freedom-or-copyright.html - en to pl translation catalogue (27 entries)

note: type: Content of: <title>
en: Freedom or Copyright? - GNU Project - Free Software Foundation
pl: Wolność czy&nbsp;prawa autorskie? - GNU Project - Fundacja Wolnego Oprogramowania (FSF)

note: type: Content of: <div><h2>
en: Freedom&mdash;or Copyright?
pl: Wolność czy&nbsp;prawa autorskie?

note: type: Content of: <div><address>
en: by Richard Stallman
pl: Richard Stallman

note: type: Content of: <div><div><p>
en: <em>This essay addresses how the principles of software freedom apply in some cases to other works of authorship and art. It's included here since it involves the application of the ideas of free software.</em>
pl: <em>Ten esej opisuje jak zasady wolności oprogramowania można czasami zastosować do&nbsp;innych prac autorskich i&nbsp;do sztuki. Został tu zamieszczony ponieważ&nbsp;dotyczy stosowania zasad wolnego oprogramowania.</em>

note: type: Content of: <div><p>
en: Copyright was established in the age of the printing press as an industrial regulation on the business of writing and publishing.  The aim was to encourage the publication of a diversity of written works.  The means was to require publishers to get the author's permission to publish recent writings.  This enabled authors to get income from publishers, which facilitated and encouraged writing.  The general reading public received the benefit of this, while losing little: copyright restricted only publication, not the things an ordinary reader could do.  That made copyright arguably a beneficial system for the public, and therefore arguably legitimate.
pl: Prawa autorskie zostały wprowadzone w&nbsp;erze prasy drukarskiej jako regulacja przemysłu pisarskiego i&nbsp;wydawniczego. Celem było zachęcenie do&nbsp;publikacji różnorodnych prac pisanych. Sposobem było zmuszenie wydawcy, aby&nbsp;uzyskał zezwolenie od&nbsp;autora na&nbsp;publikację prac z&nbsp;ostatnich kilku lat. Pozwalało to autorom na&nbsp;uzyskanie przychodów od&nbsp;wydawców, które ułatwiały i&nbsp;zachęcały do&nbsp;pisania. Czytelnicy otrzymywali z&nbsp;tego korzyść, tracąc przy tym niewiele: prawo autorskie ograniczało tylko publikację, nie rzeczy, które zwykły czytelnik mógł robić. To zapewne uczyniło prawo autorskie korzystnym systemem dla społeczeństwa i&nbsp;dlatego zapewne uzasadnionym.

note: type: Content of: <div><p>
en: Well and good&mdash;back then.
pl: Wszystko to piękne&mdash;tylko dawniej.

note: type: Content of: <div><p>
en: Now we have a new way of distributing information: computers and networks.  Their benefit is that they facilitate copying and manipulating information, including software, musical recordings, books, and movies.  They offer the possibility of unlimited access to all sorts of data&mdash;an information utopia.
pl: Dzisiaj mamy nowe drogi dystrybucji informacji: komputery i&nbsp;sieci. Ich korzyścią jest to, że&nbsp;ułatwiają kopiowanie i&nbsp;manipulację informacją, włączając oprogramowanie, nagrania muzyczne, książki i&nbsp;filmy. Oferują one możliwość nieskończonego dostępu do&nbsp;wszelakiego rodzaju danych&mdash;informacyjna utopia.

note: type: Content of: <div><p>
en: One obstacle stood in the way: copyright.  Readers and listeners who made use of their new ability to copy and share published information were technically copyright infringers.  The same law which had formerly acted as a beneficial industrial regulation on publishers had become a restriction on the public it was meant to serve.
pl: Jedna przeszkoda stała na&nbsp;drodze: prawa autorskie. Czytelnicy i&nbsp;słuchacze, którzy skorzystali z&nbsp;nowej możliwości kopiowania i&nbsp;dzielenia się opublikowaną informacją, ściśle rzecz biorąc, naruszali prawo autorskie. To samo prawo, które niegdyś spełniało rolę korzystnej przemysłowej regulacji wydawców stało się ograniczeniem dla społeczeństwa, któremu miało służyć.

note: type: Content of: <div><p>
en: In a democracy, a law that prohibits a popular and useful activity is usually soon relaxed. Not so where corporations have political power.  The publishers' lobby was determined to prevent the public from taking advantage of the power of their computers, and found copyright a handy weapon.  Under their influence, rather than relaxing copyright rules to suit the new circumstances, governments made them stricter than ever, imposing harsh penalties on the practice of sharing.  The latest fashion in supporting the publishers against the citizens, known as &ldquo;three strikes,&rdquo; is to cut off people's Internet connections if they share.
pl: W&nbsp;demokracji, prawo które zabrania działań popularnych i&nbsp;użytecznych, zwykle jest wkrótce rozluźniane. Jednak&nbsp;nie wtedy, gdy korporacje mają władzę polityczną. Wydawnicze lobby jest zdeterminowane, by przeszkodzić społeczeństwu w&nbsp;korzystaniu z&nbsp;mocy swoich komputerów i&nbsp;odkryły, że&nbsp;prawo autorskie jest przydatną bronią. Pod&nbsp;ich wpływem, zamiast rozluźniać prawa autorskie, aby&nbsp;dopasować się do&nbsp;nowych okoliczności, rządy zacieśniły je bardziej niż kiedykolwiek, nakładając surowe kary na&nbsp;praktyki dzielenia się. Najnowsza moda w&nbsp;popieraniu wydawców przeciwko obywatelom, znana jako &bdquo;trzy próby&rdquo; [<em>three strikes</em>], polega na&nbsp;blokadzie łącz internetowych tym obywatelom, którzy uczestniczą w&nbsp;dzieleniu się plikami.

note: type: Content of: <div><p>
en: But that wasn't the worst of it.  Computers can be powerful tools of domination when software suppliers deny users the control of the software they run.  The publishers realized that by publishing works in encrypted format, which only specially authorized software could view, they could gain unprecedented power: they could compel readers to pay, and identify themselves, every time they read a book, listen to a song, or watch a video.  That is the publishers' dream: a pay-per-view universe.
pl: To jeszcze nie było najgorsze. Komputery mogą być potężnym narzędziem dominacji, gdy dostawcy oprogramowania odmawiają użytkownikom kontroli nad&nbsp;oprogramowaniem, które uruchamiają. Wydawcy zdali sobie sprawę, że&nbsp;poprzez wydawanie prac w&nbsp;formie zaszyfrowanej, które tylko autoryzowane oprogramowanie może otworzyć, uzyskają niespotykaną władzę: mogą zmusić czytelników do&nbsp;płacenia oraz&nbsp;identyfikacji, kiedykolwiek tylko czytają książkę, słuchają muzyki lub&nbsp;oglądają film. To marzenie wydawców: świat opłat za&nbsp;oglądanie [<em>pay-per-view</em>].

note: type: Content of: <div><p>
en: The publishers gained US government support for their dream with the Digital Millennium Copyright Act of 1998.  This law gave publishers power to write their own copyright rules, by implementing them in the code of the authorized player software.  Under this practice, called Digital Restrictions Management, or DRM, even reading or listening without authorization is forbidden.
pl: Wydawcy zyskali wsparcie rządu USA dla swego marzenia za&nbsp;pomocą Digital Millenium Copyright Act (DMCA) w&nbsp;roku 1998. To prawo dawało wydawcom prawo określania własnych zasad prawa autorskiego, poprzez&nbsp;implementację ich w&nbsp;kodzie autoryzowanego programu do&nbsp;odtwarzania. Przez tę praktykę, nazwaną &bdquo;cyfrowym zarządzaniem ograniczeniami&rdquo; [<em>Digital Restrictions Management</em>, w&nbsp;skrócie <em>DRM</em>] nawet czytanie lub&nbsp;słuchanie bez&nbsp;autoryzacji zostało zabronione.

note: type: Content of: <div><p>
en: We still have the same old freedoms in using paper books and other analog media.  But if e-books replace printed books, those freedoms will not transfer.  Imagine: no more used book stores; no more lending a book to your friend; no more borrowing one from the public library&mdash;no more &ldquo;leaks&rdquo; that might give someone a chance to read without paying.  No more purchasing a book anonymously with cash&mdash;you can only buy an e-book with a credit card.  That is the world the publishers want to impose on us.  If you buy the Amazon Kindle (we call it <a href="/philosophy/why-call-it-the-swindle.html">the Swindle</a>)  or the Sony Reader (we call it the Shreader for what it threatens to do to books), you pay to establish that world.
pl: Nadal mamy te same stare wolności w&nbsp;używaniu papierowych książek i&nbsp;innych analogowych mediów. Lecz&nbsp;jeśli e-książki zastąpią te drukowane, te wolności się nie przeniosą. Wyobraź sobie: koniec sklepów z&nbsp;używanymi książkami, koniec pożyczania książek swoim przyjaciołom, koniec wypożyczania książek z&nbsp;publicznej biblioteki &mdash; koniec &bdquo;wycieków&rdquo;, które mogły dać komuś szansę przeczytania bez&nbsp;płacenia. Koniec kupowania książek anonimowo za&nbsp;gotówkę &mdash; możesz kupić e-booka wyłącznie przy użyciu karty kredytowej. To jest świat który wydawcy chcą nam narzucić. Jeśli kupisz czytnik Amazon Kindle (my nazywamy go <a href="/philosophy/why-call-it-the-swindle.html">Swindle</a> [Szwindel]) lub&nbsp;Sony Reader (tego nazywamy Shreader [czyt. Shredder - Niszczarka] za&nbsp;to, czym grozi używanie go z&nbsp;książkami), płacisz za&nbsp;utrwalenie takiego świata.

note: type: Content of: <div><p>
en: The Swindle even has an Orwellian back door that can be used to erase books remotely.  Amazon demonstrated this capability by erasing copies, purchased from Amazon, of Orwell's book 1984.  Evidently Amazon's name for this product reflects the intention to burn our books.
pl: Szwindel ma nawet orwelliańskiego backdoora, który może zostać użyty do&nbsp;zdalnego kasowania książek. Amazom zaprezentował tę możliwość poprzez&nbsp;skasowanie, kupionych z&nbsp;Amazon, kopii książki Orwella &mdash; 1984.  Ewidentnie, nazwa nadana przez Amazon temu produktowi w&nbsp;pełni odzwierciedla intencje do&nbsp;palenia naszych książek.

note: type: Content of: <div><p>
en: Public anger against DRM is slowly growing, held back because propaganda expressions such as &ldquo;<a href="/philosophy/words-to-avoid.html">protect authors</a>&rdquo; and &ldquo;<a href="/philosophy/not-ipr.html">intellectual property</a>&rdquo; have convinced readers that their rights do not count.  These terms implicitly assume that publishers deserve special power in the name of the authors, that we are morally obliged to bow to them, and that we have wronged someone if we see or hear anything without paying for permission.
pl: Społeczny gniew przeciwko DRM rośnie powoli, będąc powstrzymywanym ponieważ&nbsp;propagandowe wyrażenia takie jak &bdquo;<a href="/philosophy/words-to-avoid.html">ochrona autorów</a>&rdquo; i&nbsp;&bdquo;<a href="/philosophy/not-ipr.html">własność intelektualna</a>&rdquo; przekonały czytelników, że&nbsp;ich prawa się nie liczą. Te zwroty domyślnie przyjmują, że&nbsp;wydawcom należy się specjalna władza w&nbsp;imieniu autorów, że&nbsp;jesteśmy moralnie zobowiązani by się im kłaniać, jak również, że&nbsp;oszukaliśmy kogoś, jeśli zobaczyliśmy lub&nbsp;usłyszeliśmy cokolwiek bez&nbsp;uiszczenia opłaty.

note: type: Content of: <div><p>
en: The organizations that profit most from copyright legally exercise it in the name of the authors (most of whom gain little).  They would have you believe that copyright is a natural right of authors, and that we the public must suffer it no matter how painful it is.  They call sharing &ldquo;piracy,&rdquo; equating helping your neighbor with attacking a ship.
pl: Organizacje, które zyskują najwięcej z&nbsp;praw autorskich, to te które legalnie sprawują nad&nbsp;nimi kontrolę w&nbsp;imieniu autorów (większość autorów zyskuje niewiele). Chcieliby, byś wierzył, że&nbsp;prawo autorskie jest naturalnym prawem autorów oraz, że&nbsp;my &mdash; społeczeństwo &mdash; musimy cierpieć, nieważne jak bolesne to jest. Nazywają dzielenie się &bdquo;piractwem&rdquo;, przyrównując pomoc bliźniemu do&nbsp;ataku na&nbsp;okręt.

note: type: Content of: <div><p>
en: They also tell us that a War on Sharing is the only way to keep art alive.  Even if true, it would not justify the policy; but it isn't true.  Public sharing of copies is likely to increase the sales of most works, and decrease sales only for big hits.
pl: Mówią również, że&nbsp;Wojna z&nbsp;Udostępnianiem jest jedyną drogą na&nbsp;utrzymanie sztuki żywą. Nawet gdyby było to prawdą, nie wystarcza to na&nbsp;wytłumaczenie tego postępowania; lecz&nbsp;nie jest to prawdą. Publiczne dzielenie się kopiami pozwala zwiększyć sprzedaż większości prac, zmniejszając sprzedaż tylko dla największych hitów.

note: type: Content of: <div><p>
en: Bestsellers can still do well without forbidding sharing.  Stephen King got hundreds of thousands of dollars selling an unencrypted e-book serial with no obstacle to copying and sharing.  (He was dissatisfied with that amount and called the experiment a failure, but it looks like a success to me.)  Radiohead made millions in 2007 by inviting fans to copy an album and pay what they wished, while it was also shared on peer-to-peer networks.  In 2008, <a href="https://boingboing.net/2008/03/05/nine-inch-nails-made.html"> Nine Inch Nails released an album with permission to share copies</a> and made $750,000 in a few days.
pl: Bestsellery mogą jednak&nbsp;radzić sobie dobrze bez&nbsp;zakazu dzielenia się. Stephen King uzyskał setki tysięcy dolarów sprzedając niezaszyfrowaną serię e-książek bez&nbsp;blokad kopiowania lub&nbsp;dzielenia się. (Był niezadowolony z&nbsp;tej ilości i&nbsp;nazwał eksperyment porażką, ale&nbsp;dla mnie wydaje się to sukcesem.) Radiohead zyskało miliony w&nbsp;2007 roku poprzez&nbsp;zaproszenie swoich fanów do&nbsp;kopiowania albumu i&nbsp;zapłaty według własnego uznania, podczas gdy album był udostępniany także w&nbsp;sieciach P2P. W&nbsp;2008 roku <a href="https://boingboing.net/2008/03/05/nine-inch-nails-made.html">Nine Inch Nails wypuścili album z&nbsp;zezwoleniem na&nbsp;dzielenie się kopiami</a> i&nbsp;zarobili 750 000 dolarów w&nbsp;przeciągu kilku dni.

note: type: Content of: <div><p>
en: The possibility of success without oppression is not limited to bestsellers.  Many artists of various levels of fame now make an adequate living through <a href="https://www.techdirt.com/2010/01/25/future-music-business-models-those-who-are-already-there/">voluntary support</a>: donations and merchandise purchases of their fans.  Kevin Kelly estimates the artist need only find around <a href="https://kk.org/thetechnium/1000-true-fans/"> 1,000 true fans</a>.
pl: Możliwość sukcesu bez&nbsp;narzucania sztucznych ograniczeń nie ogranicza się jedynie do&nbsp;bestsellerów. Wielu artystów o&nbsp;różnorakiej sławie dzisiaj prowadzi dostatnie życie dzięki <a href="https://www.techdirt.com/2010/01/25/future-music-business-models-those-who-are-already-there/">dobrowolnemu wsparciu</a>: datkom i&nbsp;zakupom towarów przez ich fanów. Kevin Kelly oszacował, iż artysta potrzebuje znaleźć jedynie <a href="https://kk.org/thetechnium/1000-true-fans/">1000 prawdziwych fanów</a>.

note: type: Content of: <div><p>
en: When computer networks provide an easy anonymous method for sending someone a small amount of money, without a credit card, it will be easy to set up a much better system to support the arts.  When you view a work, there will be a button you can press saying, &ldquo;Click here to send the artist one dollar.&rdquo; Wouldn't you press it, at least once a week?
pl: Kiedy sieci komputerowe dostarczą łatwej anonimowej metody do&nbsp;przesłania komuś małej kwoty pieniędzy, bez&nbsp;karty kredytowej, będzie prosto stworzyć dużo lepszy system do&nbsp;wspierania sztuki. Podczas oglądania pracy, byłby przycisk z&nbsp;napisem: &bdquo;Naciśnij tutaj, by wysłać artyście złotówkę&rdquo;. Czy&nbsp;nie nacisnąłbyś go, przynajmniej raz w&nbsp;tygodniu?

note: type: Content of: <div><p>
en: Another good way to support music and the arts is with <a href="/philosophy/dat.html">tax funds</a>&mdash;perhaps a tax on blank media or on Internet connectivity.  The state should distribute the tax money entirely to the artists, not waste it on corporate executives.  But the state should not distribute it in linear proportion to popularity, because that would give most of it to a few superstars, leaving little to support all the other artists.  I therefore recommend using a cube-root function or something similar.  With linear proportion, superstar A with 1,000 times the popularity of a successful artist B will get 1,000 times as much money as B.  With the cube root, A will get 10 times as much as B.  Thus, each superstar gets a larger share than a less popular artist, but most of the funds go to the artists who really need this support.  This system will use our tax money efficiently to support the arts.
pl: Innym dobrym sposobem na&nbsp;wsparcie muzyki i&nbsp;sztuki są <a href="/philosophy/dat.html">fundusze podatkowe</a> &mdash; być może podatek od&nbsp;czystych nośników lub&nbsp;łączności z&nbsp;Internetem. Państwo powinno dystrybuować pieniądze z&nbsp;podatku w&nbsp;całości do&nbsp;artystów, nie marnując ich na&nbsp;korporacje wydawnicze. Jednakże państwo nie powinno dystrybuować ich w&nbsp;liniowej proporcji do&nbsp;popularności, ponieważ&nbsp;to by dawało najwięcej kilku supergwiazdom, pozostawiając niewiele na&nbsp;wsparcie pozostałych artystów. Z&nbsp;tego powodu proponuję użycie funkcji pierwiastkowej trzeciego stopnia lub&nbsp;czegoś podobnego. Przy liniowej proporcji, gwiazda A&nbsp;z&nbsp;1000-krotnie większą popularnością niż artysta B otrzyma 1000 razy więcej pieniędzy niż B. Przy pierwiastkowej trzeciego stopnia, A&nbsp;otrzyma 10 razy więcej niż B. Dzięki temu, każda z&nbsp;supergwiazd otrzyma większy udział niż mniej popularny artysta, ale&nbsp;większość funduszy popłynie do&nbsp;artystów, którzy naprawdę potrzebują tego wsparcia. Ten system wydajnie wykorzysta nasze podatki, by wspierać sztukę.

note: type: Content of: <div><p>
en: The <a href="https://stallman.org/mecenat/global-patronage.html">Global Patronage</a> proposal combines aspects of those two systems, incorporating mandatory payments with voluntary allocation among artists.
pl: Propozycje <a href="https://stallman.org/mecenat/global-patronage.html">Globalnego Mecenatu</a> [<em>Global Patronage</em>] łączą aspekty obu systemów, łącząc obowiązkowe płatności z&nbsp;dowolnością rozdziału pomiędzy artystów.

note: type: Content of: <div><p>
en: To make copyright fit the network age, we should legalize the noncommercial copying and sharing of all published works, and prohibit DRM.  But until we win this battle, you must protect yourself: don't buy any products with DRM unless you personally have the means to break the DRM.  Never use a product designed to attack your freedom unless you can nullify the attack.
pl: Aby&nbsp;uczynić prawo autorskie pasującym do&nbsp;ery sieci, powinniśmy zalegalizować niekomercyjne kopiowanie i&nbsp;dzielenie się wszystkimi publikowanymi pracami oraz&nbsp;zabronić DRM. Ale&nbsp;dopóki nie wygramy tej bitwy, musicie zabezpieczyć się sami: nie kupujcie żadnych produktów z&nbsp;DRM, chyba że&nbsp;macie sposoby na&nbsp;złamanie DRM. Nigdy nie używajcie produktów stworzonych, by zaatakować Waszą wolność, chyba że&nbsp;potraficie zniwelować taki atak.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Please send general FSF &amp; GNU inquiries to <a href="mailto:gnu@gnu.org">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>.  There are also <a href="/contact/">other ways to contact</a> the FSF.  Broken links and other corrections or suggestions can be sent to <a href="mailto:webmasters@gnu.org">&lt;webmasters@gnu.org&gt;</a>.
pl: Wszelkie pytania dotyczące GNU i&nbsp;FSF prosimy kierować na&nbsp;adres <a href="mailto:gnu@gnu.org">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>. Inne metody kontaktu z&nbsp;FSF można znaleźć na&nbsp;stronie <a href="/contact/contact.html">kontakt</a> <br /> Informacje o niedziałających odnośnikach oraz&nbsp;inne poprawki (lub propozycje) prosimy wysyłać na&nbsp;adres <a href="mailto:web-translators@gnu.org">&lt;web-translators@gnu.org&gt;</a>.

note: TRANSLATORS: Ignore the original text in this paragraph, replace it with the translation of these two: We work hard and do our best to provide accurate, good quality translations.  However, we are not exempt from imperfection. Please send your comments and general suggestions in this regard to <a hr
en: Please see the <a href="/server/standards/README.translations.html">Translations README</a> for information on coordinating and contributing translations of this article.
pl: Staramy się, aby&nbsp;tłumaczenia były wierne i&nbsp;wysokiej jakości, ale&nbsp;nie jesteśmy zwolnieni z&nbsp;niedoskonałości. Komentarze odnośnie tłumaczenia polskiego oraz&nbsp;zgłoszenia dotyczące chęci współpracy w&nbsp;tłumaczeniu prosimy kierować na&nbsp;adres <a href="mailto:www-pl-trans@gnu.org">www-pl-trans@gnu.org</a>. <br /> Więcej informacji na&nbsp;temat koordynacji oraz&nbsp;zgłaszania propozycji tłumaczeń artykułów znajdziecie na&nbsp;<a href="/server/standards/README.translations.html">stronie tłumaczeń</a>.

note: type: Content of: <div><p>
en: This page is licensed under a <a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/">Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License</a>.
pl: Ta strona jest dostępna na&nbsp;<a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/deed.pl">licencji Creative Commons Uznanie autorstwa&nbsp;&ndash; Bez&nbsp;utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe</a>.

note: TRANSLATORS: Use space (SPC) as msgstr if you don't want credits. type: Content of: <div><div>
en: *GNUN-SLOT: TRANSLATOR'S CREDITS*
pl: Tłumaczenie: Sylwester Zarębski 2010; poprawki: Jan Owoc 2010, 2011, 2013, Jan Wieremjewicz 2010.

note: timestamp start type: Content of: <div><p>
en: Updated:
pl: Aktualizowane:
