misinterpreting-copyright.html - en to pl translation catalogue (96 entries)

note: type: Content of: <title>
en: Misinterpreting Copyright - GNU Project - Free Software Foundation
pl: Błędne interpretacje prawa autorskiego - Projekt GNU - Free Software Foundation

note: type: Content of: <div><h2>
en: Misinterpreting Copyright&mdash;A Series of Errors
pl: Błędne interpretacje prawa autorskiego&nbsp;&ndash; seria błędów

note: type: Content of: <div><address>
en: by <a href="https://stallman.org/">Richard Stallman</a>
pl: <a href="https://www.stallman.org/">Richard Stallman</a>

note: type: Content of: <div><p>
en: Something strange and dangerous is happening in copyright law.  Under the US Constitution, copyright exists to benefit users&mdash;those who read books, listen to music, watch movies, or run software&mdash;not for the sake of publishers or authors.  Yet even as people tend increasingly to reject and disobey the copyright restrictions imposed on them &ldquo;for their own benefit,&rdquo; the US government is adding more restrictions, and trying to frighten the public into obedience with harsh new penalties.
pl: Coś dziwnego i&nbsp;niebezpiecznego dzieje się w&nbsp;materii prawa autorskiego. Według Konstytucji Stanów Zjednoczonych, prawo autorskie istnieje dla korzyści użytkowników&nbsp;&mdash; tych, którzy czytają książki, słuchają muzyki, oglądają filmy czy&nbsp;korzystają z&nbsp;oprogramowania&nbsp;&mdash; nie dla wydawców czy&nbsp;autorów. Mimo że&nbsp;coraz więcej osób odrzuca i&nbsp;nie stosuje się do&nbsp;ograniczeń narzucanych im &bdquo;dla ich własnego dobra&rdquo;, rząd Stanów Zjednoczonych dodaje coraz więcej ograniczeń i&nbsp;próbuje zmusić ogół do&nbsp;posłuszeństwa zastraszając go nowymi surowymi karami.

note: type: Content of: <div><p>
en: How did copyright policies come to be diametrically opposed to their stated purpose? And how can we bring them back into alignment with that purpose? To understand, we should start by looking at the root of United States copyright law: the US Constitution.
pl: W&nbsp;jaki sposób prawo autorskie przybrało postać diametralnie przeciwstawną do&nbsp;jego ustalonego celu? I&nbsp;jak możemy przywrócić mu zgodność z&nbsp;tym celem? Aby&nbsp;to zrozumieć, należy zacząć od&nbsp;spojrzenia na&nbsp;rdzeń amerykańskiego prawa autorskiego: Konstytucję Stanów Zjednoczonych.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Copyright in the US Constitution
pl: Prawo autorskie w&nbsp;Konstytucji Stanów Zjednoczonych

note: type: Content of: <div><p>
en: When the US Constitution was drafted, the idea that authors were entitled to a copyright monopoly was proposed&mdash;and rejected.  The founders of our country adopted a different premise, that copyright is not a natural right of authors, but an artificial concession made to them for the sake of progress.  The Constitution gives permission for a copyright system with this paragraph (Article I, Section 8):
pl: Podczas prac nad&nbsp;Konstytucją Stanów Zjednoczonych zaproponowano, aby&nbsp;autorzy byli uprawnieni do&nbsp;monopolu na&nbsp;prawa autorskie&nbsp;&mdash; pomysł ten odrzucono. Założyciele naszego kraju przyjęli inne rozwiązanie, mianowicie, iż prawo autorskie nie jest naturalnym prawem autorów, lecz&nbsp;sztuczną koncesją przyznaną im na&nbsp;rzecz postępu. Konstytucja zezwala na&nbsp;system prawa autorskiego tym zapisem (Artykuł&nbsp;I, paragraf&nbsp;8):

note: type: Content of: <div><blockquote><p>
en: [Congress shall have the power] to promote the Progress of Science and the useful Arts, by securing for limited Times to Authors and Inventors the exclusive Right to their respective Writings and Discoveries.
pl: [Kongres ma prawo] popierać Rozwój Nauki i&nbsp;użytecznych Sztuk przez zapewnienie na&nbsp;ograniczony Czas Autorom i&nbsp;Wynalazcom wyłącznych Praw do&nbsp;ich Dzieł czy&nbsp;Wynalazków.

note: type: Content of: <div><p>
en: The Supreme Court has repeatedly affirmed that promoting progress means benefit for the users of copyrighted works.  For example, in <em>Fox Film v. Doyal</em>, the court said,
pl: Sąd Najwyższy wielokrotnie podkreślał, że&nbsp;poparcie dla postępu oznacza korzyści dla użytkowników utworów chronionych prawem autorskim. Na&nbsp;przykład w&nbsp;sprawie <em>Fox Film v. Doyal</em> sąd orzekł,

note: type: Content of: <div><blockquote><p>
en: The sole interest of the United States and the primary object in conferring the [copyright] monopoly lie in the general benefits derived by the public from the labors of authors.
pl: Wyłączny interes Stanów Zjednoczonych i&nbsp;główny cel przyznania monopolu [na prawo autorskie] leży w&nbsp;powszechnych korzyściach, czerpanych przez ogół z&nbsp;pracy autorów.

note: type: Content of: <div><p>
en: This fundamental decision explains why copyright is not <b>required</b> by the Constitution, only <b>permitted</b> as an option&mdash;and why it is supposed to last for &ldquo;limited times.&rdquo; If copyright were a natural right, something that authors have because they deserve it, nothing could justify terminating this right after a certain period of time, any more than everyone's house should become public property after a certain lapse of time from its construction.
pl: Ta fundamentalna decyzja wyjaśnia, dlaczego prawo autorskie nie jest przez Konstytucję <b>wymagane</b>, a&nbsp;jedynie <b>dozwolone</b> jako alternatywa&nbsp;&mdash; i&nbsp;dlaczego ma być przyznane na&nbsp;&bdquo;ograniczony okres&rdquo;. Jeśli prawo autorskie byłoby prawem naturalnym, czymś, co autorzy mają, ponieważ&nbsp;na nie zasługują, nic nie mogłoby usprawiedliwić wygasania tego prawa po&nbsp;upływie określonego czasu, tak jak nie powiemy, że&nbsp;czyjś dom powinien stać się własnością ogółu po&nbsp;upływie określonego czasu od&nbsp;jego wzniesienia.

note: type: Content of: <div><h3>
en: The &ldquo;copyright bargain&rdquo;
pl: &bdquo;Transakcja prawa autorskiego&rdquo;

note: type: Content of: <div><p>
en: The copyright system works by providing privileges and thus benefits to publishers and authors; but it does not do this for their sake.  Rather, it does this to modify their behavior: to provide an incentive for authors to write more and publish more.  In effect, the government spends the public's natural rights, on the public's behalf, as part of a deal to bring the public more published works.  Legal scholars call this concept the &ldquo;copyright bargain.&rdquo; It is like a government purchase of a highway or an airplane using taxpayers' money, except that the government spends our freedom instead of our money.
pl: System prawa autorskiego działa zapewniając przywileje a&nbsp;zatem korzyści dla wydawców i&nbsp;autorów; ale&nbsp;nie robi tego dla ich dobra. Robi to celem zmiany ich zachowania: ma dać autorom bodziec, by pisali więcej i&nbsp;więcej wydawali. W&nbsp;rezultacie rząd używa naturalnych praw ogółu, w&nbsp;imieniu ogółu, jako elementu umowy mającej na&nbsp;celu dostarczenie ogółowi większej ilości wydanych utworów. Prawnicy nazywają tę koncepcję &bdquo;transakcją prawa autorskiego&rdquo; [<em>ang. copyright bargain</em>]. Przypomina to rządowy zakup autostrady lub&nbsp;samolotu za&nbsp;pieniądze podatników, z&nbsp;tą różnicą, że&nbsp;zamiast naszymi podatkami, rząd płaci naszą wolnością.

note: type: Content of: <div><p>
en: But is the bargain as it exists actually a good deal for the public? Many alternative bargains are possible; which one is best? Every issue of copyright policy is part of this question.  If we misunderstand the nature of the question, we will tend to decide the issues badly.
pl: Ale&nbsp;czy transakcja w&nbsp;istniejącej postaci jest dobra dla ogółu? Istnieje wiele innych możliwych rozwiązań; które jest najlepsze? Każde zagadnienie polityki wobec prawa autorskiego jest częścią tego pytania. Jeśli niewłaściwie zrozumiemy istotę problemu, będziemy mieli tendencje do&nbsp;dokonania niewłaściwego rozstrzygnięcia.

note: type: Content of: <div><p>
en: The Constitution authorizes granting copyright powers to authors.  In practice, authors typically cede them to publishers; it is usually the publishers, not the authors, who exercise these powers and get most of the benefits, though authors may get a small portion.  Thus it is usually the publishers that lobby to increase copyright powers.  To better reflect the reality of copyright rather than the myth, this article refers to publishers rather than authors as the holders of copyright powers.  It also refers to the users of copyrighted works as &ldquo;readers,&rdquo; even though using them does not always mean reading, because &ldquo;the users&rdquo; is remote and abstract.
pl: Konstytucja zezwala na&nbsp;przyznanie uprawnień na&nbsp;mocy prawa autorskiego autorom. W&nbsp;praktyce autorzy zwykle cedują je na&nbsp;rzecz wydawców; na&nbsp;ogół to wydawcy, nie autorzy, wykorzystują te uprawnienia i&nbsp;osiągają większość korzyści, chociaż autorzy mogą otrzymać ich małą część. Tak więc&nbsp;zwykle to wydawcy prowadzą lobbing na&nbsp;rzecz zwiększenia uprawnień przyznawanych przez prawo autorskie. Aby&nbsp;lepiej odzwierciedlić nie mit, ale&nbsp;rzeczywisty stan prawa autorskiego, w&nbsp;tym artykule mówi się o&nbsp;wydawcach, a&nbsp;nie o&nbsp;autorach, jako tych, którym przysługują prawa autorskie. Podobnie nazywa się w&nbsp;nim użytkowników &bdquo;czytelnikami&rdquo;&nbsp;&mdash; mimo że&nbsp;używanie prac objętych prawem autorskim nie zawsze przyjmuje postać czytania&nbsp;&mdash; ponieważ&nbsp;&bdquo;użytkownicy&rdquo; brzmi mgliście i&nbsp;abstrakcyjnie.

note: type: Content of: <div><h3>
en: The first error: &ldquo;striking a balance&rdquo;
pl: Pierwszy błąd: &bdquo;zachowanie równowagi&rdquo;

note: type: Content of: <div><p>
en: The copyright bargain places the public first: benefit for the reading public is an end in itself; benefits (if any) for publishers are just a means toward that end.  Readers' interests and publishers' interests are thus qualitatively unequal in priority.  The first step in misinterpreting the purpose of copyright is the elevation of the publishers to the same level of importance as the readers.
pl: Transakcja prawa autorskiego, <i>copyright bargain</i>, stawia na&nbsp;pierwszym miejscu ogół: korzyść dla czytającego ogółu jako cel sam w&nbsp;sobie; korzyści dla wydawców są tylko środkiem na&nbsp;osiągnięcie tego celu. Interesy czytelników i&nbsp;wydawców mają jakościowo różne priorytety. Pierwszym krokiem ku złemu zrozumieniu celu prawa autorskiego jest wyniesienie wydawców na&nbsp;ten sam szczebel doniosłości co czytelników.

note: type: Content of: <div><p>
en: It is often said that US copyright law is meant to &ldquo;strike a balance&rdquo; between the interests of publishers and readers.  Those who cite this interpretation present it as a restatement of the basic position stated in the Constitution; in other words, it is supposed to be equivalent to the copyright bargain.
pl: Często mówi się, że&nbsp;amerykańskie prawo autorskie ma na&nbsp;celu &bdquo;zachowanie równowagi&rdquo; pomiędzy interesami wydawców i&nbsp;czytelników. Ci, którzy powołują się na&nbsp;ten punkt widzenia, przedstawiają go jako ponowne przedstawienie podstawowego założenia konstytucji; innymi słowy, ma to być odpowiednik <i>copyright bargain</i>.

note: type: Content of: <div><p>
en: But the two interpretations are far from equivalent; they are different conceptually, and different in their implications.  The balance concept assumes that the readers' and publishers' interests differ in importance only quantitatively, in <em>how much weight</em> we should give them, and in what actions they apply to.  The term &ldquo;stakeholders&rdquo; is often used to frame the issue in this way; it assumes that all kinds of interest in a policy decision are equally important.  This view rejects the qualitative distinction between the readers' and publishers' interests which is at the root of the government's participation in the copyright bargain.
pl: Ale&nbsp;tym dwóm interpretacjom daleko do&nbsp;tego, by były równoznaczne. Są różne pojęciowo i&nbsp;różne są ich konsekwencje. Koncepcja równowagi zakłada, że&nbsp;interesy czytelników i&nbsp;wydawców różnią się ważnością tylko ilościowo, tym, <em>jaką wagę</em> powinniśmy im przypisać i&nbsp;do jakich okoliczności się odnoszą. Często dla ujęcia kwestii praw autorskich w&nbsp;te ramy używa się określenia &bdquo;grupy interesu&rdquo;, zakładającego, że&nbsp;wszystkie interesy brane pod&nbsp;uwagę przy kształtowaniu polityki decyzyjnej są tak samo istotne. Ten pogląd odrzuca koncepcję, iż interes czytelników jest jakościowo różny od&nbsp;interesu wydawców, koncepcję leżącą u&nbsp;podstaw udziału rządu w&nbsp;<i>copyright bargain</i>.

note: type: Content of: <div><p>
en: The consequences of this alteration are far-reaching, because the great protection for the public in the copyright bargain&mdash;the idea that copyright privileges can be justified only in the name of the readers, never in the name of the publishers&mdash;is discarded by the &ldquo;balance&rdquo; interpretation.  Since the interest of the publishers is regarded as an end in itself, it can justify copyright privileges; in other words, the &ldquo;balance&rdquo; concept says that privileges can be justified in the name of someone other than the public.
pl: Konsekwencje tej zmiany są daleko idące, ponieważ&nbsp;ochrona ogółu występującą w&nbsp;<i>copyright bargain</i>&nbsp;&mdash; idea mówiąca, iż przywileje płynące z&nbsp;prawa autorskiego mogą być usprawiedliwione tylko w&nbsp;imię dobra czytelników, nigdy w&nbsp;imię wydawców&nbsp;&mdash; zostaje w&nbsp;interpretacji &bdquo;równowagi&rdquo; odrzucona. Skoro interes wydawców jest postrzegany jako cel sam w&nbsp;sobie, może uzasadniać przywileje płynące z&nbsp;prawa autorskiego; innymi słowy koncepcja &bdquo;równowagi&rdquo; mówi, że&nbsp;przywileje mogą być uzasadnione w&nbsp;imię kogoś innego niż ogół.

note: type: Content of: <div><p>
en: As a practical matter, the consequence of the &ldquo;balance&rdquo; concept is to reverse the burden of justification for changes in copyright law.  The copyright bargain places the burden on the publishers to convince the readers to cede certain freedoms.  The concept of balance reverses this burden, practically speaking, because there is generally no doubt that publishers will benefit from additional privilege.  Unless harm to the readers can be proved, sufficient to &ldquo;outweigh&rdquo; this benefit, we are led to conclude that the publishers are entitled to almost any privilege they request.
pl: W&nbsp;praktyce, konsekwencją koncepcji &bdquo;równowagi&rdquo; jest odwrócenie obowiązku uzasadniania zmian w&nbsp;prawie autorskim. Argument <i>copyright bargain</i> obarcza wydawców obowiązkiem przekonania czytelników do&nbsp;tego, żeby zrzekli się pewnych swobód. Koncepcja równowagi praktycznie rzecz biorąc przerzuca ciężar uzasadniania na&nbsp;czytelników, ponieważ&nbsp;nie ma najmniejszych wątpliwości, że&nbsp;wydawcy osiągną korzyść z&nbsp;dodatkowych przywilejów. Tak więc&nbsp;jeśli nie udowodnimy szkody, którą poniosą czytelnicy, i&nbsp;to w&nbsp;stopniu, który &bdquo;przeważałby&rdquo; korzyści wydawców, będziemy na&nbsp;najlepszej drodze do&nbsp;konkluzji, iż wydawcy są uprawnieni do&nbsp;każdego przywileju, jakiego sobie zażyczą.

note: type: Content of: <div><p>
en: Since the idea of &ldquo;striking a balance&rdquo; between publishers and readers denies the readers the primacy they are entitled to, we must reject it.
pl: Ponieważ&nbsp;idea &bdquo;zachowania równowagi&rdquo; pomiędzy wydawcami a&nbsp;czytelnikami pozbawia czytelników prymatu, do&nbsp;którego są uprawnieni, musimy ją odrzucić.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Balancing against what?
pl: Równoważenie czego?

note: type: Content of: <div><p>
en: When the government buys something for the public, it acts on behalf of the public; its responsibility is to obtain the best possible deal&mdash;best for the public, not for the other party in the agreement.
pl: Kiedy rząd kupuje coś dla ogółu, działa w&nbsp;imieniu ogółu; jego odpowiedzialnością jest zawarcie jak najlepszej umowy &mdash; najlepszej dla ogółu, nie dla drugiej strony porozumienia.

note: type: Content of: <div><p>
en: For example, when signing contracts with construction companies to build highways, the government aims to spend as little as possible of the public's money.  Government agencies use competitive bidding to push the price down.
pl: Na&nbsp;przykład przy podpisywaniu umów z&nbsp;firmami budowlanymi o&nbsp;budowę autostrad, rząd stara się wydać jak najmniej pieniędzy podatników. Agencje rządowe rozpisują przetargi, aby&nbsp;obniżyć cenę do&nbsp;minimum.

note: type: Content of: <div><p>
en: As a practical matter, the price cannot be zero, because contractors will not bid that low.  Although not entitled to special consideration, they have the usual rights of citizens in a free society, including the right to refuse disadvantageous contracts; even the lowest bid will be high enough for some contractor to make money.  So there is indeed a balance, of a kind.  But it is not a deliberate balancing of two interests each with claim to special consideration.  It is a balance between a public goal and market forces.  The government tries to obtain for the taxpaying motorists the best deal they can get in the context of a free society and a free market.
pl: Cena nie może być zerowa, ponieważ&nbsp;kontrahenci nie zaoferują takiej ceny. Pomimo iż nie mają prawa do&nbsp;wyjątkowego traktowania, przysługują im jednak&nbsp;prawa każdego obywatela w&nbsp;wolnym społeczeństwie, w&nbsp;tym prawo do&nbsp;odmowy zawarcia niekorzystnej umowy; warto zaznaczyć, iż nawet najniższa oferta będzie wystarczająca, aby&nbsp;kontrahent zarobił pieniądze. Tak więc&nbsp;istnieje tutaj swoista równowaga. Ale&nbsp;nie jest to zamierzona równowaga dwóch interesów, z&nbsp;którego każdy domaga się specjalnego traktowania. Jest to równowaga pomiędzy celem [dobrem] ogółu i&nbsp;mechanizmami rynkowymi. Rząd stara się zawrzeć na&nbsp;rzecz płacących podatki kierowców najlepszą umowę, jaka jest możliwa w&nbsp;kontekście wolnego społeczeństwa i&nbsp;wolnego rynku.

note: type: Content of: <div><p>
en: In the copyright bargain, the government spends our freedom instead of our money.  Freedom is more precious than money, so government's responsibility to spend our freedom wisely and frugally is even greater than its responsibility to spend our money thus.  Governments must never put the publishers' interests on a par with the public's freedom.
pl: W&nbsp;<i>copyright bargain</i> rząd zamiast naszymi pieniędzmi płaci naszą wolnością. Wolność jest cenniejsza niż pieniądze, więc&nbsp;odpowiedzialność, aby&nbsp;dysponować nią mądrze i&nbsp;oszczędnie, jest jeszcze większa niż odpowiedzialność za&nbsp;wydawanie naszych pieniędzy. Rządy nigdy nie mogą stawiać interesów wydawców na&nbsp;równi z&nbsp;wolnością ogółu.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Not &ldquo;balance&rdquo; but &ldquo;trade-off&rdquo;
pl: Nie &bdquo;równowaga&rdquo; a&nbsp;&bdquo;kompromis&rdquo;

note: type: Content of: <div><p>
en: The idea of balancing the readers' interests against the publishers' is the wrong way to judge copyright policy, but there are indeed two interests to be weighed: two interests <b>of the readers</b>.  Readers have an interest in their own freedom in using published works; depending on circumstances, they may also have an interest in encouraging publication through some kind of incentive system.
pl: Pomysł równoważenia interesów czytelników z&nbsp;interesami wydawców jest nieprawidłową metodą oceny polityki w&nbsp;kwestii prawa autorskiego, ale&nbsp;w&nbsp;rzeczy samej mamy dwie grupy interesów do&nbsp;zważenia: dwie grupy interesów <b>czytelników</b>. Czytelnicy mają interes w&nbsp;swojej własnej wolności do&nbsp;korzystania z&nbsp;opublikowanych utworów i&nbsp;zależnie od&nbsp;okoliczności mogą także mieć interes w&nbsp;popieraniu publikowania, poprzez&nbsp;pewnego rodzaju system zachęt.

note: type: Content of: <div><p>
en: The word &ldquo;balance,&rdquo; in discussions of copyright, has come to stand as shorthand for the idea of &ldquo;striking a balance&rdquo; between the readers and the publishers.  Therefore, to use the word &ldquo;balance&rdquo; in regard to the readers' two interests would be confusing.<a href="#footnote1">[1]</a> We need another term.
pl: Słowo &bdquo;równowaga&rdquo; w&nbsp;kontekście prawa autorskiego utarło się jako znak sygnalizujący ideę &bdquo;zachowania równowagi&rdquo; między czytelnikami a&nbsp;wydawcami. Tak więc&nbsp;użycie słowa &bdquo;równowaga&rdquo; w&nbsp;odniesieniu do&nbsp;obu grup interesów czytelników byłoby mylące.<a href="#footnote1">[1]</a> Potrzebujemy innego pojęcia.

note: type: Content of: <div><p>
en: In general, when one party has two goals that partly conflict, and cannot completely achieve both of them, we call this a &ldquo;trade-off.&rdquo; Therefore, rather than speaking of &ldquo;striking the right balance&rdquo; between parties, we should speak of &ldquo;finding the right trade-off between spending our freedom and keeping it.&rdquo;
pl: Generalnie, kiedy jedna ze stron ma dwa cele, które w&nbsp;pewnym stopniu wzajemnie się wykluczają, i&nbsp;niemożliwa jest pełna realizacja każdego z&nbsp;nich, mówimy, że&nbsp;jest to sytuacja typu &bdquo;coś za&nbsp;coś", konieczny jest &bdquo;kompromis&rdquo;. Tak więc, zamiast mówić o&nbsp;zachowaniu równowagi między stronami, powinniśmy mówić o&nbsp;&bdquo;znalezieniu właściwego kompromisu pomiędzy poświęceniem naszej wolności a&nbsp;jej zachowaniem&rdquo;.

note: type: Content of: <div><h3>
en: The second error: maximizing one output
pl: Drugi błąd: maksymalizacja zdolności wytwórczej

note: type: Content of: <div><p>
en: The second mistake in copyright policy consists of adopting the goal of maximizing&mdash;not just increasing&mdash;the number of published works.  The erroneous concept of &ldquo;striking a balance&rdquo; elevated the publishers to parity with the readers; this second error places them far above the readers.
pl: Drugi błąd w&nbsp;polityce wobec kwestii praw autorskich polega na&nbsp;przyjęciu za&nbsp;cel maksymalizacji &mdash; a&nbsp;nie tylko zwiększenia &mdash; ilości wydawanych utworów. Błędna interpretacja &bdquo;zachowania równowagi&rdquo; wyniosła wydawców na&nbsp;równy poziom z&nbsp;czytelnikami; ten drugi błąd umiejscawia ich o&nbsp;wiele wyżej niż czytelników.

note: type: Content of: <div><p>
en: When we purchase something, we do not generally buy the whole quantity in stock or the most expensive model.  Instead we conserve funds for other purchases, by buying only what we need of any particular good, and choosing a model of sufficient rather than highest quality.  The principle of diminishing returns suggests that spending all our money on one particular good is likely to be an inefficient allocation of resources; we generally choose to keep some money for another use.
pl: Kiedy coś kupujemy, zwykle nie kupujemy wszystkiego, co jest na&nbsp;stanie albo&nbsp;najdroższej możliwej wersji produktu. Zamiast tego zachowujemy środki na&nbsp;inne zakupy, przez kupno produktu, który spełnia nasze potrzeby, i&nbsp;przez wybranie odpowiadającego nam modelu zamiast kupna modelu najwyższej możliwej jakości. Zasada malejących przychodów zakłada, że&nbsp;wydanie wszystkich środków na&nbsp;jedno określone dobro nie stanowi efektywnej alokacji środków; staramy się raczej zachować trochę pieniędzy na&nbsp;inne cele.

note: type: Content of: <div><p>
en: Diminishing returns applies to copyright just as to any other purchase.  The first freedoms we should trade away are those we miss the least, and whose sacrifice gives the largest encouragement to publication.  As we trade additional freedoms that cut closer to home, we find that each trade is a bigger sacrifice than the last, while bringing a smaller increment in literary activity.  Well before the increment becomes zero, we may well say it is not worth its incremental price; we would then settle on a bargain whose overall result is to increase the amount of publication, but not to the utmost possible extent.
pl: Zasada malejących przychodów odnosi się do&nbsp;prawa autorskiego tak samo jak do&nbsp;innych zakupów. Pierwszymi wolnościami, które powinniśmy przehandlować są te, których najmniej będzie nam brakować, a&nbsp;które dają największy bodziec do&nbsp;publikacji. W&nbsp;miarę jak pozbywamy się coraz bliższych nam wolności, zauważamy że&nbsp;każda z&nbsp;transakcji jest większym poświęceniem niż ostatnia, a&nbsp;przynosi mniejsze korzyści dla aktywności literackiej. Długo zanim ten przyrost wyniesie zero zobaczymy, że&nbsp;nie jest wart swojej ceny. Tak więc&nbsp;zgodzilibyśmy się na&nbsp;układ, którego rezultatem jest zwiększenie ilości publikacji, ale&nbsp;nie do&nbsp;najwyższego możliwego stopnia.

note: type: Content of: <div><p>
en: Accepting the goal of maximizing publication rejects all these wiser, more advantageous bargains in advance&mdash;it dictates that the public must cede nearly all of its freedom to use published works, for just a little more publication.
pl: Przyjęcie za&nbsp;cel ilościowej maksymalizacji publikacji z&nbsp;góry odrzuca wszystkie mądrzejsze, korzystniejsze transakcje &mdash; dyktuje, że&nbsp;ogół musi scedować prawie całą swoją wolność do&nbsp;korzystania z&nbsp;utworów, w&nbsp;zamian za&nbsp;tylko trochę większą liczbę publikacji.

note: type: Content of: <div><h3>
en: The rhetoric of maximization
pl: Retoryka maksymalizacji

note: type: Content of: <div><p>
en: In practice, the goal of maximizing publication regardless of the cost to freedom is supported by widespread rhetoric which asserts that public copying is illegitimate, unfair, and intrinsically wrong.  For instance, the publishers call people who copy &ldquo;pirates,&rdquo; a smear term designed to equate sharing information with your neighbor with attacking a ship.  (This smear term was formerly used by authors to describe publishers who found lawful ways to publish unauthorized editions; its modern use by the publishers is almost the reverse.)  This rhetoric directly rejects the constitutional basis for copyright, but presents itself as representing the unquestioned tradition of the American legal system.
pl: W&nbsp;praktyce, cel maksymalizacji publikacji bez&nbsp;względu na&nbsp;koszty wolności jest wspierany przez szeroko rozpowszechnioną retorykę, utrzymującą, że&nbsp;publiczne kopiowanie jest bezprawne, niesprawiedliwe i&nbsp;wewnętrznie złe. Na&nbsp;przykład, wydawcy nazywają ludzi, którzy kopiują &bdquo;piratami&rdquo;, oczerniającym określeniem nakierowanym na&nbsp;zrównanie dzielenia się informacją z&nbsp;sąsiadem z&nbsp;zaatakowaniem statku (ten oczerniający termin był wcześniej używany przez autorów na&nbsp;określenie wydawców, którzy znaleźli zgodne z&nbsp;prawem sposoby na&nbsp;wydawanie dzieł bez&nbsp;zgody autora; jego współczesne stosowanie przez wydawców jest prawie że&nbsp;odwrotne). Ta retoryka bezpośrednio odrzuca konstytucyjną podstawę prawa autorskiego, ale&nbsp;przedstawia siebie samą jako reprezentującą niekwestionowaną tradycję amerykańskiego systemu prawnego.

note: type: Content of: <div><p>
en: The &ldquo;pirate&rdquo; rhetoric is typically accepted because it so pervades the media that few people realize how radical it is.  It is effective because if copying by the public is fundamentally illegitimate, we can never object to the publishers' demand that we surrender our freedom to do so.  In other words, when the public is challenged to show why publishers should not receive some additional power, the most important reason of all&mdash;&ldquo;We want to copy&rdquo;&mdash;is disqualified in advance.
pl: &bdquo;Piracka&rdquo; retoryka jest zwykle akceptowana, ponieważ&nbsp;zalewa media do&nbsp;tego stopnia, że&nbsp;niewiele osób zdaje sobie sprawę, iż jest skrajna. Jest efektywna, ponieważ&nbsp;jeśli kopiowanie przez ogół jest fundamentalnie bezprawne, to nigdy nie możemy się sprzeciwić żądaniom wydawców, żebyśmy zrezygnowali z&nbsp;naszej wolności do&nbsp;kopiowania. Innymi słowy, kiedy społeczeństwu rzuca się wyzwanie, aby&nbsp;pokazało, dlaczego wydawcy nie powinni otrzymać dodatkowych uprawnień, najważniejszy powód ze wszystkich &mdash; &bdquo;chcemy kopiować&rdquo; &mdash; zostaje z&nbsp;góry zdyskwalifikowany.

note: type: Content of: <div><p>
en: This leaves no way to argue against increasing copyright power except using side issues.  Hence, opposition to stronger copyright powers today almost exclusively cites side issues, and never dares cite the freedom to distribute copies as a legitimate public value.
pl: To nie pozostawia żadnego sposobu na&nbsp;walkę z&nbsp;narastającą władzą prawa autorskiego poza powoływaniem się na&nbsp;kwestie uboczne. Dlatego&nbsp;też osoby przeciwstawiające się rosnącej władzy prawa autorskiego obecnie powołują się prawie wyłącznie na&nbsp;kwestie drugorzędne, i&nbsp;nigdy nie ośmielają się podnieść kwestii wolności do&nbsp;dystrybucji kopii jako prawnie usankcjonowanej wartości społecznej.

note: type: Content of: <div><p>
en: As a practical matter, the goal of maximization enables publishers to argue that &ldquo;A certain practice is reducing our sales&mdash;or we think it might&mdash;so we presume it diminishes publication by some unknown amount, and therefore it should be prohibited.&rdquo; We are led to the outrageous conclusion that the public good is measured by publishers' sales: What's good for General Media is good for the USA.
pl: Praktyczny rezultat jest taki, że&nbsp;cel maksymalizacji pozwala wydawcom na&nbsp;argumentowanie, że&nbsp;&bdquo;określona praktyka [działanie] zmniejsza rozmiary naszej sprzedaży &mdash; albo&nbsp;podejrzewamy, że&nbsp;może zmniejszyć &mdash; tak więc&nbsp;zakładamy, że&nbsp;w&nbsp;pewnym nieokreślonym stopniu zmniejsza ilość publikacji, i&nbsp;z tego też powodu powinna być zakazana&rdquo;. Doprowadza nas to do&nbsp;szokującego wniosku, iż dobro ogółu jest mierzone przez rozmiary sprzedaży wydawców: to, co dobre dla General Media, jest dobre dla USA.

note: type: Content of: <div><h3>
en: The third error: maximizing publishers' power
pl: Trzeci błąd: maksymalizacja władzy wydawców

note: type: Content of: <div><p>
en: Once the publishers have obtained assent to the policy goal of maximizing publication output at any cost, their next step is to infer that this requires giving them the maximum possible powers&mdash;making copyright cover every imaginable use of a work, or applying some other legal tool such as &ldquo;shrink wrap&rdquo; licenses to equivalent effect.  This goal, which entails the abolition of &ldquo;fair use&rdquo; and the &ldquo;right of first sale,&rdquo; is being pressed at every available level of government, from states of the US to international bodies.
pl: Od&nbsp;kiedy wydawcy uzyskali akceptację idei, że&nbsp;celem praw autorskich ma być maksymalizacja produkcji wydawniczej za&nbsp;wszelką cenę, ich następnym krokiem stało się podsunięcie wniosku, że&nbsp;wymaga to przyznania im maksymalnych możliwych uprawnień&nbsp;&mdash; sprawienie, aby&nbsp;prawo autorskie pokrywało każde możliwe wykorzystanie utworu, lub&nbsp;zastosowanie innych prawnych narzędzi, jak np. &bdquo;licencje zafoliowane&rdquo;, shrink-wrap<a href="#transnote1" id="transbody1">[*]</a>, dla osiągnięcia tego samego efektu. Ten cel pociąga za&nbsp;sobą zniesienie &bdquo;dozwolonego użytku&rdquo; i&nbsp;&bdquo;prawa pierwszej sprzedaży&rdquo; jest forsowany na&nbsp;każdym możliwym szczeblu rządowym, od&nbsp;poszczególnych stanów USA aż do&nbsp;organów międzynarodowych.

note: type: Content of: <div><p>
en: This step is erroneous because strict copyright rules obstruct the creation of useful new works.  For instance, Shakespeare borrowed the plots of some of his plays from works others had published a few decades before, so if today's copyright law had been in effect, his plays would have been illegal.
pl: Ten krok jest błędny, ponieważ&nbsp;surowe przepisy prawa autorskiego blokują powstawanie nowych utworów. Na&nbsp;przykład, Shakespeare zapożyczył wątki kilku swoich sztuk z&nbsp;innych sztuk, opublikowanych kilkadziesiąt lat wcześniej, tak więc&nbsp;jeśli wówczas obowiązywałoby dzisiejsze prawo autorskie, jego sztuki byłyby nielegalne.

note: type: Content of: <div><p>
en: Even if we wanted the highest possible rate of publication, regardless of cost to the public, maximizing publishers' power is the wrong way to get it.  As a means of promoting progress, it is self-defeating.
pl: Nawet gdybyśmy chcieli osiągnąć największą możliwą ilość publikacji, niezależnie od&nbsp;kosztów dla ogółu, maksymalizacja uprawnień wydawców nie jest odpowiednią drogą. Jako środek wspierania postępu, przeczy on sam sobie.

note: type: Content of: <div><h3>
en: The results of the three errors
pl: Rezultaty trzech błędów

note: type: Content of: <div><p>
en: The current trend in copyright legislation is to hand publishers broader powers for longer periods of time.  The conceptual basis of copyright, as it emerges distorted from the series of errors, rarely offers a basis for saying no.  Legislators give lip service to the idea that copyright serves the public, while in fact giving publishers whatever they ask for.
pl: Aktualnym nurtem w&nbsp;legislacji dotyczącej praw autorskich jest wręczanie wydawcom szerszych uprawnień na&nbsp;dłuższe okresy czasu. Konceptualny fundament prawa autorskiego, wyłaniający się z&nbsp;serii błędów, rzadko zezwala powiedzieć nie. Legislatorzy plotą frazesy, jakoby ideą prawa autorskiego była służba ogółowi, kiedy tak naprawdę dają wydawcom czegokolwiek ci sobie zażyczą.

note: type: Content of: <div><p>
en: For example, here is what Senator Hatch said when introducing S. 483, a 1995 bill to increase the term of copyright by 20 years:
pl: Na&nbsp;przykład oto co powiedział senator Hatch, kiedy przedstawiał S. 483, akt prawny z&nbsp;1995 roku przedłużający o&nbsp;20 lat okres, na&nbsp;jaki przysługują prawa autorskie:

note: type: Content of: <div><blockquote><p>
en: I believe we are now at such a point with respect to the question of whether the current term of copyright adequately protects the interests of authors and the related question of whether the term of protection continues to provide a sufficient incentive for the creation of new works of authorship.
pl: Wierzę, że&nbsp;jesteśmy teraz w&nbsp;takim właśnie punkcie, jeśli chodzi o&nbsp;kwestię, czy&nbsp;aktualny okres ochronny przyznawany przez prawo autorskie adekwatnie chroni interesy autorów oraz&nbsp;o&nbsp;powiązaną z&nbsp;tym kwestię, czy&nbsp;tenże okres zapewnia wystarczającą zachętę dla tworzenia nowych utworów.

note: type: Content of: <div><p>
en: This bill extended the copyright on already published works written since the 1920s.  This change was a giveaway to publishers with no possible benefit to the public, since there is no way to retroactively increase now the number of books published back then.  Yet it cost the public a freedom that is meaningful today&mdash;the freedom to redistribute books from that era.  Note the use of the propaganda term, &ldquo;<a href="/philosophy/words-to-avoid.html#Protection" >protect</a>,&rdquo; which embodies the second of the three errors.
pl: Projekt ustawy poszerzył działanie przepisów prawa autorskiego na&nbsp;utwory już opublikowane, począwszy od&nbsp;napisanych w&nbsp;latach 1920. Był to podarunek dla wydawców bez&nbsp;żadnej korzyści dla ogółu, ponieważ&nbsp;nie ma możliwości, aby&nbsp;z&nbsp;mocą wsteczną zwiększyć liczbę książek opublikowanych w&nbsp;tamtych czasach. A&nbsp;jednak ogół kosztowało to wolność, która ma dziś niebagatelne znaczenie&nbsp;&mdash; wolność rozpowszechniania książek z&nbsp;tamtego okresu. Zwróćcie uwagę na&nbsp;używany termin propagandowy &bdquo;<a href="/philosophy/words-to-avoid.html#Protection">chronić</a>,&rdquo; który zawiera drugi z&nbsp;trzech błędów.

note: type: Content of: <div><p>
en: The bill also extended the copyrights of works yet to be written.  For works made for hire, copyright would last 95 years instead of the present 75 years.  Theoretically this would increase the incentive to write new works; but any publisher that claims to need this extra incentive should be required substantiate the claim with projected balance sheets for 75 years in the future.
pl: Akt rozszerzył także prawa autorskie na&nbsp;utwory, które zostaną dopiero napisane. Utwory napisane na&nbsp;zamówienie objęte zostaną 95-letnim okresem ochronnym, zamiast dotychczasowym 75-letnim. Teoretycznie powinno stanowić to zachętę do&nbsp;pisania nowych utworów; jednak&nbsp;każdy wydawca, który twierdzi, iż potrzebuje tej dodatkowej zachęty, powinien poprzeć żądanie przewidywanymi zestawieniami bilansowymi na&nbsp;rok 2075.

note: type: Content of: <div><p>
en: Needless to say, Congress did not question the publishers' arguments: a law extending copyright was enacted in 1998.  It was officially called the Sonny Bono Copyright Term Extension Act, named after one of its sponsors who died earlier that year.  We usually call it the Mickey Mouse Copyright Act, since we presume its real motive was to prevent the copyright on the appearance of Mickey Mouse from expiring.  Bono's widow, who served the rest of his term, made this statement:
pl: Zbytecznie dodawać, iż Kongres nie zakwestionował argumentów wydawców: akt prawny rozszerzający prawo autorskie ustanowiono w&nbsp;1998. Był to tzw. &bdquo;Sonny Bono Copyright Term Extension Act&rdquo;, &bdquo;Ustawa Sony'ego Bono przedłużająca okres działania praw autorskich&rdquo;, nazwana po&nbsp;jednym z&nbsp;jej orędowników, który zmarł wcześniej tego samego roku. Wdowa po&nbsp;nim złożyła następujące oświadczenie:

note: type: Content of: <div><blockquote><p>
en: Actually, Sonny wanted the term of copyright protection to last forever. I am informed by staff that such a change would violate the Constitution. I invite all of you to work with me to strengthen our copyright laws in all of the ways available to us. As you know, there is also Jack Valenti's proposal for term to last forever less one day. Perhaps the Committee may look at that next Congress.
pl: Faktycznie, Sonny chciał, żeby prawo autorskie trwało wiecznie. Zostałam poinformowana przez personel, iż taka zmiana naruszałaby Konstytucję. Zapraszam wszystkich do&nbsp;pracy razem ze mną celem wzmocnienia przepisów prawa autorskiego na&nbsp;wszelkie możliwe sposoby. Jak wiecie, padła też propozycja Jacka Valentiego, aby&nbsp;trwały wiecznie minus jeden dzień. Być może komisja zajmie się tym za&nbsp;następnego Kongresu.

note: type: Content of: <div><p>
en: The Supreme Court later heard a case that sought to overturn the law on the grounds that the retroactive extension fails to serve the Constitution's goal of promoting progress.  The court responded by abdicating its responsibility to judge the question; on copyright, the Constitution requires only lip service.
pl: Sąd Najwyższy zgodził się rozpatrzyć sprawę dotyczącą obalenia prawa na&nbsp;podstawie tego, iż rozszerzenie z&nbsp;mocą wsteczną nie służy Konstytucyjnej zasadzie wspierania postępu.

note: type: Content of: <div><p>
en: Another law, passed in 1997, made it a felony to make sufficiently many copies of any published work, even if you give them away to friends just to be nice.  Previously this was not a crime in the US at all.
pl: Inny akt prawny, przyjęty w&nbsp;1996, spowodował, że&nbsp;przestępstwem stało się wykonanie większej ilości kopii jakiegokolwiek opublikowanego utworu, nawet jeśli chcesz je rozdać przyjaciołom tylko po&nbsp;to, by być miłym. Wcześniej nie było to przestępstwem w&nbsp;Stanach Zjednoczonych.

note: type: Content of: <div><p>
en: An even worse law, the Digital Millennium Copyright Act (DMCA), was designed to bring back what was then called &ldquo;copy protection&rdquo;&mdash;now known as <a href="/proprietary/proprietary-drm.html">DRM</a> (Digital Restrictions Management)&mdash;which users already detested, by making it a crime to defeat the restrictions, or even publish information about how to defeat them.  This law ought to be called the &ldquo;Domination by Media Corporations Act&rdquo; because it effectively offers publishers the chance to write their own copyright law.  It says they can impose any restrictions whatsoever on the use of a work, and these restrictions take the force of law provided the work contains some sort of encryption or license manager to enforce them.
pl: Jeszcze gorsze prawo, &bdquo;Digital Millennium Copyright Act&rdquo; (DMCA, &bdquo;Ustawa o&nbsp;prawach autorskich w&nbsp;cyfrowym tysiącleciu&rdquo;), ułożone w&nbsp;celu przywrócenia co się wtedy zwało &bdquo;zabezpieczeń przed kopiowaniem&rdquo;&nbsp;&ndash; teraz zwanym <a href="/proprietary/proprietary-drm.html">DRM</a> (Cyfrowe Zarządzanie Ograniczeniami)&nbsp;&ndash; czego już nie znosili użytkownicy komputerów. Zgodnie z&nbsp;nim jako przestępstwo traktowane jest łamanie takich zabezpieczeń, a&nbsp;nawet samo publikowanie informacji, jak je złamać. Ten akt powinien zostać nazwany: &bdquo;Ustawa o&nbsp;Dominacji Korporacji Medialnych&rdquo;, ponieważ&nbsp;w&nbsp;efekcie pozwala wydawcom na&nbsp;spisanie ich własnego prawa autorskiego. Stwierdza, że&nbsp;mogą nałożyć dowolne restrykcje na&nbsp;użycie utworu, a&nbsp;te restrykcje mają moc prawa, jeśli tylko utwór zawiera jakiś rodzaj szyfrowania lub&nbsp;menedżera licencji, aby&nbsp;je egzekwować.

note: type: Content of: <div><p>
en: One of the arguments offered for this bill was that it would implement a recent treaty to increase copyright powers.  The treaty was promulgated by the World <a href="/philosophy/not-ipr.html">Intellectual Property</a> Organization, an organization dominated by copyright- and patent-holding interests, with the aid of pressure from the Clinton administration; since the treaty only increases copyright power, whether it serves the public interest in any country is doubtful.  In any case, the bill went far beyond what the treaty required.
pl: Jednym z&nbsp;argumentów przedstawianych za&nbsp;tym aktem było to, iż miał implementować wcześniejszy traktat o&nbsp;rozszerzeniu praw autorskich. Traktat został opublikowany przez WIPO, Światową Organizację <a href="/philosophy/not-ipr.html">Własności Intelektualnej</a>, zdominowaną przez grupy interesów posiadaczy praw autorskich i&nbsp;patentów, z&nbsp;pomocą nacisków administracji Clintona; ponieważ&nbsp;traktat tylko zwiększa zakres prawa autorskiego, a&nbsp;to, czy&nbsp;służy interesom ogółu w&nbsp;jakimkolwiek państwie, jest raczej wątpliwe. W&nbsp;każdym razie, ustawa poszła znacznie dalej niż wymagał tego traktat.

note: type: Content of: <div><p>
en: Libraries were a key source of opposition to this bill, especially to the aspects that block the forms of copying that are considered fair use. How did the publishers respond? Former representative Pat Schroeder, now a lobbyist for the Association of American Publishers, said that the publishers &ldquo;could not live with what [the libraries were] asking for.&rdquo; Since the libraries were asking only to preserve part of the status quo, one might respond by wondering how the publishers had survived until the present day.
pl: Biblioteki były głównym źródłem sprzeciwu przeciw projektowi tej ustawy, zwłaszcza przeciw tym aspektom, które blokują formy kopiowania, które uważa się za&nbsp;&bdquo;dozwolony użytek&rdquo;. Jak odpowiedzieli wydawcy? Były parlamentarzysta Pat Schroeder, obecnie lobbysta na&nbsp;rzecz Association of American Publishers, Amerykańskiego Związku Wydawców, powiedział, że&nbsp;wydawcy &bdquo;nie mogą się zgodzić na&nbsp;to, o&nbsp;co prosiły biblioteki&rdquo;. Ponieważ&nbsp;biblioteki prosiły tylko o&nbsp;zachowanie status quo, należałoby odpowiedzieć, iż zastanawiające jest, jakim cudem wydawcy w&nbsp;ogóle przetrwali do&nbsp;dnia dzisiejszego.

note: type: Content of: <div><p>
en: Congressman Barney Frank, in a meeting with me and others who opposed this bill, showed how far the US Constitution's view of copyright has been disregarded.  He said that new powers, backed by criminal penalties, were needed urgently because the &ldquo;movie industry is worried,&rdquo; as well as the &ldquo;music industry&rdquo; and other &ldquo;industries.&rdquo; I asked him, &ldquo;But is this in the public interest?&rdquo; His response was telling: &ldquo;Why are you talking about the public interest? These creative people don't have to give up their rights for the public interest!&rdquo; The &ldquo;industry&rdquo; has been identified with the &ldquo;creative people&rdquo; it hires, copyright has been treated as its entitlement, and the Constitution has been turned upside down.
pl: Kongresmen Barney Frank, na&nbsp;spotkaniu ze mną oraz&nbsp;innymi, którzy sprzeciwiali się projektowi tej ustawy, pokazał, jak dalece zlekceważono konstytucyjną koncepcję prawa autorskiego. Powiedział, że&nbsp;nowe prawa, poparte sankcjami karnymi, były pilnie potrzebne, ponieważ&nbsp;&bdquo;przemysł filmowy jest zaniepokojony&rdquo;, jak również &bdquo;przemysł muzyczny&rdquo; i&nbsp;inne &bdquo;przemysły&rdquo;. Zapytałem go: &bdquo;ale czy&nbsp;to jest w&nbsp;interesie ogółu?&rdquo;. Jego odpowiedzią było: &bdquo;Dlaczego mówi pan o&nbsp;interesie ogółu? Ci kreatywni ludzie nie muszą rezygnować ze swoich praw dla interesu ogółu!&rdquo;. Tak więc&nbsp;&bdquo;przemysł&rdquo; został utożsamiony z&nbsp;&bdquo;kreatywnymi ludźmi&rdquo;, których wynajmuje, prawo autorskie potraktowane jako wydane przez niego &bdquo;uprawnienia&rdquo;, a&nbsp;konstytucja &mdash; postawiona do&nbsp;góry nogami.

note: type: Content of: <div><p>
en: The DMCA was enacted in 1998.  As enacted, it says that fair use remains nominally legitimate, but allows publishers to prohibit all software or hardware that you could practice it with.  Effectively, fair use is prohibited.
pl: Ustawa DMCA została uchwalona w&nbsp;1998. W&nbsp;przyjętym kształcie postanawia, że&nbsp;dozwolony użytek teoretycznie pozostaje legalny, ale&nbsp;zezwala wydawcom na&nbsp;zakazanie wszelkiego oprogramowania czy&nbsp;sprzętu, za&nbsp;pomocą którego można by było realizować swoje prawo do&nbsp;dozwolonego użytku. Faktycznie dozwolony użytek jest zabroniony.

note: type: Content of: <div><p>
en: Based on this law, the movie industry has imposed censorship on free software for reading and playing DVDs, and even on the information about how to read them.  In April 2001, Professor Edward Felten of Princeton University was intimidated by lawsuit threats from the Recording Industry Association of America (RIAA) into withdrawing a scientific paper stating what he had learned about a proposed encryption system for restricting access to recorded music.
pl: W&nbsp;oparciu o te przepisy przemysł filmowy nałożył cenzurę na&nbsp;wolne oprogramowanie pozwalające na&nbsp;odczytanie i&nbsp;odtwarzanie zawartości dysków DVD, a&nbsp;nawet na&nbsp;informacje o&nbsp;tym, jak je odtwarzać. W&nbsp;kwietniu 2001 Recording Industry Association of America (RIAA, Amerykańskie Stowarzyszenie Przemysłu Nagraniowego) zastraszyło groźbami pozwu profesora Edwarda Feltena z&nbsp;Uniwersytetu w&nbsp;Princeton, żeby wycofał pracę naukową, w&nbsp;której opisał, czego nauczył się o&nbsp;systemie kodowania proponowanym jako środek ograniczenia dostępu do&nbsp;muzyki.

note: type: Content of: <div><p>
en: We are also beginning to see e-books that take away many of readers' traditional freedoms&mdash;for instance, the freedom to lend a book to your friend, to sell it to a used book store, to borrow it from a library, to buy it without giving your name to a corporate data bank, even the freedom to read it twice.  Encrypted e-books generally restrict all these activities&mdash;you can read them only with special secret software designed to restrict you.
pl: Widzimy, jak zaczynają pojawiać się książki elektroniczne, e-booki, które odbierają czytelnikom wiele tradycyjnych wolności &mdash; na&nbsp;przykład, wolność pożyczenia książki przyjacielowi, odsprzedania jej do&nbsp;sklepu z&nbsp;używanymi książkami, wypożyczenia jej z&nbsp;biblioteki, kupna jej bez&nbsp;podawania swoich danych korporacyjnemu bankowi danych, a&nbsp;nawet prawo do&nbsp;jej dwukrotnego przeczytania. Zakodowane książki elektroniczne generalnie pozbawiają tych możliwości &mdash; możesz je przeczytać tylko za&nbsp;pomocą specjalnego tajnego oprogramowania, opracowanego, by cię ograniczyć.

note: type: Content of: <div><p>
en: I will never buy one of these encrypted, restricted e-books, and I hope you will reject them too.  If an e-book doesn't give you the same freedoms as a traditional paper book, don't accept it!
pl: Nigdy nie kupię jednej z&nbsp;tych zaszyfrowanych, ograniczonych książek elektronicznych, i&nbsp;mam nadzieję, że&nbsp;wy też je odrzucicie. Jeśli e-book nie daje takich samych praw jak książka tradycyjna, nie akceptuj go!

note: type: Content of: <div><p>
en: Anyone independently releasing software that can read restricted e-books risks prosecution.  A Russian programmer, Dmitry Sklyarov, was arrested in 2001 while visiting the US to speak at a conference, because he had written such a program in Russia, where it was lawful to do so.  Now Russia is preparing a law to prohibit it too, and the European Union recently adopted one.
pl: Każdy, kto niezależnie wypuszcza oprogramowanie potrafiące odczytywać ograniczone książki elektroniczne ryzykuje oskarżenie przed sądem. W&nbsp;2001 roku rosyjski programista Dimitrij Skliarow został aresztowany podczas pobytu w&nbsp;Stanach, gdzie miał wystąpić na&nbsp;konferencji, ponieważ&nbsp;napisał taki program w&nbsp;Rosji, gdzie było to prawnie dozwolone. Teraz Rosja przygotowuje prawo, które też ma tego zabraniać, a&nbsp;Unia Europejska ostatnio takie prawo przyjęła.

note: type: Content of: <div><p>
en: Mass-market e-books have been a commercial failure so far, but not because readers chose to defend their freedom; they were unattractive for other reasons, such as that computer display screens are not easy surfaces to read from.  We can't rely on this happy accident to protect us in the long term; the next attempt to promote e-books will use &ldquo;electronic paper&rdquo;&mdash;book-like objects into which an encrypted, restricted e-book can be downloaded.  If this paper-like surface proves more appealing than today's display screens, we will have to defend our freedom in order to keep it.  Meanwhile, e-books are making inroads in niches: NYU and other dental schools require students to buy their textbooks in the form of restricted e-books.
pl: Masowy rynek ksiażek elektronicznych okazał się jak dotąd komercyjną klapą, ale&nbsp;nie dlatego, że&nbsp;czytelnicy zdecydowali się bronić swoich wolności. Nie były atrakcyjne z&nbsp;innych powodów, między innymi dlatego, że&nbsp;czytanie z&nbsp;monitorów komputerowych nie należy do&nbsp;czynności łatwych. Nie możemy jednak&nbsp;polegać na&nbsp;tym, że&nbsp;ten szczęśliwy przypadek będzie nas chronił na&nbsp;dłuższą metę. Kolejna próba promowania książek elektronicznych zostanie oparta na&nbsp;wykorzystaniu &bdquo;elektronicznego papieru&rdquo; &mdash; książko-podobnego obiektu, do&nbsp;którego będzie można pobierać zaszyfrowane, ograniczone e-booki. Jeśli ta papiero-podobna powierzchnia okaże się bardziej skuteczna niż dzisiejsze ekrany monitorów, będziemy musieli bronić naszej wolności. Tymczasem e-booki dokonują inwazji w&nbsp;segmentach niszowych: Uniwersytet w&nbsp;Nowym Jorku i&nbsp;inne szkoły stomatologiczne wymagają od&nbsp;studentów, żeby kupowali swoje podręczniki w&nbsp;formie ograniczonych książek elektronicznych.

note: type: Content of: <div><p>
en: The media companies are not satisfied yet.  In 2001, Disney-funded Senator Hollings proposed a bill called the &ldquo;Security Systems Standards and Certification Act&rdquo; (SSSCA)<a href="#footnote2">[2]</a>, which would require all computers (and other digital recording and playback devices) to have government-mandated copy-restriction systems.  That is their ultimate goal, but the first item on their agenda is to prohibit any equipment that can tune digital HDTV unless it is designed to be impossible for the public to &ldquo;tamper with&rdquo; (i.e., modify for their own purposes).  Since free software is software that users can modify, we face here for the first time a proposed law that explicitly prohibits free software for a certain job.  Prohibition of other jobs will surely follow. If the FCC adopts this rule, existing free software such as GNU Radio would be censored.
pl: Ale&nbsp;firmy medialne wciąż nie są zadowolone. W&nbsp;2001 finansowany przez Disneya senator Hollings przedstawił projekt ustawy nazwanego &bdquo;Security Systems Standards and Certification Act&rdquo; (SSSCA, &bdquo;Ustawa o&nbsp;Standardach i&nbsp;Certyfikacji Systemów Bezpieczeństwa&rdquo;)<a href="#footnote2">[2]</a>, który wymagałby, aby&nbsp;wszystkie komputery (oraz inne urządzenia umożliwiające cyfrowy zapis lub&nbsp;odczyt) miały zatwierdzone przez rząd systemy ograniczające kopiowanie. To jest ich ostateczny cel, ale&nbsp;pierwszym punktem ich planu jest zakazanie wszelkich urządzeń, które mogą odbierać programy nadawane w&nbsp;systemie HDTV (cyfrowej telewizji wysokiej rozdzielczości), o&nbsp;ile takie urządzenia nie zostaną zaprojektowane w&nbsp;taki sposób, aby&nbsp;ogół nie mógł nimi &bdquo;manipulować&rdquo; (innymi słowy modyfikować dla własnych celów). Ponieważ&nbsp;wolne oprogramowanie jest oprogramowaniem, które użytkownik może swobodnie modyfikować, stajemy tu po&nbsp;raz pierwszy w&nbsp;obliczu prawa, które wyraźnie zakazuje zastosowania wolnego oprogramowania dla wykonania określonego zadania. Zakazy uwzględniające inne rodzaje zadań z&nbsp;pewnością zostaną zaproponowane w&nbsp;przyszłości. Jeśli FCC, Federalna Komisja Komunikacji, zaakceptuje te zapisy, istniejące wolne oprogramowanie, takie jak GNU Radio, zostanie ocenzurowane.

note: type: Content of: <div><p>
en: To block these bills and rules requires political action.<a href="#footnote3">[3]</a>
pl: Zablokowanie tych ustaw i&nbsp;przepisów wymaga działań politycznych<a href="#footnote3">[3]</a>

note: type: Content of: <div><h3>
en: Finding the right bargain
pl: Znalezienie właściwej umowy

note: type: Content of: <div><p>
en: What is the proper way to decide copyright policy? If copyright is a bargain made on behalf of the public, it should serve the public interest above all.  The government's duty when selling the public's freedom is to sell only what it must, and sell it as dearly as possible.  At the very least, we should pare back the extent of copyright as much as possible while maintaining a comparable level of publication.
pl: Jaka wygląda słuszna droga dla zdecydowania o&nbsp;polityce praw autorskich? Skoro prawo autorskie jest umową zawartą w&nbsp;imieniu ogółu, to powinno przede wszystkim służyć interesowi ogółu. Obowiązkiem rządu, kiedy sprzedaje wolność ogółu, powinno być sprzedanie tylko tego, co jest konieczne, i&nbsp;to za&nbsp;najwyższą możliwą cenę. Absolutnie minimalnym krokiem powinno być okrojenie zakresu prawa autorskiego, tak jak to tylko możliwe, zachowując jednocześnie porównywalny poziom publikacji.

note: type: Content of: <div><p>
en: Since we cannot find this minimum price in freedom through competitive bidding, as we do for construction projects, how can we find it?
pl: Skoro tej płaconej wolnością ceny minimalnej nie możemy znaleźć metodą przetargów, jak to jest czynione przy projektach budowlanych, to jak ją możemy znaleźć?

note: type: Content of: <div><p>
en: One possible method is to reduce copyright privileges in stages, and observe the results.  By seeing if and when measurable diminutions in publication occur, we will learn how much copyright power is really necessary to achieve the public's purposes.  We must judge this by actual observation, not by what publishers say will happen, because they have every incentive to make exaggerated predictions of doom if their powers are reduced in any way.
pl: Jedną z&nbsp;możliwości jest stopniowe redukowanie przywilejów płynących z&nbsp;prawa autorskiego i&nbsp;obserwowanie rezultatów. Obserwując, czy&nbsp;i&nbsp;kiedy zacznie zachodzić uszczuplenie w&nbsp;ilości publikacji, zobaczymy, ile uprawnień z&nbsp;prawa autorskiego jest nam rzeczywiście potrzebne do&nbsp;osiągnięcia celów ogółu. Musimy to ocenić przez faktyczną obserwację, nie przez to, co powiedzą wydawcy, zwłaszcza, że&nbsp;są oni bardziej niż skłonni do&nbsp;dokonywania przesadzonych szacunków i&nbsp;roztaczania wizji zagłady, jeśli ich uprawnienia zostałyby w&nbsp;jakimkolwiek stopniu zmniejszone.

note: type: Content of: <div><p>
en: Copyright policy includes several independent dimensions, which can be adjusted separately.  After we find the necessary minimum for one policy dimension, it may still be possible to reduce other dimensions of copyright while maintaining the desired publication level.
pl: Polityka wobec prawa autorskiego składa się z&nbsp;kilku niezależnych wymiarów, które mogą być oddzielnie dostosowywane. Kiedy znajdziemy konieczne minimum w&nbsp;jednym z&nbsp;wymiarów, wciąż możliwe będzie zredukowanie innych wymiarów prawa autorskiego przy równoczesnym zachowaniu pożądanego poziomu publikacji.

note: type: Content of: <div><p>
en: One important dimension of copyright is its duration, which is now typically on the order of a century.  Reducing the monopoly on copying to ten years, starting from the date when a work is published, would be a good first step.  Another aspect of copyright, which covers the making of derivative works, could continue for a longer period.
pl: Jednym z&nbsp;istotnych wymiarów prawa autorskiego jest czas jego trwania, który teraz kształtuję się w&nbsp;okolicy jednego stulecia. Pierwszy dobry krok stanowiłoby ograniczenie monopolu na&nbsp;kopiowanie do&nbsp;dziesięciu lat, licząc od&nbsp;daty, kiedy utwór został wydany. W&nbsp;innym aspekcie prawa autorskiego, regulującym tworzenie pochodnych utworów, mógłby obowiązywać dłuższy okres.

note: type: Content of: <div><p>
en: Why count from the date of publication? Because copyright on unpublished works does not directly limit readers' freedom; whether we are free to copy a work is moot when we do not have copies.  So giving authors a longer time to get a work published does no harm.  Authors (who generally do own the copyright prior to publication) will rarely choose to delay publication just to push back the end of the copyright term.
pl: Dlaczego liczyć od&nbsp;daty wydania? Ponieważ&nbsp;prawo autorskie na&nbsp;niewydane utwory nie ogranicza bezpośrednio wolności czytelników; to, czy&nbsp;mamy prawo do&nbsp;kopiowania utworu, nie ma znaczenia, jeśli nie mamy żadnego egzemplarza. Tak więc&nbsp;przyznanie autorom dłuższego okresu na&nbsp;wydanie utworu nie czyni szkody. Autorzy (którzy zwykle dysponują prawami autorskimi przed opublikowaniem utworu) rzadko zdecydują się na&nbsp;opóźnienie publikacji tylko po&nbsp;to, aby&nbsp;przesunąć w&nbsp;czasie okres działania praw autorskich.

note: type: Content of: <div><p>
en: Why ten years? Because that is a safe proposal; we can be confident on practical grounds that this reduction would have little impact on the overall viability of publishing today.  In most media and genres, successful works are very profitable in just a few years, and even successful works are usually out of print well before ten.  Even for reference works, whose useful life may be many decades, ten-year copyright should suffice: updated editions are issued regularly, and many readers will buy the copyrighted current edition rather than copy a ten-year-old public domain version.
pl: Dlaczego dziesięć lat? Ponieważ&nbsp;jest to bezpieczna propozycja. Z&nbsp;powodów praktycznych możemy być pewni, że&nbsp;ta redukcja miałaby mały wpływ na&nbsp;ogólną żywotność współczesnego wydawania. W&nbsp;większej części mediów i&nbsp;gatunków, utwory, które odnoszą sukces, przynoszą bardzo dużo zysku tylko w&nbsp;ciągu kilku lat, ponadto nawet utwory, które odniosły sukces, nie są już w&nbsp;druku grubo nim minie dziesięć lat. Nawet pracom encyklopedycznym, które mogą być użyteczne przez wiele dziesięcioleci, powinien wystarczyć dziesięcioletni okres ochronny &mdash; regularnie wydawane są uaktualnione wydania, a&nbsp;wielu czytelników chętniej kupi aktualne wydanie objęte prawem autorskim niż skopiuje dziesięcioletni egzemplarz stanowiący <i>public domain</i>, dobro publiczne.

note: type: Content of: <div><p>
en: Ten years may still be longer than necessary; once things settle down, we could try a further reduction to tune the system.  At a panel on copyright at a literary convention, where I proposed the ten-year term, a noted fantasy author sitting beside me objected vehemently, saying that anything beyond five years was intolerable.
pl: Dziesięć lat może być i&nbsp;tak zbyt długim okresem niż jest to potrzebne. Kiedy sprawy się ustabilizują, możemy dokonać dalszych redukcji, żeby dostroić system. Na&nbsp;spotkaniu dotyczącym prawa autorskiego podczas konwencji literackiej, gdzie zaproponowałem dziesięcioletni okres działania praw autorskich, siedzący obok mnie znany autor fantasy gwałtownie zaoponował, twierdząc, iż wszystko ponad okresem 5-letnim jest nie do&nbsp;przyjęcia.

note: type: Content of: <div><p>
en: But we don't have to apply the same time span to all kinds of works.  Maintaining the utmost uniformity of copyright policy is not crucial to the public interest, and copyright law already has many exceptions for specific uses and media.  It would be foolish to pay for every highway project at the rates necessary for the most difficult projects in the most expensive regions of the country; it is equally foolish to &ldquo;pay&rdquo; for all kinds of art with the greatest price in freedom that we find necessary for any one kind.
pl: Ale&nbsp;przecież nie musimy stosować tego samego okresu do&nbsp;wszystkich rodzajów utworów. Zachowanie skrajnej jednolitości polityki praw autorskich nie jest kluczowe dla interesu ogółu, a&nbsp;prawo autorskie już stosuje wiele wyjątków dla szczególnych zastosowań i&nbsp;mediów. Byłoby nierozsądne płacić za&nbsp;każdy projekt autostrady stawkę konieczną do&nbsp;zapłacenia za&nbsp;najtrudniejsze projekty w&nbsp;najdroższych regionach kraju. Równie nierozsądne jest za&nbsp;wszelkie rodzaje sztuki &bdquo;płacić' wolnością tę najwyższą cenę, którą uważamy za&nbsp;konieczną w&nbsp;przypadku jednego z&nbsp;rodzajów.

note: type: Content of: <div><p>
en: So perhaps novels, dictionaries, computer programs, songs, symphonies, and movies should have different durations of copyright, so that we can reduce the duration for each kind of work to what is necessary for many such works to be published.  Perhaps movies over one hour long could have a twenty-year copyright, because of the expense of producing them.  In my own field, computer programming, three years should suffice, because product cycles are even shorter than that.
pl: Tak więc, być może powieści, słowniki, programy komputerowe, piosenki, symfonie i&nbsp;filmy powinny mieć różne okresy działania praw autorskich, tak abyśmy mogli dla każdego spośród rodzajów ograniczyć odpowiedni okres do&nbsp;takiego czasu, jaki jest konieczny, żeby wydawano wiele tego rodzaju utworów. Być może filmy trwające dłużej niż godzinę powinny mieć dwudziestoletni okres ochronny, ze względu na&nbsp;koszty ich produkcji. Na&nbsp;moim polu, programowania komputerowego, trzy lata powinny wystarczyć, ponieważ&nbsp;cykl życia produktu jest jeszcze krótszy.

note: type: Content of: <div><p>
en: Another dimension of copyright policy is the extent of fair use: some ways of reproducing all or part of a published work that are legally permitted even though it is copyrighted.  The natural first step in reducing this dimension of copyright power is to permit occasional private small-quantity noncommercial copying and distribution among individuals.  This would eliminate the intrusion of the copyright police into people's private lives, but would probably have little effect on the sales of published works.  (It may be necessary to take other legal steps to ensure that shrink-wrap licenses cannot be used to substitute for copyright in restricting such copying.)  The experience of Napster shows that we should also permit noncommercial verbatim redistribution to the general public&mdash;when so many of the public want to copy and share, and find it so useful, only draconian measures will stop them, and the public deserves to get what it wants.
pl: Inną płaszczyzną polityki prawa autorskiego jest zakres dozwolonego użytku &mdash; pewne możliwości powielania w&nbsp;całości lub&nbsp;w&nbsp;części wydanego utworu, które są prawnie dozwolone, nawet jeśli utwór objęty jest prawem autorskim. Naturalnym pierwszym krokiem w&nbsp;redukcji tej płaszczyzny władztwa prawa autorskiego jest pozwolenie na&nbsp;incydentalne prywatne wykonywanie niewielkich ilości niekomercyjnych kopii i&nbsp;rozprowadzanie wśród pojedynczych osób. To wyeliminowałoby wtargnięcie policji praw autorskich w&nbsp;prywatne życia ludzi, przy czym prawdopodobnie miałoby mały wpływ na&nbsp;sprzedaż opublikowanych prac. (Może być konieczne podjęcie innych kroków prawnych celem zagwarantowania, że&nbsp;nie można zabronić takiego kopiowania przez użycie licencji typu shrink-wrap, zastępujących regulacje prawa autorskiego). Doświadczenie Napstera pokazuje, że&nbsp;powinniśmy także dopuścić niekomercyjną redystrybucję niezmienionych egzemplarzy dla ogółu społeczeństwa &mdash; skoro tak duża liczba osób chce kopiować i&nbsp;się dzielić i&nbsp;uważa, że&nbsp;jest to użyteczne, tylko drakońskie środki będą w&nbsp;stanie ich powstrzymać, a&nbsp;ogół zasługuje, aby&nbsp;dostać to, czego chce.

note: type: Content of: <div><p>
en: For novels, and in general for works that are used for entertainment, noncommercial verbatim redistribution may be sufficient freedom for the readers.  Computer programs, being used for functional purposes (to get jobs done), call for additional freedoms beyond that, including the freedom to publish an improved version.  See &ldquo;Free Software Definition,&rdquo; in this book, for an explanation of the freedoms that software users should have.  But it may be an acceptable compromise for these freedoms to be universally available only after a delay of two or three years from the program's publication.
pl: Dla powieści oraz&nbsp;ogólnie dla utworów, których przeznaczeniem jest rozrywka, niekomercyjne wierne redystrybuowanie może być wystarczającą wolnością dla czytelników. Programy komputerowe, jako że&nbsp;są używane do&nbsp;osiągnięcia celów funkcjonalnych (wykonania pracy), wymagają dodatkowych wolności, łącznie z&nbsp;wolnością do&nbsp;wydania poprawionej wersji. Objaśnienia wolności, jakie powinni mieć użytkownicy oprogramowania komputerowego, umieszczono w&nbsp;rozdziale &bdquo;Definicja wolnego oprogramowania&rdquo;. Możliwym do&nbsp;zaakceptowania kompromisem mogłoby być przyznanie powszechnej dostępności, ale&nbsp;po upływie dwóch lub&nbsp;trzech lat od&nbsp;wydania programu.

note: type: Content of: <div><p>
en: Changes like these could bring copyright into line with the public's wish to use digital technology to copy.  Publishers will no doubt find these proposals &ldquo;unbalanced&rdquo;; they may threaten to take their marbles and go home, but they won't really do it, because the game will remain profitable and it will be the only game in town.
pl: Takie zmiany mogłyby pozwolić na&nbsp;dostosowanie prawa autorskiego do&nbsp;życzeń ogółu, jakim jest użycie cyfrowych technologii do&nbsp;kopiowania. Wydawcy bez&nbsp;wątpienia uznają te propozycje za&nbsp;&bdquo;niewyważone&rdquo;: mogą zagrozić, że&nbsp;zabiorą swoje zabawki i&nbsp;pójdą do&nbsp;domu, ale&nbsp;wiemy, że&nbsp;tego nie zrobią, ponieważ&nbsp;ta zabawa wciąż pozostanie bardzo dochodowym zajęciem i&nbsp;będzie to jedyne takie zajęcie w&nbsp;okolicy.

note: type: Content of: <div><p>
en: As we consider reductions in copyright power, we must make sure media companies do not simply replace it with end-user license agreements.  It would be necessary to prohibit the use of contracts to apply restrictions on copying that go beyond those of copyright.  Such limitations on what mass-market nonnegotiated contracts can require are a standard part of the US legal system.
pl: Rozważając kwestie redukcji w&nbsp;prawie autorskim, musimy upewnić się, że&nbsp;firmy medialne nie zastąpią go w&nbsp;prosty sposób umowami licencyjnymi z&nbsp;końcowym użytkownikiem (EULA). Koniecznym byłby zakaz umownego wyłączania uprawnień przyznawanych przez ustawę. Takie ograniczenia tego, co może narzucać masowy rynek za&nbsp;pomocą umów nie podlegających negocjacji, są standardową częścią amerykańskiego systemu prawa.

note: type: Content of: <div><h3>
en: A personal note
pl: Uwaga osobista

note: type: Content of: <div><p>
en: I am a software designer, not a legal scholar.  I've become concerned with copyright issues because there's no avoiding them in the world of computer networks, such as the Internet.  As a user of computers and networks for 30 years, I value the freedoms that we have lost, and the ones we may lose next.  As an author, I can reject the romantic mystique of the author as semidivine <a href="/philosophy/words-to-avoid.html#Creator">creator</a>, often cited by publishers to justify increased copyright powers for authors&mdash;powers which these authors will then sign away to publishers.
pl: Jestem projektantem oprogramowania komputerowego, nie prawnikiem. Zaniepokoiłem się kwestiami prawa autorskiego, ponieważ&nbsp;w&nbsp;świecie sieci komputerowych nie ma możliwości ich ominięcia. Jako użytkownik komputerów i&nbsp;sieci komputerowych od&nbsp;ponad trzydziestu lat, cenię sobie wolności, które straciliśmy, i&nbsp;te, które możemy stracić jako następne. Jako autor, mogę odrzucić romantyczną, mistyczną wizję autora jako półboskiego <a href="/philosophy/words-to-avoid.html#Creator">stwórcy</a>, często przytaczaną przez wydawców celem usprawiedliwienia poszerzonych praw autorskich, które później autorzy przepisują na&nbsp;rzecz wydawców.

note: type: Content of: <div><p>
en: Most of this article consists of facts and reasoning that you can check, and proposals on which you can form your own opinions.  But I ask you to accept one thing on my word alone: that authors like me don't deserve special power over you.  If you wish to reward me further for the software or books I have written, I would gratefully accept a check&mdash;but please don't surrender your freedom in my name.
pl: Większość tego artykułu składa się z&nbsp;faktów i&nbsp;rozumowania, które możesz zweryfikować, oraz&nbsp;propozycji, co do&nbsp;których możesz formułować własne opinie. Ale&nbsp;proszę, abyś przyjął jedną rzecz na&nbsp;słowo: autorzy tacy jak ja nie zasługują na&nbsp;szczególna władzę nad&nbsp;tobą. Jeśli chcesz mnie dodatkowo nagrodzić za&nbsp;oprogramowanie lub&nbsp;książki, które napisałem, z&nbsp;wdzięcznością przyjmę czek &mdash; ale&nbsp;proszę nie rezygnuj ze swoich wolności w&nbsp;moim imieniu.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Footnotes
pl: Przypisy

note: type: Content of: <div><ol><li>
en: See Julian Sanchez’s article <a href="http://www.juliansanchez.com/2011/02/04/the-trouble-with-balance-metaphors/">&ldquo;The Trouble with &lsquo;Balance&rsquo; Metaphors&rdquo;</a> for an examination of &ldquo;how the analogy between sound judgment and balancing weights may constrain our thinking in unhealthy ways.&rdquo;
pl: Zobaczcie artykuł Juliana Sanchez <a href="http://www.juliansanchez.com/2011/02/04/the-trouble-with-balance-metaphors/">&bdquo;The Trouble with &lsquo;Balance&rsquo; Metaphors&rdquo;</a> gdzie objaśnia &bdquo;jak analogia między zdrowym rozumowaniem a&nbsp;balansowaniem może szkodliwie ograniczyć nasze myślenie.&rdquo;

note: type: Content of: <div><ol><li>
en: Since renamed to the unpronounceable CBDTPA, for which a good mnemonic is &ldquo;Consume, But Don't Try Programming Anything,&rdquo; but it really stands for the &ldquo;Consumer Broadband and Digital Television Promotion Act.&rdquo;
pl: Z&nbsp;nazwą zmienioną od&nbsp;tamtej pory na&nbsp;niewymawialne CBDTPA, dla którego dobrym zdaniem ułatwiającym zapamiętanie jest &bdquo;Consume, But Don't Try Programming Anything&rdquo; (&bdquo;Konsumuj, ale&nbsp;nie próbuj niczego programować&rdquo;). Tak naprawdę jest to &bdquo;Consumer Broadband and Digital Television Promotion Act&rdquo; (&bdquo;Ustawa o&nbsp;promocji cyfrowej telewizji i&nbsp;szerokopasmowej sieci konsumenckiej&rdquo;).

note: type: Content of: <div><ol><li>
en: If you would like to help, I recommend the Web sites <a href="https://www.defectivebydesign.org/">DefectiveByDesign.org</a>, <a href="https://www.publicknowledge.org/">publicknowledge.org</a> and <a href="https://www.eff.org/">www.eff.org</a>.
pl: Jeśli chciałbyś pomóc, proponuję odwiedzić strony <a href="https://www.defectivebydesign.org">DefectiveByDesign.org</a>, <a href="https://www.publicknowledge.org">publicknowledge.org</a> oraz&nbsp;<a href="https://www.eff.org">www.eff.org</a>.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: This essay is published in <a href="https://shop.fsf.org/product/free-software-free-society/"><cite>Free Software, Free Society: The Selected Essays of Richard M. Stallman</cite></a>.
pl: Ten esej jest opublikowany w&nbsp;<a href="https://shop.fsf.org/product/free-software-free-society/"><cite>Free Software, Free Society: The Selected Essays of Richard M. Stallman</cite></a>.

note: TRANSLATORS: Use space (SPC) as msgstr if you don't have notes. type: Content of: <div>
en: *GNUN-SLOT: TRANSLATOR'S NOTES*
pl: <b>Przypis tłumacza</b>:
    <ol>
    <li id="transnote1">&bdquo;Licencje zafoliowane&rdquo;, <i>shrink-wrap licenses</i>&nbsp;&mdash; umowy zapakowane razem z&nbsp;produktem, przez co nie można się z&nbsp;nimi zapoznać przed otwarciem pudełka. <a href="#transbody1">[^]</a></li>
    </ol>

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Please send general FSF &amp; GNU inquiries to <a href="mailto:gnu@gnu.org">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>.  There are also <a href="/contact/">other ways to contact</a> the FSF.  Broken links and other corrections or suggestions can be sent to <a href="mailto:webmasters@gnu.org">&lt;webmasters@gnu.org&gt;</a>.
pl: Wszelkie pytania dotyczące GNU i&nbsp;FSF prosimy kierować na&nbsp;adres <a href="mailto:gnu@gnu.org">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>. Inne metody kontaktu z&nbsp;FSF można znaleźć na&nbsp;stronie <a href="/contact/contact.html">kontakt</a> <br /> Informacje o niedziałających odnośnikach oraz&nbsp;inne poprawki (lub propozycje) prosimy wysyłać na&nbsp;adres <a href="mailto:web-translators@gnu.org">&lt;web-translators@gnu.org&gt;</a>.

note: TRANSLATORS: Ignore the original text in this paragraph, replace it with the translation of these two: We work hard and do our best to provide accurate, good quality translations.  However, we are not exempt from imperfection. Please send your comments and general suggestions in this regard to <a hr
en: Please see the <a href="/server/standards/README.translations.html">Translations README</a> for information on coordinating and contributing translations of this article.
pl: Staramy się, aby&nbsp;tłumaczenia były wierne i&nbsp;wysokiej jakości, ale&nbsp;nie jesteśmy zwolnieni z&nbsp;niedoskonałości. Komentarze odnośnie tłumaczenia polskiego oraz&nbsp;zgłoszenia dotyczące chęci współpracy w&nbsp;tłumaczeniu prosimy kierować na&nbsp;adres <a href="mailto:www-pl-trans@gnu.org">www-pl-trans@gnu.org</a>. <br /> Więcej informacji na&nbsp;temat koordynacji oraz&nbsp;zgłaszania propozycji tłumaczeń artykułów znajdziecie na&nbsp;<a href="/server/standards/README.translations.html">stronie tłumaczeń</a>.

note: type: Content of: <div><p>
en: This page is licensed under a <a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/">Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License</a>.
pl: Ta strona jest dostępna na&nbsp;<a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/deed.pl">licencji Creative Commons Uznanie autorstwa&nbsp;&ndash; Bez&nbsp;utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe</a>.

note: TRANSLATORS: Use space (SPC) as msgstr if you don't want credits. type: Content of: <div><div>
en: *GNUN-SLOT: TRANSLATOR'S CREDITS*
pl: Tłumaczenie: Andrzej Siewierski 2005, Jan Owoc 2016.

note: timestamp start type: Content of: <div><p>
en: Updated:
pl: Aktualizowane:
