they teach.  They should teach exclusively free software, so as to use their influence for the good.  To teach a proprietary program is to implant dependence, which goes against the mission of education.  By training in use of free software, schools will direct society's future towards freedom, and help talented programmers master the craft.
pl_PL: Szkoły (i to dotyczy wszystkich czynności edukacyjnych) wywierają wpływ na&nbsp;przyszłość społeczeństwa przez to, czego nauczają. Powinny nauczać wyłącznie wolnego oprogramowania, aby&nbsp;wykorzystać swój wpływ do&nbsp;czegoś dobrego. Uczenie własnościowego programu służy zaszczepieniu zależności, co idzie w&nbsp;sprzeczności z&nbsp;misją edukacyjną. Szkoląc korzystania z&nbsp;wolnego oprogramowania szkoły pokierują przyszłość społeczeństw w&nbsp;kierunku wolności oraz&nbsp;pomogą utalentowanym programistom w&nbsp;ulepszaniu tej sztuki.

note: type: Content of: <div><p>
en: They will also teach students the habit of cooperating, helping other people.  Each class should have this rule: &ldquo;Students, this class is a place where we share our knowledge.  If you bring software to class, you may not keep it for yourself.  Rather, you must share copies with the rest of the class&mdash;including the program's source code, in case someone else wants to learn.  Therefore, bringing proprietary software to class is not permitted except to reverse engineer&nbsp;it.&rdquo;
pl_PL: Będą wpajać uczniom również zwyczaje współpracy, pomocy innym ludziom. Każda klasa powinna mieć tę zasadę: &bdquo;Uczniowie, ta klasa jest miejscem gdzie dzielimy się swoją wiedzą. Jeżeli&nbsp;przynosisz do&nbsp;niej oprogramowanie nie możesz trzymać go tylko dla siebie. Powinieneś jednak&nbsp;udostępniać kopie reszcie klasy&nbsp;&ndash; załączając kod źródłowy programów, jeżeli&nbsp;ktoś chce się uczyć. Zatem&nbsp;przynoszenie własnościowego oprogramowania do&nbsp;klasy nie jest dozwolone, chyba że&nbsp;chodzi o jego inżynierię wsteczną.&rdquo;

note: type: Content of: <div><p>
en: Proprietary developers would have us punish students who are good enough at heart to share software and thwart those curious enough to want to change it.  This means a bad education.  See more discussion about <a href="/education/education.html">the use of free software in schools</a>.
pl_PL: Własnościowi twórcy chcieliby aby&nbsp;karać uczniów którzy są wystarczająco dobrzy aby&nbsp;udostępniać oprogramowanie, i&nbsp;żeby zniechęcać tych zainteresowanych jego zmianą. Oznacza to złe kształcenie. Dowiedzcie się więcej na&nbsp;temat <a href="/education/education.html">wykorzystywania wolnego oprogramowania w&nbsp;szkołach</a>.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Free Software: More Than &ldquo;Advantages&rdquo;
pl_PL: Wolne Oprogramowanie: Więcej Niż &bdquo;Zalety&rdquo;

note: type: Content of: <div><p>
en: I'm often asked to describe the &ldquo;advantages&rdquo; of free software.  But the word &ldquo;advantages&rdquo; is too weak when it comes to freedom.  Life without freedom is oppression, and that applies to computing as well as every other activity in our lives.  We must refuse to give the developers of the programs or computing services control over the computing we do.  This is the right thing to do, for selfish reasons; but not solely for selfish reasons.
pl_PL: Często jestem pytany o opisanie &bdquo;zalet&rdquo; wolnego oprogramowania. Jednakże słowo &bdquo;zalety&rdquo; jest zbyt niewystarczające kiedy mówimy o wolności. Życie bez&nbsp;wolności jest opresją, ma to również zastosowanie do&nbsp;korzystania z&nbsp;komputerów tak jak i&nbsp;do każdej innej aktywności w&nbsp;naszych życiach. Musimy odmawiać zezwalania programistom lub&nbsp;usługom komputerowym kontroli nad&nbsp;naszym korzystaniem z&nbsp;komputerów. Jest to rzecz właściwa z&nbsp;egoistycznych powodów; jednak&nbsp;nie wyłącznie z&nbsp;egoistycznych powodów.

note: type: Content of: <div><p>
en: Freedom includes the freedom to cooperate with others.  Denying people that freedom means keeping them divided, which is the start of a scheme to oppress them.  In the free software community, we are very much aware of the importance of the freedom to cooperate because our work consists of organized cooperation.  If your friend comes to visit and sees you use a program, she might ask for a copy.  A program which stops you from redistributing it, or says you're &ldquo;not supposed to,&rdquo; is antisocial.
pl_PL: Wolność zawiera prawo do&nbsp;współpracy z&nbsp;innymi. Odmawianie ludziom tej wolności oznacza utrzymywanie ich w&nbsp;podziale, co jest początkiem planu ich opresji. W&nbsp;społeczności wolnego oprogramowania zdajemy sobie dobrze sprawę ze znaczenia prawa wolności do&nbsp;współpracy, ponieważ&nbsp;nasza praca składa się ze zorganizowanej kooperacji. Jeżeli&nbsp;Wasza przyjaciółka Was odwiedza i&nbsp;widzi że&nbsp;korzystacie z&nbsp;programu, może poprosić o kopię. Program który powstrzymuje Was od&nbsp;redystrybucji, lub&nbsp;mówi że&nbsp;&bdquo;nie powinniście&rdquo;, jest antyspołeczny.

note: type: Content of: <div><p>
en: In computing, cooperation includes redistributing exact copies of a program to other users.  It also includes distributing your changed versions to them.  Free software encourages these forms of cooperation, while proprietary software forbids them.  It forbids redistribution of copies, and by denying users the source code, it blocks them from making changes.  SaaSS has the same effects: if your computing is done over the web in someone else's server, by someone else's copy of a program, you can't see it or touch the software that does your computing, so you can't redistribute it or change&nbsp;it.
pl_PL: Przy korzystaniu z&nbsp;komputera współpraca uwzględnia redystrybucję wiernych kopii programu innym użytkownikom. Zawiera ona również dystrybucję dla nich Waszych zmienionych wersji. Wolne oprogramowanie propaguje te formy współpracy, kiedy własnościowe oprogramowanie ich zabrania. Zabrania redystrybucji kopii, a&nbsp;przez odmawianie udostępniania użytkownikom kodu źródłowego uniemożliwia im wprowadzanie zmian. SaaSS ma te same efekty: jeżeli&nbsp;Wasze korzystanie z&nbsp;komputera jest wykonywane przez sieć na&nbsp;serwerze kogoś innego, przez kopię programu należącą do&nbsp;tej osoby, nie możesz ani&nbsp;dotknąć, ani&nbsp;zobaczyć oprogramowania które wykonuje za&nbsp;Was tę pracę, zatem&nbsp;nie możecie go redystrybuować lub&nbsp;zmieniać.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Conclusion
pl_PL: Wnioski

note: type: Content of: <div><p>
en: We deserve to have control of our own computing. How can we win this control?
pl_PL: Zasługujemy na&nbsp;posiadanie kontroli nad&nbsp;naszym użytkowaniem komputera. Jak możemy ją wygrać?

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: By rejecting nonfree software on the computers we own or regularly use, and rejecting SaaSS.
pl_PL: Odmawiając używania niewolnego oprogramowania na&nbsp;komputerach z&nbsp;których regularnie korzystamy i&nbsp;odrzucając SaaSS.

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: By <a href="/licenses/license-recommendations.html"> developing free software</a> (for those of us who are programmers.)
pl_PL: <a href="/licenses/license-recommendations.html">Tworząc wolne oprogramowanie</a> (dla tych z&nbsp;nas, którzy są programistami).

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: By refusing to develop or promote nonfree software or SaaSS.
pl_PL: Odmawiając tworzenia lub&nbsp;promocji niewolnego oprogramowania lub&nbsp;SaaSS.

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: By <a href="/help/help.html">spreading these ideas to others</a>.
pl_PL: <a href="/help/help.html">Przekazując te idee innym</a>.

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: By <a href="/philosophy/saying-no-even-once.html">saying no and stating our reasons</a> when we are invited to run a nonfree program.
pl_PL: <a href="/philosophy/saying-no-even-once.html">Mówiąc &bdquo;nie&rdquo; i&nbsp;argumentując nasze powody,</a> gdy nas zapraszają do&nbsp;uruchomienia niewolnego programu.

note: type: Content of: <div><p>
en: We and thousands of users have done this since 1984, which is how we now have the free GNU/Linux operating system that anyone&mdash;programmer or not&mdash;can use.  Join our cause, as a programmer or an activist.  Let's make all computer users free.
pl_PL: My i&nbsp;tysiące użytkowników robimy to od&nbsp;1984 roku, dlatego&nbsp;mamy teraz wolny system operacyjny GNU/Linux, z&nbsp;którego każdy&nbsp;&ndash; programista lub&nbsp;nie&nbsp;&ndash; może korzystać. Dołącz do&nbsp;naszej sprawy jako programista lub&nbsp;aktywista. Uczyńmy wszystkich użytkowników komputerów wolnymi.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: <a href="/help/help.html">Suggested ways you can help the free software movement</a>
pl_PL: <a href="/help/help.html">Sugerowane sposoby dzięki którym możesz pomóc ruchowi wolnego oprogramowania</a>

note: type: Content of: <div><div><p>
en: A substantially edited version of this article was published in <a href="https://www.wired.com/2013/09/why-free-software-is-more-important-now-than-ever-before/"> <cite>Wired</cite></a>.
pl_PL: Zmodyfikowana wersja tego artykułu została opublikowana w&nbsp;<a href="https://www.wired.com/2013/09/why-free-software-is-more-important-now-than-ever-before/"> <cite>Wired</cite></a>.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Please send general FSF &amp; GNU inquiries to <a href="mailto:gnu@gnu.org">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>.  There are also <a href="/contact/">other ways to contact</a> the FSF.  Broken links and other corrections or suggestions can be sent to <a href="mailto:webmasters@gnu.org">&lt;webmasters@gnu.org&gt;</a>.
pl_PL: Wszelkie pytania dotyczące GNU i&nbsp;FSF prosimy kierować na&nbsp;adres <a href="mailto:gnu@gnu.org">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>. Inne metody kontaktu z&nbsp;FSF można znaleźć na&nbsp;stronie <a href="/contact/contact.html">kontakt</a> <br /> Informacje o niedziałających odnośnikach oraz&nbsp;inne poprawki (lub propozycje) prosimy wysyłać na&nbsp;adres <a href="mailto:web-translators@gnu.org">&lt;web-translators@gnu.org&gt;</a>.

note: TRANSLATORS: Ignore the original text in this paragraph, replace it with the translation of these two: We work hard and do our best to provide accurate, good quality translations.  However, we are not exempt from imperfection. Please send your comments and general suggestions in this regard to <a hr
en: Please see the <a href="/server/standards/README.translations.html">Translations README</a> for information on coordinating and contributing translations of this article.
pl_PL: Staramy się, aby&nbsp;tłumaczenia były wierne i&nbsp;wysokiej jakości, ale&nbsp;nie jesteśmy zwolnieni z&nbsp;niedoskonałości. Komentarze odnośnie tłumaczenia polskiego oraz&nbsp;zgłoszenia dotyczące chęci współpracy w&nbsp;tłumaczeniu prosimy kierować na&nbsp;adres <a href="mailto:www-pl-trans@gnu.org">www-pl-trans@gnu.org</a>. <br /> Więcej informacji na&nbsp;temat koordynacji oraz&nbsp;zgłaszania propozycji tłumaczeń artykułów znajdziecie na&nbsp;<a href="/server/standards/README.translations.html">stronie tłumaczeń</a>.

note: type: Content of: <div><p>
en: Copyright &copy; 2013-2015, 2017, 2021, 2023, 2024, 2025 Richard Stallman
pl_PL: Copyright &copy; 2013-2015, 2017, 2021, 2023, 2024, 2025 Richard Stallman <br />
    Copyright &copy; 2024 Marcin Luna, 2025 Jan Owoc (translation)

note: type: Content of: <div><p>
en: This page is licensed under a <a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/">Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License</a>.
pl_PL: Ta strona jest dostępna na&nbsp;<a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/deed.pl">licencji Creative Commons Uznanie autorstwa&nbsp;&ndash; Bez&nbsp;utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe</a>.

note: TRANSLATORS: Use space (SPC) as msgstr if you don't want credits. type: Content of: <div><div>
en: *GNUN-SLOT: TRANSLATOR'S CREDITS*
pl_PL: Tłumaczenie: Marcin "mlu" Luna 2024; poprawki Jan Owoc 2025.

note: timestamp start type: Content of: <div><p>
en: Updated:
pl_PL: Aktualizowane:
