right-to-read.html - en to sq translation catalogue (62 entries)

note: type: Content of: <title>
en: The Right to Read - GNU Project - Free Software Foundation
sq: E drejta Për të Lexuar - Projekti GNU - Free Software Foundation

note: type: Content of: <div><h2>
en: The Right to Read
sq: E Drejta Për të Lexuar

note: type: Content of: <div><address>
en: by <a href="https://www.stallman.org/">Richard Stallman</a>
sq: nga <a href="https://www.stallman.org/">Richard Stallman</a>

note: type: Content of: <div><p>
en: From <cite>The Road To Tycho</cite>, a collection of articles about the antecedents of the Lunarian Revolution, published in Luna City in 2096.
sq: Nga <cite>Udha Për Në Tiko</cite>, një koleksion artikujsh rreth pararendësve të Revolucionit Lunarian, botuar në Luna City, më 2096-n.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: For Dan Halbert, the road to Tycho began in college&mdash;when Lissa Lenz asked to borrow his computer.  Hers had broken down, and unless she could borrow another, she would fail her midterm project.  There was no one she dared ask, except Dan.
sq: Për Dan Halbertin, rruga drejt Tikos zuri në gjimnaz&mdash;kur Lisa Lenc i kërkoi borxh kompjuterin.  I saji qe prishur dhe po të mos gjente hua një tjetër, s’do të kalonte provimin e dimrit.  S’kishte tjetër të cilin do të guxonte ta pyeste, veç Danit.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: This put Dan in a dilemma.  He had to help her&mdash;but if he lent her his computer, she might read his books.  Aside from the fact that you could go to prison for many years for letting someone else read your books, the very idea shocked him at first.  Like everyone, he had been taught since elementary school that sharing books was nasty and wrong&mdash;something that only pirates would do.
sq: Kjo e vuri Danin në një dilemë.  Duhej ta ndihmonte&mdash;por po t’i jepte hua kompjuterin e saj, ajo mund të lexonte librat e tij.  Veç faktit se mund të përfundoje në burg për shumë vjet, nëse lejoje dikë të lexonte librat e tu, vetë ideja e tronditi në fillim.  Si gjithkujt, i kishin mësuar që prej fillores se dhënia e librave të tjerëve ishte e ligë dhe e gabuar&mdash;diçka që e bënin vetëm piratët.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: And there wasn't much chance that the SPA&mdash;the Software Protection Authority&mdash;would fail to catch him.  In his software class, Dan had learned that each book had a copyright monitor that reported when and where it was read, and by whom, to Central Licensing.  (They used this information to catch reading pirates, but also to sell personal interest profiles to retailers.)  The next time his computer was networked, Central Licensing would find out.  He, as computer owner, would receive the harshest punishment&mdash;for not taking pains to prevent the crime.
sq: Dhe kishte pak mundësi që AMS-ja&mdash;Autoriteti i Mbrojtjes së Software-it&mdash;të dilte huq për ta kapur.  Në orën e software-it, Dani kishte mësuar se çdo libër kishte një monitor të drejtash kopjimi që raportonte Qendrës së Licencimeve kur dhe ku qe lexuar dhe nga kush.  (Këtë informacion e përdorin për të kapur piratë leximi, por edhe për t’u shitur tregtuesve profile interesash personale.)  Herës tjetër që kompjuteri i tij do të lidhej në internet, Qendra e Licencimeve do ta merrte vesh.  Ai, si i zoti i kompjuterit, do të pësonte dënimin më të rëndë&mdash;pse nuk çau kryet të parandalonte krimin.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Of course, Lissa did not necessarily intend to read his books.  She might want the computer only to write her midterm.  But Dan knew she came from a middle-class family and could hardly afford the tuition, let alone her reading fees.  Reading his books might be the only way she could graduate.  He understood this situation; he himself had had to borrow to pay for all the research papers he read.  (Ten percent of those fees went to the researchers who wrote the papers; since Dan aimed for an academic career, he could hope that his own research papers, if frequently referenced, would bring in enough to repay this loan.)
sq: Sigurisht që Lisa jo domosdo kish në mendje të lexonte librat e tij.  Mund ta kishte dashur kompjuterin e tij vetëm për të shkruar punimin.  Por Dani e dinte se rridhte prej një familjeje të shtresës së mesme dhe me zor përballonte tarifat e arsimimit, lere më pastaj, tarifat e leximit.  Leximi i librave të tij mund të qe rruga e vetme se si të diplomohej.  E kuptonte tërë këtë; atij vetë i qe dashur të merrte hua për të paguar për krejt artikujt kërkimorë që pat lexuar.  (Dhjetë përqind e këtyre tarifave u shkonin kërkuesve që shkruan artikujt; ngaqë Dani ia kish vënë syrin karrierës akademike, mund të shpresonte se artikujt kërkimorë të vetë atij, nëse lexohen shpesh, do të mund t’i sillnin fitime të mjaftueshme për të kthyer këtë borxh.)

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Later on, Dan would learn there was a time when anyone could go to the library and read journal articles, and even books, without having to pay.  There were independent scholars who read thousands of pages without government library grants.  But in the 1990s, both commercial and nonprofit journal publishers had begun charging fees for access.  By 2047, libraries offering free public access to scholarly literature were a dim memory.
sq: Më vonë, Dani do të mësonte se njëherë e një kohë, cilido mund të shkonte në bibliotekë dhe të lexonte artikuj revistash shkencore, madje dhe libra, pa u dashur të paguante.  Kish pasur studiues të pavarur që patën lexuar me mijëra faqe pa grante qeveritare për bibliotekë.  Por gjatë viteve 90 të shekullit XX, si botuesit komercialë, ashtu edhe ata të revistave jokomerciale patën filluar të aplikonin tarifa për hyrje në to.  Pas 2047-s, bibliotekat që ofronin hyrje të lirë publike në literaturë akademike qenë një kujtim i zbehtë.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: There were ways, of course, to get around the SPA and Central Licensing.  They were themselves illegal.  Dan had had a classmate in software, Frank Martucci, who had obtained an illicit debugging tool, and used it to skip over the copyright monitor code when reading books.  But he had told too many friends about it, and one of them turned him in to the SPA for a reward (students deep in debt were easily tempted into betrayal).  In 2047, Frank was in prison, not for pirate reading, but for possessing a debugger.
sq: Kishte rrugë, sigurisht, për t’ia hedhur AMS-së dhe Qendrës së Licencimeve.  Në vetvete të paligjshme.  Dani kishte pasur një shok klase në lëndën e software-it, Frank Martucci, që kishte shtënë në dorë një mjet të paligjshëm diagnostikimesh dhe e kishte përdorur për t’u hedhur tej kodit të mbikëqyrjes së të drejtave të kopjimit, kur lexonte libra.  Po u kishte treguar shumë shokëve për të dhe një prej tyre e shiti te AMS-ja për një shpërblim (studentët e krimbur në borxhe, qe e lehtë t’i joshje në tradhti).  Në 2047-n, Franku qe në burg , jo për lexim pirat, por se kishte një diagnostikues.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Dan would later learn that there was a time when anyone could have debugging tools.  There were even free debugging tools available on CD or downloadable over the net.  But ordinary users started using them to bypass copyright monitors, and eventually a judge ruled that this had become their principal use in actual practice.  This meant they were illegal; the debuggers' developers were sent to prison.
sq: Dani do të mësonte më vonë se dikur cilido mund të kishte mjete diagnostikuese  Madje kish edhe mjete të lira diagnostikuese që qarkullonin si CD ose të shkarkueshme nga interneti.  Por përdoruesit e rëndomtë zunë t’i përdorin për të anashkaluar mbikëqyrës të drejtash kopjimi dhe në fund një gjykatës deklaroi se ky qe bërë edhe përdorimi kryesor i tyre në praktikë.  Kjo do të thoshte se qenë të paligjshme; zhvilluesit e diagnostikuesve përfunduan në burg.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Programmers still needed debugging tools, of course, but debugger vendors in 2047 distributed numbered copies only, and only to officially licensed and bonded programmers.  The debugger Dan used in software class was kept behind a special firewall so that it could be used only for class exercises.
sq: Kuptohet, programuesit prapëseprapë kishin nevojë për mjete diagnostikimi, por tregtuesit e diagnostikuesve në 2047-n shpërndanin vetëm kopje të numëruara dhe vetëm për programues të licencuar dhe të lidhur zyrtarisht.  Diagnostikuesi që përdorte Dani në lëndën e software-it ruhej pas një firewall-i special, ndaj mund të përdorej vetën gjatë ushtrimesh në klasë.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: It was also possible to bypass the copyright monitors by installing a modified system kernel.  Dan would eventually find out about the free kernels, even entire free operating systems, that had existed around the turn of the century.  But not only were they illegal, like debuggers&mdash;you could not install one if you had one, without knowing your computer's root password.  And neither the FBI nor Microsoft Support would tell you that.
sq: Qe gjithashtu e mundur të anashkaloheshin mbikëqyrësit e të drejtave të kopjimit duke instaluar një kernel të ndryshuar sistemi.  Dani do mësonte më në fund rreth kernelash të lirë, madje sisteme të tërë operativë të lirë, që kishin ekzistuar aty nga fundi i shekullit të kaluar.  Por jo vetëm që ishin të paligjshëm, si diagnostikuesit&mdash;s’mundeshit të instaloni një të tillë, nëse kishit, pa ditur fjalëkalimin e rrënjës në kompjuterin tuaj. Dhe as FBI, as Microsoft s’do t’jua tregonin.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Dan concluded that he couldn't simply lend Lissa his computer.  But he couldn't refuse to help her, because he loved her.  Every chance to speak with her filled him with delight.  And that she chose him to ask for help, that could mean she loved him too.
sq: Dani doli në përfundimin se s’mundej thjesht t’i jepte borxh kompjuterin e vet Lizës.  Por s’mund të refuzonte ta ndihmonte, sepse e donte atë.  Çdo rast për të biseduar me të e mbushte me lumturi.  Dhe fakti që ajo zgjodhi atë për të kërkuar ndihmë, kjo mund të donte të thoshte se edhe ajo e donte.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Dan resolved the dilemma by doing something even more unthinkable&mdash;he lent her the computer, and told her his password.  This way, if Lissa read his books, Central Licensing would think he was reading them.  It was still a crime, but the SPA would not automatically find out about it.  They would only find out if Lissa reported him.
sq: Dani e zgjidhi dilemën duke bërë diçka akoma edhe më të pamendueshme&mdash;ia dha borxh kompjuterin dhe i tregoi asaj fjalëkalimin e tij.  Kështu, nëse Liza do të lexonte librat e tij, Qendra e Licencimeve do të mendonte se po i lexonte ai.  Edhe kjo dhënie borxh, krim ishte, por AMS-ja s’do ta mësonte automatikisht. Do ta mësonin vetëm nëse do ta shiste Liza.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Of course, if the school ever found out that he had given Lissa his own password, it would be curtains for both of them as students, regardless of what she had used it for.  School policy was that any interference with their means of monitoring students' computer use was grounds for disciplinary action.  It didn't matter whether you did anything harmful&mdash;the offense was making it hard for the administrators to check on you.  They assumed this meant you were doing something else forbidden, and they did not need to know what it was.
sq: Sigurisht, nëse do ta mësonte ndonjëherë shkolla se i kishte dhënë Lizës fjalëkalimin e tij, ky do të ishte fundi për të dy, si studentë, pavarësisht se përse e kishte përdorur ajo.  Rregulli i shkollës qe që çfarëdo ngatërrimi me mjetet e tyre të mbikëqyrjes së kompjuterave të studentëve, përbënte bazë për veprim disiplinor.  S’kishte rëndësi nëse bëtë apo jo diçka të dëmshme&mdash;faji qe vështirësimi i kontrollit mbi ju nga administratorët.  Merrej e mirëqenë se bënit diçka tjetër të ndaluar dhe s’ishte nevoja të dihej se çfarë.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Students were not usually expelled for this&mdash;not directly.  Instead they were banned from the school computer systems, and would inevitably fail all their classes.
sq: Për këtë, studentët zakonisht nuk përjashtoheshin&mdash;jo drejtpërdrejt.  Në vend të kësaj, atyre u ndalohej përdorimi i sistemeve kompjuterike të shkollës dhe kështu do të ngelnin në të gjitha lëndët.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Later, Dan would learn that this kind of university policy started only in the 1980s, when university students in large numbers began using computers.  Previously, universities maintained a different approach to student discipline; they punished activities that were harmful, not those that merely raised suspicion.
sq: Më vonë, Dani do të mësonte se ky lloj rregulli universiteti kish filluar vetëm në vitet ’80 të shekullit XX, kur studentët e universiteteve filluan të përdorin në masë kompjuterat.  Më parë, universitetet përdornin tjetër mënyrë për disiplinimin e studentëve; dënonin veprimtari që qenë të dëmshme, jo thjesht ato për të cilat mund të lindte dyshim.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Lissa did not report Dan to the SPA.  His decision to help her led to their marriage, and also led them to question what they had been taught about piracy as children.  The couple began reading about the history of copyright, about the Soviet Union and its restrictions on copying, and even the original United States Constitution.  They moved to Luna, where they found others who had likewise gravitated away from the long arm of the SPA.  When the Tycho Uprising began in 2062, the universal right to read soon became one of its central aims.
sq: Liza nuk e spiunoi Danin te AMS-ja.  Vendimi i tij për ta ndihmuar, shpuri në martesën e tyre dhe i bëri edhe të shqyrtonin ç’u ishte mësuar mbi piraterinë si fëmijë.  Çifti filloi të lexonte mbi historikun e të drejtave të kopjimit, mbi Bashkimin Sovjetik dhe kufizimet e tij mbi kopjimin dhe madje edhe Kushtetutën origjinale të Shteteve të Bashkuara.  U shpërngulën në Luna, ku gjetën të tjerë që kishin ikur prej krahut të gjatë të AMS-së.  Kur filloi Revolta e Tikos më 2062-shin, e drejta universale për të lexuar shpejt u bë një nga synimet e saj kryesore.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: <a href="https://www.defectivebydesign.org/ebooks.html"> Join our mailing list about the dangers of e-books</a>.
sq: <a href="https://www.defectivebydesign.org/ebooks.html"> Bëhuni pjesë e listës tonë të postimeve mbi rreziqet e e-librave</a>.

note: type: Content of: <div><div><h3>
en: Author's Notes
sq: Shënime Autori

note: type: Content of: <div><div><ul><li><div><p>
en: This story is supposedly a historical article that will be written in the future by someone else, describing Dan Halbert's youth under a repressive society shaped by the unjust forces that use &ldquo;pirate&rdquo; as propaganda. So it uses the terminology of that society.  I have tried to project it forwards into something more visibly oppressive. See <a href="/philosophy/words-to-avoid.html#Piracy">&ldquo;Piracy&rdquo;</a>.
sq: Kjo histori është kinse një artikull historik që do të shkruhet në të ardhmen nga dikush tjetër, që përshkruan rininë e Dan Halbertit nën një shoqëri shtypëse ndërtuar nga forca të padrejta që përdorin “piraterinë” si propagandë. Ndaj përdor terminologjinë e asaj shoqërie.  Jam përpjekur ta projektoj në të ardhmen, si diçka shtypëse më të dukshme. Shihni <a href="/philosophy/words-to-avoid.html#Piracy">“Pirateri”</a>.

note: type: Content of: <div><div><ul><li><div><p>
en: Computer-enforced restrictions on lending or reading books (and other kinds of published works) are known as DRM, short for &ldquo;Digital Restrictions Management.&rdquo; To eliminate DRM, the Free Software Foundation has established the <a href="https://www.defectivebydesign.org/">Defective by Design</a> campaign.  We ask for your support.
sq: Kufizimet e zbatuara përmes kompjuterave mbi dhënien hua ose leximin e librave (dhe llojesh të tjera veprash të botuara) njihen si ADK,  shkurtim për “Administrim Dixhital Kufizimesh”.  Për të eliminuar ADK-në, Free Software Foundation ka krijuar fushatën <a href="https://DefectiveByDesign.org">Defective by Design</a>.  Ju kërkojmë ta përkrahni.

note: type: Content of: <div><div><ul><li><div><p>
en: The Electronic Frontier Foundation, a separate organization not related to the Free Software Foundation, also campaigns against DRM.
sq: Edhe Electronic Frontier Foundation, një ent më vete, jo i lidhur me Free Software Foundation, bën fushatë kundër ADK-së.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: The following note has been updated several times since the first publication of the story.
sq: Shënimi vijues është përditësuar disa herë, që nga hera e parë e botimit të artikullit.

note: type: Content of: <div><div><ul><li><div><p>
en: The battle for the right to read is already being fought.  Although it may take 50 years for our past freedoms to fade into obscurity, most of the specific repressive laws and practices described above have already been proposed; some have been enacted into law in the US and elsewhere.  In the US, the 1998 Digital Millennium Copyright Act (DMCA) gave explicit government backing to the computer-enforced restrictions known as DRM, by making the distribution of programs that can break DRM a crime.  The European Union imposed similar restrictions in a 2001 copyright directive, in a form not quite as strong.
sq: Beteja për të drejtën për të lexuar është duke u zhvilluar tashmë.  Edhe pse mund të duhen 50 vjet që liritë tona të dikurshme të humbin në harresë, shumica e ligjeve dhe praktikave specifike shtypëse të përshkruara më sipër janë propozuar tashmë; disa janë bërë pjesë ligjesh në ShBA dhe gjetkë.  Në ShBA, 1998 Digital Millennium Copyright Act (DMCA) dha mbështetje shprehimisht nga qeveria të kufizimeve të zbatuara përmes kompjuterit, të njohura si ADK, duke e bërë krim shpërndarjen e programeve që zhbllokojnë ADK-në.  Bashkimi Evropian imponoi kufizime të ngjashme përmes një direktive mbi të drejta kopjimi, më 2001-shin, në një formë jo aq të ashpër.

note: type: Content of: <div><div><ul><li><div><p>
en: The US campaigns to impose such rules on the rest of the world through so-called &ldquo;free trade&rdquo; treaties.  <a href="https://stallman.org/business-supremacy-treaties.html"> Business-supremacy treaties</a> is a more fitting term for them, since they are designed to give business dominion over nominally democratic states.  The DMCA's policy of criminalizing programs that break DRM is one of many unjust policies that these treaties impose across a wide range of fields.
sq: ShBA përpiqen për të imponuar rregulla të tilla ndaj pjesës tjetër të botës përmes traktatesh të së ashtuquajturës “tregti e lirë”.  <a href="https://stallman.org/business-supremacy-treaties.html"> Traktate supremacie biznesi</a> është term më i përshtatshëm për to, ngaqë janë konceptuar për të siguruar dominim biznesi mbi shtete demokratike në emërtesë.  Politika e DMCA-së për kriminalizimin e programeve që asgjësojnë ADK-në është një nga shumë politika jo të drejta që këto traktate imponojnë përgjatë një game të gjerë fushash.

note: type: Content of: <div><div><ul><li><div><p>
en: The US has imposed DMCA requirements on Australia, Panama, Colombia and South Korea through bilateral agreements, and on countries such as Costa Rica through another treaty, CAFTA.  Obama has escalated the campaign with two new proposed treaties, the TPP and the TTIP.  The TPP would impose the DMCA, along with many other wrongs, on 12 countries on the Pacific Ocean.  The TTIP would impose similar strictures on Europe.  All these treaties must be defeated, or abolished.
sq: ShBA kanë imponuar domosdoshmëri DMCA-je mbi Australinë, Panamanë, Kolumbinë dhe Korenë e Jugut, përmes marrëveshjesh dypalëshe dhe mbi vende të tilla si Kosta Rika përmes një tjetër traktati, CAFTA.  Obama e ka përshkallëzuar fushatën me dy traktate të rinj të propozuar, TPP dhe TTIP.  TPP-ja do të impononte DMCA-në, tok me të tjera gjëra të shtrembra, mbi 12 vende të Oqeanit Paqësor.  TTIP-ja do të vendoste kufizime të ngjashme mbi Evropën.  Të tëra këto traktate duhen mposhtur, ose shfuqizuar.

note: type: Content of: <div><div><ul><li><div><p>
en: Even the World Wide Web Consortium has fallen under the shadow of the copyright industry; it is on the verge of approving a DRM system as an official part of the web specifications.
sq: Deri edhe World Wide Web Consortium ka rënë nën hijen e industrisë së të drejtave të kopjimit; është në zgrip të miratimit të një sistemi ADK si pjesë zyrtare e specifikimeve web.

note: type: Content of: <div><div><ul><li><div><div><p>
en: Nonfree software tends to have <a href="/proprietary/">abusive features of many kinds</a>, which lead to the conclusion that <a href="/philosophy/free-software-even-more-important.html">you can never trust a nonfree program</a>.  We must insist on free (libre)  software only, and reject nonfree programs.
sq: Software-i jo i lirë priret të ketë <a href="/proprietary/">veçori abuzive të shumë llojeve</a>, çka shpie në përfundimin se <a href="/philosophy/free-software-even-more-important.html">një programi të lirë s’mund t’i zini kurrë besë</a>.  Duhet të ngulim këmbë vetëm për software-in e lirë (libre), dhe të hedhim poshtë programet jo të lira.

note: type: Content of: <div><div><ul><li><div><p>
en: With Windows Vista, Microsoft admitted it had built in a back door: Microsoft can use it to forcibly install software &ldquo;upgrades,&rdquo; even if users consider them rather to be downgrades.  It can also order all machines running Vista to refuse to run a certain device driver.  The main purpose of Vista's clampdown on users was to impose DRM that users can't overcome.  Of course, Windows 10 is no better.
sq: Me Windows Vista, Microsoft-i pranoi se kish ndërtuar një deriçkë të pasme: Microsoft- mund ta përdorë për të instaluar forcërisht “përmirësime” software-i edhe kur përdoruesit mendojnë se bëhet fjalë për përkeqësime.  Mundet të urdhërojë gjithashtu krejt makinat që xhirojnë Vista të refuzojnë një përudhës të caktuar pajisjeje.  Qëllimi kryesor i shtrëngimit të vidave përdoruesve nga Vista qe të imponohej ADK të cilin përdoruesit të mos munden ta anashkalojnë.  Sigurisht, Windows 10 s’është më mirë.

note: type: Content of: <div><div><ul><li><div><p>
en: One of the ideas in the story was not proposed in reality until 2002.  This is the idea that the FBI and Microsoft will keep the root passwords for your personal computers, and not let you have them.
sq: Një nga idetë e rrëfimit, s’qe propozuar realisht para 2002-shit.  Kjo është ideja se FBI dhe Microsoft do të mbajnë fjalëkalimet rrënjë për kompjuterat tuaj personalë dhe s’do t’ju lënë t’i keni.

note: type: Content of: <div><div><ul><li><div><p>
en: The proponents of this scheme gave early versions names such as &ldquo;trusted computing&rdquo; and &ldquo;Palladium,&rdquo; but as ultimately put into use, it is called &ldquo;secure boot.&rdquo;
sq: Përkrahësit e kësaj skeme dhanë emra versionesh të hershëm, të tillë si “trusted computing” dhe “Palladium”, por, siç edhe u vu në jetë më në fund, quhet “secure boot”.

note: type: Content of: <div><div><ul><li><div><p>
en: What Microsoft keeps is not exactly a password in the traditional sense; no person ever types it on a terminal.  Rather, it is a signature and encryption key that corresponds to a second key stored in your computer.  This enables Microsoft, and potentially any web sites that cooperate with Microsoft, the ultimate control over what the user can do on per own computer.  Microsoft is likely to use that control on behalf of the FBI when asked: it already <a href="/proprietary/malware-microsoft.html">shows the NSA security bugs in Windows</a> to exploit.
sq: Ajo çka mban Microsoft-i s’është saktësisht një fjalëkalim në kuptimin tradicional; askush s’shtyp të tillë në një terminal.  Në fakt, bëhet fjalë për një nënshkrim dhe një kyç fshehtëzimi që i përgjigjet një kyçi të dytë të depozituar në kompjuterin tuaj.  Kjo i lejon Microsoft-it dhe potencialisht cilitdo sajti që bashkëpunon me Microsoft-in, kontrollin përfundimtar mbi atë që përdoruesi mund të bëjë në kompjuterin e tij.  Microsoft-i ka gjasa ta përdorë këtë kontroll në emër të FBI-së, kur i kërkohet: <a href="/proprietary/malware-microsoft.html">tregon tashmë të meta sigurie NSA në Windows</a>, për t’i shfrytëzuar.

note: type: Content of: <div><div><ul><li><div><p>
en: Secure boot can be implemented in a way that permits the user to specify the signature key and decide what software to sign.  In practice, PCs designed for Windows 10 carry only Microsoft's key, and whether the machine's owner can install any other system (such as GNU/Linux) is under Microsoft's control.  We call this <em>restricted boot</em>.
sq: Nisja e sigurt mund të sendërtohet në një mënyrë që i lejon përdoruesit të specifikojë kyçin e nënshkrimit dhe të vendosë se çfarë software-i të nënshkruhet me të.  Në praktikë, PC-të e konceptuar për Windows 10, bartin vetëm kyçin e Microsoft-it dhe nëse i zoti i makinës mundet apo jo të instalojë çfarëdo sistemi tjetër (bie fjala, GNU/Linux), është nën kontrollin e Microsoft-it.  Këtë ne e quajmë <em>nisje të kufizuar</em>.

note: type: Content of: <div><div><ul><li><div><p>
en: In 1997, when this story was first published, the SPA was threatening small Internet service providers, demanding they permit the SPA to monitor all users.  Most ISPs surrendered when threatened, because they could not afford to fight back in court.  One ISP, Community ConneXion in Oakland, California, refused the demand and was actually sued.  The SPA later dropped the suit, but the DMCA gave it the power it sought.
sq: Më 1997-në, kur ky artikull u botua për herë të parë, AMS-ja po kërcënonte furnizues të vegjël shërbimesh internet, duke u kërkuar të lejonin AMS-në të mbikëqyrte krejt përdoruesit.  Shumica e ISP-ve u dorëzuan, kur u kërcënuan, ngaqë s’paguanin dot të ndesheshin në gjykatë.  Një ISP, Community ConneXion në Okland, Kaliforni, e hodhi poshtë kërkesën dhe u padit faktikisht.  AMS-ja hoqi dorë nga padia më vonë, për DMCA-ja i dha fuqinë që kërkonte.

note: type: Content of: <div><div><ul><li><div><p>
en: The SPA, which actually stands for Software Publishers Association, has been replaced in its police-like role by the Business Software Alliance.  The BSA is not, today, an official police force; unofficially, it acts like one.  Using methods reminiscent of the erstwhile Soviet Union, it invites people to inform on their coworkers and friends.  A BSA terror campaign in Argentina in 2001 made slightly veiled threats that people sharing software would be raped in prison.
sq: AMS, që faktikisht është shkurtim i Shoqërisë së Publikuesve të Software-it, është zëvendësuar në rolin e saj prej polici nga Business Software Alliance.  BSA-ja, sot, s’është një forcë detyruese zyrtare; nga ana jozyrtare ama, vepron si e tillë.  Duke përdorur metoda të ngjashme me ish-Bashkimin Sovjetik, i fton njerëzit të bëhen informatorë të kolegëve dhe shokëve.  Një fushatë terrori nga BSA-ja në Argjentinë më 2001-shin bëri kërcënime paksa të maskuara se njerëz që ndajnë <em>software</em> me të tjerët duheshin përdhunuar në burg.

note: type: Content of: <div><div><ul><li><div><p>
en: The university security policies described above are not imaginary.  For example, a computer at one Chicago-area university displayed this message upon login:
sq: Rregullat e sigurisë në universitete, të përshkruar më sipërm s’janë imagjinare.  Për shembull, një kompjuter në një universitet diku në zonën e Çikagos, shfaqte këtë mesazh gjatë hyrjes në llogarinë e përdoruesit:

note: type: Content of: <div><div><ul><li><div><blockquote><p>
en: This system is for the use of authorized users only.  Individuals using this computer system without authority or in the excess of their authority are subject to having all their activities on this system monitored and recorded by system personnel.  In the course of monitoring individuals improperly using this system or in the course of system maintenance, the activities of authorized user may also be monitored.  Anyone using this system expressly consents to such monitoring and is advised that if such monitoring reveals possible evidence of illegal activity or violation of University regulations system personnel may provide the evidence of such monitoring to University authorities and/or law enforcement officials.
sq: Ky sistem është vetëm për përdorim nga përdorues të autorizuar.  Individët që e përdorin këtë sistem kompjuterash pa autorizim, ose duke tejkaluar autorizimin përkatës, janë subjekt i mbikëqyrjes dhe vëzhgimit të krejt veprimtarive të tyre në këtë sistem nga personeli i sistemit.  Gjatë vëzhgimit të individëve që e përdorin jo si duhet këtë sistem, ose gjatë mirëmbajtjes së sistemit, mund të vëzhgohen edhe veprimtaritë e përdoruesit të autorizuar.  Cilido që përdor këtë sistem jep shprehimisht pranimin e këtij vëzhgimi dhe këshillohet se, nëse një vëzhgim shfaq evidencë të mundshme veprimtarie të paligjshme ose cenim të rregullores së universitetit, personeli i sistemit mund t’ua japë faktet e veprimtarisë së paligjshme, ose cenimit, autoriteteve të universitetit dhe/ose zyrtarëve të mbrojtjes së ligjit.

note: type: Content of: <div><div><ul><li><div><p>
en: This is an interesting approach to the Fourth Amendment: pressure most everyone to agree, in advance, to waive their rights under it.
sq: Ky është një interpretim interesant i Amendamentit të Katërt: bëji presion kujtdo të pranojë, paraprakisht, të heqë dorë nga të drejtat që garanton amendamenti.

note: type: Content of: <div><div><h3>
en: Bad News
sq: Lajme të Liga

note: type: Content of: <div><div><p>
en: The battle for the right to read is going against us so far.  The enemy is organized, and we are not.
sq: Beteja për të drejtën për të lexuar është duke ecur kundër nesh deri sot.  Armiku është i organizuar, kurse ne s’jemi.

note: type: Content of: <div><div><div><p>
en: Today's commercial e-books <a href="/philosophy/the-danger-of-ebooks.html"> abolish readers' traditional freedoms</a>.  Amazon's e-book reader product, which I call the &ldquo;<a href="/philosophy/why-call-it-the-swindle.html">Amazon Swindle</a>&rdquo; because it's designed to swindle readers out of the traditional freedoms of readers of books, is run by software with several demonstrated <a href="/proprietary/malware-kindle-swindle.html">Orwellian functionalities</a>.  Any one of them calls for rejecting the product completely:
sq: E-librat komercialë të së sotmes <a href="/philosophy/the-danger-of-ebooks.html"> asgjësojnë liritë tradicionale të lexuesit</a>.  Produkti i Amazon-ës për lexues e-librash, të cilin unë e quaj “<a href="/philosophy/why-call-it-the-swindle.html">Amazon Swindle</a>”, ngaqë është konceptuar t’u heqë me batakçillëk lexuesve liritë tradicionale të lexuesve të librave, xhiron nën <em>software</em> me disa <a href="/proprietary/malware-kindle-swindle.html">funksione oruelliane</a> të faktuara.  Secili prej tyre ka hak hedhjen poshtë tërësisht të produktit:

note: type: Content of: <div><div><div><ul><li><p>
en: It spies on everything the user does: it reports which book the user is reading, and which page, and it reports when the user highlights text, and any notes the user enters.
sq: Spiunon mbi gjithçka që përdoruesi bën: raporton se cilin libër po lexon përdoruesi dhe cilën faqe dhe raporton kur përdoruesi nënvizon tekst dhe çfarëdo shënimesh që bën përdoruesi.

note: type: Content of: <div><div><div><ul><li><p>
en: It has DRM, which is intended to block users from sharing copies.
sq: Përmban ADK, i cili është konceptuar për të bllokuar shkëmbim kopjesh mes përdoruesve.

note: type: Content of: <div><div><div><ul><li><p>
en: It has a back door with which Amazon can remotely erase any book.  In 2009, it erased thousands of copies of 1984, by George Orwell.
sq: Ka një deriçkë të pasme, përmes të cilës Amazon mund të fshijë së largëti çfarëdo libri.  Më 2009-n, fshiu mijëra kopje të “1984”-s të Xhorxh Oruellit.

note: type: Content of: <div><div><div><ul><li><p>
en: In case all that isn't Orwellian enough, there is a universal back door with which Amazon can remotely change the software, and introduce any other form of nastiness.
sq: Në rast se tërë kjo s’është edhe aq oruelliane, ka një deriçkë të pasme universale përmes të cilës Amazon mund të ndryshojë së largëti software-in dhe të fusë në të çfarëdo formë tjetër anësh të shpifura.

note: type: Content of: <div><div><div><p>
en: Amazon's e-book distribution is oppressive, too.  It identifies the user and records what books the user obtains.  It also requires users to agree to an antisocial contract that they won't share copies with others.  My conscience tells me that, if I had agreed to such a contract, the lesser evil would be to defy it and share copies anyway; however, to be entirely good, I should not agree to it in the first place.  Therefore, I refuse to agree to such contracts, whether for software, for e-books, for music, or for anything else.
sq: Edhe shpërndarja e e-librave nga Amazon është tiranike. Ajo identifikon përdoruesin dhe regjistron çfarë librash merr përdoruesi. Kërkon gjithashtu doemos që përdoruesi të pajtohet me një kontratë antisociale se s’do t’u japin kopje të tjerëve.  Vetëdija më thotë se, nëse do të isha pajtuar me një kontratë të tillë, e keqja më e vogël do të ishte të sfidohej dhe të jepja kopje; por, për të qenë tërësisht i mirë, s’do të pajtohesha, që në fillim.  Ndaj, nuk pranoj të pajtohem me kontrata të tilla, qoftë për <em>software</em>, për e-libra, për muzikë, apo për çfarëdo tjetër.

note: type: Content of: <div><div><div><p>
en: If we want to stop the bad news and create some good news, we need to organize and fight.  Subscribe to the FSF's <a href="https://www.defectivebydesign.org/"> Defective by Design</a> campaign to lend a hand.  You can <a href="https://www.fsf.org/associate">join the FSF</a> to support our work more generally.  There is also a <a href="/help/help.html">list of ways to participate in our work</a>.
sq: Nëse duam të ndalim lajmet e liga dhe të krijojmë lajme të mbara, na duhet të organizohemi dhe të luftojmë.  Pajtohuni te fushata <a href="https://defectivebydesign.org"> Defective by Design</a> e FSF-së, që të jepni ndihmë.  Për të përkrahur punën tonë më në përgjithësi, mund të <a href="https://www.fsf.org/associate">bëheni pjesë e FSF-së</a>.  Ka gjithashtu një <a href="/help/help.html">listë rrugësh për të marrë pjesë në punën tonë</a>.

note: type: Content of: <div><h3>
en: References
sq: Referenca

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: The administration's &ldquo;White Paper&rdquo;: Information Infrastructure Task Force, Intellectual Property [<a href="/philosophy/not-ipr.html">sic</a>] and the National Information Infrastructure: The Report of the Working Group on Intellectual Property [sic] Rights (1995).
sq: “Studimi” i administratës: Information Infrastructure Task Force, Intellectual Property [<a href="/philosophy/not-ipr.html">sic</a>] and the National Information Infrastructure: The Report of the Working Group on Intellectual Property [sic] Rights (1995).

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: <a href="https://www.wired.com/1996/01/white-paper/">An explanation of the White Paper: The Copyright Grab</a>, Pamela Samuelson, <cite>Wired</cite>, January 1st, 1996.
sq: <a href="https://www.wired.com/1996/01/white-paper/">An explanation of the White Paper: The Copyright Grab</a>, Pamela Samuelson, <cite>Wired</cite>, 1 janar 1996.

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: <a href="https://law.duke.edu/boylesite/sold_out.htm">Sold Out</a>, James Boyle, <cite>New York Times</cite>, March 31, 1996.
sq: <a href="https://law.duke.edu/boylesite/sold_out.htm">Sold Out</a>, James Boyle, <cite>New York Times</cite>, 31 mars 1996.

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: <a href="https://web.archive.org/web/20130508120533/http://www.interesting-people.org/archives/interesting-people/199611/msg00012.html">Public Data or Private Data</a>, Dave Farber, <cite>Washington Post</cite>, November 4, 1996.
sq: <a href="https://web.archive.org/web/20130508120533/http://www.interesting-people.org/archives/interesting-people/199611/msg00012.html">Të dhëna Publike apo të Dhëna Private</a>, Dave Farber, <cite>Washington Post</cite>, 4 nëntor 1996.

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: <a href="https://web.archive.org/web/20151113122141/http://public-domain.org/">Union for the Public Domain</a>&mdash;an organization which aims to resist and reverse the overextension of copyright and patent powers.
sq: <a href="https://web.archive.org/web/20151113122141/http://public-domain.org/">Bashkimi për Përkatësinë Publike</a>&mdash;një ent që synon t’i bëjë qëndresë dhe të prapësojë shtrirjen e tepruar të fuqive të së drejtës së kopjimit dhe patentave.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: This article appeared in the February 1997 issue of <cite>Communications of the ACM</cite> (Volume 40, Number 2).
sq: Ky artikull u botua në numrin e shkurtit të 1997-s të <cite>Communications of the ACM</cite> (Volumi 40, Numri 2).

note: type: Content of: <div><div><p>
en: This essay is published in <a href="https://shop.fsf.org/product/free-software-free-society/"><cite>Free Software, Free Society: The Selected Essays of Richard M. Stallman</cite></a>.
sq: Kjo sprovë është botuar te <a href="https://shop.fsf.org/product/free-software-free-society/"><cite>Software i Lirë, Shoqëri e Lirë: Sprova të Përzgjedhura të Richard M. Stallman-it</cite></a>.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Please send general FSF &amp; GNU inquiries to <a href="mailto:gnu@gnu.org">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>.  There are also <a href="/contact/">other ways to contact</a> the FSF.  Broken links and other corrections or suggestions can be sent to <a href="mailto:webmasters@gnu.org">&lt;webmasters@gnu.org&gt;</a>.
sq: Ju lutemi, pyetjet dhe kërkesat e përgjithshme rreth FSF-së &amp; GNU-së dërgojini te <a href="mailto:gnu@gnu.org">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>.  Ka gjithashtu <a href="/contact/">mënyra të tjera për t’u lidhur me</a> FSF-në.  Njoftimet për lidhje të dëmtuara dhe ndreqje apo këshilla të tjera mund të dërgohen te <a href="mailto:webmasters@gnu.org">&lt;webmasters@gnu.org&gt;</a>.

note: TRANSLATORS: Ignore the original text in this paragraph, replace it with the translation of these two: We work hard and do our best to provide accurate, good quality translations.  However, we are not exempt from imperfection. Please send your comments and general suggestions in this regard to <a hr
en: Please see the <a href="/server/standards/README.translations.html">Translations README</a> for information on coordinating and contributing translations of this article.
sq: Përpiqemi fort dhe bëjmë sa mundemi për të ofruar përkthime me cilësi të mirë dhe të përpikta.  Megjithatë, s’jemi të përjashtuar nga papërsosuri. Ju lutemi, komentet dhe këshillat e përgjithshme lidhur me këtë dërgojini te <a href="mailto:web-translators@gnu.org">&lt;web-translators@gnu.org&gt;</a>.</p><p>Për të dhëna mbi bashkërendimin dhe parashtrimin e përkthimeve të faqeve tona web, shihni <a href="/server/standards/README.translations.html">README për përkthimet</a>.

note: type: Content of: <div><p>
en: Copyright &copy; 1996, 2002, 2007, 2009, 2012, 2014, 2016, 2021 Richard Stallman
sq: Të drejta kopjimi &copy; 1996, 2002, 2007, 2009, 2012, 2014, 2016, 2021 Richard Stallman

note: type: Content of: <div><p>
en: This page is licensed under a <a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/">Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License</a>.
sq: Kjo faqe mund të përdoret sipas një licence <a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/">Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License</a>.

note: timestamp start type: Content of: <div><p>
en: Updated:
sq: U përditësua më:
