push-copyright-aside.html - en to pl translation catalogue (27 entries)

note: type: Content of: <title>
en: Science Must Push Copyright Aside - GNU Project - Free Software Foundation
pl: Nauka musi &bdquo;odsunąć na&nbsp;bok prawa autorskie&ldquo; - Projekt GNU - Free Software Foundation

note: type: Content of: <div><h2>
en: Science Must Push Copyright Aside
pl: Nauka musi odsunąć na&nbsp;bok prawa autorskie

note: type: Content of: <div><address>
en: by Richard Stallman
pl: Richard Stallman

note: type: Content of: <div><div><p>
en: <em>Many points that lead to a conclusion that software freedom must be universal often apply to other forms of expressive works, albeit in different ways. This essay concerns the application of principles related to software freedom to the area of literature.  Generally, such issues are orthogonal to software freedom, but we include essays like this here since many people interested in Free Software want to know more about how the principles can be applied to areas other than software.</em>
pl: <em>Wiele argumentów prowadzących do&nbsp;tego, że&nbsp;wolność oprogramowania musi być uniwersalna, często ma zastosowanie do&nbsp;innych form prac twórczych, choć&nbsp;na odmienne sposoby. Ten esej dotyczy stosowania zasad związanych z&nbsp;wolnością oprogramowania do&nbsp;obszaru literatury. Ogólnie, takie kwestie są niezależne od&nbsp;wolności oprogramowania, ale&nbsp;umieszczamy tutaj eseje tego rodzaju, ponieważ&nbsp;wiele osób zainteresowanych wolnym oprogramowaniem chce wiedzieć więcej o tym, jak zasady te mogą być stosowane do&nbsp;innych obszarów niż oprogramowanie.</em>

note: type: Content of: <div><p>
en: It should be a truism that the scientific literature exists to disseminate scientific knowledge, and that scientific journals exist to facilitate the process.  It therefore follows that rules for use of the scientific literature should be designed to help achieve that goal.
pl: Stwierdzenie, iż literatura naukowa istnieje po&nbsp;to, by rozpowszechniać naukową wiedzę, a&nbsp;naukowe czasopisma istnieją po&nbsp;to, by ten proces ułatwiać powinno być truizmem. Dlatego&nbsp;też reguły korzystania z&nbsp;literatury naukowej powinny być ustalone tak, aby&nbsp;pomóc ten cel osiągnąć.

note: type: Content of: <div><p>
en: The rules we have now, known as copyright, were established in the age of the printing press, an inherently centralized method of mass-production copying.  In a print environment, copyright on journal articles restricted only journal publishers&mdash;requiring them to obtain permission to publish an article&mdash;and would-be plagiarists. It helped journals to operate and disseminate knowledge, without interfering with the useful work of scientists or students, either as writers or readers of articles. These rules fit that system well.
pl: Zasady obowiązujące obecnie, znane jako prawa autorskie, zostały ustalone w&nbsp;epoce prasy drukarskiej, z&nbsp;natury rzeczy scentralizowanej metody masowej produkcji kopii. W&nbsp;ówczesnym środowisku opartym na&nbsp;druku, prawo autorskie, którym objęto wówczas artykuły naukowe, ograniczało jedynie wydawców periodyków naukowych&nbsp;&ndash; przez nałożenie na&nbsp;nich obowiązku uzyskania zezwolenia na&nbsp;publikację artykułu&nbsp;&ndash; oraz&nbsp;ewentualnych plagiatorów. Pomagało to w&nbsp;funkcjonowaniu czasopism i&nbsp;rozpowszechnianiu wiedzy, nie przeszkadzając w&nbsp;użytecznej pracy naukowców czy&nbsp;studentów, zarówno piszących jak i&nbsp;czytających artykuły. Reguły te były odpowiednie dla tego systemu.

note: type: Content of: <div><p>
en: The modern technology for scientific publishing, however, is the World Wide Web.  What rules would best ensure the maximum dissemination of scientific articles, and knowledge, on the web? Articles should be distributed in nonproprietary formats, with open access for all. And everyone should have the right to &ldquo;mirror&rdquo; articles&mdash;that is, to republish them verbatim with proper attribution.
pl: Niemniej jednak, współczesna technika publikacji naukowych to sieć www. Jakie reguły najlepiej zapewniłyby maksymalne rozpowszechnianie artykułów naukowych i&nbsp;wiedzy w&nbsp;Internecie? Artykuły powinny być rozpowszechniane w&nbsp;niewłasnościowych formatach, z&nbsp;dostępem dla wszystkich. I&nbsp;każdy powinien mieć prawo do&nbsp;&bdquo;mirrorowania&rdquo; artykułów&nbsp;&ndash; to jest do&nbsp;publikacji ich dosłownych kopii z&nbsp;odpowiednią informacją o autorstwie.

note: type: Content of: <div><p>
en: These rules should apply to past as well as future articles, when they are distributed in electronic form. But there is no crucial need to change the present copyright system as it applies to paper publication of journals because the problem is not in that domain.
pl: Te normy powinny obowiązywać zarówno w&nbsp;przypadku starych jak i&nbsp;przyszłych artykułów, gdy są one rozpowszechniane w&nbsp;formie elektronicznej. Nie ma jednak&nbsp;zasadniczej potrzeby, aby&nbsp;zmieniać obecny system praw autorskich dotyczący publikowania pism naukowych na&nbsp;papierze, gdyż to nie ich dotyczy problem.

note: type: Content of: <div><p>
en: Unfortunately, it seems that not everyone agrees with the truisms that began this article. Many journal publishers appear to believe that the purpose of scientific literature is to enable them to publish journals so as to collect subscriptions from scientists and students. Such thinking is known as &ldquo;confusion of the means with the ends.&rdquo;
pl: Niestety, wygląda na&nbsp;to że&nbsp;nie wszyscy zgadzają się z&nbsp;truizmami zaczynającymi ten artykuł. Wielu wydawców wydaje się wierzyć, że&nbsp;celem literatury naukowej jest umożliwienie im wydawania periodyki i&nbsp;pobierać opłaty za&nbsp;prenumeratę od&nbsp;naukowców i&nbsp;studentów. Tego typu myślenie jest znane jako &ldquo;mylenie przyczyny ze skutkiem&rdquo;.

note: type: Content of: <div><p>
en: Their approach has been to restrict access even to read the scientific literature to those who can and will pay for it. They use copyright law, which is still in force despite its inappropriateness for computer networks, as an excuse to stop scientists from choosing new rules.
pl: Wydawcy z&nbsp;tym podejściem ograniczają dostęp do&nbsp;literatury naukowej, udostępniając ją&nbsp;&ndash; nawet tylko do&nbsp;czytania&nbsp;&ndash; tylko tym, których stać i&nbsp;chcą za&nbsp;to zapłacić. Używają przepisów prawa autorskiego, które nadal obowiązuje, mimo iż jest nieadekwatne dla sieci komputerowych, jako wymówki, która ma powstrzymać naukowców przed ustaleniem nowych reguł.

note: type: Content of: <div><p>
en: For the sake of scientific cooperation and humanity's future, we must reject that approach at its root&mdash;not merely the obstructive systems that have been instituted, but the mistaken priorities that inspired them.
pl: Dla dobra naukowej współpracy i&nbsp;przyszłości ludzkości, musimy odrzucić to podejście od&nbsp;samych jego korzeni&nbsp;&ndash; nie tylko utrudniające systemy, który ustanowiono, ale&nbsp;też błędne priorytety leżące u&nbsp;ich podstaw.

note: type: Content of: <div><p>
en: Journal publishers sometimes claim that online access requires expensive high-powered server machines, and that they must charge access fees to pay for these servers. This &ldquo;problem&rdquo; is a consequence of its own &ldquo;solution.&rdquo; Give everyone the freedom to mirror, and libraries around the world will set up mirror sites to meet the demand. This decentralized solution will reduce network bandwidth needs and provide faster access, all the while protecting the scholarly record against accidental loss.
pl: Wydawcy czasopism twierdzą czasami, że&nbsp;dostęp online wymaga drogich serwerów o dużej mocy i&nbsp;z tego powodu muszą za&nbsp;dostęp do&nbsp;nich pobierać opłaty. Ten &bdquo;problem&rdquo; jest konsekwencją samego przyjętego &bdquo;rozwiązania&rdquo;. Dajmy każdemu możliwość tworzenia mirrorów, a&nbsp;biblioteki zaczną pojawiać się na&nbsp;całym świecie, zaspokajając popyt. Zdecentralizowane rozwiązanie zredukuje wymaganą przepustowość sieci oraz&nbsp;umożliwi szybszy dostęp, jednocześnie chroniąc naukowy zapis od&nbsp;przypadkowej utraty.

note: type: Content of: <div><p>
en: Publishers also argue that paying the editors requires charging for access.  Let us accept the assumption that editors must be paid; this tail need not wag the dog. The cost of editing for a typical paper is between 1 percent and 3 percent of the cost of funding the research to produce it. Such a small percentage of the cost can hardly justify obstructing the use of the results.
pl: Wydawcy również utrzymują, że&nbsp;płacenie redaktorom wymaga pobierania opłat za&nbsp;dostęp. Przyjmijmy założenie, że&nbsp;redaktorzy muszą być opłacani, ale&nbsp;nie trzeba stawiać sprawy na&nbsp;głowie. Koszty redakcyjne dla typowego artykułu mieszczą się pomiędzy 1 a&nbsp;3 procent kosztów badań potrzebnych do&nbsp;jego wytworzenia. Trudno wyjaśnić blokowanie dostępu do&nbsp;wyników badań, z&nbsp;powodu tak małego odsetku kosztów.

note: type: Content of: <div><p>
en: Instead, the cost of editing could be recovered, for example, through page charges to the authors, who can pass these on to the research sponsors.  The sponsors should not mind, given that they currently pay for publication in a more cumbersome way, through overhead fees for the university library's subscription to the journal. By changing the economic model to charge editing costs to the research sponsors, we can eliminate the apparent need to restrict access. The occasional author who is not affiliated with an institution or company, and who has no research sponsor, could be exempted from page charges, with costs levied on institution-based authors.
pl: Zamiast tego, środki przeznaczone na&nbsp;koszta redakcyjne mogą pochodzić na&nbsp;przykład z&nbsp;opłat wnoszonych przez autorów, którzy z&nbsp;kolei mogą je przerzucić na&nbsp;sponsorów badań. Sponsorzy nie powinni mieć nic przeciwko temu, wziąwszy pod&nbsp;uwagę fakt, że&nbsp;obecnie płacą za&nbsp;publikacje w&nbsp;bardziej nieefektywny sposób&nbsp;&ndash; ponosząc koszta subskrypcji czasopism przez biblioteki uniwersyteckie. Zmieniając model ekonomii na&nbsp;taki, który obciąża kosztami redakcyjnymi sponsorów badań, możemy usunąć pozorną potrzebę ograniczania dostępu. Sporadycznie publikujący autorzy, którzy nie są stowarzyszeni z&nbsp;żadną instytucją czy&nbsp;przedsiębiorstwem i&nbsp;nie mają sponsora swoich badań, mogliby być zwolnieni z&nbsp;opłat za&nbsp;publikację, a&nbsp;koszta przerzucone na&nbsp;autorów instytucjonalnych.

note: type: Content of: <div><p>
en: Another justification for access fees to online publications is to fund conversion of the print archives of a journal into online form. That work needs to be done, but we should seek alternative ways of funding it that do not involve obstructing access to the result. The work itself will not be any more difficult, or cost any more. It is self-defeating to digitize the archives and waste the results by restricting access.
pl: Innym uzasadnieniem dla pobierania opłat za&nbsp;dostęp do&nbsp;publikacji online są fundusze potrzebne na&nbsp;konwersję archiwów drukowanych czasopism na&nbsp;wersje elektroniczne. Ta praca musi być wykonana, ale&nbsp;powinniśmy poszukać alternatywnej drogi jej opłacenia. Takiej, która nie wymaga blokowania dostępu do&nbsp;wyników. Ta praca sama w&nbsp;sobie nie będzie trudniejsza ani&nbsp;bardziej kosztowna. Daremne jest skanowanie archiwów i&nbsp;marnowanie wyniku poprzez&nbsp;ograniczenie dostępu do&nbsp;nich.

note: type: Content of: <div><p>
en: The US Constitution says that copyright exists &ldquo;to promote the Progress of Science.&rdquo; When copyright impedes the progress of science, science must push copyright out of the way.
pl: Konstytucja USA mówi, że&nbsp;prawo autorskie istnieje, &bdquo;aby popierać rozwój nauki&rdquo;. Gdy prawo autorskie utrudnia postęp nauki, nauka musi usunąć prawo autorskie ze swojej drogi.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Later developments
pl: Późniejsze wydarzenia

note: type: Content of: <div><p>
en: Some universities have adopted policies to thwart the journal publishers' power. For instance, look at the <a href="https://libraries.mit.edu/scholarly/mit-open-access/open-access-policy/"> MIT Faculty Open Access Policy</a>.  Stronger policies are needed, however, as this one permits individual authors to &ldquo;opt out&rdquo; (i.e., cave in).
pl: Niektóre uniwersytety przyjęły politykę mającą na&nbsp;celu udaremnienie władzy wydawców czasopism. Przykładowo zobaczcie <a href="https://libraries.mit.edu/scholarly/mit-open-access/open-access-policy/">MIT Faculty Open Access Policy</a>. Jednakże silniejsze polityki są potrzebne, jako że&nbsp;ta pozwala autorom na&nbsp;&bdquo;opt out&rdquo; (rezygnację).

note: type: Content of: <div><p>
en: The US government has imposed a requirement known as &ldquo;public access&rdquo; on some funded research.  This requires publication within a certain period in a site that allows anyone to view the article.  This requirement is a positive step, but inadequate because it does not include freedom to redistribute the article.
pl: Rząd USA nałożył wymóg znany jako &bdquo;otwarty dostęp&rdquo; do&nbsp;niektórych sponsorowanych badań. Wymaga ono publikacji w&nbsp;pewnym czasie na&nbsp;stronie, która pozwala każdemu zapoznać się z&nbsp;artykułem. Ten wymóg jest pozytywnym krokiem, ale&nbsp;niewystarczającym, bo&nbsp;nie obejmuje wolności do&nbsp;redystrybucji artykułu.

note: type: Content of: <div><p>
en: Curiously, the concept of &ldquo;open access&rdquo; in the 2002 Budapest Open Access Initiative did include freedom to redistribute.  I signed that declaration, despite my distaste for the word &ldquo;open,&rdquo; because the substance of the position was right.
pl: Co ciekawe, koncepcja &bdquo;otwartego dostępu&rdquo; w&nbsp;Budapest Open Access Initiative (Budapesztańskiej Inicjatywie Otwartego Dostępu) z&nbsp;2002 roku zawierała wolność do&nbsp;redystrybucji. Podpisałem tę deklarację, pomimo mojego niesmaku dla słowa &bdquo;otwarty&rdquo;, ponieważ&nbsp;istota pozycji była właściwa.

note: type: Content of: <div><p>
en: However, the word &ldquo;open&rdquo; had the last laugh: influential campaigners for &ldquo;open access&rdquo; subsequently dropped freedom to redistribute from their goals.  I stand by the position of the <a href="https://www.budapestopenaccessinitiative.org/">BOAI</a>, but now that &ldquo;open access&rdquo; means something else, I refer to it as &ldquo;redistributable publication&rdquo; or &ldquo;free-to-mirror publication.&rdquo;
pl: Jednakże, sprawdziły się moje przeczucia co do&nbsp;słowa &bdquo;otwarty&rdquo;: prowadzący kampanię na&nbsp;rzecz &bdquo;otwartego dostępu&rdquo; porzucali wolność redystrybucji z&nbsp;listy swoich celów. Trwam na&nbsp;stanowisku zawartym na&nbsp;stronie <a href="https://www.budapestopenaccessinitiative.org/">BOAI</a>, ale&nbsp;wiedzcie, że&nbsp;&bdquo;otwarty dostęp&rdquo; oznacza coś innego, odnoszę się do&nbsp;niego jako do&nbsp;&bdquo;swobodnej redystrybucji publikacji&rdquo; lub&nbsp;&bdquo;publikacji zezwalającej na&nbsp;tworzenie dokładnych kopii&rdquo;.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: This article appeared in <a href="https://web.archive.org/web/20050729110347/http://www.nature.com/nature/debates/e-access/Articles/stallman.html"> <cite>Nature WebDebates</cite></a> in 2001.
pl: Ten artykuł ukazał się na&nbsp;<a href="https://web.archive.org/web/20050729110347/http://www.nature.com/nature/debates/e-access/Articles/stallman.html"><cite>Nature WebDebates</cite></a> w&nbsp;2001 roku.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Please send general FSF &amp; GNU inquiries to <a href="mailto:gnu@gnu.org">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>.  There are also <a href="/contact/">other ways to contact</a> the FSF.  Broken links and other corrections or suggestions can be sent to <a href="mailto:webmasters@gnu.org">&lt;webmasters@gnu.org&gt;</a>.
pl: Wszelkie pytania dotyczące GNU i&nbsp;FSF prosimy kierować na&nbsp;adres <a href="mailto:gnu@gnu.org">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>. Inne metody kontaktu z&nbsp;FSF można znaleźć na&nbsp;stronie <a href="/contact/contact.html">kontakt</a> <br /> Informacje o niedziałających odnośnikach oraz&nbsp;inne poprawki (lub propozycje) prosimy wysyłać na&nbsp;adres <a href="mailto:web-translators@gnu.org">&lt;web-translators@gnu.org&gt;</a>.

note: TRANSLATORS: Ignore the original text in this paragraph, replace it with the translation of these two: We work hard and do our best to provide accurate, good quality translations.  However, we are not exempt from imperfection. Please send your comments and general suggestions in this regard to <a hr
en: Please see the <a href="/server/standards/README.translations.html">Translations README</a> for information on coordinating and contributing translations of this article.
pl: Staramy się, aby&nbsp;tłumaczenia były wierne i&nbsp;wysokiej jakości, ale&nbsp;nie jesteśmy zwolnieni z&nbsp;niedoskonałości. Komentarze odnośnie tłumaczenia polskiego oraz&nbsp;zgłoszenia dotyczące chęci współpracy w&nbsp;tłumaczeniu prosimy kierować na&nbsp;adres <a href="mailto:www-pl-trans@gnu.org">www-pl-trans@gnu.org</a>. <br /> Więcej informacji na&nbsp;temat koordynacji oraz&nbsp;zgłaszania propozycji tłumaczeń artykułów znajdziecie na&nbsp;<a href="/server/standards/README.translations.html">stronie tłumaczeń</a>.

note: type: Content of: <div><p>
en: This page is licensed under a <a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/">Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License</a>.
pl: Ta strona jest dostępna na&nbsp;<a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/deed.pl">licencji Creative Commons Uznanie autorstwa&nbsp;&ndash; Bez&nbsp;utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe</a>.

note: TRANSLATORS: Use space (SPC) as msgstr if you don't want credits. type: Content of: <div><div>
en: *GNUN-SLOT: TRANSLATOR'S CREDITS*
pl: Tłumaczenie: Mikolaj Sitarz 2005, Paweł Różański 2010, 2011, 2012, Jan Owoc 2011, 2012; poprawki: Marcin Wolak 2011, Jan Owoc 2014, 2016, 2024.

note: timestamp start type: Content of: <div><p>
en: Updated:
pl: Aktualizowane:
