# Polish translation of http://www.gnu.org/philosophy/push-copyright-aside.html
# Copyright (C) 2005, 2010-2012, 2014, 2016, 2024 Free Software Foundation, Inc.
# This file is distributed under the same license as the gnu.org article.
# Mikolaj Sitarz, 2005.
# Paweł Różański <rozie@wp.pl>, 2010, 2011.
# Jan Owoc <jsowoc AT gmail.com>, 2011, 2012, 2014, 2016, 2024.
# Marcin Wolak <mtwolak@gmail.com>, 2011.
# Paweł Różański <rozie@poczta.onet.pl>, 2012.
# May 2019: update (T. Godefroy).
# Oct 2021: unfuzzify a few strings (T. Godefroy).
msgid ""
msgstr ""
"Project-Id-Version: push-copyright-aside.html\n"
"POT-Creation-Date: 2021-10-02 11:56+0000\n"
"PO-Revision-Date: 2024-08-25 19:38-0600\n"
"Last-Translator: Jan Owoc <jsowoc AT gmail DOT com>\n"
"Language-Team: Polish <www-pl-trans@gnu.org>\n"
"Language: pl\n"
"MIME-Version: 1.0\n"
"Content-Type: text/plain; charset=utf-8\n"
"Content-Transfer-Encoding: 8bit\n"
"Plural-Forms: nplurals=3; plural=(n==1 ? 0 : n%10>=2 && n%10<=4 && (n%100<10 "
"|| n%100>=20) ? 1 : 2);\n"
"X-Generator: Poedit 2.3\n"

#. type: Content of: <title>
msgid ""
"Science Must Push Copyright Aside - GNU Project - Free Software Foundation"
msgstr ""
"Nauka musi &bdquo;odsunąć na&nbsp;bok prawa autorskie&ldquo; - Projekt GNU - "
"Free Software Foundation"

#. type: Content of: <div><h2>
msgid "Science Must Push Copyright Aside"
msgstr "Nauka musi odsunąć na&nbsp;bok prawa autorskie"

#. type: Content of: <div><address>
msgid "by Richard Stallman"
msgstr "Richard Stallman"

#. type: Content of: <div><div><p>
msgid ""
"<em>Many points that lead to a conclusion that software freedom must be "
"universal often apply to other forms of expressive works, albeit in "
"different ways. This essay concerns the application of principles related to "
"software freedom to the area of literature.  Generally, such issues are "
"orthogonal to software freedom, but we include essays like this here since "
"many people interested in Free Software want to know more about how the "
"principles can be applied to areas other than software.</em>"
msgstr ""
"<em>Wiele argumentów prowadzących do&nbsp;tego, że&nbsp;wolność "
"oprogramowania musi być uniwersalna, często ma zastosowanie do&nbsp;innych "
"form prac twórczych, choć&nbsp;na odmienne sposoby. Ten esej dotyczy "
"stosowania zasad związanych z&nbsp;wolnością oprogramowania do&nbsp;obszaru "
"literatury. Ogólnie, takie kwestie są niezależne od&nbsp;wolności "
"oprogramowania, ale&nbsp;umieszczamy tutaj eseje tego rodzaju, ponieważ&nbsp;"
"wiele osób zainteresowanych wolnym oprogramowaniem chce wiedzieć więcej o "
"tym, jak zasady te mogą być stosowane do&nbsp;innych obszarów niż "
"oprogramowanie.</em>"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"It should be a truism that the scientific literature exists to disseminate "
"scientific knowledge, and that scientific journals exist to facilitate the "
"process.  It therefore follows that rules for use of the scientific "
"literature should be designed to help achieve that goal."
msgstr ""
"Stwierdzenie, iż literatura naukowa istnieje po&nbsp;to, by rozpowszechniać "
"naukową wiedzę, a&nbsp;naukowe czasopisma istnieją po&nbsp;to, by ten proces "
"ułatwiać powinno być truizmem. Dlatego&nbsp;też reguły korzystania z&nbsp;"
"literatury naukowej powinny być ustalone tak, aby&nbsp;pomóc ten cel "
"osiągnąć."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The rules we have now, known as copyright, were established in the age of "
"the printing press, an inherently centralized method of mass-production "
"copying.  In a print environment, copyright on journal articles restricted "
"only journal publishers&mdash;requiring them to obtain permission to publish "
"an article&mdash;and would-be plagiarists. It helped journals to operate and "
"disseminate knowledge, without interfering with the useful work of "
"scientists or students, either as writers or readers of articles. These "
"rules fit that system well."
msgstr ""
"Zasady obowiązujące obecnie, znane jako prawa autorskie, zostały ustalone "
"w&nbsp;epoce prasy drukarskiej, z&nbsp;natury rzeczy scentralizowanej metody "
"masowej produkcji kopii. W&nbsp;ówczesnym środowisku opartym na&nbsp;druku, "
"prawo autorskie, którym objęto wówczas artykuły naukowe, ograniczało jedynie "
"wydawców periodyków naukowych&nbsp;&ndash; przez nałożenie na&nbsp;nich "
"obowiązku uzyskania zezwolenia na&nbsp;publikację artykułu&nbsp;&ndash; "
"oraz&nbsp;ewentualnych plagiatorów. Pomagało to w&nbsp;funkcjonowaniu "
"czasopism i&nbsp;rozpowszechnianiu wiedzy, nie przeszkadzając w&nbsp;"
"użytecznej pracy naukowców czy&nbsp;studentów, zarówno piszących jak i&nbsp;"
"czytających artykuły. Reguły te były odpowiednie dla tego systemu."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The modern technology for scientific publishing, however, is the World Wide "
"Web.  What rules would best ensure the maximum dissemination of scientific "
"articles, and knowledge, on the web? Articles should be distributed in "
"nonproprietary formats, with open access for all. And everyone should have "
"the right to &ldquo;mirror&rdquo; articles&mdash;that is, to republish them "
"verbatim with proper attribution."
msgstr ""
"Niemniej jednak, współczesna technika publikacji naukowych to sieć www. "
"Jakie reguły najlepiej zapewniłyby maksymalne rozpowszechnianie artykułów "
"naukowych i&nbsp;wiedzy w&nbsp;Internecie? Artykuły powinny być "
"rozpowszechniane w&nbsp;niewłasnościowych formatach, z&nbsp;dostępem dla "
"wszystkich. I&nbsp;każdy powinien mieć prawo do&nbsp;&bdquo;"
"mirrorowania&rdquo; artykułów&nbsp;&ndash; to jest do&nbsp;publikacji ich "
"dosłownych kopii z&nbsp;odpowiednią informacją o autorstwie."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"These rules should apply to past as well as future articles, when they are "
"distributed in electronic form. But there is no crucial need to change the "
"present copyright system as it applies to paper publication of journals "
"because the problem is not in that domain."
msgstr ""
"Te normy powinny obowiązywać zarówno w&nbsp;przypadku starych jak i&nbsp;"
"przyszłych artykułów, gdy są one rozpowszechniane w&nbsp;formie "
"elektronicznej. Nie ma jednak&nbsp;zasadniczej potrzeby, aby&nbsp;zmieniać "
"obecny system praw autorskich dotyczący publikowania pism naukowych na&nbsp;"
"papierze, gdyż to nie ich dotyczy problem."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Unfortunately, it seems that not everyone agrees with the truisms that began "
"this article. Many journal publishers appear to believe that the purpose of "
"scientific literature is to enable them to publish journals so as to collect "
"subscriptions from scientists and students. Such thinking is known as &ldquo;"
"confusion of the means with the ends.&rdquo;"
msgstr ""
"Niestety, wygląda na&nbsp;to że&nbsp;nie wszyscy zgadzają się z&nbsp;"
"truizmami zaczynającymi ten artykuł. Wielu wydawców wydaje się wierzyć, "
"że&nbsp;celem literatury naukowej jest umożliwienie im wydawania periodyki "
"i&nbsp;pobierać opłaty za&nbsp;prenumeratę od&nbsp;naukowców i&nbsp;"
"studentów. Tego typu myślenie jest znane jako &ldquo;mylenie przyczyny ze "
"skutkiem&rdquo;."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Their approach has been to restrict access even to read the scientific "
"literature to those who can and will pay for it. They use copyright law, "
"which is still in force despite its inappropriateness for computer networks, "
"as an excuse to stop scientists from choosing new rules."
msgstr ""
"Wydawcy z&nbsp;tym podejściem ograniczają dostęp do&nbsp;literatury "
"naukowej, udostępniając ją&nbsp;&ndash; nawet tylko do&nbsp;czytania&nbsp;"
"&ndash; tylko tym, których stać i&nbsp;chcą za&nbsp;to zapłacić. Używają "
"przepisów prawa autorskiego, które nadal obowiązuje, mimo iż jest "
"nieadekwatne dla sieci komputerowych, jako wymówki, która ma powstrzymać "
"naukowców przed ustaleniem nowych reguł."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"For the sake of scientific cooperation and humanity's future, we must reject "
"that approach at its root&mdash;not merely the obstructive systems that have "
"been instituted, but the mistaken priorities that inspired them."
msgstr ""
"Dla dobra naukowej współpracy i&nbsp;przyszłości ludzkości, musimy odrzucić "
"to podejście od&nbsp;samych jego korzeni&nbsp;&ndash; nie tylko utrudniające "
"systemy, który ustanowiono, ale&nbsp;też błędne priorytety leżące u&nbsp;ich "
"podstaw."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Journal publishers sometimes claim that online access requires expensive "
"high-powered server machines, and that they must charge access fees to pay "
"for these servers. This &ldquo;problem&rdquo; is a consequence of its own "
"&ldquo;solution.&rdquo; Give everyone the freedom to mirror, and libraries "
"around the world will set up mirror sites to meet the demand. This "
"decentralized solution will reduce network bandwidth needs and provide "
"faster access, all the while protecting the scholarly record against "
"accidental loss."
msgstr ""
"Wydawcy czasopism twierdzą czasami, że&nbsp;dostęp online wymaga drogich "
"serwerów o dużej mocy i&nbsp;z tego powodu muszą za&nbsp;dostęp do&nbsp;nich "
"pobierać opłaty. Ten &bdquo;problem&rdquo; jest konsekwencją samego "
"przyjętego &bdquo;rozwiązania&rdquo;. Dajmy każdemu możliwość tworzenia "
"mirrorów, a&nbsp;biblioteki zaczną pojawiać się na&nbsp;całym świecie, "
"zaspokajając popyt. Zdecentralizowane rozwiązanie zredukuje wymaganą "
"przepustowość sieci oraz&nbsp;umożliwi szybszy dostęp, jednocześnie chroniąc "
"naukowy zapis od&nbsp;przypadkowej utraty."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Publishers also argue that paying the editors requires charging for access.  "
"Let us accept the assumption that editors must be paid; this tail need not "
"wag the dog. The cost of editing for a typical paper is between 1 percent "
"and 3 percent of the cost of funding the research to produce it. Such a "
"small percentage of the cost can hardly justify obstructing the use of the "
"results."
msgstr ""
"Wydawcy również utrzymują, że&nbsp;płacenie redaktorom wymaga pobierania "
"opłat za&nbsp;dostęp. Przyjmijmy założenie, że&nbsp;redaktorzy muszą być "
"opłacani, ale&nbsp;nie trzeba stawiać sprawy na&nbsp;głowie. Koszty "
"redakcyjne dla typowego artykułu mieszczą się pomiędzy 1 a&nbsp;3 procent "
"kosztów badań potrzebnych do&nbsp;jego wytworzenia. Trudno wyjaśnić "
"blokowanie dostępu do&nbsp;wyników badań, z&nbsp;powodu tak małego odsetku "
"kosztów."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Instead, the cost of editing could be recovered, for example, through page "
"charges to the authors, who can pass these on to the research sponsors.  The "
"sponsors should not mind, given that they currently pay for publication in a "
"more cumbersome way, through overhead fees for the university library's "
"subscription to the journal. By changing the economic model to charge "
"editing costs to the research sponsors, we can eliminate the apparent need "
"to restrict access. The occasional author who is not affiliated with an "
"institution or company, and who has no research sponsor, could be exempted "
"from page charges, with costs levied on institution-based authors."
msgstr ""
"Zamiast tego, środki przeznaczone na&nbsp;koszta redakcyjne mogą pochodzić "
"na&nbsp;przykład z&nbsp;opłat wnoszonych przez autorów, którzy z&nbsp;kolei "
"mogą je przerzucić na&nbsp;sponsorów badań. Sponsorzy nie powinni mieć nic "
"przeciwko temu, wziąwszy pod&nbsp;uwagę fakt, że&nbsp;obecnie płacą za&nbsp;"
"publikacje w&nbsp;bardziej nieefektywny sposób&nbsp;&ndash; ponosząc koszta "
"subskrypcji czasopism przez biblioteki uniwersyteckie. Zmieniając model "
"ekonomii na&nbsp;taki, który obciąża kosztami redakcyjnymi sponsorów badań, "
"możemy usunąć pozorną potrzebę ograniczania dostępu. Sporadycznie "
"publikujący autorzy, którzy nie są stowarzyszeni z&nbsp;żadną instytucją "
"czy&nbsp;przedsiębiorstwem i&nbsp;nie mają sponsora swoich badań, mogliby "
"być zwolnieni z&nbsp;opłat za&nbsp;publikację, a&nbsp;koszta przerzucone "
"na&nbsp;autorów instytucjonalnych."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Another justification for access fees to online publications is to fund "
"conversion of the print archives of a journal into online form. That work "
"needs to be done, but we should seek alternative ways of funding it that do "
"not involve obstructing access to the result. The work itself will not be "
"any more difficult, or cost any more. It is self-defeating to digitize the "
"archives and waste the results by restricting access."
msgstr ""
"Innym uzasadnieniem dla pobierania opłat za&nbsp;dostęp do&nbsp;publikacji "
"online są fundusze potrzebne na&nbsp;konwersję archiwów drukowanych "
"czasopism na&nbsp;wersje elektroniczne. Ta praca musi być wykonana, ale&nbsp;"
"powinniśmy poszukać alternatywnej drogi jej opłacenia. Takiej, która nie "
"wymaga blokowania dostępu do&nbsp;wyników. Ta praca sama w&nbsp;sobie nie "
"będzie trudniejsza ani&nbsp;bardziej kosztowna. Daremne jest skanowanie "
"archiwów i&nbsp;marnowanie wyniku poprzez&nbsp;ograniczenie dostępu do&nbsp;"
"nich."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The US Constitution says that copyright exists &ldquo;to promote the "
"Progress of Science.&rdquo; When copyright impedes the progress of science, "
"science must push copyright out of the way."
msgstr ""
"Konstytucja USA mówi, że&nbsp;prawo autorskie istnieje, &bdquo;aby popierać "
"rozwój nauki&rdquo;. Gdy prawo autorskie utrudnia postęp nauki, nauka musi "
"usunąć prawo autorskie ze swojej drogi."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "Later developments"
msgstr "Późniejsze wydarzenia"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Some universities have adopted policies to thwart the journal publishers' "
"power. For instance, look at the <a href=\"https://libraries.mit.edu/"
"scholarly/mit-open-access/open-access-policy/\"> MIT Faculty Open Access "
"Policy</a>.  Stronger policies are needed, however, as this one permits "
"individual authors to &ldquo;opt out&rdquo; (i.e., cave in)."
msgstr ""
"Niektóre uniwersytety przyjęły politykę mającą na&nbsp;celu udaremnienie "
"władzy wydawców czasopism. Przykładowo zobaczcie <a href=\"https://libraries."
"mit.edu/scholarly/mit-open-access/open-access-policy/\">MIT Faculty Open "
"Access Policy</a>. Jednakże silniejsze polityki są potrzebne, jako że&nbsp;"
"ta pozwala autorom na&nbsp;&bdquo;opt out&rdquo; (rezygnację)."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The US government has imposed a requirement known as &ldquo;public "
"access&rdquo; on some funded research.  This requires publication within a "
"certain period in a site that allows anyone to view the article.  This "
"requirement is a positive step, but inadequate because it does not include "
"freedom to redistribute the article."
msgstr ""
"Rząd USA nałożył wymóg znany jako &bdquo;otwarty dostęp&rdquo; do&nbsp;"
"niektórych sponsorowanych badań. Wymaga ono publikacji w&nbsp;pewnym czasie "
"na&nbsp;stronie, która pozwala każdemu zapoznać się z&nbsp;artykułem. Ten "
"wymóg jest pozytywnym krokiem, ale&nbsp;niewystarczającym, bo&nbsp;nie "
"obejmuje wolności do&nbsp;redystrybucji artykułu."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Curiously, the concept of &ldquo;open access&rdquo; in the 2002 Budapest "
"Open Access Initiative did include freedom to redistribute.  I signed that "
"declaration, despite my distaste for the word &ldquo;open,&rdquo; because "
"the substance of the position was right."
msgstr ""
"Co ciekawe, koncepcja &bdquo;otwartego dostępu&rdquo; w&nbsp;Budapest Open "
"Access Initiative (Budapesztańskiej Inicjatywie Otwartego Dostępu) "
"z&nbsp;2002 roku zawierała wolność do&nbsp;redystrybucji. Podpisałem tę "
"deklarację, pomimo mojego niesmaku dla słowa &bdquo;otwarty&rdquo;, "
"ponieważ&nbsp;istota pozycji była właściwa."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"However, the word &ldquo;open&rdquo; had the last laugh: influential "
"campaigners for &ldquo;open access&rdquo; subsequently dropped freedom to "
"redistribute from their goals.  I stand by the position of the <a href="
"\"https://www.budapestopenaccessinitiative.org/\">BOAI</a>, but now that "
"&ldquo;open access&rdquo; means something else, I refer to it as &ldquo;"
"redistributable publication&rdquo; or &ldquo;free-to-mirror publication."
"&rdquo;"
msgstr ""
"Jednakże, sprawdziły się moje przeczucia co do&nbsp;słowa &bdquo;"
"otwarty&rdquo;: prowadzący kampanię na&nbsp;rzecz &bdquo;otwartego "
"dostępu&rdquo; porzucali wolność redystrybucji z&nbsp;listy swoich celów. "
"Trwam na&nbsp;stanowisku zawartym na&nbsp;stronie <a href=\"https://www."
"budapestopenaccessinitiative.org/\">BOAI</a>, ale&nbsp;wiedzcie, że&nbsp;"
"&bdquo;otwarty dostęp&rdquo; oznacza coś innego, odnoszę się do&nbsp;niego "
"jako do&nbsp;&bdquo;swobodnej redystrybucji publikacji&rdquo; lub&nbsp;"
"&bdquo;publikacji zezwalającej na&nbsp;tworzenie dokładnych kopii&rdquo;."

#. type: Content of: <div><div><p>
msgid ""
"This article appeared in <a href=\"https://web.archive.org/"
"web/20050729110347/http://www.nature.com/nature/debates/e-access/Articles/"
"stallman.html\"> <cite>Nature WebDebates</cite></a> in 2001."
msgstr ""
"Ten artykuł ukazał się na&nbsp;<a href=\"https://web.archive.org/"
"web/20050729110347/http://www.nature.com/nature/debates/e-access/Articles/"
"stallman.html\"><cite>Nature WebDebates</cite></a> w&nbsp;2001 roku."

#. TRANSLATORS: Use space (SPC) as msgstr if you don't have notes.
#. type: Content of: <div>
msgid "*GNUN-SLOT: TRANSLATOR'S NOTES*"
msgstr " "

#. type: Content of: <div><div><p>
msgid ""
"Please send general FSF &amp; GNU inquiries to <a href=\"mailto:gnu@gnu.org"
"\">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>.  There are also <a href=\"/contact/\">other ways "
"to contact</a> the FSF.  Broken links and other corrections or suggestions "
"can be sent to <a href=\"mailto:webmasters@gnu.org\">&lt;webmasters@gnu."
"org&gt;</a>."
msgstr ""
"Wszelkie pytania dotyczące GNU i&nbsp;FSF prosimy kierować na&nbsp;adres <a "
"href=\"mailto:gnu@gnu.org\">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>. Inne metody kontaktu "
"z&nbsp;FSF można znaleźć na&nbsp;stronie <a href=\"/contact/contact.html"
"\">kontakt</a> <br /> Informacje o niedziałających odnośnikach oraz&nbsp;"
"inne poprawki (lub propozycje) prosimy wysyłać na&nbsp;adres <a href="
"\"mailto:web-translators@gnu.org\">&lt;web-translators@gnu.org&gt;</a>."

#.  TRANSLATORS: Ignore the original text in this paragraph,
#.         replace it with the translation of these two:
#.         We work hard and do our best to provide accurate, good quality
#.         translations.  However, we are not exempt from imperfection.
#.         Please send your comments and general suggestions in this regard
#.         to <a href="mailto:web-translators@gnu.org">
#.         &lt;web-translators@gnu.org&gt;</a>.</p>
#.         <p>For information on coordinating and contributing translations of
#.         our web pages, see <a
#.         href="/server/standards/README.translations.html">Translations
#.         README</a>. 
#. type: Content of: <div><div><p>
msgid ""
"Please see the <a href=\"/server/standards/README.translations.html"
"\">Translations README</a> for information on coordinating and contributing "
"translations of this article."
msgstr ""
"Staramy się, aby&nbsp;tłumaczenia były wierne i&nbsp;wysokiej jakości, "
"ale&nbsp;nie jesteśmy zwolnieni z&nbsp;niedoskonałości. Komentarze odnośnie "
"tłumaczenia polskiego oraz&nbsp;zgłoszenia dotyczące chęci współpracy w&nbsp;"
"tłumaczeniu prosimy kierować na&nbsp;adres <a href=\"mailto:www-pl-trans@gnu."
"org\">www-pl-trans@gnu.org</a>. <br /> Więcej informacji na&nbsp;temat "
"koordynacji oraz&nbsp;zgłaszania propozycji tłumaczeń artykułów znajdziecie "
"na&nbsp;<a href=\"/server/standards/README.translations.html\">stronie "
"tłumaczeń</a>."

#. type: Content of: <div><p>
msgid "Copyright &copy; 2001, 2010-2012, 2021 Richard Stallman"
msgstr "Copyright &copy; 2001, 2010-2012, 2021 Richard Stallman"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"This page is licensed under a <a rel=\"license\" href=\"http://"
"creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/\">Creative Commons Attribution-"
"NoDerivatives 4.0 International License</a>."
msgstr ""
"Ta strona jest dostępna na&nbsp;<a rel=\"license\" href=\"http://"
"creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/deed.pl\">licencji Creative Commons "
"Uznanie autorstwa&nbsp;&ndash; Bez&nbsp;utworów zależnych 4.0 "
"Międzynarodowe</a>."

#. TRANSLATORS: Use space (SPC) as msgstr if you don't want credits.
#. type: Content of: <div><div>
msgid "*GNUN-SLOT: TRANSLATOR'S CREDITS*"
msgstr ""
"Tłumaczenie: Mikolaj Sitarz 2005, Paweł Różański 2010, 2011, 2012, Jan Owoc "
"2011, 2012; poprawki: Marcin Wolak 2011, Jan Owoc 2014, 2016, 2024."

#.  timestamp start 
#. type: Content of: <div><p>
msgid "Updated:"
msgstr "Aktualizowane:"
