rms-nyu-2001-transcript.html - en to pl translation catalogue (201 entries)

note: type: Content of: <title>
en: Free Software: Freedom and Cooperation - GNU Project - Free Software Foundation
pl: Wolne oprogramowanie: wolność i&nbsp;współpraca - Projekt GNU - Fundacja wolnego oprogramowania (FSF)

note: type: Content of: <div><h2>
en: Free Software: Freedom and Cooperation
pl: Wolne oprogramowanie: wolność i&nbsp;współpraca

note: type: Content of: <div><address>
en: by Richard Stallman
pl: Richard Stallman

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Transcript of a speech that was given at New York University in New York, NY, on 29 May 2001.
pl: Transcrypcja przemównienia p.t. &bdquo;Wolne oprogramowanie: wolność i&nbsp;współpraca&rdquo; wygłoszonego na&nbsp;New York University w&nbsp;Nowym Jorku, NY, 29. maja 2001 r.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: A <a href="/philosophy/rms-nyu-2001-transcript.txt">plain text</a> version of this transcript and a <a href="/philosophy/rms-nyu-2001-summary.txt">summary</a> of the speech are also available.
pl: Także dostępne jako <a href="/philosophy/rms-nyu-2001-transcript.txt">czysty tekst</a> [<em>po&nbsp;angielski</em>] oraz&nbsp;<a href="/philosophy/rms-nyu-2001-summary.txt">streszczenie</a>.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>URETSKY</strong>: I'm Mike Uretsky.  I'm over at the Stern School of Business.  I'm also one of the Co-Directors of the Center for Advanced Technology.  And, on behalf of all of us in the Computer Science Department, I want to welcome you here.  I want to say a few comments, before I turn it over to Ed, who is going to introduce the speaker.
pl: <strong>URETSKY</strong>: Nazywam się Mike Uretsky. Jestem pracownikiem Wydziału Działalności Handlowej [Stern School of Business]. Jestem także jednym z&nbsp;dyrektorów Centrum Zaawansowanych Technologii [Center for Advanced Technology]. Chciałbym wszystkich przywitać w&nbsp;imieniu pracowników Wydziału Informatyki [Computer Science Department]. Pozwólcie, że&nbsp;powiem jeszcze kilka słów zanim przekażę głos Edowi, który przedstawi naszego gościa.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>URETSKY</strong>: When I first started in the field in the '60's, basically software was free.  And we went in cycles.  It became free, and then software manufacturers, in the need to expand their markets, pushed it in other directions.  A lot of the developments that took place with the entry of the PC moved in exactly the same kind of a cycle.
pl: <strong>URETSKY</strong>: Kiedy w&nbsp;latach 60. zaczynałem pracę w&nbsp;tej dziedzinie, oprogramowanie było w&nbsp;zasadzie wolne. Ale&nbsp;wszystko się odwróciło. Stało się wolne, a&nbsp;potem producenci oprogramowania, którzy chcieli rozszerzyć swoje rynki zbytu, popchnęli je w&nbsp;innych kierunkach. Wiele rzeczy, które pojawiły się wraz z&nbsp;architekturą PC, przeszło przez podobny cykl.

note: type: Content of: <div><p>
en: There's a very interesting French philosopher, Pierre Levy, who talks about movement to this direction and who talks about the move into cyberspace as not only relating to technology but also relating to social restructuring, to political restructuring, through a change in the kinds of relationships that will improve the well-being of mankind.  And we're hoping that this debate is a movement in that direction, that this debate is something that cuts across a lot of the disciplines that normally act as solace within the University.  We're looking forward to some very interesting discussions.  Ed?
pl: Jest pewien bardzo interesujący francuski filozof, Pierre Levy, który pisze o ruchu w&nbsp;tym kierunku. Pisze także o wkraczaniu do&nbsp;cyberprzestrzeni jako czymś związanym nie tylko z&nbsp;technologią, ale&nbsp;również reorganizacją struktury społecznej i&nbsp;politycznej, będącej wynikiem zmiany typów relacji, które doprowadzą do&nbsp;poprawy stanu ludzkości. Mamy nadzieję, że&nbsp;ta debata to ruch w&nbsp;tymże kierunku, że&nbsp;rozmywa ona granice pomiędzy wieloma dziedzinami, które zwykle funkcjonują na&nbsp;Uniwersytecie osobno. Mamy nadzieję, że&nbsp;dyskusje będą bardzo interesujące. Ed?

note: type: Content of: <div><p>
en: We are in the free software movement, and I'm going to speak about what the free software movement is about, what it means, what we have done, and, because this is partly sponsored by a school of business, I'll say some things more than I usually do about how free software relates to business, and some other areas of social life.
pl: Jesteśmy częścią ruchu wolnego oprogramowania, a&nbsp;ja zamierzam opowiedzieć, co ten ruch ma na&nbsp;celu, jakie ma znaczenie, co dotychczas zrobiliśmy oraz, ponieważ&nbsp;to wszystko jest po&nbsp;części sponsorowane przez wydział handlowy, opowiem trochę więcej niż zwykle o stosunku wolnego oprogramowania do&nbsp;biznesu i&nbsp;kilku innych obszarów życia społecznego.

note: type: Content of: <div><p>
en: Now, some of you may not ever write computer programs, but perhaps you cook.  And if you cook, unless you're really great, you probably use recipes.  And, if you use recipes, you've probably had the experience of getting a copy of a recipe from a friend who's sharing it.  And you've probably also had the experience&mdash;unless you're a total neophyte&mdash;of changing a recipe.  You know, it says certain things, but you don't have to do exactly that.  You can leave out some ingredients.  Add some mushrooms, 'cause you like mushrooms.  Put in less salt because your doctor said you should cut down on salt&mdash;whatever.  You can even make bigger changes according to your skill.  And if you've made changes in a recipe, and you cook it for your friends, and they like it, one of your friends might say, &ldquo;Hey, could I have the recipe?&rdquo; And then, what do you do? You could write down your modified version of the recipe and make a copy for your friend.  These are the natural things to do with functionally useful recipes of any kind.
pl: Dobrze, niektórzy z&nbsp;was mogą nigdy nie napisać żadnego programu, ale&nbsp;być może gotujecie. Jako kucharze zapewne korzystacie z&nbsp;przepisów, chyba że&nbsp;jesteście naprawdę świetni. A&nbsp;jeśli korzystacie z&nbsp;przepisów, to pewnie kiedyś dostaliście kopię jednego z&nbsp;nich od&nbsp;znajomego. Zdarzyło się też zapewne, jeśli tylko nie jesteście zupełnymi nowicjuszami, że&nbsp;zmieniliście jakiś przepis. No wiecie, przepis zawiera pewne wskazówki, ale&nbsp;nie musicie się ich dokładnie trzymać. Możecie opuścić kilka składników. Dodać trochę grzybów, bo&nbsp;lubicie grzyby. Zmniejszyć ilość soli, bo&nbsp;lekarz kazał wam mniej solić&nbsp;&ndash; cokolwiek. Jeśli macie odpowiednie umiejętności, możecie nawet wprowadzać większe zmiany. A&nbsp;kiedy już zmieniliście przepis i&nbsp;przygotowaliście danie dla swoich znajomych, a&nbsp;im to smakowało, jeden z&nbsp;nich może powiedzieć: &bdquo;Hej, mogę dostać przepis?&rdquo;. I&nbsp;co wtedy zrobicie? Możecie zapisać swoją zmodyfikowaną wersję na&nbsp;kartce i&nbsp;skopiować ją dla znajomego. To naturalne postępowanie w&nbsp;przypadku jakiegokolwiek użytecznego przepisu.

note: type: Content of: <div><p>
en: Now a recipe is a lot like a computer program.  A computer program's a lot like a recipe: a series of steps to be carried out to get some result that you want.  So it's just as natural to do those same things with computer programs&mdash;hand a copy to your friend.  Make changes in it because the job it was written to do isn't exactly what you want.  It did a great job for somebody else, but your job is a different job.  And after you've changed it, that's likely to be useful for other people.  Maybe they have a job to do that's like the job you do.  So they ask, &ldquo;Hey, can I have a copy?&rdquo; Of course, if you're a nice person, you're going to give a copy.  That's the way to be a decent person.
pl: Przepisy są bardzo podobne do&nbsp;programów komputerowych. Programy komputerowe są bardzo podobne do&nbsp;przepisów: sekwencja kroków, których podjęcie prowadzi do&nbsp;jakiegoś pożądanego rezultatu. Więc&nbsp;tak samo naturalne jest takie postępowanie w&nbsp;przypadku programu komputerowego&nbsp;&ndash; rozdawanie kopii przyjaciołom. Wprowadzanie do&nbsp;niego zmian, bo&nbsp;cel, dla jakiego został stworzony, nie jest dokładnie tym, co wam jest potrzebne. Mógł być bardzo pomocny przy wykonywaniu czyjegoś zadania, ale&nbsp;wasze jest inne. A&nbsp;jak już go zmienicie, to prawdopodobnie będzie on użyteczny dla innych. Może mają pracę do&nbsp;wykonania podobną do&nbsp;waszej. Więc&nbsp;spytają się: &bdquo;Hej, czy&nbsp;mogę dostać kopię?&rdquo; Jeśli jesteście mili, to oczywiście im ją dacie. Tak robią przyzwoite osoby.

note: type: Content of: <div><p>
en: So imagine what it would be like if recipes were packaged inside black boxes.  You couldn't see what ingredients they're using, let alone change them, and imagine if you made a copy for a friend, they would call you a pirate and try to put you in prison for years.  That world would create tremendous outrage from all the people who are used to sharing recipes.  But that is exactly what the world of proprietary software is like.  A world in which common decency towards other people is prohibited or prevented.
pl: Więc&nbsp;wyobraźcie sobie, co by było, gdyby przepisy były pakowane do&nbsp;czarnych skrzynek. Nie wiedzielibyście, jakie są w&nbsp;nich zawarte składniki, nie mówiąc już nawet o wprowadzaniu zmian i&nbsp;wyobraźcie sobie, że&nbsp;jeśli wykonalibyście kopię dla przyjaciela, nazwaliby was piratami i&nbsp;próbowali wsadzić na&nbsp;parę lat do&nbsp;więzienia. Taki świat wywołałby wielkie oburzenie u&nbsp;ludzi przyzwyczajonych do&nbsp;dzielenia się przepisami. Ale&nbsp;tak właśnie wygląda świat objętego restrykcyjnymi licencjami oprogramowania. W&nbsp;tym świecie zwyczajna przyzwoitość wobec innych ludzi jest zabroniona lub&nbsp;zwalczana.

note: type: Content of: <div><p>
en: Now, why did I notice this? I noticed this because I had the good fortune in the 1970's to be part of a community of programmers who shared software.  Now, this community could trace its ancestry essentially back to the beginning of computing.  In the 1970's, though, it was a bit rare for there to be a community where people shared software.  And, in fact, this was sort of an extreme case, because in the lab where I worked, the entire operating system was software developed by the people in our community, and we'd share any of it with anybody.  Anybody was welcome to come and take a look, and take away a copy, and do whatever he wanted to do.  There were no copyright notices on these programs.  Cooperation was our way of life.  And we were secure in that way of life.  We didn't fight for it.  We didn't have to fight for it.  We just lived that way.  And, as far as we knew, we would just keep on living that way.  So there was free software, but there was no free software movement.
pl: Dlaczego to zauważyłem? Zauważyłem to, ponieważ&nbsp;w latach 70. miałem szczęście należeć do&nbsp;społeczności programistów, którzy dzielili się oprogramowaniem. Społeczność ta miała korzenie w&nbsp;samych początkach informatyki. Jednak&nbsp;w latach 70. było czymś odrobinę niezwykłym, że&nbsp;istniała społeczność, w&nbsp;obrębie której ludzie dzielili się programami. I&nbsp;był to tak naprawdę rodzaj skrajnego przypadku, ponieważ&nbsp;w laboratorium, w&nbsp;którym pracowałem, cały system operacyjny składał się z&nbsp;oprogramowania napisanego przez naszą społeczność i&nbsp;dzieliliśmy się ze wszystkimi każdą jego częścią. Każdy mógł wpaść i&nbsp;popatrzeć, wziąć sobie kopię i&nbsp;zrobić z&nbsp;nią cokolwiek chciał. Na&nbsp;tych programach nie było informacji o prawach autorskich. Współpraca była naszym sposobem na&nbsp;życie. Żyjąc tak czuliśmy się bezpieczni. Nie walczyliśmy o to. Nie musieliśmy o to walczyć. Po&nbsp;prostu żyliśmy w&nbsp;ten sposób. I&nbsp;chcieliśmy żyć tak dalej. Istniało więc&nbsp;wolne oprogramowanie, ale&nbsp;nie istniał ruch wolnego oprogramowania.

note: type: Content of: <div><p>
en: But then our community was destroyed by a series of calamities that happened to it.  Ultimately it was wiped out.  Ultimately, the PDP-10 computer which we used for all our work was discontinued.  And you know, our system&mdash;the Incompatible Timesharing System&mdash;was written starting in the '60's, so it was written in assembler language.  That's what you used to write an operating system in the '60's.  So, of course, assembler language is for one particular computer architecture; if that gets discontinued, all your work turns into dust&mdash;it's useless.  And that's what happened to us.  The 20 years or so of work of our community turned into dust.
pl: Jednak&nbsp;potem nasza społeczność została zniszczona przez serię nieszczęść, które ją dotknęły. W&nbsp;końcu przestała istnieć. W&nbsp;końcu produkcja PDP-10, czyli&nbsp;komputera, którego używaliśmy do&nbsp;całej pracy, została zawieszona. Wiecie, nasz system&nbsp;&ndash; ITS [Incompatible Timesharing System, Niezgodny System z&nbsp;Podziałem Czasu]&nbsp;&ndash; zaczął być tworzony w&nbsp;latach 60., więc&nbsp;był napisany w&nbsp;asemblerze. Tak pisało się systemy operacyjne w&nbsp;latach 60. Jak wiadomo asembler jest przypisany do&nbsp;konkretnej architektury; gdy wychodzi ona z&nbsp;produkcji, cała praca idzie na&nbsp;marne&nbsp;&ndash; staje się bezużyteczna. Właśnie to nam się przydarzyło. Około 20 lat pracy naszej społeczności poszło na&nbsp;marne.

note: type: Content of: <div><p>
en: But before this happened, I had an experience that prepared me, helped me see what to do, helped prepare me to see what to do when this happened, because at certain point, Xerox gave the Artificial Intelligence Lab, where I worked, a laser printer, and this was a really handsome gift, because it was the first time anybody outside Xerox had a laser printer.  It was very fast, printed a page a second, very fine in many respects, but it was unreliable, because it was really a high-speed office copier that had been modified into a printer.  And, you know, copiers jam, but there's somebody there to fix them.  The printer jammed and nobody saw.  So it stayed jammed for a long time.
pl: Jednak&nbsp;zanim się to stało, przydarzyło mi się coś, co mnie przygotowało, pomogło mi zrozumieć, co trzeba zrobić, pomogło mi przygotować się do&nbsp;zrozumienia co zrobić, gdy to się stało, ponieważ&nbsp;pewnego razu Xerox podarował Laboratorium Sztucznej Inteligencji, gdzie pracowałem, laserową drukarkę i&nbsp;był to naprawdę niezły prezent, bo&nbsp;po raz pierwszy ktokolwiek poza Xeroksem miał dostęp do&nbsp;laserowej drukarki. Była bardzo szybka, wydruk strony zajmował jej sekundę, pod&nbsp;wieloma względami była bardzo dobra, ale&nbsp;zawodna, bo&nbsp;tak naprawdę była to szybka kopiarka biurowa, którą zamieniono w&nbsp;drukarkę. Jak wiecie, kopiarki się zacinają, ale&nbsp;zawsze znajdzie się przy nich ktoś, kto je naprawi. Drukarka zacinała się i&nbsp;nikt tego nie widział. Więc&nbsp;stała zacięta przez długi czas.

note: type: Content of: <div><p>
en: Well, we had an idea for how to deal with this problem.  Change it so that whenever the printer gets a jam, the machine that runs the printer can tell our timesharing machine, and tell the users who are waiting for printouts, or something like that, you know, tell them, go fix the printer.  Because if they only knew it was jammed, of course, if you're waiting for a printout and you know that the printer is jammed, you don't want to sit and wait forever, you're going to go fix it.
pl: Mieliśmy pomysł jak rozwiązać ten problem. Wprowadzić zmiany, żeby za&nbsp;każdym razem, kiedy drukarka się zacięła, komputer, który ją obsługiwał informował naszą maszynę z&nbsp;podziałem czasu i&nbsp;informował użytkowników czekających na&nbsp;wydruk, albo&nbsp;coś w&nbsp;tym stylu, no wiecie&nbsp;&ndash; &bdquo;Idź napraw drukarkę&rdquo;. Bo&nbsp;gdyby tylko wiedzieli, że&nbsp;drukarka się zacięła, oczywiste jest, że&nbsp;jeśli czekasz na&nbsp;wydruk i&nbsp;wiesz, że&nbsp;drukarka się zacięła, to nie siedzisz i&nbsp;nie czekasz do&nbsp;końca świata, tylko idziesz i&nbsp;ją naprawiasz.

note: type: Content of: <div><p>
en: But at that point, we were completely stymied, because the software that ran that printer was not free software.  It had come with the printer, and it was just a binary.  We couldn't have the source code; Xerox wouldn't let us have the source code.  So, despite our skill as programmers&mdash;after all, we had written our own timesharing system&mdash;we were completely helpless to add this feature to the printer software.
pl: Jednak&nbsp;wtedy nie mogliśmy zupełnie nic zrobić, ponieważ&nbsp;oprogramowanie obsługujące drukarkę nie było wolne. Dostaliśmy je razem z&nbsp;drukarką i&nbsp;był to po&nbsp;prostu plik binarny. Nie dano nam kodu źródłowego&nbsp;&ndash; Xerox nie chciał się na&nbsp;to zgodzić. Tak więc, mimo naszych umiejętności programistycznych&nbsp;&ndash; jakby nie patrzeć napisaliśmy własny system z&nbsp;podziałem czasu&nbsp;&ndash; nie mogliśmy w&nbsp;żaden sposób dodać tej funkcji do&nbsp;oprogramowania drukarki.

note: type: Content of: <div><p>
en: And we just had to suffer with waiting.  It would take an hour or two to get your printout because the machine would be jammed most of the time.  And only once in a while&mdash;you'd wait an hour figuring &ldquo;I know it's going to be jammed. I'll wait an hour and go collect my printout,&rdquo; and then you'd see that it had been jammed the whole time, and in fact, nobody else had fixed it.  So you'd fix it and you'd go wait another half hour.  Then, you'd come back, and you'd see it jammed again&mdash;before it got to your output.  It would print three minutes and be jammed thirty minutes.  Frustration up the whazzoo.  But the thing that made it worse was knowing that we could have fixed it, but somebody else, for his own selfishness, was blocking us, obstructing us from improving the software.  So, of course, we felt some resentment.
pl: Jedyne, co nam pozostawało, to ścierpieć czekanie. Wydruk zajmował od&nbsp;jednej do&nbsp;dwóch godzin, ponieważ&nbsp;przez większość czasu drukarka była zacięta. I&nbsp;tylko czasami&nbsp;&ndash; czekało się godzinę myśląc: &bdquo;Na pewno będzie zacięta. Poczekam godzinę i&nbsp;wtedy odbiorę wydruk&rdquo;, a&nbsp;potem okazywało się, że&nbsp;była zacięta przez cały ten czas i&nbsp;że nikt inny jej nie naprawił. Więc&nbsp;naprawiało się ją i&nbsp;czekało kolejne pół godziny. Potem się wracało, a&nbsp;ona znów się zacięła&nbsp;&ndash; zanim zaczęła drukować twój dokument. Drukowała przez trzy minuty, a&nbsp;stała zacięta przez trzydzieści. Frustracja sięgała sufitu. Ale&nbsp;gorsze było to, że&nbsp;wiedzieliśmy, że&nbsp;możemy ją naprawić, jednak&nbsp;ktoś inny, z&nbsp;powodu swojego egoizmu, nie pozwalał nam, blokował możliwość ulepszenia oprogramowania. Więc&nbsp;oczywiście trochę żywiliśmy do&nbsp;nich urazę.

note: type: Content of: <div><p>
en: Now, this was my first, direct encounter with a non-disclosure agreement, and it taught me an important lesson&mdash;a lesson that's important because most programmers never learn it.  You see, this was my first encounter with a non-disclosure agreement, and I was the victim.  I, and my whole lab, were the victims.  And the lesson it taught me was that non-disclosure agreements have victims.  They're not innocent.  They're not harmless.  Most programmers first encounter a non-disclosure agreement when they're invited to sign one.  And there's always some temptation&mdash;some goody they're going to get if they sign.  So, they make up excuses.  They say, &ldquo;Well, he's never going to get a copy no matter what, so why shouldn't I join the conspiracy to deprive him?&rdquo; They say, &ldquo;This is the way it's always done.  Who am I to go against it?&rdquo; They say, &ldquo;If I don't sign this, someone else will.&rdquo; Various excuses to gag their consciences.
pl: To był mój pierwszy, bezpośredni kontakt z&nbsp;umową o poufności i&nbsp;nauczył mnie on pewnej ważnej rzeczy&nbsp;&ndash; ważnej, bo&nbsp;większość programistów nigdy się jej nie uczy. Był to mój pierwszy kontakt z&nbsp;umową o poufności i&nbsp;ja byłem ofiarą. Ja i&nbsp;całe moje laboratorium byliśmy ofiarami. a&nbsp;rzecz, której się nauczyłem, to że&nbsp;umowy o poufności mają swoje ofiary. Nie są niewinne. Nie są nieszkodliwe. Większość programistów po&nbsp;raz pierwszy się z&nbsp;nimi styka, gdy mają taką umowę podpisać. I&nbsp;zawsze istnieje jakaś pokusa&nbsp;&ndash; jakaś nagroda, którą dostaną, jeśli podpiszą. Więc&nbsp;wymyślają wymówki. Mówią: &bdquo;No cóż, on i&nbsp;tak nigdy nie dostanie kopii, choćby nie wiem co, więc&nbsp;czemu nie miałbym przyłączyć się do&nbsp;spisku chcącego odmówić mu do&nbsp;niej dostępu?&rdquo;. Mówią: &bdquo;Zawsze się to tak robi. Kim ja jestem, żeby się temu sprzeciwiać?&rdquo;. Mówią: &bdquo;Jeśli ja tego nie podpiszę, ktoś inny to zrobi&rdquo;. Przeróżne wymówki, aby&nbsp;uciszyć swoje sumienie.

note: type: Content of: <div><p>
en: But when somebody invited me to sign a non-disclosure agreement, my conscience was already sensitized.  It remembered how angry I had been, when somebody promised not to help me and my whole lab solve our problem.  And I couldn't turn around and do the exact same thing to somebody else who had never done me any harm.  You know, if somebody asked me to promise not to share some useful information with a hated enemy, I would have said yes.  You know? If somebody's done something bad, he deserves it.  But, strangers&mdash;they haven't done me any harm.  How could they deserve that kind of mistreatment? You can't let yourself start treating just anybody and everybody badly.  Then you become a predator on society.  So I said, &ldquo;Thank you very much for offering me this nice software package.  But I can't accept it in good conscience, on the conditions you are demanding, so I will do without it.  Thank you so much.&rdquo; And so, I have never knowingly signed a non-disclosure agreement for generally useful technical information such as software.
pl: Lecz&nbsp;kiedy ktoś poprosił mnie o podpisanie umowy o poufności, moje sumienie było już wyczulone. Pamiętało jaki byłem wściekły, kiedy ktoś obiecał, że&nbsp;nie pomoże mi i&nbsp;mojemu laboratorium rozwiązać naszego problemu. I&nbsp;nie mogłem obrócić się i&nbsp;zrobić dokładnie tego samego komuś innemu, kto nigdy nie zrobił mi niczego złego. Wiecie, gdyby ktoś poprosił mnie, żebym obiecał, że&nbsp;nie podzielę się pewnymi użytecznymi informacjami ze znienawidzonym wrogiem, to zgodziłbym się. Rozumiecie? Jeśli ktoś zrobił coś złego, to na&nbsp;to zasługuje. Ale&nbsp;nieznajomi — nie zrobili mi niczego złego. W&nbsp;jaki sposób mieliby sobie zasłużyć na&nbsp;takie podłe traktowanie? Nie można sobie pozwolić na&nbsp;traktowanie po&nbsp;prostu wszystkich bez&nbsp;wyjątku źle. Zaczyna się wtedy żerować na&nbsp;społeczeństwie. Powiedziałem więc: &bdquo;Dziękuję bardzo za&nbsp;zaoferowanie mi tego wspaniałego pakietu oprogramowania. Jednak&nbsp;nie mogę go przyjąć w&nbsp;dobrej wierze na&nbsp;warunkach, których się domagacie, więc&nbsp;poradzę sobie bez&nbsp;niego. Dziękuję bardzo&rdquo;. I&nbsp;w taki sposób nigdy świadomie nie podpisałem umowy o poufności dotyczącej powszechnie użytecznych informacji technicznych, takich jak oprogramowanie.

note: type: Content of: <div><p>
en: But, meanwhile my community had collapsed, and that was collapsing, and that left me in a bad situation.  You see, the whole Incompatible Timesharing System was obsolete, because the PDP-10 was obsolete, and so there was no way that I could continue working as an operating system developer the way that I had been doing it.  That depended on being part of the community using the community software and improving it.  That no longer was a possibility, and that gave me a moral dilemma.  What was I going to do? Because the most obvious possibility meant to go against that decision I had made.  The most obvious possibility was to adapt myself to the change in the world.  To accept that things were different, and that I'd just have to give up those principles and start signing non-disclosure agreements for proprietary operating systems, and most likely writing proprietary software as well.  But I realized that that way I could have fun coding, and I could make money&mdash;especially if I did it other than at MIT&mdash;but at the end, I'd have to look back at my career and say, &ldquo;I've spent my life building walls to divide people,&rdquo; and I would have been ashamed of my life.
pl: Tymczasem rozpadła się moja społeczność, a&nbsp;to było załamujące i&nbsp;postawiło mnie w&nbsp;złej sytuacji. Cały ITS był przestarzały, ponieważ&nbsp;PDP-10 było przestarzałe, więc&nbsp;nie było żadnego sposobu, abym mógł kontynuować pracę programisty systemowego tak jak dotychczas. Polegała ona na&nbsp;byciu częścią społeczności, korzystaniu ze stworzonego przez nią oprogramowania i&nbsp;ulepszaniu go. Nie było więcej takiej możliwości i&nbsp;stanąłem przed moralnym dylematem. Co miałem robić? Bo&nbsp;najbardziej oczywista możliwość oznaczała zaprzeczenie podjętej przeze mnie decyzji. Najbardziej oczywistą możliwością było dostosowanie się do&nbsp;zmian, jakie zaszły w&nbsp;świecie. Zaakceptowanie, że&nbsp;sprawy przedstawiały się inaczej i&nbsp;że muszę po&nbsp;prostu porzucić swoje zasady, i&nbsp;zacząć podpisywać umowy o poufności dotyczące systemów operacyjnych objętych restrykcyjnymi licencjami, oraz&nbsp;najprawdopodobniej pisać oprogramowanie o zamkniętych źródłach. Zdałem sobie sprawę, że&nbsp;w ten sposób mógłbym miło spędzać czas programując i&nbsp;zarabiać pieniądze&nbsp;&ndash; szczególnie, gdybym pracował poza MIT&nbsp;&ndash; ale&nbsp;potem musiałbym spojrzeć wstecz na&nbsp;swoją drogę zawodową i&nbsp;powiedzieć: &bdquo;Spędziłem życie budując mury dzielące ludzi&rdquo; i&nbsp;wstydziłbym się swojego życia.

note: type: Content of: <div><p>
en: Now, if I wanted to actually create a community where there would be people in it, people using this free system, and enjoying the benefits of liberty and cooperation, I had to make a system people would use, a system that they would find easy to switch to, that would not have an obstacle making it fail at the very beginning.  Now, making the system upward compatible with Unix actually made all the immediate design decisions, because Unix consists of many pieces, and they communicate through interfaces that are more or less documented.  So if you want to be compatible with Unix, you have to replace each piece, one by one, with a compatible piece.  So the remaining design decisions are inside one piece, and they could be made later by whoever decides to write that piece.  They didn't have to be made at the outset.
pl: Jeśli chciałem stworzyć społeczność, do&nbsp;której należeliby ludzie, ludzie korzystający z&nbsp;tego wolnego systemu i&nbsp;czerpiący korzyści z&nbsp;wolności oraz&nbsp;współpracy, to musiałem stworzyć system, którego ludzie by używali, system, na&nbsp;który łatwo byłoby się przestawić, który nie zawierałby przeszkody, z&nbsp;powodu której stałby się porażką na&nbsp;samym początku. Fakt, że&nbsp;system miał być zgodny w&nbsp;górę z&nbsp;Uniksem automatycznie podjął najpilniejsze decyzje projektowe, ponieważ&nbsp;Unix składa się z&nbsp;wielu kawałków, które komunikują się za&nbsp;pomocą w&nbsp;jakimś stopniu udokumentowanych interfejsów. Jeśli więc&nbsp;chcesz być zgodny z&nbsp;Uniksem, to musisz zastąpić każdy kawałek, jeden po&nbsp;drugim, innym zgodnym kawałkiem. Pozostałe decyzje projektowe dotyczą więc&nbsp;tylko poszczególnych kawałków i&nbsp;mogą zostać podjęte przez dowolną osobę, która zdecyduje się je napisać. Nie trzeba ich podejmować na&nbsp;samym początku.

note: type: Content of: <div><p>
en: So I had to work out the details of distribution.  Of course, I put a copy in the anonymous FTP directory, and that was fine for people who were on the net. They could then just pull over a tar file, but a lot of programmers then even were not on the net in 1985.  They were sending me emails saying &ldquo;How can I get a copy?&rdquo; I had to decide what I would answer them.  Well, I could have said, I want to spend my time writing more GNU software, not writing tapes, so please find a friend who's on the internet and who is willing to download it and put it on a tape for you.  And I'm sure people would have found some friends, sooner or later, you know.  They would have got copies.  But I had no job.  In fact, I've never had a job since quitting MIT in January 1984.  So, I was looking for some way I could make money through my work on free software, and therefore I started a free software business.  I announced, &ldquo;Send me $150, and I'll mail you a tape of Emacs.&rdquo; And the orders began dribbling in.  By the middle of the year they were trickling in.
pl: Więc&nbsp;musiałem wymyślić sposób dystrybucji. Umieściłem oczywiście kopię w&nbsp;katalogu na&nbsp;anonimowym serwerze FTP i&nbsp;było to wystarczające dla ludzi korzystających z&nbsp;sieci. Mogli po&nbsp;prostu ściągnąć plik tar, ale&nbsp;wtedy, w&nbsp;1985, wielu programistów nie miało nawet dostępu do&nbsp;sieci. Pisali do&nbsp;mnie emaile z&nbsp;pytaniem: &bdquo;W jaki sposób mogę zdobyć kopię?&rdquo;. Musiałem zdecydować, co im odpowiem. Cóż, mogłem powiedzieć, że&nbsp;chcę spędzać czas na&nbsp;pisaniu większej ilości oprogramowania GNU, a&nbsp;nie zapisywaniu taśm, więc&nbsp;znajdźcie znajomych, którzy mają dostęp do&nbsp;sieci i&nbsp;będą chcieli ściągnąć kopię, oraz&nbsp;nagrać ją dla was na&nbsp;taśmie. Jestem pewien, że&nbsp;prędzej czy&nbsp;później ludzie znaleźliby sobie takich znajomych. Zdobyliby kopie. Ale&nbsp;ja nie miałem pracy. Tak naprawdę to nigdy nie miałem pracy od&nbsp;kiedy opuściłem MIT w&nbsp;styczniu 1984. Szukałem więc&nbsp;jakiegoś sposobu na&nbsp;zarabianie poprzez&nbsp;pisanie wolnego oprogramowania i&nbsp;dlatego założyłem firmę zajmującą się wolnym oprogramowaniem. Ogłaszałem: &bdquo;Prześlijcie mi 150$, a&nbsp;ja wam wyślę taśmę z&nbsp;Emacsem&rdquo;. No i&nbsp;zaczęły skapywać pierwsze zamówienia. W&nbsp;połowie roku skapywało ich już coraz więcej.

note: type: Content of: <div><p>
en: I was getting 8 to 10 orders a month.  And, if necessary, I could have lived on just that, because I've always lived cheaply. I live like a student, basically.  And I like that, because it means that money is not telling me what to do.  I can do what I think is important for me to do.  It freed me to do what seemed worth doing.  So make a real effort to avoid getting sucked into all the expensive lifestyle habits of typical Americans.  Because if you do that, then people with the money will dictate what you do with your life.  You won't be able to do what's really important to you.
pl: Otrzymywałem od&nbsp;8 do&nbsp;10 zamówień na&nbsp;miesiąc. Jeśli było to konieczne, to mogłem wyżyć wyłącznie z&nbsp;tego, bo&nbsp;zawsze żyłem oszczędnie. Ogólnie rzecz biorąc żyję jak student. I&nbsp;lubię to, bo&nbsp;pieniądze nie mówią mi, co mam robić. Mogę robić to, co uważam za&nbsp;ważne dla mnie. Dało mi to wolność do&nbsp;robienia tego, co wydawało się warte zrobienia. Więc&nbsp;naprawdę postarajcie się uniknąć wciągnięcia we wszystkie drogie nawyki życiowe typowych Amerykanów. Bo&nbsp;jeśli się to stanie, ludzie z&nbsp;pieniędzmi będą wam mówić, co macie zrobić ze swoim życiem. Nie będziecie mogli robić tego, co dla was naprawdę ważne.

note: type: Content of: <div><p>
en: So at this point I should give you the definition of free software.  I better get to some real details, you see, because just saying &ldquo;I believe in freedom&rdquo; is vacuous.  There's so many different freedoms you could believe in, and they conflict with each other, so the real political question is: Which are the important freedoms, the freedoms that we must make sure everybody has?
pl: Teraz powinienem podać wam definicję wolnego oprogramowania. Lepiej przejdę do&nbsp;konkretów, bo&nbsp;samo mówienie &bdquo;wierzę w&nbsp;wolność&rdquo; jest puste. Jest tyle wolności, w&nbsp;które można wierzyć i&nbsp;są one ze sobą sprzeczne, więc&nbsp;prawdziwe polityczne pytanie brzmi: &bdquo;Jakie są ważne wolności&nbsp;&ndash; wolności, które powinniśmy wszystkim zapewnić?&rdquo;

note: type: Content of: <div><p>
en: And now, I will give my answer to that question for the particular area of using software.  A program is free software for you, a particular user, if you have the following freedoms:
pl: Podam wam teraz moją odpowiedź na&nbsp;to pytanie z&nbsp;punktu widzenia korzystania z&nbsp;programów komputerowych. Programy są dla was, konkretnych użytkowników, wolnym oprogramowaniem, jeśli macie następujące wolności:

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: First, Freedom Zero is the freedom to run the program for any purpose, any way you like.
pl: Po&nbsp;pierwsze, Wolność 0, czyli&nbsp;wolność do&nbsp;wykorzystywania programu do&nbsp;dowolnego celu i&nbsp;w dowolny sposób.

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: Freedom One is the freedom to help yourself by changing the program to suit your needs.
pl: Wolność 1 to wolność pozwalająca na&nbsp;ułatwianie sobie życia przez wprowadzanie zmian do&nbsp;programu, aby&nbsp;dostosować go do&nbsp;swoich potrzeb.

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: Freedom Two is the freedom to help your neighbor by distributing copies of the program.
pl: Wolność 2 to wolność do&nbsp;pomagania swoim bliźnim przez dystrybucję kopii programu.

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: And Freedom Three is the freedom to help build your community by publishing an improved version so others can get the benefit of your work.
pl: Natomiast&nbsp;Wolność 3 pozwala na&nbsp;wspieranie rozwoju własnej społeczności poprzez&nbsp;publikowanie ulepszonych wersji, tak aby&nbsp;inni mogli skorzystać z&nbsp;waszej pracy.

note: type: Content of: <div><p>
en: If you have all of these freedoms, the program is free software, for you&mdash;and that's crucial.  That's why I phrase it that way.  I'll explain why later, when I talk about the GNU General Public License, but right now I'm explaining what free software means, which is a more basic question.
pl: Jeśli macie wszystkie te wolności, to program jest wolnym oprogramowaniem, dla was&nbsp;&ndash; i&nbsp;to jest ważne. Dlatego&nbsp;w taki sposób ułożyłem zdanie. Wyjaśnię później dlaczego, gdy będę mówił o GPL, teraz wyjaśniam co to jest wolne oprogramowanie, a&nbsp;to jest bardziej podstawową kwestią.

note: type: Content of: <div><p>
en: So, Freedom Zero's pretty obvious.  If you're not even allowed to run the program anyway you like, it is a pretty damn restrictive program.  But as it happens, most programs will at least give you Freedom Zero.  And Freedom Zero follows, legally, as a consequence of Freedoms One, Two, and Three&mdash;that's the way that copyright law works.  So the freedoms that distinguish free software from typical software are Freedoms One, Two, and Three, so I'll say more about them and why they are important.
pl: Wolność 0 jest dość oczywista. Jeśli nie możecie nawet korzystać z&nbsp;programu w&nbsp;dowolny sposób, to jest on cholernie restrykcyjny. Jednak&nbsp;w praktyce większość programów daje wam przynajmniej Wolność 0. A&nbsp;Wolność 0 wynika, w&nbsp;prawniczym sensie, z&nbsp;Wolności 1, 2 oraz&nbsp;3&nbsp;&ndash; w&nbsp;taki sposób działa prawo autorskie. Tak więc&nbsp;wolności odróżniające wolne programy od&nbsp;typowych to Wolności 1, 2 i&nbsp;3, dlatego&nbsp;powiem o nich więcej i&nbsp;wyjaśnię, dlaczego są ważne.

note: type: Content of: <div><p>
en: Freedom One is the freedom to help yourself by changing the software to suit your needs.  This could mean fixing bugs.  It could mean adding new features.  It could mean porting it to a different computer system.  It could mean translating all the error messages into Navajo.  Any change you want to make, you should be free to make.
pl: Wolność 1 to wolność pozwalająca na&nbsp;ułatwienie sobie życia przez wprowadzanie zmian do&nbsp;programu, aby&nbsp;dostosować go do&nbsp;swoich potrzeb. Może to oznaczać naprawianie błędów. Może to oznaczać dodawanie nowych funkcjonalności. Może to oznaczać przeniesienie go na&nbsp;inną platformę. Może oznaczać przetłumaczenie wszystkich komunikatów błędów na&nbsp;język Indian Navajo. Powinniście móc wprowadzić każdą zmianę, na&nbsp;którą macie ochotę.

note: type: Content of: <div><p>
en: Now, it's obvious that professional programmers can make use of this freedom very effectively, but not just them.  Anybody of reasonable intelligence can learn a little programming.  You know, there are hard jobs, and there are easy jobs, and most people are not going to learn enough to do hard jobs.  But lots of people can learn enough to do easy jobs, just the way, you know, 50 years ago, lots and lots of American men learned to repair cars, which is what enabled the U.S. to have a motorized army in World War II and win.  So, very important, having lots of people tinkering.
pl: Oczywiste jest, że&nbsp;zawodowi programiści mogą bardzo efektywnie wykorzystywać tę wolność, ale&nbsp;nie tylko oni. Każda przeciętnie inteligentna osoba może nauczyć się trochę programować. No wiecie, są trudne zadania i&nbsp;łatwe zadania, większość ludzi nie nauczy się wystarczająco dużo, żeby sprostać tym trudnym. Ale&nbsp;mnóstwo ludzi może się nauczyć wystarczająco dużo, aby&nbsp;wykonywać proste zadania, tak samo jak 50 lat temu tysiące Amerykanów nauczyło się naprawiać samochody, co pozwoliło USA mieć w&nbsp;czasie II wojny światowej zmotoryzowaną armię i&nbsp;wygrać. Więc&nbsp;bardzo ważne jest, aby&nbsp;wiele osób przy tym dłubało.

note: type: Content of: <div><p>
en: Now, if you don't have this freedom, it causes practical, material harm to society.  It makes you a prisoner of your software.  I explained what that was like with regard to the laser printer.  You know, it worked badly for us, and we couldn't fix it, because we were prisoners of our software.
pl: Gdy nie macie tej wolności, skutkiem jest namacalna, materialna szkoda dla społeczeństwa. Czyni was to więźniami własnego oprogramowania. Wyjaśniałem już jakie to uczucie na&nbsp;przykładzie drukarki laserowej. Pracowała źle i&nbsp;nie mogliśmy jej naprawić, bo&nbsp;byliśmy więźniami naszego oprogramowania.

note: type: Content of: <div><p>
en: But it also affects people's morale.  You know if the computer is constantly frustrating to use, and people are using it, their lives are going to be frustrating, and if they're using it in their jobs, their jobs are going to be frustrating; they're going to hate their jobs.  And you know, people protect themselves from frustration by deciding not to care.  So you end up with people whose attitude is, &ldquo;Well, I showed up for work today.  That's all I have to do.  If I can't make progress, that's not my problem; that's the boss's problem.&rdquo; And when this happens, it's bad for those people, and it's bad for society as a whole.  That's Freedom One, the freedom to help yourself.
pl: Ale&nbsp;dotyczy to także ludzkiego morale. Jeśli korzystanie z&nbsp;komputera budzi frustrację, a&nbsp;ludzie z&nbsp;niego korzystają, to ich życie stanie się frustrujące, a&nbsp;jeśli korzystają z&nbsp;niego w&nbsp;pracy, to ich praca stanie się frustrująca — zaczną nienawidzić swojej pracy. Ludzie chronią się przed frustracją mając wszystko w&nbsp;nosie. Ich podejście zaczyna się sprowadzać do: &bdquo;No tak, przyszedłem dziś do&nbsp;pracy. To wszystko, co muszę zrobić. Jeśli nie robię żadnych postępów, to nie mój problem; to problem szefa&rdquo;. Taka sytuacja jest zła dla tych ludzi i&nbsp;dla całości społeczeństwa. To była Wolność 1, wolność pozwalająca na&nbsp;ułatwianie sobie życia.

note: type: Content of: <div><p>
en: Freedom Two is the freedom to help your neighbor by distributing copies of the program.  Now, for beings that can think and learn, sharing useful knowledge is a fundamental act of friendship.  When these beings use computers, this act of friendship takes the form of sharing software.  Friends share with each other.  Friends help each other.  This is the nature of friendship.  And, in fact, this spirit of goodwill&mdash;the spirit of helping your neighbor, voluntarily&mdash;is society's most important resource.  It makes the difference between a livable society and a dog-eat-dog jungle.  Its importance has been recognized by the world's major religions for thousands of years, and they explicitly try to encourage this attitude.
pl: Wolność 2 to wolność do&nbsp;pomagania swoim bliźnim przez dystrybucję kopii programu. Dla istot zdolnych do&nbsp;myślenia i&nbsp;nauki dzielenie się użyteczną wiedzą jest fundamentalnym przejawem przyjaźni. Gdy te istoty korzystają z&nbsp;komputerów, ten przejaw przyjaźni przyjmuje formę dzielenia się oprogramowaniem. Przyjaciele się dzielą. Przyjaciele sobie pomagają. Taka jest natura przyjaźni. Tak naprawdę ten duch dobrej woli&nbsp;&ndash; duch pomagania bliźnim bez&nbsp;przymusu&nbsp;&ndash; stanowi najważniejsze dobro społeczeństwa. Stanowi on o różnicy pomiędzy społeczeństwem, w&nbsp;którym da się żyć, a&nbsp;dżunglą, w&nbsp;której wszyscy pożerają się nawzajem. Jego wagę dostrzegają od&nbsp;tysięcy lat największe religie świata i&nbsp;wprost starają się popierać taką postawę.

note: type: Content of: <div><p>
en: When I was going to kindergarten, the teachers were trying to teach us this attitude&mdash;the spirit of sharing&mdash;by having us do it.  They figured if we did it, we'd learn.  So they said, &ldquo;If you bring candy to school, you can't keep it all for yourself; you have to share some with the other kids.&rdquo; Teaching us, the society was set up to teach, this spirit of cooperation.  And why do you have to do that? Because people are not totally cooperative.  That's one part of human nature, and there are other parts of human nature.  There are lots of parts of human nature.  So, if you want a better society, you've got to work to encourage the spirit of sharing.  You know, it'll never get to be 100%.  That's understandable.  People have to take care of themselves too.  But if we make it somewhat bigger, we're all better off.
pl: Gdy chodziłem do&nbsp;przedszkola, nasi opiekunowie starali się nas nauczyć takiej postawy&nbsp;&ndash; ducha dzielenia się&nbsp;&ndash; każąc nam się dzielić. Doszli do&nbsp;wniosku, że&nbsp;jak będziemy tak robić, to się tego nauczymy. Więc&nbsp;mówili nam: &bdquo;Jeśli przyniesiecie do&nbsp;szkoły cukierki, nie możecie po&nbsp;prostu zatrzymać wszystkich dla siebie, musicie częścią podzielić się z&nbsp;innymi dziećmi&rdquo;. Uczyli nas, społeczeństwo zostało powołane do&nbsp;uczenia, takiego ducha współpracy. Dlaczego trzeba robić takie rzeczy? Bo&nbsp;ludzie nie są w&nbsp;pełni współpracujący. To jedna część ludzkiej natury i&nbsp;są inne jej części. Jest wiele części ludzkiej natury. Więc&nbsp;jeśli chcecie mieć lepsze społeczeństwo, musicie pracować na&nbsp;rzecz ducha dzielenia się. To nigdy nie będzie 100%. To zrozumiałe. Ludzie muszą zadbać też o samych siebie. Ale&nbsp;jeśli choć&nbsp;trochę go wzmocnimy, to wszyscy na&nbsp;tym skorzystamy.

note: type: Content of: <div><p>
en: Nowadays, according to the U.S. Government, teachers are supposed to do the exact opposite.  &ldquo;Oh, Johnny, you brought software to school.  Well, don't share it.  Oh no.  Sharing is wrong.  Sharing means you're a pirate.&rdquo;
pl: Obecnie, według rządu USA, nauczyciele mają robić coś zupełnie odwrotnego. &bdquo;O, Johnny, przyniosłeś do&nbsp;szkoły program. No cóż, nie dziel się nim z&nbsp;nikim. O, nie. Dzielenie się jest złe. Dzielenie się czyni cię piratem&rdquo;.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: Of course, he's dead.  But they don't admit that.  What?
pl: <strong>STALLMAN</strong>: Oczywiście, on nie żyje. Ale&nbsp;oni tego nie uznają. Słucham?

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: Anyway, so, I think this is actually the most important reason why software should be free: We can't afford to pollute society's most important resource.  It's true that it's not a physical resource like clean air and clean water.  It's a psycho-social resource, but it's just as real for all that, and it makes a tremendous difference to our lives.  You see, the actions we take influence the thoughts of other people.  When we go around telling people, &ldquo;Don't share with each other,&rdquo; if they listen to us, we've had an effect on society, and it's not a good one.  That's Freedom Two, the freedom to help your neighbor.
pl: <strong>STALLMAN</strong>: Tak czy&nbsp;inaczej, uważam, że&nbsp;tak naprawdę to jest najważniejszy powód, dla którego oprogramowanie powinno być wolne: nie możemy sobie pozwolić na&nbsp;zatruwanie najważniejszego dobra posiadanego przez społeczeństwo. Oczywiście nie jest to dobro materialne, takie jak czyste powietrze i&nbsp;czysta woda. Jest to dobro psychospołeczne, ale&nbsp;równie rzeczywiste i&nbsp;ma wielkie znaczenie dla życia nas wszystkich. Działania, jakie podejmujemy, mają wpływ na&nbsp;myśli innych ludzi. Jeśli chodzimy i&nbsp;mówimy wszystkim dookoła: &bdquo;Nie dzielcie się niczym ze sobą&rdquo;, to jeśli nas posłuchają, będziemy mieli wpływ na&nbsp;społeczeństwo, i&nbsp;to niedobry. To była Wolność 2, wolność do&nbsp;pomagania swoim bliźnim.

note: type: Content of: <div><p>
en: Oh, and by the way, if you don't have that freedom, it doesn't just cause this harm to society's psycho-social resource, it also causes waste&mdash;practical, material harm.  If the program has an owner, and the owner arranges a state of affairs where each user has to pay in order to be able to use it, some people are going to say, &ldquo;Never mind, I'll do without it.&rdquo; And that's waste, deliberately inflicted waste.  And the interesting thing about software, of course, is that fewer users doesn't mean you have to make less stuff.  You know, if fewer people buy cars, you can make fewer cars.  There's a saving there.  There are resources to be allocated, or not allocated, into making cars.  So that you can say that having a price on a car is a good thing.  It prevents people from diverting lots of wasted resources into making cars that aren't really needed.  But if each additional car used no resources, it wouldn't be doing any good saving the making of these cars.  Well, for physical objects, of course, like cars, it is always going to take resources to make an additional one of them, each additional exemplar.
pl: A&nbsp;tak przy okazji, brak tej wolności nie wywołuje tylko wspomnianej szkody dla psychospołecznych dóbr społeczeństwa, ale&nbsp;również marnotrawstwo, czyli&nbsp;szkodę praktyczną, materialną. Jeśli program ma właściciela, a&nbsp;ten ustawi wszystko w&nbsp;taki sposób, żeby każdy musiał płacić za&nbsp;używanie programu, to niektórzy powiedzą: &bdquo;Nieważne, poradzę sobie bez&nbsp;tego&rdquo;. A&nbsp;to jest marnotrawstwo, spowodowane z&nbsp;premedytacją marnotrawstwo. Interesujące w&nbsp;przypadku oprogramowania jest oczywiście to, że&nbsp;mniejsza ilość użytkowników nie oznacza konieczności zmniejszenia produkcji. No wiecie, jeśli mniejsza ilość ludzi kupuje samochody, to można produkować ich mniej. Oznacza to oszczędności. Istnieją dobra, które można przeznaczyć na&nbsp;produkcję samochodów lub&nbsp;nie. Można więc&nbsp;powiedzieć, że&nbsp;to dobrze by samochody miały ceny. Uniemożliwia to ludziom wykorzystywanie wielkich ilości marnowanych dóbr na&nbsp;produkcję samochodów, których nikt tak naprawdę nie potrzebuje. Ale&nbsp;jeśli każdy kolejny samochód nie wymagałby żadnych dóbr, to powstrzymywanie się przed ich produkcją nie dawałoby niczego pożytecznego. Oczywiście, w&nbsp;przypadku rzeczy materialnych, takich jak samochody, wykonanie kolejnego egzemplarza zawsze będzie pochłaniać dodatkowe dobra.

note: type: Content of: <div><p>
en: But for software that's not true.  Anybody can make another copy.  And it's almost trivial to do it.  It takes no resources, except a tiny bit of electricity.  So there's nothing we can save, no resource we're going to allocate better by putting this financial disincentive on the use of the software.  You often find people taking economic, the consequences of economic reasoning, based on premises that don't apply to software, and trying to transplant them from other areas of life where the premises may apply, and the conclusions may be valid.  They just take the conclusions and assume that they're valid for software too, when the argument is based on nothing, in the case of software.  The premises don't work in that case.  It is very important to examine how you reach the conclusion, and what premises it depends on, to see where it might be valid.  So, that's Freedom Two, the freedom to help your neighbor.
pl: Jednak&nbsp;w przypadku oprogramowania nie jest to prawdą. Każdy może wykonać nową kopię. A&nbsp;zrobienie tego jest zadaniem niemal trywialnym. Nie wymaga to żadnych dóbr prócz odrobiny elektryczności. Więc&nbsp;nie ma tu czego oszczędzać, nie ma żadnego dobra, które można by wykorzystać lepiej poprzez&nbsp;ustanowienie tego finansowego czynnika zniechęcającego do&nbsp;korzystania z&nbsp;programów. Ludzie często biorą ekonomiczne, wyniki ekonomicznego rozumowania oparte na&nbsp;przesłankach nijak mających się do&nbsp;oprogramowania i&nbsp;próbują przenieść je z&nbsp;innych dziedzin życia, dla których te przesłanki mogą być prawdziwe, a&nbsp;wnioski prawidłowe. Po&nbsp;prostu biorą te wnioski i&nbsp;zakładają, że&nbsp;są prawdziwe także dla oprogramowania, tymczasem całe rozumowanie w&nbsp;przypadku oprogramowania jest oparte na&nbsp;niczym. Przesłanki nie działają. To bardzo ważne, by zwracać uwagę, w&nbsp;jaki sposób dochodzi się do&nbsp;wniosków, w&nbsp;oparciu o jakie przesłanki, aby&nbsp;zrozumieć kiedy mogą być one prawidłowe. Była to więc&nbsp;Wolność 2, wolność do&nbsp;pomagania swoim bliźnim.

note: type: Content of: <div><p>
en: Freedom Three is the freedom to help build your community by publishing an improved version of the software.  People used to say to me, &ldquo;If the software's free, then nobody will get paid to work on it, so why should anybody work on it?&rdquo; Well, of course, they were confusing the two meanings of free, so their reasoning was based on a misunderstanding.  But, in any case, that was their theory.  Today, we can compare that theory with empirical fact, and we find that hundreds of people are being paid to write free software, and over 100,000 are doing it as volunteers.  We get lots of people working on free software, for various different motives.
pl: Wolność 3 pozwala na&nbsp;wspieranie rozwoju własnej społeczności poprzez&nbsp;publikowanie ulepszonych wersji programów. Ludzie mówili mi: &bdquo;Jeśli oprogramowanie będzie darmowe [<em>free</em>], to nikt za&nbsp;pracę nad&nbsp;nim nie będzie dostawać pieniędzy, więc&nbsp;dlaczego ktokolwiek miałby to robić?&rdquo;. Oczywiście nie rozróżniali oni dwóch znaczeń słowa &bdquo;free&rdquo; [<em>ang. darmowy, wolny</em>], więc&nbsp;ich rozumowanie było oparte na&nbsp;nieporozumieniu. Ale&nbsp;tak czy&nbsp;inaczej, taka była ich teoria. Dzisiaj możemy porównać tę teorię z&nbsp;empirią i&nbsp;okazuje się, że&nbsp;setkom ludzi płaci się za&nbsp;pracę nad&nbsp;wolnym oprogramowaniem, a&nbsp;ponad 100.000 robi to jako wolontariusze. Mnóstwo ludzi pracuje nad&nbsp;wolnym oprogramowaniem, z&nbsp;różnych powodów.

note: type: Content of: <div><p>
en: Eventually, people noted this phenomenon.  You see, in the 1980's a lot of us thought that maybe free software wouldn't be as good as the nonfree software, because we wouldn't have as much money to pay people.  And, of course, people like me, who value freedom and community said, &ldquo;Well, we'll use the free software anyway.&rdquo; It's worth making a little sacrifice in some mere technical convenience to have freedom.  But what people began to note, around 1990 was that our software was actually better.  It was more powerful, and more reliable, than the proprietary alternatives.
pl: W&nbsp;końcu ludzie dostrzegli ten fenomen. Wiecie, w&nbsp;latach 80. wielu z&nbsp;nas myślało, że&nbsp;być może wolne oprogramowanie nie będzie tak dobre jak niewolne, bo&nbsp;nie będziemy mieli tak samo dużo pieniędzy na&nbsp;płacenie ludziom. Oczywiście, osoby takie jak ja, które cenią wolność i&nbsp;wartości społeczne, mówiły: &bdquo;Cóż, i&nbsp;tak będziemy korzystać z&nbsp;wolnego oprogramowania&rdquo;. Warto jest poświęcić trochę niezbyt istotnej technicznej wygody dla wolności. Ale&nbsp;to, co ludzie zaczęli dostrzegać około roku 1990, to był fakt, że&nbsp;nasze oprogramowanie jest tak naprawdę lepsze. Było potężniejsze i&nbsp;bardziej niezawodne od&nbsp;alternatywnych programów objętych restrykcyjnymi licencjami.

note: type: Content of: <div><p>
en: In the early '90's, somebody found a way to do a scientific measurement of reliability of software.  Here's what he did.  He took several sets of comparable programs that did the same jobs&mdash;the exact same jobs&mdash;in different systems.  Because there were certain basic Unix-like utilities.  And the jobs that they did, we know, was all, more or less, imitating the same thing, or they were following the POSIX spec, so they were all the same in terms of what jobs they did, but they were maintained by different people, written separately.  The code was different.  So they said, OK, we'll take these programs and run them with random data, and measure how often they crash, or hang.  So they measured it, and the most reliable set of programs was the GNU programs.  All the commercial alternatives which were proprietary software were less reliable.  So he published this and he told all the developers, and a few years later, he did the same experiment with the newest versions, and he got the same result.  The GNU versions were the most reliable.  People&mdash;you know there are cancer clinics and 911 operations that use the GNU system, because it's so reliable, and reliability is very important to them.
pl: Na&nbsp;początku lat 90. ktoś wymyślił jak przeprowadzać naukowe pomiary niezawodności oprogramowania. Oto co zrobił. Wziął parę zbiorów porównywalnych programów, które wykonywały te same zadania&nbsp;&ndash; dokładnie te same zadania&nbsp;&ndash; w&nbsp;różnych systemach. Ponieważ&nbsp;istniały pewne podstawowe uniksowe narzędzia. A&nbsp;zadania, które wykonywały, no wiecie, to było wszystko, mniej więcej, imitowanie tej samej rzeczy, albo&nbsp;były zgodne ze standardami POSIX, więc&nbsp;były takie same w&nbsp;zakresie wykonywanych zadań, ale&nbsp;były utrzymywane przez innych ludzi i&nbsp;osobno napisane. Kod był inny. Więc&nbsp;oni powiedzieli, OK, weźmiemy te programy i&nbsp;załadujemy do&nbsp;nich losowe dane, i&nbsp;zmierzymy jak często będą się wywalać albo&nbsp;zawieszać. No więc&nbsp;to zmierzyli i&nbsp;najbardziej niezawodnym zbiorem programów okazały się programy GNU. Wszystkie komercyjne odpowiedniki objęte restrykcyjnymi licencjami były bardziej zawodne. Więc&nbsp;on to opublikował i&nbsp;przedstawił wszystkim programistom, i&nbsp;parę lat później wykonał ten sam eksperyment z&nbsp;najnowszymi wersjami, i&nbsp;wyniki były takie same. Wersje GNU były najbardziej niezawodne. Ludzie&nbsp;&ndash; wiecie, istnieją kliniki onkologiczne oraz&nbsp;stacje pogotowia ratunkowego, które korzystają z&nbsp;systemu GNU, bo&nbsp;jest taki niezawodny, a&nbsp;niezawodność jest dla nich bardzo ważna.

note: type: Content of: <div><p>
en: Anyway, there's even a group of people who focus on this particular benefit as the reason they give, the main reason they give, why users should be permitted to do these various things, and to have these freedoms.  If you've been listening to me, you've noticed, you've seen that I, speaking for the free software movement, I talk about issues of ethics, and what kind of a society we want to live in, what makes for a good society, as well as practical, material benefits.  They're both important.  That's the free software movement.
pl: W&nbsp;każdym bądź&nbsp;razie, jest nawet grupa ludzi, którzy skupiają się na&nbsp;tej konkretnej korzyści podając powód, główny powód, dla którego użytkownicy powinni móc robić wszystkie te rzeczy i&nbsp;mieć te wolności. Jeśli mnie słuchaliście, to zauważyliście, widzieliście, że&nbsp;ja, mówiąc w&nbsp;imieniu ruchu wolnego oprogramowania, opowiadam o kwestiach etycznych i&nbsp;o społeczeństwie, w&nbsp;którym chcemy mieszkać, o tym, co tworzy dobre społeczeństwo, a&nbsp;także o praktycznych, materialnych korzyściach. Obie te rzeczy są ważne. Oto ruch wolnego oprogramowania.

note: type: Content of: <div><p>
en: That other group of people&mdash;which is called the open source movement&mdash;they only cite the practical benefits.  They deny that this is an issue of principle.  They deny that people are entitled to the freedom to share with their neighbor and to see what the program's doing and change it if they don't like it.  They say, however, that it's a useful thing to let people do that.  So they go to companies and say to them, &ldquo;You know, you might make more money if you let people do this.&rdquo; So, what you can see is that to some extent, they lead people in a similar direction, but for totally different, for fundamentally different, philosophical reasons.
pl: Ta druga grupa ludzi&nbsp;&ndash; nazywająca się ruchem open source [<em>open source movement, ruch na&nbsp;rzecz oprogramowania o otwartych źródłach</em>]&nbsp;&ndash; oni mówią tylko o praktycznych korzyściach. Zaprzeczają, jakoby była to kwestia zasad. Zaprzeczają, że&nbsp;ludziom należy się wolność dzielenia się z&nbsp;bliźnimi i&nbsp;sprawdzania, co robią programy, oraz&nbsp;zmieniania tego, jeśli im się nie podoba. Mówią oni jednak, że&nbsp;zezwalanie na&nbsp;to jest użyteczne. Więc&nbsp;chodzą po&nbsp;firmach i&nbsp;mówią: &bdquo;Wiecie, prawdopodobnie możecie zarabiać więcej pieniędzy, jeśli pozwolicie ludziom to robić&rdquo;. Więc, jak widzicie, do&nbsp;pewnego stopnia prowadzą oni ludzi w&nbsp;tym samym kierunku, ale&nbsp;z zupełnie innych, w&nbsp;podstawowym stopniu innych, przesłanek filozoficznych.

note: type: Content of: <div><p>
en: Because on the deepest issue of all, you know, on the ethical question, the two movements disagree.  You know, in the free software movement we say, &ldquo;You're entitled to these freedoms.  People shouldn't stop you from doing these things.&rdquo; In the open source movement, they say, &ldquo;Yes, they can stop you if you want, but we'll try to convince them to deign to let you to do these things.&rdquo; Well, they have contributed&mdash;they have convinced a certain number of businesses to release substantial pieces of software as free software in our community.  So they, the open source movement, has contributed substantially to our community.  And so we work together on practical projects.  But, philosophically, there's a tremendous disagreement.
pl: Ponieważ&nbsp;w najgłębszej spośród wszystkich kwestii, kwestii etycznej, oba ruchy nie zgadzają się ze sobą. My z&nbsp;ruchu wolnego oprogramowania mówimy: &bdquo;Należą wam się te wolności. Nikt nie powinien was powstrzymywać przed robieniem tych rzeczy&rdquo;. Ruch open source mówi: &bdquo;Tak, mogą was powstrzymać, jeśli chcecie, ale&nbsp;postaramy się ich przekonać, aby&nbsp;raczyli pozwolić wam robić te rzeczy&rdquo;. Cóż, oni wnieśli wkład&nbsp;&ndash; przekonali pewną ilość firm do&nbsp;wypuszczenia znaczących kawałków oprogramowania w&nbsp;postaci wolnych programów, na&nbsp;rzecz naszej społeczności. Więc&nbsp;oni, czyli&nbsp;ruch open source, wnieśli znaczny wkład do&nbsp;naszej społeczności. Tak więc&nbsp;pracujemy razem nad&nbsp;projektami praktycznymi. Jednak&nbsp;pod względem filozoficznym bardzo się nie zgadzamy.

note: type: Content of: <div><p>
en: Unfortunately, the open source movement is the one that gets the support of business the most, and so most articles about our work describe it as open source, and a lot of people just innocently think that we're all part of the open source movement.  So that's why I'm mentioning this distinction.  I want you to be aware that the free software movement, which brought our community into existence and developed the free operating system, is still here&mdash;and that we still stand for this ethical philosophy.  I want you to know about this, so that you won't mislead someone else unknowingly.
pl: Niestety, to ruch open source dostaje największe wsparcie od&nbsp;firm, więc&nbsp;większość artykułów dotyczących naszej pracy opisuje ją jako open source i&nbsp;mnóstwo ludzi, bez&nbsp;złych intencji, myśli, że&nbsp;wszyscy jesteśmy częścią ruchu open source. Dlatego&nbsp;właśnie mówię o tej różnicy. Chcę, abyście zdawali sobie sprawę, że&nbsp;ruch wolnego oprogramowania, który powołał naszą społeczność do&nbsp;życia i&nbsp;stworzył wolny system operacyjny, nadal istnieje&nbsp;&ndash; i&nbsp;cały czas głosimy tę etyczną filozofię. Chcę, żebyście to wiedzieli, aby&nbsp;bezwiednie nie wprowadzać innych w&nbsp;błąd.

note: type: Content of: <div><p>
en: But also, so that you can think about where you stand.
pl: Ale&nbsp;także dlatego, żebyście mogli pomyśleć o tym, gdzie sami należycie.

note: type: Content of: <div><p>
en: You know, which movement you support is up to you.  You might agree with the free software movements and my views.  You might agree with the open source movement.  You might disagree with them both.  You decide where you stand on these political issues.
pl: No wiecie, to, który ruch popieracie, to wasza sprawa. Możecie się zgadzać z&nbsp;ruchami wolnego oprogramowania i&nbsp;moimi poglądami. Możecie się zgadzać z&nbsp;ruchem open source. Możecie się z&nbsp;oboma nie zgadzać. To wy decydujecie o waszej postawie wobec tych politycznych kwestii.

note: type: Content of: <div><p>
en: But if you agree with the free software movement&mdash;if you see that there's an issue here that the people whose lives are controlled and directed by this decision deserve a say in it&mdash;then I hope you'll say that you agree with the free software movement, and one way you can do that is by using the term free software and just helping people know we exist.
pl: Ale&nbsp;jeśli zgadzacie się z&nbsp;ruchem wolnego oprogramowania&nbsp;&ndash; jeśli rozumiecie, że&nbsp;chodzi tu o to, aby&nbsp;ludzie, których życie jest kontrolowane i&nbsp;kierowane przez tę decyzję, mieli coś w&nbsp;jej sprawie do&nbsp;powiedzenia&nbsp;&ndash; to mam nadzieję, że&nbsp;powiecie, iż zgadzacie się z&nbsp;ruchem wolnego oprogramowania, a&nbsp;jedną z&nbsp;rzeczy, które możecie zrobić, aby&nbsp;to pokazać, jest używanie terminu wolne oprogramowanie i&nbsp;po prostu zwracanie uwagi ludzi na&nbsp;to, że&nbsp;istniejemy.

note: type: Content of: <div><p>
en: So, Freedom Three is very important both practically and psycho-socially.  If you don't have this freedom, it causes practical material harm, because this community development doesn't happen, and we don't make powerful, reliable software.  But it also causes psycho-social harm, which affects the spirit of scientific cooperation&mdash;the idea that we're working together to advance human knowledge.  You see, progress in science crucially depends on people being able to work together.  And nowadays though, you often find each little group of scientists acting like it's a war with each other gang of scientists and engineers.  And if they don't share with each other, they're all held back.
pl: Tak więc&nbsp;Wolność 3 jest bardzo ważna zarówno pod&nbsp;względem praktycznym, jak i&nbsp;psychospołecznym. Jeśli nie macie tej wolności, powoduje to praktyczne, materialne szkody, bo&nbsp;nie następuje wspomniany rozwój społeczności i&nbsp;nie tworzymy potężnego, niezawodnego oprogramowania. Ale&nbsp;powoduje również szkody psychospołeczne, które mają wpływ na&nbsp;ducha naukowej współpracy&nbsp;&ndash; ideę, która mówi, że&nbsp;pracujemy razem na&nbsp;rzecz rozwoju ludzkiej wiedzy. Zrozumcie, postęp naukowy zależy głównie od&nbsp;tego, że&nbsp;ludzie mogą razem pracować. Tymczasem w&nbsp;dzisiejszych czasach widzi się poszczególne małe grupy naukowców, które zachowują się jakby to była wojna ze wszystkimi innymi bandami naukowców i&nbsp;inżynierów. A&nbsp;jeśli oni nie będą się ze sobą dzielić, to nie będą czynić postępów.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: Well, they certainly relate, because if you don't have freedom to redistribute at all, you certainly don't have freedom to distribute a modified version, but they're different activities.
pl: <strong>STALLMAN</strong>: Cóż, z&nbsp;pewnością są ze sobą powiązane, bo&nbsp;jeśli w&nbsp;ogóle nie masz wolności do&nbsp;redystrybucji, to z&nbsp;pewnością nie masz wolności do&nbsp;dystrybucji zmodyfikowanych wersji, ale&nbsp;to osobne rzeczy.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>QUESTION</strong>: Oh.
pl: <strong>PYTANIE</strong>: Aha.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: Freedom Two is, you know, read it, you make an exact copy, and hand it to your friends, so now your friend can use it.  Or maybe you make exact copies and you sell them to a bunch of people, and then they can use it.
pl: <strong>STALLMAN</strong>: Wolność 2 to, no wiecie, skupcie się, robicie identyczną kopię i&nbsp;rozdajecie ją znajomym, a&nbsp;oni mogą z&nbsp;niej korzystać. Albo&nbsp;robicie identyczne kopie i&nbsp;sprzedajecie je paru osobom, a&nbsp;wtedy oni mogą z&nbsp;nich korzystać.

note: type: Content of: <div><p>
en: So, why do I define it in terms of whether it's free software for <em>you</em>? The reason is that sometimes the same program can be free software for some people, and nonfree for others.  Now, that might seem like a paradoxical situation, so let me give you an example to show you how it happens.  A very big example&mdash;maybe the biggest ever&mdash;of this problem was the X Window System which was developed at MIT and released under a license that made it free software.  If you got the MIT version with the MIT license, you had Freedoms One, Two, and Three.  It was free software for you.  But among those who got copies were various computer manufacturers that distributed Unix systems, and they made the necessary changes in X to run on their systems.  You know, probably just a few thousand lines out of the hundreds of thousands of lines of X.  And, then they compiled it, and they put the binaries into their Unix system and distributed it under the same non-disclosure agreement as the rest of the Unix system.  And then, millions of people got these copies.  They had the X Window System, but they had none of these freedoms.  It was not free software for <em>them</em>.
pl: Dlaczego więc&nbsp;definiuje to pod&nbsp;kątem tego, czy&nbsp;jest wolnym oprogramowaniem <em>dla was</em>? Dlatego, że&nbsp;czasami ten sam program może być wolnym oprogramowaniem dla niektórych ludzi, a&nbsp;niewolnym dla innych. Może to wyglądać na&nbsp;paradoks, więc&nbsp;pozwólcie mi podać przykład, który pokaże wam, na&nbsp;czym to polega. Bardzo dużym przykładem&nbsp;&ndash; może największym w&nbsp;historii&nbsp;&ndash; tego problemu był system okien X opracowany na&nbsp;MIT i&nbsp;wydany na&nbsp;licencji, która czyniła go wolnym oprogramowaniem. Jeśli mieliście wersję MIT wydaną na&nbsp;licencji MIT, to mieliście Wolności 1, 2 i&nbsp;3. Było to dla was wolne oprogramowanie. Ale&nbsp;pośród tych, którzy otrzymali kopie, znajdowali się różni producenci komputerów, którzy dostarczali systemy uniksowe i&nbsp;dokonywali oni zmian koniecznych do&nbsp;tego, aby&nbsp;X działał na&nbsp;ich systemach. Jakieś parę tysięcy linii spośród setek tysięcy składających się na&nbsp;X. Potem to kompilowali, dokładali binaria do&nbsp;swojego systemu Unix i&nbsp;rozprowadzali pod&nbsp;taką samą restrykcyjną licencją jak resztę systemu. Potem takie kopie dostało miliony ludzi. Mieli system okien X, ale&nbsp;nie mieli żadnej z&nbsp;tych wolności. <em>Dla nich</em> to nie było wolne oprogramowanie.

note: type: Content of: <div><p>
en: So, the paradox was that whether X was free software depended on where you made the measurement.  If you made the measurement coming out of the developers' group, you'd say, &ldquo;I observe all these freedoms.  It's free software.&rdquo; If you made the measurements among the users you'd say, &ldquo;Hmm, most users don't have these freedoms.  It's not free software.&rdquo; Well, the people who developed X didn't consider this a problem, because their goal was just popularity, ego, essentially.  They wanted a big professional success.  They wanted to feel, &ldquo;Ah, lots of people are using our software.&rdquo; And that was true.  Lots of people were using their software but didn't have freedom.
pl: Tak więc&nbsp;paradoks polegał na&nbsp;tym, że&nbsp;to czy&nbsp;X było wolnym oprogramowaniem zależało od&nbsp;punktu widzenia. Jeśli ktoś patrzył z&nbsp;punktu widzenia grupy programistów, to powiedziałby: &bdquo;Respektuję wszystkie te wolności. To wolne oprogramowanie&bdquo;. Jeśli patrzył z&nbsp;punktu widzenia użytkowników, powiedziałby: &bdquo;Hmm, większość użytkowników nie ma tych wolności. To nie jest wolne oprogramowanie&rdquo;. Cóż, programiści X nie uważali tego za&nbsp;problem, bo&nbsp;ich celem w&nbsp;gruncie rzeczy była popularność, zaspokojenie swojego ego. Chcieli osiągnąć duży sukces w&nbsp;branży. Chcieli mieć poczucie, że: &bdquo;Taaak, mnóstwo ludzi korzysta z&nbsp;naszego oprogramowania&rdquo;. I&nbsp;była to prawda. Mnóstwo ludzi korzystało z&nbsp;ich oprogramowania, ale&nbsp;nie miało wolności.

note: type: Content of: <div><p>
en: Well, in the GNU project, if that same thing had happened to GNU software, it would have been a failure, because our goal wasn't just to be popular; our goal was to give people liberty, and to encourage cooperation, to permit people to cooperate.  Remember, never force anyone to cooperate with any other person, but make sure that everybody's allowed to cooperate, everyone has the freedom to do so, if he or she wishes.  If millions of people were running nonfree versions of GNU, that wouldn't be success at all. The whole thing would have been perverted into nothing like the goal.
pl: W&nbsp;przypadku projektu GNU, jeśli to samo przydarzyłoby się oprogramowaniu GNU, to byłaby to porażka, bo&nbsp;naszym celem nie było wyłącznie zdobycie popularności; naszym celem było przekazanie ludziom wolności i&nbsp;zachęcanie ich do&nbsp;współdziałania, pozwolenie im na&nbsp;współdziałanie. Pamiętajcie, nigdy nie zmuszajcie nikogo do&nbsp;współpracy z&nbsp;kimś innym, ale&nbsp;zadbajcie o to, aby&nbsp;wszyscy mogli ze sobą wspólnie działać, żeby każdy miał do&nbsp;tego wolność, jeśli tylko tego chce. Jeśli miliony ludzi korzystałoby z&nbsp;niewolnych wersji GNU, to wcale nie byłby sukces. Cały projekt zostałby przewrotnie przekształcony w&nbsp;coś zupełnie odmiennego od&nbsp;pierwotnego celu.

note: type: Content of: <div><p>
en: But there is a condition.  And the condition, of course, is the reason why we go to all this trouble, so that we could put the condition in.  The condition says: Whenever you distribute anything that contains any piece of this program, that whole program must be distributed under these same terms, no more and no less.  So you can change the program and distribute a modified version, but when you do, the people who get that from you must get the same freedom that you got from us.  And not just for the parts of it&mdash;the excerpts that you copied from our program&mdash;but also for the other parts of that program that they got from you.  The whole of that program has to be free software for them.
pl: Jest jednak&nbsp;pewien warunek. I&nbsp;jest on, oczywiście, powodem, dla którego to wszystko robimy, aby&nbsp;móc go tam wstawić. Warunek mówi: rozpowszechniając kiedykolwiek coś zawierającego jakikolwiek kawałek tego programu, musicie rozpowszechniać całość na&nbsp;tych samych zasadach, ni&nbsp;mniej, ni&nbsp;więcej. Możecie więc&nbsp;zmienić program i&nbsp;rozpowszechniać jego zmodyfikowaną wersję, ale&nbsp;gdy to robicie, ludzie otrzymujący od&nbsp;was program muszą dostać taką samą wolność, jaką wy dostaliście od&nbsp;nas. I&nbsp;nie tylko wobec części programu&nbsp;&ndash; tych, które skopiowaliście od&nbsp;nas&nbsp;&ndash; ale&nbsp;także wobec reszty, którą od&nbsp;was dostali. Całość programu musi być dla nich wolnym oprogramowaniem.

note: type: Content of: <div><p>
en: The freedoms to change and redistribute this program become inalienable rights&mdash;a concept from the Declaration of Independence.  Rights that we make sure can't be taken away from you.  And, of course, the specific license that embodies the idea of copyleft is the GNU General Public License, a controversial license because it actually has the strength to say no to people who would be parasites on our community.
pl: Wolności do&nbsp;modyfikowania i&nbsp;rozpowszechniania tego programu stają się niezbywalnymi prawami&nbsp;&ndash; co jest koncepcją z&nbsp;Deklaracji Niepodległości. Prawami, wobec których dbamy o to, aby&nbsp;nikt ich wam nie odebrał. Oczywiście, konkretna licencja, która realizuje ideę copyleft to GNU GPL, kontrowersyjna licencja, ponieważ&nbsp;rzeczywiście posiada siłę, aby&nbsp;powiedzieć &bdquo;nie&rdquo; ludziom, którzy byliby pasożytami żerującymi na&nbsp;naszej społeczności.

note: type: Content of: <div><p>
en: There are lots of people who don't appreciate the ideals of freedom.  And they'd be very glad to take the work that we have done, and use it to get a head start in distributing a nonfree program and tempting people to give up their freedom.  And the result would be&mdash;you know, if we let people do that&mdash;that we would developing these free programs, and we'd constantly have to compete with improved versions of our own programs.  That's no fun.
pl: Jest mnóstwo ludzi, którzy nie doceniają ideałów wolności. Chętnie wzięliby rezultaty naszej pracy i&nbsp;wykorzystali je do&nbsp;uzyskania przewagi w&nbsp;rozpowszechnianiu niewolnego oprogramowania oraz&nbsp;zachęcaniu ludzi do&nbsp;wyzbycia się własnej wolności. A&nbsp;rezultatem byłoby&nbsp;&ndash; no wiecie, jeśli na&nbsp;to ludziom pozwolimy&nbsp;&ndash; że&nbsp;rozwijalibyśmy te wolne programy i&nbsp;cały czas musielibyśmy konkurować z&nbsp;ulepszonymi wersjami naszego własnego oprogramowania. A&nbsp;to nie jest fajne.

note: type: Content of: <div><p>
en: And, a lot of people also feel&mdash;you know, I'm willing to volunteer my time to contribute to the community, but why should I volunteer my time to contribute to that company's, to improving that company's, proprietary program? You know, some people might not even think that that's evil, but they want to get paid if they're going to do that.  I, personally, would rather not do it at all.
pl: I&nbsp;mnóstwo ludzi również ma poczucie&nbsp;&ndash; no wiecie, chcę bez&nbsp;przymusu poświęcić mój czas, aby&nbsp;wnieść wkład do&nbsp;społeczności, ale&nbsp;dlaczego miałbym go poświęcać, aby&nbsp;wnieść wkład na&nbsp;rzecz tamtej firmy, na&nbsp;rzecz ulepszania jej objętego restrykcyjną licencją programu? Wiecie, niektórzy mogą nawet sądzić, że&nbsp;to nic złego, ale&nbsp;chcą, żeby im za&nbsp;to zapłacono. Osobiście wolałbym wcale tego nie robić.

note: type: Content of: <div><p>
en: But both of these groups of people&mdash;both the ones like me who say, &ldquo;I don't want to help that nonfree program to get a foothold in our community&rdquo; and the ones that say, &ldquo;Sure, I'd work for them, but then they better pay me&rdquo;&mdash;both of us have a good reason to use the GNU General Public License.  Because that says to that company, &ldquo;You can't just take my work, and distribute it without the freedom.&rdquo; Whereas, the non-copyleft licenses, like the X Windows license, do permit that.
pl: Jednak&nbsp;obie te grupy&nbsp;&ndash; zarówno tacy jak ja, którzy mówią: &bdquo;Nie chcę pomagać temu objętemu restrykcyjną licencją programowi rozpowszechnić się w&nbsp;społeczeństwie&rdquo; oraz&nbsp;ci, którzy mówią: &bdquo;Pewnie, mogę dla nich pracować, ale&nbsp;lepiej żeby mi zapłacili&rdquo;&nbsp;&ndash; obie grupy mają dobry powód, aby&nbsp;korzystać z&nbsp;GNU GPL. Bo&nbsp;mówi ona firmie: &bdquo;Nie możecie po&nbsp;prostu wziąć sobie wyników mojej pracy i&nbsp;rozpowszechniać ich bez&nbsp;wolności&rdquo;. Tymczasem licencje niezawierające copyleft, takie jak licencja systemu X, umożliwiają to.

note: type: Content of: <div><p>
en: So that is the big division between the two categories of free software&mdash;license-wise.  There are the programs that are copylefted so that the license defends the freedom of the software for every user.  And there are the non-copylefted programs for which nonfree versions are allowed.  Somebody <em>can</em> take those programs and strip off the freedom.  You may get that program in a nonfree version.
pl: Więc&nbsp;to jest wielka różnica pomiędzy dwoma kategoriami wolnego oprogramowania — pod&nbsp;względem licencji. Są programy objęte przez copyleft, w&nbsp;przypadku których licencja chroni wolności oprogramowania dla każdego użytkownika. I&nbsp;są programy nie objęte przez copyleft, w&nbsp;przypadku których dozwolone są wersje niewolne. Ktoś <em>może</em> wziąć te programy i&nbsp;odrzeć je z&nbsp;wolności. Możecie dostać taki program w&nbsp;wersji niewolnej.

note: type: Content of: <div><p>
en: And that problem exists today.  There are still nonfree versions of X Windows being used on our free operating systems.  There is even hardware&mdash;which is not really supported&mdash;except by a nonfree version of X Windows.  And that's a major problem in our community.  Nonetheless, I wouldn't say that X Windows is a bad thing, you know. I'd say that the developers did not do the best possible thing that they could have done.  But they <em>did</em> release a lot of software that we could all use.
pl: A&nbsp;ten problem obecnie istnieje. Nadal istnieją niewolne wersje systemu X wykorzystywane w&nbsp;naszych wolnych systemach operacyjnych. Jest nawet sprzęt, który nie jest tak naprawdę obsługiwany za&nbsp;wyjątkiem niewolnych wersji X. To dla naszej społeczności ogromny problem. Tak czy&nbsp;inaczej nie powiedziałbym, że&nbsp;system X to coś złego. Powiedziałbym, że&nbsp;jego autorzy nie zrobili najlepszej z&nbsp;możliwych rzeczy. Ale&nbsp;<em>wydali</em> wiele programów, które wszyscy mogliśmy wykorzystać.

note: type: Content of: <div><p>
en: You know, there's a big difference between less than perfect, and evil.  There are many gradations of good and bad.  We have to resist the temptation to say, if you didn't do the absolute best possible thing, then you're no good.  You know, the people that developed X Windows made a big contribution to our community.  But there's something better that they could have done.  They could have copylefted parts of the program and prevented those freedom-denying versions from being distributed by others.
pl: Wiecie, jest duża różnica pomiędzy niedoskonałością i&nbsp;złem. Jest wiele odcieni dobrego i&nbsp;złego. Musimy oprzeć się pokusie mówienia, że&nbsp;jeśli nie zrobiłeś absolutnie najlepszej z&nbsp;możliwych rzeczy, to nie zrobiłeś niczego dobrego. No wiecie, autorzy systemu X wnieśli duży wkład do&nbsp;naszej społeczności. Ale&nbsp;mogli zrobić coś lepszego. Mogli objąć części programu licencją typu copyleft i&nbsp;zapobiec rozpowszechnianiu przez innych wersji odrzucających wolność.

note: type: Content of: <div><p>
en: You know, with Microsoft's marketing clout, they don't need to make it better to have their version supplant ours.  They just have to make it different and incompatible.  And then, put it on everybody's desktop.  So they really don't like the GNU GPL.  Because the GNU GPL won't let them do that.  It doesn't allow &ldquo;embrace and extend.&rdquo; It says, if you want to share our code in your programs, you can.  But, you've got to share and share alike.  The changes that you make we have to be allowed to share.  So, it's a two-way cooperation, which is real cooperation.
pl: Dzięki przewadze marketingowej Microsoft nie musi tych programów ulepszać, żeby ich wersje wyparły nasze. Muszą tylko sprawić, aby&nbsp;były inne i&nbsp;niezgodne. A&nbsp;potem wrzucić to wszystkim na&nbsp;komputery. Tak więc&nbsp;oni naprawdę nie lubią GNU GPL. Bo&nbsp;GNU GPL nie pozwala im tego zrobić. Nie pozwala na&nbsp;&bdquo;przyjęcie i&nbsp;rozszerzenie&rdquo; [<em>ang. &bdquo;embrace, extend (and extinguish)&rdquo;&nbsp;&ndash; taktyka Microsoftu</em>]. Mówi ona, że&nbsp;jeśli chcecie wykorzystać w&nbsp;swoich programach nasz kod, to możecie to zrobić. Ale&nbsp;musicie się również dzielić, dzielić w&nbsp;taki sam sposób. Musicie pozwolić nam na&nbsp;dzielenie się zmianami, które wprowadzicie. Jest to więc&nbsp;dwukierunkowa współpraca, czyli&nbsp;prawdziwa współpraca.

note: type: Content of: <div><p>
en: I should finish the historical story.  You see, we set out in 1984 not just to write some free software but to do something much more coherent: to develop an operating system that was entirely free software.  So that meant we had to write piece after piece after piece.  Of course, we were always looking for shortcuts.  The job was so big that people said we'd never be able to finish.  And, I thought that there was at least a chance that we'd finish it but, obviously, it's worth looking for shortcuts.  So we kept looking around. Is there any program that somebody else has written that we could manage to adapt, to plug into here, and that way we won't have to write it from scratch? For instance, the X Window system.  It's true it wasn't copylefted, but it was free software, so we could use it.
pl: Powinienem dokończyć opowieść historyczną. W&nbsp;1984 zaczynaliśmy działalność nie tylko po&nbsp;to, aby&nbsp;napisać trochę wolnego oprogramowania, ale&nbsp;żeby zrobić coś dużo bardziej spójnego: stworzyć składający się wyłącznie z&nbsp;wolnego oprogramowania system operacyjny. Oznaczało to, że&nbsp;musieliśmy pisać kawałek za&nbsp;kawałkiem. Oczywiście zawsze szukaliśmy dróg na&nbsp;skróty. Praca do&nbsp;wykonania była tak wielka, że&nbsp;ludzie twierdzili, iż nigdy nam się nie uda jej skończyć. Ja uważałem, że&nbsp;istnieje co najmniej mała szansa, że&nbsp;uda nam się doprowadzić to do&nbsp;końca, ale&nbsp;oczywiście warto jest szukać dróg na&nbsp;skróty. Więc&nbsp;ciągle rozglądaliśmy się dookoła. Czy&nbsp;jest jakiś program, który napisał ktoś inny i&nbsp;który dalibyśmy radę dostosować, wetknąć tutaj, aby&nbsp;nie trzeba było pisać go od&nbsp;nowa? Na&nbsp;przykład system okien X. To prawda, że&nbsp;nie był objęty przez copyleft, ale&nbsp;był wolnym oprogramowaniem, więc&nbsp;mogliśmy go wykorzystać.

note: type: Content of: <div><p>
en: Now, I had wanted to put a window system into GNU from day one.  I wrote a couple of window systems at MIT before I started GNU.  And so, even though Unix had no window system in 1984, I decided that GNU would have one.  But, we never ended up writing a GNU window system, because X came along.  And I said, Goody! One big job we don't have to do.  We'll use X.  So I basically said, let's take X, and put it into the GNU system.  And we'll make the other parts of GNU, you know, work with X, when appropriate.  And we found other pieces of software that had been written by other people, like the text formatter TeX, some library code from Berkeley.  At that time there was Berkeley Unix, but it was not free software.  This library code, initially, was from a different group at Berkeley, that did research on floating point.  And, so, we kept, we fit in these pieces.
pl: Od&nbsp;samego początku chciałem włączyć do&nbsp;GNU system okien. Napisałem kilka takich systemów na&nbsp;MIT zanim zacząłem pracować nad&nbsp;GNU. Więc&nbsp;pomimo tego, że&nbsp;w 1984 Unix nie miał systemu okien, zdecydowałem, że&nbsp;GNU będzie go miało. Ale&nbsp;nigdy nie napisaliśmy systemu okien GNU, bo&nbsp;pojawił się X. A&nbsp;ja powiedziałem: &bdquo;Super! Jedno wielkie zadanie, którego nie musimy wykonywać. Skorzystamy z&nbsp;X&rdquo;. Więc&nbsp;w zasadzie powiedziałem: &bdquo;Weźmy X i&nbsp;dołączmy go do&nbsp;systemu GNU. A&nbsp;potem dopasujemy inne części GNU, żeby z&nbsp;nim współpracowały, gdy będzie potrzeba&rdquo;. Znaleźliśmy również inne oprogramowanie napisane przez innych ludzi, takie jak program do&nbsp;składu tekstu TeX i&nbsp;trochę bibliotek z&nbsp;Berkeley. Istniał wtedy Berkeley Unix, ale&nbsp;nie był wolnym oprogramowaniem. Kod bibliotek pochodził na&nbsp;początku od&nbsp;innej grupy z&nbsp;Berkeley, zajmującej się badaniami nad&nbsp;obliczeniami zmiennoprzecinkowymi. Więc&nbsp;wzięliśmy te kawałki i&nbsp;dopasowaliśmy do&nbsp;naszego systemu.

note: type: Content of: <div><p>
en: By 1991, there was just one major piece missing, and that was the kernel.  Now, why did I put off the kernel? Probably because it doesn't really matter what order you do the things in, at least technically it doesn't.  You've got to do them all anyway.  And partly because I'd hoped we'd be able to find a start at a kernel somewhere else.  And we did.  We found Mach, which had been developed at Carnegie Mellon.  And it wasn't the whole kernel; it was the bottom half of the kernel.  So we had to write the top half, but I figured, you know, things like the file system, the network code, and so on.  But running on top of Mach they're running essentially as user programs, which ought to make them easier to debug.  You can debug with a real source-level debugger running at the same time.  And so, I thought that way we'd be able to get these, the higher level parts of the kernel, done in a short time.  It didn't work out that way.  These asynchronous, multi-threaded processes, sending messages to each other turned out to be very hard to debug.  And the Mach-based system that we were using to bootstrap with had a terrible debugging environment, and it was unreliable, and various problems.  It took us years and years to get the GNU kernel to work.
pl: Do&nbsp;roku 1991 brakowało tylko jednej ważnej części, a&nbsp;było to jądro. Dlaczego odkładałem w&nbsp;czasie pisanie jądra? Częściowo dlatego, że&nbsp;kolejność pisania poszczególnych rzeczy nie gra roli, przynajmniej pod&nbsp;względem technicznym. I&nbsp;tak trzeba napisać je wszystkie. Częściowo również dlatego, że&nbsp;miałem nadzieję, iż znajdziemy rozpoczęte jądro gdzieś indziej. I&nbsp;tak się stało. Znaleźliśmy Mach, które było rozwijane na&nbsp;uniwersytecie Carnegie Mellon. I&nbsp;nie było to całe jądro; była to dolna połowa jądra. Musieliśmy więc&nbsp;napisać górną połowę, ale&nbsp;myślałem, no wiecie, rzeczy takie jak system plików, kod sieciowy, i&nbsp;tak dalej. Jednak&nbsp;działając na&nbsp;Machu działają one w&nbsp;zasadzie jako programy poziomu użytkownika, co powinno uczynić je łatwiejszymi do&nbsp;debugowania. Można je debugować działającym w&nbsp;tym samym czasie prawdziwym debuggerem poziomu źródłowego. Myślałem więc, że&nbsp;w ten sposób uda nam się napisać te wyższe partie jądra w&nbsp;krótkim czasie. Nie udało się. Te asynchroniczne, wielowątkowe procesy, wysyłające do&nbsp;siebie komunikaty, okazały się być bardzo trudne do&nbsp;debugowania. A&nbsp;system oparty na&nbsp;Machu, którego używaliśmy do&nbsp;ich ładowania, miał koszmarne narzędzia do&nbsp;debugowania i&nbsp;był zawodny, do&nbsp;tego było z&nbsp;nim wiele innych problemów. Doprowadzenie jądra GNU do&nbsp;działania zajęło nam długie lata.

note: type: Content of: <div><p>
en: But, fortunately, our community did not have to wait for the GNU kernel.  Because in 1991, Linus Torvalds developed another free kernel called Linux.  And he used the old-fashioned monolithic design and it turns out that he got his working much faster than we got ours working.  So maybe that's one of the mistakes that I made: that design decision.  Anyway, at first, we didn't know about Linux, because he never contacted us to talk about it.  Although he did know about the GNU Project.  But he announced it to other people and other places on the net.  And so other people then did the work of combining Linux with the rest of the GNU system to make a complete free operating system.  Essentially, to make the GNU plus Linux combination.
pl: Na&nbsp;szczęście jednak&nbsp;nasza społeczność nie musiała czekać na&nbsp;jądro GNU. Ponieważ&nbsp;w 1991 Linus Torvalds stworzył inne wolne jądro nazwane Linux. Wykorzystał on starodawny, monolityczny projekt i&nbsp;okazało się, że&nbsp;jego jądro zaczęło działać znacznie szybciej niż nasze. Więc&nbsp;może to jest jeden z&nbsp;błędów, które popełniłem: decyzja projektowa. Tak czy&nbsp;inaczej na&nbsp;początku nie wiedzieliśmy nic o Linuksie, bo&nbsp;nigdy się z&nbsp;nami nie skontaktował, aby&nbsp;o nim porozmawiać. Chociaż wiedział o Projekcie GNU. Jednak&nbsp;ogłosił informację o nim innym ludziom w&nbsp;innych miejscach sieci. I&nbsp;wtedy inni ludzie wykonali robotę łączenia Linuksa z&nbsp;resztą systemu GNU w&nbsp;celu stworzenia kompletnego wolnego systemu operacyjnego. W&nbsp;swej istocie kombinacji GNU i&nbsp;Linuksa.

note: type: Content of: <div><p>
en: They didn't know that most of what they found was pieces of the GNU system.  So they didn't realize that they were fitting Linux into the gap in the GNU system.  They thought they were taking Linux and making a system out of Linux.  So they called it a Linux system.
pl: Nie wiedzieli, że&nbsp;większość rzeczy, które znaleźli było kawałkami systemu GNU. Nie zdawali sobie więc&nbsp;sprawy, że&nbsp;dopasowywali Linuksa do&nbsp;luki w&nbsp;systemie GNU. Myśleli, że&nbsp;biorą Linuksa i&nbsp;robią z&nbsp;niego system. Więc&nbsp;nazwali go systemem Linux.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: Can't hear you&mdash;what?
pl: <strong>STALLMAN</strong>: Nie słyszę&nbsp;&ndash; co?

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: Well, it's just not&mdash;you know, it's provincial.
pl: <strong>STALLMAN</strong>: Cóż, to po&nbsp;prostu nie&nbsp;&ndash; no wiesz, to margines.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>QUESTION</strong>: But it's more good fortune then finding X and Mach?
pl: <strong>PYTANIE</strong>: Ale&nbsp;to więcej szczęścia niż znalezienie X i&nbsp;Macha?

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: Right.  The difference is that the people who developed X and Mach didn't have the goal of making a complete free operating system.  We're the only ones who had that.  And, it was our tremendous work that made the system exist.  We actually did a larger part of the system than any other project.  No coincidence, because those people&mdash;they wrote useful parts of the system.  But they didn't do it because they wanted the system to be finished.  They had other reasons.
pl: <strong>STALLMAN</strong>: Racja. Różnica polega na&nbsp;tym, że&nbsp;autorzy X i&nbsp;Macha nie mieli na&nbsp;celu stworzenia kompletnego wolnego systemu operacyjnego. Tylko my mieliśmy taki cel. I&nbsp;to nasza ogromna praca sprawiła, że&nbsp;system istnieje. W&nbsp;rzeczywistości stworzyliśmy większą część systemu niż jakikolwiek inny projekt. Nieprzypadkowo, bo&nbsp;ci ludzie&nbsp;&ndash; napisali użyteczne części systemu. Ale&nbsp;nie zrobili tego, bo&nbsp;chcieli, żeby system został ukończony. Mieli inne powody.

note: type: Content of: <div><p>
en: Now the people who developed X&mdash;they thought that designing across the network window system would be a good project, and it was.  And it turned out to help us make a good free operating system.  But that's not what they hoped for.  They didn't even think about that.  It was an accident.  An accidental benefit.  Now, I'm not saying that what they did was bad.  They did a large free software project.  That's a good thing to do.  But they didn't have that ultimate vision.  The GNU Project is where that vision was.
pl: Autorzy systemu X&nbsp;&ndash; wydawało im się, że&nbsp;stworzenie sieciowego systemu okien byłoby niezłym projektem, i&nbsp;było nim. I&nbsp;okazało się, że&nbsp;pomogło to nam zrobić dobry wolny system operacyjny. Ale&nbsp;oni nie tego chcieli. Nawet o tym nie myśleli. To był przypadek. Przypadkowa korzyść. Oczywiście nie twierdzę, że&nbsp;to, co zrobili, było złe. Przeprowadzili duży projekt związany z&nbsp;wolnym oprogramowaniem. To dobra rzecz. Ale&nbsp;nie posiadali tej ostatecznej wizji. Wizja była w&nbsp;projekcie GNU.

note: type: Content of: <div><p>
en: So, although at this point thousands of people in projects have contributed to this system, there is one project which is the reason that this system exists, and that's the GNU Project.  It <em>is</em> basically the GNU System, with other things added since then.
pl: Więc&nbsp;pomimo tego, że&nbsp;do dzisiaj tysiące ludzi z&nbsp;różnych projektów wniosło wkład w&nbsp;ten system, to istnieje jeden projekt, dzięki któremu system istnieje, a&nbsp;jest to Projekt GNU. On w&nbsp;zasadzie <em>jest</em> Systemem GNU, z&nbsp;innymi rzeczami dodanymi od&nbsp;tamtej pory.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: We have one.
pl: <strong>STALLMAN</strong>: Już mamy.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>QUESTION</strong>: You do?
pl: <strong>PYTANIE</strong>: Macie?

note: type: Content of: <div><p>
en: I'm asking you to call it GNU, because I want the GNU Project to get credit.  And there's a very specific reason for that, which is a lot more important than anybody getting credit, in and of itself.  You see, these days, if you look around in our community most of the people talking about it and writing about it don't ever mention GNU, and they don't ever mention these goals of freedom&mdash;these political and social ideals, either.  Because the place they come from is GNU.
pl: Proszę, żebyście nazywali go GNU, bo&nbsp;chcę, żeby uznane zostały zasługi Projektu GNU. Mam konkretny powód, który sam w&nbsp;sobie jest dużo ważniejszy niż uznanie czyichkolwiek zasług. Bo&nbsp;jeśli obecnie przyjrzycie się naszej społeczności, to większość ludzi, którzy o niej mówią albo&nbsp;piszą, nigdy nie wspominają GNU, nigdy nawet nie wspominają celów związanych z&nbsp;wolnością&nbsp;&ndash; tych politycznych i&nbsp;społecznych ideałów. Bo&nbsp;miejsce, z&nbsp;którego się wywodzą to GNU.

note: type: Content of: <div><p>
en: What irony! If they only knew! If they knew that the system they liked&mdash;or, in some cases, love and go wild over&mdash;is our idealistic, political philosophy made real.
pl: Co za&nbsp;ironia! Gdyby tylko wiedzieli! Gdyby wiedzieli, że&nbsp;system, który lubią&nbsp;&ndash; a&nbsp;czasami nawet kochają i&nbsp;szaleją na&nbsp;jego punkcie&nbsp;&ndash; to nasza idealistyczna, polityczna filozofia w&nbsp;zmaterializowanej postaci.

note: type: Content of: <div><p>
en: They still wouldn't have to agree with us.  But at least they'd see a reason to take it seriously, to think about it carefully, to give it a chance.  They would see how it relates to their lives.  You know, if they realized, &ldquo;I'm using the GNU system. Here's the GNU philosophy.  This philosophy is <em>why</em> this system that I like very much exists,&rdquo; they'd at least consider it with a much more open mind.  It doesn't mean that everybody will agree.  People think different things.  That's OK.  You know, people should make up their own minds.  But I want this philosophy to get the benefit of the credit for the results it has achieved.
pl: Nadal nie musieliby się z&nbsp;nami zgadzać. Ale&nbsp;przynajmniej mieliby powód, aby&nbsp;traktować to poważnie, aby&nbsp;dokładnie się nad&nbsp;tym zastanowić, aby&nbsp;dać temu szansę. Zobaczyliby jak to się ma do&nbsp;ich życia. Wiecie, gdyby zdali sobie sprawę, że: &bdquo;Korzystam z&nbsp;systemu GNU. Oto filozofia GNU. Dzięki <em>tej</em> filozofii system, który tak lubię, istnieje&rdquo;, to przynajmniej traktowaliby ją z&nbsp;dużo większą otwartością umysłu. Nie znaczy to, że&nbsp;wszyscy się będą zgadzać. Ludzie myślą różne rzeczy. To jest w&nbsp;porządku. No wiecie, ludzie powinni sami wyrobić sobie poglądy. Ale&nbsp;chcę, aby&nbsp;ta filozofia skorzystała na&nbsp;uznaniu jej zasług wobec rezultatów, jakie osiągnęła.

note: type: Content of: <div><p>
en: If you look around in our community, you'll find that almost everywhere, the institutions are calling the system Linux.  You know, reporters mostly call it Linux.  It's not right, but they do.  The companies mostly say it that package the system.  Oh, and most of these reporters, when they write articles, they usually don't look at it as a political issue, or social issue.  They're usually looking at it purely as a business question or what companies are going to succeed more or less, which is really a fairly minor question for society.  And, if you look at the companies that package the GNU/Linux system for people to use, well, most of them call it Linux.  And they <em>all</em> add nonfree software to it.
pl: Jeśli przyjrzycie się naszej społeczności, to zobaczycie, że&nbsp;prawie wszędzie instytucje nazywają ten system Linuksem. No wiecie, dziennikarze nazywają go głównie Linuksem. To niewłaściwe, ale&nbsp;tak robią. Mówią tak przeważnie firmy, które go rozpowszechniają. Aha, i&nbsp;większość tych dziennikarzy, gdy piszą artykuły, zazwyczaj nie patrzy na&nbsp;to z&nbsp;punktu widzenia polityki lub&nbsp;społeczeństwa. Zazwyczaj rozważają to jako kwestię czysto biznesową, chodzi im mniej więcej o to, które firmy odniosą sukces, co jest dosyć mało ważne dla społeczeństwa. A&nbsp;gdy popatrzycie na&nbsp;firmy, które rozpowszechniają system GNU/Linux wśród ludzi, to większość nazywa go Linuksem. I&nbsp;<em>wszyscy</em> dodają do&nbsp;niego niewolne oprogramowanie.

note: type: Content of: <div><p>
en: See, the GNU GPL says that if you take code, and some code out of a GPL-covered program, and add some more code to make a bigger program, that whole program has to be released under the GPL.  But you could put other separate programs on the same disk (of either kind, hard disk, or CD), and they can have other licenses.  That's considered mere aggregation, and, essentially, just distributing two programs to somebody at the same time is not something we have any say over.  So, in fact, it is not true&mdash;sometimes, I wish it were true&mdash;that if a company uses a GPL-covered program in a product that the whole product has to be free software.  It's not&mdash;it doesn't go to that range&mdash;that scope.  It's the whole program.  If there are two separate programs that communicate with each other at arm's length&mdash;like by sending messages to each other&mdash;then, they're legally separate, in general.  So, these companies, by adding nonfree software to the system, are giving the users, philosophically and politically, a very bad idea.  They're telling the users, &ldquo;It is OK to use nonfree software.  We're even putting it on this as a bonus.&rdquo;
pl: GNU GPL mówi, że&nbsp;jeśli weźmiecie kod i&nbsp;trochę kodu z&nbsp;programu objętego przez GPL, i&nbsp;dodacie jeszcze trochę kodu, aby&nbsp;zrobić większy program, to cały ten program musi zostać wydany na&nbsp;GPL. Ale&nbsp;moglibyście dołożyć osobno inne programy na&nbsp;tym samym dysku (jakimkolwiek, dysku twardym lub&nbsp;CD) i&nbsp;mogą one mieć inne licencje. Uważa się to za&nbsp;zwykłą agregację i&nbsp;w gruncie rzeczy rozpowszechnianie dwóch programów jednocześnie nie jest czymś, wobec czego mamy cokolwiek do&nbsp;powiedzenia. Więc, w&nbsp;rzeczywistości, to nie jest prawda&nbsp;&ndash; czasami żałuję, że&nbsp;tak nie jest&nbsp;&ndash; że&nbsp;jeśli jakaś firma wykorzysta program objęty przez GPL w&nbsp;swoim produkcie, to cały produkt musi być wolnym oprogramowaniem. To nie ma&nbsp;&ndash; nie idzie aż tak daleko&nbsp;&ndash; takiego zasięgu. To cały program. Jeśli są dwa programy, które komunikują się ze sobą na&nbsp;pewną odległość&nbsp;&ndash; na&nbsp;przykład przez wysyłanie do&nbsp;siebie komunikatów&nbsp;&ndash; to ogólnie rzecz biorąc są pod&nbsp;względem prawnym rozdzielne. Więc&nbsp;te firmy, dodając do&nbsp;systemu niewolne oprogramowanie, dają użytkownikom, filozoficznie i&nbsp;politycznie, bardzo zły sygnał. Mówią oni użytkownikom: &bdquo;Używanie niewolnego oprogramowania jest w&nbsp;porządku. Nawet je tutaj dodajemy jako bonus&rdquo;.

note: type: Content of: <div><p>
en: And then if you look at the trade shows&mdash;about the use of the, dedicated to the use of, the GNU/Linux system, they all call themselves &ldquo;Linux&rdquo; shows.  And they're filled with booths exhibiting nonfree software, essentially putting the seal of approval on the nonfree software.  So, almost everywhere you look in our community, the institutions are endorsing the nonfree software, totally negating the idea of freedom that GNU was developed for.  And the only place that people are likely to come across the idea of freedom is in connection with GNU, and in connection with free software, the term, free software.  So this is why I ask you: please call the system GNU/Linux.  Please make people aware where the system came from and why.
pl: A&nbsp;jeśli popatrzycie na&nbsp;targi branżowe&nbsp;&ndash; dotyczące korzystania, poświęcone korzystaniu z&nbsp;GNU/Linuksa, wszystkie one nazywają się targami &bdquo;linuksowymi&rdquo;. I&nbsp;są wypełnione stoiskami promującymi niewolne oprogramowanie, co w&nbsp;swej istocie przypieczętowuje akceptację niewolnych programów. Więc&nbsp;niemalże z&nbsp;którejkolwiek strony nie spojrzy się na&nbsp;naszą społeczność, instytucje podpisują się pod&nbsp;niewolnym oprogramowaniem, całkowicie negując ideę wolności, dla której zostało stworzone GNU. I&nbsp;jedyny moment, w&nbsp;którym ludzie mają szansę zetknąć się z&nbsp;ideą wolności, to w&nbsp;nawiązaniu do&nbsp;GNU i&nbsp;do wolnego oprogramowania, terminu &bdquo;wolne oprogramowanie&rdquo;. Dlatego&nbsp;proszę was: nazywajcie ten system GNU/Linux. Zwracajcie uwagę ludzi na&nbsp;to, skąd wziął się ten system i&nbsp;dlaczego.

note: type: Content of: <div><p>
en: You'll note that Microsoft called the GPL an &ldquo;open source license.&rdquo; They don't want people to be thinking in terms of freedom as the issue.  You'll find that they invite people to think in a narrow way, as consumers, and, of course, not even think very rationally as consumers, if they're going to choose Microsoft products.  But they don't want people to think as citizens or statesmen.  That's inimical to them.  At least it's inimical to their current business model.
pl: Zauważcie, że&nbsp;Microsoft nazwał GPL &bdquo;licencją open source&rdquo;. Oni nie chcą, aby&nbsp;ludzie myśleli, że&nbsp;w tej sprawie chodzi o wolność. Zobaczcie, że&nbsp;zachęcają ludzi, aby&nbsp;myśleli w&nbsp;wąski sposób, jak konsumenci, oczywiście żeby nawet jako konsumenci myśleli niezbyt racjonalnie, jeśli mają wybrać produkty Microsoftu. Ale&nbsp;nie chcą, by ludzie myśleli jak obywatele lub&nbsp;mężowie stanu. To im nie sprzyja. A&nbsp;przynajmniej ich obecnemu modelowi biznesowemu.

note: type: Content of: <div><p>
en: Now, how does free software&hellip;well, I can tell you about how free software relates to our society.  A secondary topic that might be of interest to some of you is how free software relates to business.  Now, in fact, free software is <em>tremendously</em> useful for business.  After all, most businesses in the advanced countries use software.  Only a tiny fraction of them develop software.
pl: W&nbsp;jaki sposób wolne oprogramowanie&hellip; cóż, mogę wam opowiedzieć jak wolne oprogramowanie ma się do&nbsp;naszego społeczeństwa. Drugorzędny temat, który może niektórych z&nbsp;was zainteresować, to jak wolne oprogramowanie ma się do&nbsp;biznesu. Tak naprawdę to wolne oprogramowanie jest dla biznesu <em>niezwykle</em> użyteczne. W&nbsp;końcu większość firm w&nbsp;rozwiniętych krajach korzysta z&nbsp;oprogramowania. Tylko ułamek z&nbsp;nich tworzy oprogramowanie.

note: type: Content of: <div><p>
en: And free software is tremendously advantageous for any company that uses software, because it means that you're in control.  Basically, free software means the users are in control of what the program does.  Either individually, if they care enough to be, or, collectively, when they care enough to be.  Whoever cares enough can exert some influence.  If you don't care, you don't buy.  Then you use what other people prefer.  But, if you do care, then you have some say. With proprietary software, you have essentially no say.
pl: Wolne oprogramowanie ma ogromne zalety dla każdej firmy, która korzysta z&nbsp;programów, bo&nbsp;oznacza, że&nbsp;to wy kontrolujecie sytuację. Zasadniczo wolne oprogramowanie oznacza, że&nbsp;użytkownicy kontrolują działanie programu. Indywidualnie, jeśli im na&nbsp;tym wystarczająco zależy, lub&nbsp;kolektywnie, jeśli im na&nbsp;tym wystarczająco zależy. Każdy, komu dostatecznie zależy, może wywrzeć jakiś wpływ. Komu wszystko jedno, ten nie wybiera. Wtedy korzysta z&nbsp;tego, co preferują inni. Ale&nbsp;jeśli wam zależy, to macie coś do&nbsp;powiedzenia. W&nbsp;przypadku oprogramowania objętego restrykcyjnymi licencjami w&nbsp;gruncie rzeczy nie macie nic do&nbsp;gadania.

note: type: Content of: <div><p>
en: With free software, you can change what you want to change.  And it doesn't matter that there are no programmers in your company; that's fine.  You know, if you wanted to move the walls in your building, you don't have to be a carpentry company. You just have to be able to go find a carpenter and say, &ldquo;What will you charge to do this job?&rdquo; And if you want to change around the software you use, you don't have to be a programming company.  You just have to go to a programming company and say, &ldquo;What will you charge to implement these features? And when will you have it done?&rdquo; And if they don't do the job, you can go find somebody else.
pl: W&nbsp;przypadku wolnego oprogramowania możecie zmieniać cokolwiek chcecie. I&nbsp;nie ma znaczenia, że&nbsp;w waszej firmie nie ma żadnych programistów; to nic. Wiecie, gdybyście chcieli przesunąć parę ścian w&nbsp;swoim budynku, to nie musicie być do&nbsp;tego firmą stolarską [<em>w&nbsp;USA ściany są zazwyczaj drewniano-gipsowe</em>]. Wystarczy, że&nbsp;będziecie mogli znaleźć stolarza i&nbsp;powiedzieć: &bdquo;Ile za&nbsp;wykonanie tej roboty?&rdquo; A&nbsp;jeśli chcecie zmienić używane przez was oprogramowanie, nie musicie być firmą programistyczną. Musicie tylko iść do&nbsp;firmy programistycznej i&nbsp;powiedzieć: &bdquo;Ile za&nbsp;implementację tych funkcji? I&nbsp;kiedy będzie to gotowe?&rdquo;. A&nbsp;jeśli oni tego nie zrobią, możecie iść i&nbsp;znaleźć kogoś innego.

note: type: Content of: <div><p>
en: Support providers for free software can't get away with that.  They have to please the customers.  Of course, you can get a lot of good support gratis.  You post your problem on the Internet.  You may get an answer the next day.  But that's not guaranteed, of course.  If you want to be confident, you better make an arrangement with a company and pay them.  And this is, of course, one of the ways that free software business works.
pl: Firmom sprzedającym wsparcie dla wolnego oprogramowania coś takiego nie ujdzie na&nbsp;sucho. Muszą starać się, aby&nbsp;klienci byli zadowoleni. Oczywiście dużo dobrego wsparcia możecie dostać za&nbsp;darmo. Ogłaszacie swój problem w&nbsp;Internecie. Odpowiedź możecie dostać następnego dnia. Ale&nbsp;nie ma na&nbsp;to oczywiście gwarancji. Jeśli chcecie mieć pewność, to lepiej podpiszcie umowę z&nbsp;jakąś firmą i&nbsp;jej zapłaćcie. I&nbsp;to jest, oczywiście, jeden ze sposobów działania biznesu opartego na&nbsp;wolnym oprogramowaniu.

note: type: Content of: <div><p>
en: Another advantage of free software for businesses that use software is security and privacy.  And this applies to individuals as well, but I brought it up in the context of businesses.  You see, when a program is proprietary, you can't even tell what it really does.
pl: Kolejna zaleta wolnego oprogramowania dla firm korzystających z&nbsp;programów komputerowych to bezpieczeństwo i&nbsp;prywatność. To odnosi się również do&nbsp;pojedynczych osób, ale&nbsp;mówię o tym w&nbsp;kontekście firm. Wiecie, gdy program jest objęty restrykcyjną licencją, to nawet nie wiadomo, co tak naprawdę robi.

note: type: Content of: <div><p>
en: It could have features, deliberately put in that you wouldn't like if you knew about them, like it might have a backdoor to let the developer get into your machine.  It might snoop on what you do and send information back.  This is not unusual.  Some Microsoft software did this.  But it's not only Microsoft.  There are other proprietary programs that snoop on the user.  And you can't even tell if it does this.  And, of course, even assuming that the developer's totally honest, every programmer makes mistakes.  There could be bugs that affect your security which are nobody's fault.  But the point is: If it's not free software, you can't find them. And you can't fix them.
pl: Może mieć umyślnie dodane funkcje, które by się wam nie spodobały, jeślibyście o nich wiedzieli, np. może mieć tylne wejście [ang. backdoor] pozwalające autorowi wejść na&nbsp;waszą maszynę. Może szpiegować, co robicie i&nbsp;wysyłać informacje z&nbsp;powrotem. To nie jest nic niezwykłego. Niektóre programy Microsoftu to robiły. Ale&nbsp;to nie dotyczy tylko Microsoftu. Są inne objęte restrykcyjnymi licencjami programy, które szpiegują swoich użytkowników. I&nbsp;nawet nie można tego stwierdzić. A&nbsp;nawet zakładając, że&nbsp;autor jest całkowicie uczciwy, każdy programista popełnia błędy. Mogą pojawić się błędy mające wpływ na&nbsp;wasze bezpieczeństwo, które nie są niczyją winą. Ale&nbsp;chodzi o to, że&nbsp;jeśli nie jest to wolne oprogramowanie, to nie możecie ich znaleźć. I&nbsp;nie możecie ich naprawić.

note: type: Content of: <div><p>
en: Nobody has the time to check the source of every program he runs.  You're not going to do that.  But with free software there's a large community, and there are people in that community who are checking things.  And you get the benefit of their checking, because if there's an accidental bug, there surely are, from time to time, in any program, they might find it and fix it.  And people are much less likely to put in a deliberate Trojan horse, or a snooping feature, if they think they might get caught.  The proprietary software developers figure they won't get caught.  They'll get away with it undetected.  But a free software developer has to figure that people will look at that and see it's there.  So, in our community, we don't feel we can get away with ramming a feature down the users' throats that the users wouldn't like.  So we know that if the users don't like it, they'll make a modified version which doesn't have it.  And then, they'll all start using that version.
pl: Nikt nie ma czasu na&nbsp;sprawdzanie źródeł każdego programu, którego używa. Nie będziecie tego robić. Ale&nbsp;w przypadku wolnego oprogramowania istnieje duża społeczność i&nbsp;są w&nbsp;niej ludzie, którzy wszystko sprawdzają. I&nbsp;korzystacie na&nbsp;ich sprawdzaniu, bo&nbsp;jeśli jest jakiś przypadkowy błąd — zawsze jakieś są od&nbsp;czasu do&nbsp;czasu w&nbsp;każdym programie&nbsp;&ndash; to mogą go znaleźć i&nbsp;naprawić. Poza tym ludzie znacznie mniej chętnie dokładają konia trojańskiego lub&nbsp;funkcję szpiegującą, jeśli obawiają się, że&nbsp;ktoś może ich złapać. Autorzy oprogramowania objętego restrykcyjnymi licencjami uważają, że&nbsp;nikt ich nie złapie. Ujdzie im to na&nbsp;sucho. Ale&nbsp;autor wolnego oprogramowania musi zdawać sobie sprawę, że&nbsp;ludzie będą na&nbsp;to patrzeć i&nbsp;to zauważą. Więc&nbsp;w naszej społeczności nie uważamy, że&nbsp;może nam ujść na&nbsp;sucho wciskanie ludziom funkcji, która by im się nie spodobała. Wiemy, że&nbsp;jeśli użytkownikom się nie będzie podobała, to zrobią zmodyfikowaną wersję, która nie będzie jej zawierać. A&nbsp;potem zaczną wszyscy jej używać.

note: type: Content of: <div><p>
en: In fact, we can all reason enough, we can all figure this out enough steps ahead, that we probably won't put in that feature.  After all, you're writing a free program; you want people to like your version; you don't want to put in a thing that you know a lot of people are going to hate, and have another modified version catch on instead of yours.  So you just realize that the user is king in the world of free software.  In the world of proprietary software, the customer is <em>not</em> king.  Because you are only a customer.  You have no say in the software you use.
pl: Tak naprawdę to wszyscy jesteśmy na&nbsp;tyle rozsądni, potrafimy sięgnąć wyobraźnią na&nbsp;tyle daleko naprzód, że&nbsp;najpewniej nie dodamy tej funkcji. Przecież piszecie wolny program; chcecie, żeby ludziom podobała się wasza wersja; nie chcecie wstawić do&nbsp;niej czegoś, czego wiele ludzi będzie nienawidzić i&nbsp;przez co popularna stanie się inna zmodyfikowana wersja zamiast waszej. Więc&nbsp;dochodzicie do&nbsp;wniosku, że&nbsp;w świecie wolnego oprogramowania użytkownik jest królem świata. W&nbsp;świecie oprogramowania objętego restrykcyjnymi licencjami użytkownik <em>nie</em> jest królem. Bo&nbsp;jesteście tylko klientem. Nie macie nic do&nbsp;powiedzenia w&nbsp;kwestii programów, których używacie.

note: type: Content of: <div><p>
en: And you're free to take as many steps, personally, as you want to take.  A business is free to commission as many steps as they find useful to take.  And, after you add all these things up, that says which direction the software goes.
pl: Osobiście macie wolność do&nbsp;zrobienia tylu kroków, ile chcecie. Firmy mogą zrobić tyle kroków, ile wyda im się użyteczne. A&nbsp;po dodaniu tego wszystkiego wychodzi kierunek, w&nbsp;którym podążać będzie oprogramowanie.

note: type: Content of: <div><p>
en: And it's often very useful to be able to take pieces out of some existing program, presumably usually large pieces, of course, and then write a certain amount of code of your own, and make a program that does exactly what you need, which would have cost you an arm and a leg to develop, if you had to write it all from scratch, if you couldn't cannibalize large pieces from some existing free software package.
pl: Często bardzo użyteczna jest możliwość wyjęcia kawałków z&nbsp;istniejącego programu, prawdopodobnie zazwyczaj dużych kawałków, a&nbsp;później napisania jakiejś ilości kodu samemu i&nbsp;zrobienia programu, który robi dokładnie to, co wam jest potrzebne, i&nbsp;którego napisanie od&nbsp;zera wymagałoby od&nbsp;was harowania jak wół, gdybyście nie mogli skonsumować dużych kawałków jakiegoś istniejącego pakietu wolnego oprogramowania.

note: type: Content of: <div><p>
en: Another thing that results from the fact that the user is king is that we tend to be very good about compatibility and standardization.  Why? Because users like that.  Users are likely to reject a program that has gratuitous incompatibilities in it.  Now, sometimes there's a certain group of users which actually have a need for a certain kind of incompatibility, and then they'll have it. That's OK.  But when users want is to follow a standard, we developers have to follow it, and we know that.  And we do it.  By contrast, if you look at proprietary software developers, they often find it advantageous to deliberately <em>not</em> follow a standard, and not because they think that they're giving the user an advantage that way, but rather because they're imposing on the user, locking the user in.  And you'll even find them making changes in their file formats from time to time, just to force people to get the newest version.
pl: Kolejna rzecz, która wynika z&nbsp;tego, że&nbsp;użytkownik jest królem, to że&nbsp;zazwyczaj jesteśmy bardzo dobrzy jeśli chodzi o zgodność i&nbsp;standaryzację. Dlaczego? Bo&nbsp;użytkownicy to lubią. Użytkownicy prawdopodobnie odrzucą program, który zawiera w&nbsp;sobie nieuzasadnione niezgodności. Czasami pojawia się jakaś grupa użytkowników, która potrzebuje właśnie jakiejś konkretnej niezgodności i&nbsp;wtedy ją dostaną. To jest OK. Ale&nbsp;gdy użytkownicy chcą zgodności ze standardem, to my, autorzy, musimy się temu podporządkować i&nbsp;zdajemy sobie z&nbsp;tego sprawę. I&nbsp;tak robimy. Dla kontrastu, gdy popatrzycie na&nbsp;autorów oprogramowania objętego restrykcyjnymi licencjami, to często widzą oni korzyści w&nbsp;umyślnym <em>ignorowaniu</em> standardów i&nbsp;to nie dlatego, że&nbsp;sądzą, że&nbsp;w ten sposób dają użytkownikowi coś lepszego, ale&nbsp;raczej dlatego, że&nbsp;w ten sposób coś mu narzucają, zamykają go. Zmieniają nawet formaty plików, tylko po&nbsp;to, aby&nbsp;zmusić ludzi do&nbsp;kupienia najnowszej wersji.

note: type: Content of: <div><p>
en: Archivists are finding a problem now, that files written on computers ten years ago often can't be accessed; they were written with proprietary software that's essentially lost now.  If it were written with free software, then it could be brought up-to-date and run.  And those things would not, those records would not be lost, would not be inaccessible.  They were even complaining about this on NPR recently in citing free software as a solution.  And so, in effect, by using a nonfree program to store your own data, you are putting your head in a noose.
pl: Archiwiści mają teraz problem, bo&nbsp;plików zapisanych na&nbsp;komputerach 10 lat temu nie da się otworzyć; zostały zapisane przy użyciu objętego restrykcyjną licencją oprogramowania, które od&nbsp;tamtego czasu przepadło. Gdyby zostały zapisane przy użyciu wolnego oprogramowania, to można by je odnowić i&nbsp;uruchomić. A&nbsp;te rzeczy nie zostałyby, te archiwa nie zostałyby stracone, nie byłyby niedostępne. Narzekano nawet na&nbsp;to ostatnio w&nbsp;radiu publicznym i&nbsp;wymieniano wolne oprogramowanie jako rozwiązanie problemu. Tak więc&nbsp;w rezultacie, korzystając z&nbsp;niewolnego programu do&nbsp;przechowywania waszych danych, owijacie sobie wokół szyi pętlę.

note: type: Content of: <div><p>
en: So, I've talked about how free software affects most business.  But how does it affect that particular narrow area which is software business? Well, the answer is mostly not at all.  And the reason is that 90% of the software industry, from what I'm told, is development of custom software, software that's not meant to be released at all.  For custom software, this issue, or the ethical issue of free or proprietary, doesn't arise.  You see, the issue is, are you users free to change, and redistribute, the software? If there's only one user, and that user owns the rights, there's no problem.  That user <em>is</em> free to do all these things.  So, in effect, any <em>custom</em> program that was developed by one company for use in-house is free software, as long as they have the sense to insist on getting the source code and all the rights.
pl: Powiedziałem więc&nbsp;jakie znaczenie wolne oprogramowanie ma dla większości firm. Ale&nbsp;jakie ma znaczenie dla konkretnego wąskiego obszaru, jakim jest przemysł programistyczny? Odpowiedź brzmi: prawie żadne. A&nbsp;to dlatego, że&nbsp;90% tego przemysłu, z&nbsp;tego co mi mówiono, to rozwój oprogramowania na&nbsp;zamówienie, które nigdy nie będzie wydane. W&nbsp;przypadku takiego oprogramowania kwestia, lub&nbsp;etyczna kwestia, „objęte restrykcyjną licencją czy&nbsp;wolne” nie ma znaczenia. Pytanie brzmi: czy&nbsp;wy, użytkownicy, macie wolność do&nbsp;zmieniania i&nbsp;ponownego rozpowszechniania tego oprogramowania? Jeśli jest tylko jeden użytkownik i&nbsp;to on posiada prawa, to nie ma problemu. Ten użytkownik <em>ma</em> wolność do&nbsp;robienia wszystkich tych rzeczy. Więc&nbsp;w rezultacie każdy program napisany na&nbsp;<em>indywidualne zamówienie</em> przez jakąś firmę na&nbsp;wewnętrzny użytek to wolne oprogramowanie, jeśli tylko mają wystarczająco oleju w&nbsp;głowie, żeby domagać się kodu źródłowego i&nbsp;wszystkich praw.

note: type: Content of: <div><p>
en: But, as it happens, there is free software business.  There are free software companies, and at the press conference that I'm going to have, people from a couple of them will join us.  And, of course, there are also companies which are <em>not</em> free software businesses but do develop useful pieces of free software to release, and the free software that they produce is substantial.
pl: Ale&nbsp;złożyło się tak, że&nbsp;istnieje biznes oparty na&nbsp;wolnym oprogramowaniu. Są firmy zajmujące się wolnym oprogramowaniem, a&nbsp;na mojej konferencji prasowej pojawią się ludzie z&nbsp;kilku z&nbsp;nich. Oczywiście, istnieją też firmy, które <em>nie</em> są firmami opierającymi działalność na&nbsp;wolnym oprogramowaniu, ale&nbsp;tworzą i&nbsp;wydają użyteczne programy tego typu, a&nbsp;produkowane przez nich wolne oprogramowanie ma duże znaczenie.

note: type: Content of: <div><p>
en: But, 1990 was when the first corporation free software business was formed, which was Cygnus Support.  And their business was to do, essentially, the same kind of thing that I'd been doing.  I certainly could have worked for them, if I had needed to do that.  Since I didn't need to, I felt it was good for the movement if I remained independent of any one company.  That way, I could say good and bad things about the various free software and nonfree software companies, without a conflict of interest.  I felt that I could serve the movement more.  But, if I had needed that to make a living, sure, I would have worked for them.  It's an ethical business to be in.  No reason I would have felt ashamed to take a job with them.  And that company was profitable in its first year.  It was formed with very little capital, just the money its three founders had.  And it kept growing every year and being profitable every year until they got greedy, and looked for outside investors, and then they messed things up.  But it was several years of success, before they got greedy.
pl: Ale&nbsp;w 1990 powstała pierwsza korporacja opierająca działalność na&nbsp;wolnym oprogramowaniu, Cygnus Support. A&nbsp;ich działalność to było w&nbsp;gruncie rzeczy to samo, co ja robiłem. Z&nbsp;całą pewnością mógłbym dla nich pracować, gdyby była taka potrzeba. Ponieważ&nbsp;takiej potrzeby nie było, to stwierdziłem, że&nbsp;dobrze będzie dla ruchu, gdy pozostanę niezależny od&nbsp;jakiejś konkretnej firmy. W&nbsp;ten sposób mogłem mówić dobre i&nbsp;złe rzeczy o różnych firmach programistycznych zajmujących się wolnym i&nbsp;niewolnym oprogramowaniem bez&nbsp;żadnego konfliktu interesów. Wydawało mi się, że&nbsp;lepiej się przysłużę ruchowi. Ale&nbsp;gdybym potrzebował pracy u&nbsp;nich, żeby się utrzymać, to oczywiście bym dla nich pracował. To etyczny rodzaj pracy. Nie byłoby powodu, żebym musiał się wstydzić pracy u&nbsp;nich. Ta firma zaczęła przynosić zyski w&nbsp;pierwszym roku działalności. Została założona z&nbsp;bardzo małym kapitałem początkowym składającym się wyłącznie z&nbsp;pieniędzy jej trzech założycieli. I&nbsp;rozwijała się każdego roku i&nbsp;przynosiła zyski każdego roku, aż stali się pazerni i&nbsp;zaczęli szukać zewnętrznych inwestorów, a&nbsp;potem wszystko zepsuli. Ale&nbsp;sukces trwał kilka lat, zanim stali się pazerni.

note: type: Content of: <div><p>
en: So, this illustrates one of the exciting things about free software.  Free software demonstrates that you don't need to raise capital to develop free software.  I mean, it's useful; it <em>can</em> help.  You know, if you do raise some capital, you can hire people and have them write a bunch of software.  But you can get a lot done with a small number of people.  And, in fact, the tremendous efficiency of the process of developing free software is one of the reasons it's important for the world to switch to free software.  And it also belies what Microsoft says when they say the GNU GPL is bad, because it makes it harder for them to raise capital to develop nonfree software and take our free software and put our code into their programs that they won't share with us.  Basically, we don't need to have them raising capital that way.  We'll get the job done anyway.  We are getting the job done.
pl: To służy za&nbsp;przykład jednej z&nbsp;ekscytujących rzeczy dotyczących wolnego oprogramowania. Wolne oprogramowanie pokazuje, że&nbsp;nie musicie zbierać kapitału, żeby tworzyć wolne oprogramowanie. To znaczy, to się przydaje; to <em>może</em> pomóc. No wiecie, jak zbierzecie kapitał, to możecie zatrudnić paru ludzi i&nbsp;kazać im napisać trochę oprogramowania. Ale&nbsp;wiele można zdziałać z&nbsp;niewielką liczbą osób. Tak naprawdę to olbrzymia wydajność procesu tworzenia wolnego oprogramowania jest jednym z&nbsp;powodów, dla których ważne jest, aby&nbsp;świat przesiadł się na&nbsp;wolne oprogramowanie. I&nbsp;zadaje to także kłam temu, co Microsoft twierdzi mówiąc, że&nbsp;GPL jest zła, bo&nbsp;z jej powodu trudniej jest im zbierać kapitał na&nbsp;rozwój niewolnego oprogramowania i&nbsp;brać nasze programy, i&nbsp;wstawiać nasz kod do&nbsp;swoich programów, którymi się z&nbsp;nami nie podzielą. Ogólnie rzecz biorąc nie potrzeba nam, żeby w&nbsp;ten sposób zbierali kapitał. I&nbsp;tak wykonamy potrzebną pracę. Wykonujemy ją.

note: type: Content of: <div><p>
en: People used to say we could never do a complete free operating system.  Now we've done that and a tremendous amount more.  And I would say that we're about an order of magnitude away from developing all the general purpose published software needs of the world.  And this is in a world where more than 90% of the users don't use our free software yet.  This is in a world where, although in certain areas of business, you know, more than half of all the web servers in the world are running on GNU/Linux with Apache as the web server.
pl: Kiedyś ludzie mówili, że&nbsp;nigdy nie uda nam się stworzyć kompletnego wolnego systemu operacyjnego. Nie dość, że&nbsp;stworzyliśmy system, to zrobiliśmy jeszcze dużo więcej. Powiedziałbym, że&nbsp;jesteśmy o rząd wielkości od&nbsp;stworzenia całego potrzebnego światu oprogramowania ogólnego przeznaczenia. I&nbsp;to w&nbsp;świecie, w&nbsp;którym 90% użytkowników nie korzysta jeszcze z&nbsp;naszego oprogramowania. W&nbsp;świecie, w&nbsp;którym, chociaż w&nbsp;niektórych branżach biznesu, no wiecie, więcej niż połowa wszystkich serwerów sieciowych na&nbsp;świecie działa pod&nbsp;GNU/Linuksem i&nbsp;używa Apache jako serwera sieciowego.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: I said GNU/Linux.
pl: <strong>STALLMAN</strong>: I&nbsp;said GNU/Linux.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>QUESTION</strong>: You did?
pl: <strong>QUESTION</strong>: Tak?

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: Yes, if I'm talking about the kernel, I call it Linux.  You know, that's it's name.  The kernel was written by Linus Torvalds, and we should only call it by the name that he chose, out of respect for the author.
pl: <strong>STALLMAN</strong>: Tak, gdy mówię o jądrze, to nazywam je Linux. No wiesz, taka jest jego nazwa. Jądro zostało napisane przez Linusa Torvaldsa i&nbsp;powinniśmy je nazywać tylko tak, jak on chciał, z&nbsp;szacunku do&nbsp;autora.

note: type: Content of: <div><p>
en: Anyway, but in general, in business most users are not using it.  Most home users are not using our system yet.  So, when they are, we should automatically get 10 times as many volunteers and 10 times as many customers for the free software businesses that there will be.  And so that will take us that order of magnitude.  So at this point, I am pretty confident that we <em>can</em> do the job.
pl: Tak czy&nbsp;inaczej, ogólnie w&nbsp;biznesie większość użytkowników go nie używa. Większość domowych użytkowników nie korzysta jeszcze z&nbsp;naszego systemu. Więc&nbsp;gdy zaczną to robić, to powinniśmy automatycznie zyskać 10 razy więcej ochotników i&nbsp;10 razy więcej klientów dla firm zajmujących się wolnym oprogramowaniem, które powstaną. I&nbsp;to nam pozwoli na&nbsp;pokonanie tego rzędu wielkości. Więc&nbsp;obecnie jestem całkiem pewny, że&nbsp;<em>może</em> nam się udać.

note: type: Content of: <div><p>
en: And, this is important, because Microsoft asks us to feel desperate.  They say, The only way you can have software to run, the only way you can have innovation, is if you give us power.  Let us dominate you.  Let us control what you can do with the software you're running, so that we can squeeze a lot of money out of you, and use a certain fraction of that to develop software, and take the rest as profit.
pl: I&nbsp;to jest ważne, bo&nbsp;Microsoft chce, żebyśmy czuli się zdesperowani. Mówią: &bdquo;Jedyny sposób, żebyście mieli działające oprogramowanie, żebyście mieli innowacje, to przekazanie nam władzy. Dajcie nam się zdominować. Dajcie nam kontrolę nad&nbsp;tym, co robicie ze swoim oprogramowaniem, żebyśmy mogli wycisnąć z&nbsp;was górę pieniędzy i&nbsp;użyć jej niewielkiej części do&nbsp;rozwoju programów, a&nbsp;resztę zatrzymać jako zysk&rdquo;.

note: type: Content of: <div><p>
en: Well, you shouldn't ever feel that desperate.  You shouldn't ever feel so desperate that you give up your freedom.  That's very dangerous.
pl: Cóż, nie powinniście się nigdy czuć tak zdesperowani. Nigdy nie powinniście się czuć na&nbsp;tyle zdesperowani, aby&nbsp;oddać swoją wolność. To bardzo niebezpieczne.

note: type: Content of: <div><p>
en: Another thing that Microsoft, well, not just Microsoft, people who don't support free software generally adopt a value system in which the only thing that matters is short-term practical benefits: How much money am I going to make this year? What job can I get done today? Short-term thinking and narrow thinking.  Their assumption is that it is ridiculous to imagine that anybody ever might make a sacrifice for the sake of freedom.
pl: Kolejna rzecz, którą Microsoft, cóż, nie tylko Microsoft, ludzie, którzy nie popierają wolnego oprogramowania ogólnie przyjmują system wartości, w&nbsp;którym jedyna licząca się rzecz to krótkoterminowe praktyczne korzyści: Ile pieniędzy zarobię w&nbsp;tym roku? Co mogę zrobić dzisiaj? Krótkoterminowe i&nbsp;wąskie myślenie. Ich założenie jest takie, że&nbsp;niedorzecznie jest myśleć, iż ktokolwiek mógłby poświęcać się dla wolności.

note: type: Content of: <div><p>
en: Yesterday, a lot of people were making speeches about Americans who made sacrifices for the freedom of their compatriots.  Some of them made great sacrifices.  They even sacrificed their lives for the kinds of freedom that everyone in our country has heard about, at least.  (At least, in some of the cases; I guess we have to ignore the war in Vietnam.)
pl: Wczoraj wielu ludzi przemawiało na&nbsp;temat Amerykanów, którzy poświęcali się dla wolności swoich rodaków. Niektórzy z&nbsp;nich poświęcali bardzo wiele. Poświęcali nawet swoje życie za&nbsp;takie wolności, o których wszyscy w&nbsp;naszym kraju przynajmniej słyszeli. (Przynajmniej w&nbsp;niektórych przypadkach; wydaje mi się, że&nbsp;powinniśmy zignorować wojnę w&nbsp;Wietnamie).

note: type: Content of: <div><p>
en: But, fortunately, to maintain our freedom in using software, doesn't call for big sacrifices. Just tiny, little sacrifices are enough, like learning a command-line interface, if we don't have a GUI interface program yet.  Like doing the job in this way, because we don't have a free software package to do it that way, yet.  Like, paying some money to a company that's going to develop a certain free software package, so that you can have it in a few years.  Various little sacrifices that we can all make.  And, in the long run, even we will have benefited from it.  You know, it is really an investment more than a sacrifice.  We just have to have enough long-term view to realize it's good for us to invest in improving our society, without counting the nickels and dimes of who gets how much of the benefit from that investment.
pl: Ale&nbsp;na szczęście utrzymanie naszej wolności korzystania z&nbsp;oprogramowania nie wymaga wielkich poświęceń. Malutkie, niewielkie poświęcenia wystarczą, na&nbsp;przykład nauczenie się interfejsu linii poleceń, jeśli nie mamy jeszcze interfejsu graficznego. Na&nbsp;przykład robienie czegoś w&nbsp;ten sposób, bo&nbsp;nie mamy jeszcze wolnego pakietu umożliwiającego zrobienie tego inaczej. Na&nbsp;przykład przekazanie trochę pieniędzy firmie, która ma zamiar napisać jakiś pakiet wolnego oprogramowania, żebyście mogli go za&nbsp;kilka lat używać. Różne małe poświęcenia, które wszyscy możemy ponieść. A&nbsp;na dłuższą metę nawet na&nbsp;tym skorzystamy. No wiecie, to tak naprawdę bardziej inwestycja niż poświęcenie. Musimy mieć tylko wystarczająco dalekosiężną perspektywę, aby&nbsp;dostrzec, że&nbsp;dobre jest dla nas inwestowanie w&nbsp;ulepszanie społeczeństwa, bez&nbsp;rachowania miedziaków, kto i&nbsp;ile na&nbsp;tej inwestycji skorzysta.

note: type: Content of: <div><p>
en: So, at this point, I'm essentially done.
pl: W&nbsp;zasadzie tutaj skończyłem.

note: type: Content of: <div><p>
en: I'd like to mention that there's a new approach to free software business being proposed by Tony Stanco, which he calls &ldquo;Free Developers,&rdquo; which involves a certain business structure which hopes eventually to pay out a certain share of the profits to every, to all the authors of the free software who've joined the organization.  And they're looking at the prospects of getting me some rather large government software development contracts in India now, because they're going to be using free software as the basis, having tremendous cost savings that way.
pl: Chciałbym wspomnieć, że&nbsp;istnieje nowe podejście do&nbsp;biznesu opartego na&nbsp;wolnym oprogramowaniu zaproponowane przez Tony'ego Stanco, które nazywa &bdquo;Free Developers&bdquo; [<em>Wolni Autorzy</em>] i&nbsp;które opiera się na&nbsp;pewnej strukturze biznesowej mającej w&nbsp;końcu wypłacić część zysków każdemu, wszystkim autorom wolnego programu, którzy dołączyli się do&nbsp;organizacji. W&nbsp;tej chwili rozważają możliwości załatwienia mi dosyć dużych kontraktów rządowych na&nbsp;rozwój programów w&nbsp;Indiach, bo&nbsp;będą używać wolnego oprogramowania jako podstawy, co zapewni im olbrzymie oszczędności.

note: type: Content of: <div><p>
en: And so now I guess that I should ask for questions.
pl: Więc&nbsp;zdaje się, że&nbsp;teraz powinienem poprosić o pytania.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: Could you speak up a bit louder please? I can't really hear you.
pl: <strong>STALLMAN</strong>: Czy&nbsp;mógłbyś mówić odrobinę głośniej? Naprawdę nic nie słyszę.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>QUESTION</strong>: How could a company like Microsoft include a free software contract?
pl: <strong>PYTANIE</strong>: Jak mogłaby firma taka jak Microsoft zawrzeć kontrakt na&nbsp;wolne oprogramowanie?

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: Well, actually, Microsoft is planning to shift a lot of its activity into services.  And what they're planning to do is something dirty and dangerous, which is tie the services to the programs, one to the next, in a sort of zigzag, you know? So that to use this service, you've got to be using this Microsoft program, which is going to mean you need to use this service, to this Microsoft program, so it's all tied together.  That's their plan.
pl: <strong>STALLMAN</strong>: Cóż, tak naprawdę to Microsoft planuje przeniesienie dużej części swojej działalności na&nbsp;usługi. I&nbsp;planują coś podłego i&nbsp;niebezpiecznego, tzn. przywiązanie usług do&nbsp;programów, jednego do&nbsp;drugiego, w&nbsp;rodzaj węzła, rozumiecie? Więc&nbsp;aby korzystać z&nbsp;tej usługi, będziecie musieli używać tego programu Microsoftu, co będzie oznaczało, że&nbsp;będziecie musieli korzystać z&nbsp;tej usługi w&nbsp;przypadku tego programu, więc&nbsp;to wszystko jest powiązane. Taki jest ich plan.

note: type: Content of: <div><p>
en: Now, the interesting thing is that selling those services doesn't raise the ethical issue of free software or nonfree software.  It might be perfectly fine for them to have the business for those businesses selling those services over the net to exist.  However, what Microsoft is planning to do is to use them to achieve an even greater lock, an even greater monopoly, on the software and the services, and this was described in an article, I believe in Business Week, recently.  And, other people said that it is turning the net into the Microsoft Company Town.
pl: Interesujące jest to, że&nbsp;sprzedawanie tych usług nie rodzi etycznej kwestii &bdquo;wolne czy&nbsp;niewolne oprogramowanie&rdquo;. Mogłoby ich zupełnie zadowalać to, że&nbsp;ich interes polegałby na&nbsp;prowadzeniu działalności dla firm, które utrzymywałyby się ze sprzedaży tych usług przez sieć. Jednak&nbsp;plan Microsoftu to użycie ich do&nbsp;zdobycia jeszcze ściślejszej kontroli, jeszcze większego monopolu na&nbsp;oprogramowanie i&nbsp;usługi, zostało to ostatnio opisane w&nbsp;artykule w&nbsp;zdaje się, że&nbsp;&bdquo;Business Week&rdquo;. Inni ludzie stwierdzili, że&nbsp;to zmiana sieci w&nbsp;miasteczko firmowe Microsoftu.

note: type: Content of: <div><p>
en: And this is relevant because, you know, the trial court in the Microsoft antitrust trial recommended breaking up the company, Microsoft.  But in a way, that makes no sense&mdash;it wouldn't do any good at all&mdash;into the operating part and the applications part.
pl: A&nbsp;to jest ważne, ponieważ&nbsp;wiecie, w&nbsp;sprawie antytrustowej sąd zalecił podział Microsoftu. Ale&nbsp;w pewnym sensie to nie ma rąk ani&nbsp;nóg&nbsp;&ndash; nie dałoby to niczego dobrego&nbsp;&ndash; dzielenie na&nbsp;część operacyjną i&nbsp;część zajmującą się aplikacjami.

note: type: Content of: <div><p>
en: But having seen that article, I now see a useful, effective way to split up Microsoft into the services part and the software part, to require them to deal with each other only at arm's length, that the services must publish their interfaces, so that anybody can write a client to talk to those services, and, I guess, that they have to pay to get the service. Well, that's OK.  That's a totally different issue.
pl: Ale&nbsp;po przeczytaniu tego artykułu widzę teraz użyteczną, skuteczną drogę podziału Microsoftu na&nbsp;część usługową i&nbsp;programistyczną, przy czym nie mogłyby być ze sobą powiązane, musiałyby się trzymać na&nbsp;dystans, a&nbsp;część usługowa musiałaby opublikować interfejsy, tak żeby każdy mógł napisać program kliencki mogący się dogadać z&nbsp;tymi usługami i, jak przypuszczam, żeby trzeba było płacić za&nbsp;otrzymanie usługi. Cóż, to jest OK. To zupełnie inna sprawa.

note: type: Content of: <div><p>
en: If Microsoft is split up in this way [&hellip;] services and software, they will not be able to use their software to crush competition with Microsoft services.  And they won't be able to use the services to crush competition with Microsoft software.  And we will be able to make the free software, and maybe you people will use it to talk to Microsoft services, and we won't mind.
pl: Jeśli Microsoft zostanie podzielony w&nbsp;ten sposób [&hellip;] usługi i&nbsp;oprogramowanie, to nie będą mogli używać swojego oprogramowania do&nbsp;miażdżenia konkurencji usługami Microsoftu. I&nbsp;nie będą mogli używać swoich usług do&nbsp;miażdżenia konkurencji oprogramowaniem Microsoftu. I&nbsp;będziemy mogli tworzyć wolne oprogramowanie, a&nbsp;wy może będziecie go używać do&nbsp;komunikowania się z&nbsp;usługami Microsoftu, a&nbsp;nam to nie będzie przeszkadzać.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>QUESTION</strong>: Earlier, you were discussing the philosophical differences between open source software and free software.  How do you feel about the current trend of GNU/Linux distributions as they head towards supporting only Intel platforms? And the fact that it seems that less and less programmers are programming correctly, and making software that will compile anywhere? And making software that simply works on Intel systems?
pl: <strong>PYTANIE</strong>: Wcześniej mówiłeś o filozoficznych różnicach między wolnym oprogramowaniem i&nbsp;oprogramowaniem open source. Co sądzisz o obecnej tendencji, w&nbsp;której dystrybucje GNU/Linuksa skłaniają się ku wspieraniu wyłącznie platform Intela? Oraz&nbsp;o tym, że, jak się zdaje, coraz mniej programistów pisze kod prawidłowo i&nbsp;tworzy oprogramowanie, które będzie się wszędzie kompilować? I&nbsp;o robieniu programów, które działają po&nbsp;prostu na&nbsp;systemach Intela?

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: I don't see an ethical issue there.  Although, in fact, companies that make computers sometimes port the GNU/Linux system to it.  HP apparently did this recently.  And, they didn't bother paying for a port of Windows, because that would have cost too much.  But getting GNU/Linux supported was, I think, five engineers for a few months.  It was easily doable.
pl: <strong>STALLMAN</strong>: Nie widzę tutaj etycznego problemu. Chociaż w&nbsp;rzeczywistości firmy produkujące komputery czasami portują na&nbsp;nie GNU/Linuksa. Jak widać HP ostatnio to zrobiło. Nie chcieli płacić za&nbsp;port Windowsa, bo&nbsp;to kosztowałoby zbyt wiele. Ale&nbsp;doprowadzenie do&nbsp;działania GNU/Linuksa zajęło, o ile się nie mylę, pięciu inżynierom parę miesięcy. Było to łatwe do&nbsp;zrobienia.

note: type: Content of: <div><p>
en: Now, of course, I encourage people to use <code>autoconf</code>, which is a GNU package that makes it easier to make your programs portable.  I encourage them to do that.  Or when somebody else fixes the bug that it didn't compile on that version of the system, and sends it to you, you should put it in.  But I don't see that as an ethical issue.
pl: Oczywiście zachęcam ludzi do&nbsp;korzystania z&nbsp;<code>autoconf</code>a, który jest pakietem GNU ułatwiającym tworzenie przenośnego oprogramowania. Zachęcam ich do&nbsp;tego. Albo&nbsp;gdy ktoś naprawi błąd, który powodował, że&nbsp;nie kompilowało się na&nbsp;innej wersji systemu i&nbsp;wam go prześle, powinniście to dołączyć. Ale&nbsp;nie widzę tutaj etycznego problemu.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>QUESTION</strong>: Two comments.  One is: Recently, you spoke at MIT.  I read the transcript.  And someone asked about patents, and you said that &ldquo;patents are a totally different issue.  I have no comments on that.&rdquo;
pl: <strong>PYTANIE</strong>: Dwa komentarze. Pierwszy: Ostatnio przemawiałeś na&nbsp;MIT. Czytałem zapis. Ktoś zapytał o patenty i&nbsp;odpowiedziałeś, że&nbsp;&bdquo;patenty to zupełnie inna kwestia. Nie mam na&nbsp;ten temat nic do&nbsp;powiedzenia&rdquo;.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>QUESTION</strong>: I wanted to say this: It seems to me that there is an issue.  I mean, there is a reason that companies call both patents and copyrights things like hard property in trying to get this concept which is, if they want to use the power of the State to create a course of monopoly for themselves.  And so, what's common about these things is not that they revolve around the same issues, but that motivation is not really the public service issues but the motivation of companies to get a monopoly for their private interests.
pl: <strong>PYTANIE</strong>: Chciałem powiedzieć, że&nbsp;według mnie jest w&nbsp;tym problem. To znaczy istnieje powód, dla którego firmy nazywają zarówno patenty jak i&nbsp;prawa autorskie własnością trwałą w&nbsp;celu przeforsowania tej koncepcji, próby użycia siły Państwa do&nbsp;stworzenia dla siebie monopolu. Więc&nbsp;to, co jest wspólne dla tych rzeczy, to nie to, że&nbsp;dotyczą podobnych spraw, ale&nbsp;to, że&nbsp;nie chodzi im tak naprawdę o służbę społeczeństwu, motywacją tych firm jest uzyskanie monopolu dla swoich prywatnych interesów.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: I understand.  But, well, I want to respond because there's not too much time.  So I'd like to respond to that.
pl: <strong>STALLMAN</strong>: Rozumiem. Ale, cóż, chcę odpowiedzieć, bo&nbsp;nie ma zbyt wiele czasu. Więc&nbsp;chciałbym na&nbsp;to odpowiedzieć.

note: type: Content of: <div><p>
en: You're right that that's what they want.  But there's another reason why they want to use the term intellectual property.  It's that they don't want to encourage people to think carefully about copyright issues or patent issues.  Because copyright law and patent law are totally different, and the effects of software copyrighted and software patents are totally different.
pl: Masz rację, to jest to, czego oni chcą. Ale&nbsp;jest jeszcze jeden powód, dla którego chcą używać terminu &bdquo;własność intelektualna&rdquo;. Bo&nbsp;nie chcą zachęcać ludzi do&nbsp;dokładnego przemyślenia kwestii prawa autorskiego i&nbsp;kwestii patentowych. Bo&nbsp;prawo autorskie i&nbsp;prawo patentowe to dwie osobne rzeczy, a&nbsp;skutki objęcia oprogramowania prawem autorskim i&nbsp;opatentowania programów są zupełnie inne.

note: type: Content of: <div><p>
en: Software patents are a restriction on programmers, prohibiting them from writing certain kinds of programs, whereas copyright doesn't do that.  With copyright, at least if you wrote it yourself, you're allowed to distribute it.  So, it's tremendously important to separate these issues.
pl: Patenty na&nbsp;oprogramowanie to ograniczanie programistów, zabranianie im pisania pewnych rodzajów programów, podczas gdy prawo autorskie tego nie robi. Prawo autorskie pozwala, przynajmniej jeśli sami to napisaliście, na&nbsp;dystrybucję. Więc&nbsp;jest ogromnie ważne, żeby rozdzielać te kwestie.

note: type: Content of: <div><p>
en: They have a little bit in common, at a very low level, and everything else is different.  So, please, to encourage clear thinking, discuss copyright or discuss patents.  But don't discuss intellectual property.  I don't have an opinion on intellectual property.  I have opinions on copyrights and patents and software.
pl: Mają trochę wspólnego na&nbsp;bardzo niskim poziomie, ale&nbsp;cała reszta jest inna. Więc, proszę, aby&nbsp;zachęcać do&nbsp;jasnego myślenia, rozważajcie prawo autorskie albo&nbsp;rozważajcie patenty. Ale&nbsp;nie rozważajcie własności intelektualnej. Nie mam opinii o własności intelektualnej. Mam opinie na&nbsp;temat prawa autorskiego, patentów i&nbsp;oprogramowania.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>QUESTION</strong>: You mentioned at the beginning that a functional language, like recipes, are computer programs.  There's a cross a little bit different than other kinds of language created on.  This is also causing a problem in the DVD case.
pl: <strong>QUESTION</strong>: Wspomniałeś na&nbsp;początku, że&nbsp;język funkcjonalny, jak przepisy kulinarne, to programy komputerowe. Tworzone jest coś pośredniego, krzyżówka odrobinę inna niż inne rodzaje języków. To także problem w&nbsp;przypadku DVD.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: The issues are partly similar but partly different, for things that are not functional in nature.  Part of the issue transfers but not all of it.  Unfortunately, that's another hour speech.  I don't have time to go into it.  But I would say that all functional works ought to be free in the same sense as software.  You know, textbooks, manuals, dictionaries, and recipes, and so on.
pl: <strong>STALLMAN</strong>: Te kwestie są częściowo podobne, ale&nbsp;częściowo inne w&nbsp;przypadku rzeczy nie będących z&nbsp;natury funkcjonalnymi. Część kwestii zostaje, ale&nbsp;nie wszystkie. Niestety to kolejne godzinne przemówienie. Nie mam czasu, żeby się w&nbsp;to wgłębiać. Ale&nbsp;uważam, że&nbsp;wszystkie funkcjonalne dzieła powinny być wolne w&nbsp;takim samym sensie jak oprogramowanie. No wiecie, podręczniki, instrukcje, słowniki, przepisy i&nbsp;tak dalej.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>QUESTION</strong>: I was just wondering on online music. There are similarities and differences created all through.
pl: <strong>PYTANIE</strong>: Właśnie się zastanawiałem nad&nbsp;muzyką dostępną w&nbsp;sieci. W&nbsp;całej tej sprawie są podobieństwa i&nbsp;różnice.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: Right.  I'd say that the minimum freedom that we should have for any kind of published information is the freedom to non-commercially redistribute it, verbatim.  For functional works, we need the freedom to commercially publish a modified version, because that's tremendously useful to society.  For non-functional works, you know, things that are to entertain, or to be aesthetic, or to state a certain person's views, you know, perhaps they shouldn't be modified.  And, perhaps that means that it's OK, to have copyright covering all commercial distribution of them.
pl: <strong>STALLMAN</strong>: Racja. Myślę, że&nbsp;minimum wolności, jakie powinniśmy mieć wobec każdego rodzaju opublikowanych informacji, to wolność do&nbsp;ich niekomercyjnego rozpowszechniania w&nbsp;niezmienionej postaci. W&nbsp;przypadku dzieł funkcjonalnych potrzebna nam jest wolność do&nbsp;komercyjnej dystrybucji zmienionych wersji, bo&nbsp;jest to ogromnie użyteczne dla społeczeństwa. Dla dzieł niefunkcjonalnych, no wiecie, rzeczy rozrywkowych lub&nbsp;mających wartość estetyczną, lub&nbsp;wyrażających czyjeś poglądy, no wiecie, być może nie powinny być modyfikowane. I&nbsp;być może znaczy to, że&nbsp;jest w&nbsp;porządku, aby&nbsp;całą ich komercyjną dystrybucję obejmowało prawo autorskie.

note: type: Content of: <div><p>
en: Please remember that according to the U.S. Constitution, the purpose of copyright is to benefit the public.  It is to modify the behavior of certain private parties, so that they will publish more books.  And the benefit of this is that society gets to discuss issues and learn.  And, you know, we have literature.  We have scientific works.  The purpose is encourage that.  Copyrights do not exist for the sake of authors, let alone for the sake of publishers.  They exist for the sake of readers and all those who benefit from the communication of information that happens when people write and others read.  And that goal I agree with.
pl: Pamiętajcie proszę, że&nbsp;według konstytucji USA celem prawa autorskiego jest korzyść społeczeństwa. Jest nim modyfikowanie zachowania pewnych prywatnych podmiotów, aby&nbsp;publikowali więcej książek. Korzyścią z&nbsp;tego płynącą jest to, że&nbsp;społeczeństwo ma o czym dyskutować i&nbsp;się uczy. No i&nbsp;wiecie, mamy literaturę. Mamy prace naukowe. Celem jest zachęcanie do&nbsp;ich tworzenia. Prawa autorskie nie istnieją dla autorów, a&nbsp;już na&nbsp;pewno nie wydawców. Istnieją dla czytelników i&nbsp;wszystkich tych, którzy korzystają na&nbsp;wymianie informacji mającej miejsce, gdy jedni piszą, a&nbsp;drudzy czytają. A&nbsp;z tym celem się zgadzam.

note: type: Content of: <div><p>
en: But in the age of the computer networks, the method is no longer tenable, because it now requires draconian laws that invade everybody's privacy and terrorize everyone.  You know, years in prison for sharing with your neighbor.  It wasn't like that in the age of the printing press.  Then copyright was an industrial regulation.  It restricted publishers.  Now, it's a restriction imposed by the publishers on the public.  So, the power relationship is turned around 180 degrees, even if it's the same law.
pl: Ale&nbsp;w dobie sieci komputerowych ta metoda nie jest już dłużej możliwa do&nbsp;utrzymania, bo&nbsp;wymaga obecnie drakońskich praw naruszających naszą prywatność i&nbsp;nas terroryzujących. No wiecie, lata w&nbsp;więzieniu za&nbsp;dzielenie się ze swoim bliźnim. W&nbsp;czasach prasy drukarskiej tak nie było. Wtedy prawo autorskie było regulacją branżową. Ograniczało wydawców. Teraz jest ograniczeniem nałożonym przez wydawców na&nbsp;społeczeństwo. Tak więc&nbsp;relacja władzy zmieniła swój biegun o 180 stopni, chociaż to wciąż to samo prawo.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>QUESTION</strong>: So you can have the same thing&mdash;but like in making music from other music?
pl: <strong>PYTANIE</strong>: Więc&nbsp;można mieć to samo — ale&nbsp;jak w&nbsp;robieniu muzyki z&nbsp;innej muzyki?

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: Right.  That is an interesting &hellip;
pl: <strong>STALLMAN</strong>: Racja. To jest ciekawa&hellip;

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>QUESTION</strong>: And unique, new works, you know, it's still a lot of cooperation.
pl: <strong>QUESTION</strong>: I&nbsp;unikalne, nowe dzieła, no wiesz, to ciągle mnóstwo współpracy.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: It is.  And I think that probably requires some kind of fair use concept.  Certainly making a few seconds of sample and using that in making some musical work, obviously that should be fair use.  Even the standard idea of fair use includes that, if you think about it.  Whether courts agree, I'm not sure, but they should.  That wouldn't be a real change in the system as it has existed.
pl: <strong>STALLMAN</strong>: Tak jest. I&nbsp;wydaje mi się, że&nbsp;wymaga to jakiejś koncepcji dozwolonego użytku. Zdecydowanie robienie krótkiego sampla i&nbsp;wykorzystywanie go w&nbsp;jakimś dziele muzycznym, to oczywiście powinien być dozwolony użytek. Nawet standardowa koncepcja dozwolonego użytku to zakłada, jeśli sobie przypomnicie. Nie jestem pewien, czy&nbsp;zgodzą się z&nbsp;tym sądy, ale&nbsp;powinny. To nie byłaby rzeczywista zmiana w&nbsp;dotychczasowym systemie.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>QUESTION</strong>: What do you think about publishing public information in proprietary formats?
pl: <strong>QUESTION</strong>: Co sądzisz o udostępnianiu publicznych informacji w&nbsp;zamkniętych formatach?

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: Oh, it shouldn't be.  I mean, the government should never require citizens to use a nonfree program to access, to communicate with the government in any way, in either direction.
pl: <strong>STALLMAN</strong>: Och, to nie powinno mieć miejsca. To znaczy rząd nigdy nie powinien wymagać od&nbsp;obywateli wykorzystywania niewolnego programu w&nbsp;celu dostępu, komunikacji z&nbsp;rządem w&nbsp;jakikolwiek sposób, w&nbsp;obu kierunkach.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>QUESTION</strong>: I have been, what I will now say, a GNU/Linux user&hellip;
pl: <strong>QUESTION</strong>: Jestem użytkownikiem, nazwę go tak teraz, GNU/Linuksa&hellip;

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>QUESTION</strong>: &hellip;for the past four years.  The one thing that has been problematical for me and is something that is essential, I think, to all of us, is browsing the web.
pl: <strong>PYTANIE</strong>: &hellip;od czterech lat. Jedna rzecz, z&nbsp;którą miałem problem i&nbsp;która jest bardzo ważna chyba dla nas wszystkich, to przeglądanie Internetu.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: Yes.
pl: <strong>STALLMAN</strong>: Tak.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>QUESTION</strong>: One thing that has been decidedly a weakness in using a GNU/Linux system has been browsing the web, because the prevailing tool for that, Netscape&hellip;
pl: <strong>QUESTION</strong>: Jedna rzecz, która zdecydowanie była niedogodnością przy używaniu GNU/Linuksa to było przeglądanie Internetu, bo&nbsp;główne narzędzie, które do&nbsp;tego służy, Netscape&hellip;

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: &hellip;is not free software.
pl: <strong>STALLMAN</strong>: &hellip;nie jest wolnym oprogramowaniem.

note: type: Content of: <div><p>
en: Let me respond to this.  I want to get to the point, for the sake of getting in more.  So, yes.  There has been a terrible tendency for people to use Netscape Navigator on their GNU/Linux systems.  And, in fact all the commercially packaged systems come with it.  So this is an ironic situation: we worked so hard to make a free operating system, and now, if you go to the store, and you can find versions of GNU/Linux there, most of them are called Linux, and they're not free.  Oh, well, part of them is.  But then, there's Netscape Navigator, and maybe other nonfree programs as well.  So, it's very hard to actually find a free system, unless you know what you're doing.  Or, of course, you can not install Netscape Navigator.
pl: Pozwólcie, że&nbsp;odpowiem. Chcę przejść do&nbsp;rzeczy, aby&nbsp;był czas na&nbsp;więcej pytań. Więc, tak. Istnieje wśród ludzi bardzo niedobra tendencja używania Netscape Navigatora na&nbsp;systemach GNU/Linux. Właściwie jest on dodawany do&nbsp;wszystkich komercyjnie wydawanych systemów. Więc&nbsp;jest to ironiczna sytuacja: pracowaliśmy tak ciężko, aby&nbsp;stworzyć wolny system operacyjny, a&nbsp;teraz, jak pójdziecie do&nbsp;sklepu, to możecie tam znaleźć wersje GNU/Linuksa&nbsp;&ndash; większość nazywa się Linux&nbsp;&ndash; i&nbsp;nie są one wolne. No dobra, część z&nbsp;nich jest. Ale&nbsp;jest w&nbsp;nich Netscape Navigator i&nbsp;może inne niewolne programy też. Więc&nbsp;tak naprawdę ciężko jest znaleźć wolny system, chyba że&nbsp;wiecie, co robicie. Lub, oczywiście, możecie nie instalować Netscape Navigatora.

note: type: Content of: <div><p>
en: But anyway, there is a free graphical project called Mozilla, which is now getting to the point where you can use it.  And I occasionally use it.
pl: Tak czy&nbsp;inaczej istnieje wolny graficzny projekt o nazwie Mozilla, który właśnie dochodzi do&nbsp;stanu używalności. I&nbsp;czasami go używam.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>QUESTION</strong>: Konqueror 2.01 has been very good.
pl: <strong>PYTANIE</strong>: Konqueror 2.01 jest bardzo dobry.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: Oh, OK.  So that's another free graphical browser.  So, we're finally solving that problem, I guess.
pl: <strong>STALLMAN</strong>: Aha, OK. Więc&nbsp;oto kolejna wolna graficzna przeglądarka. Więc&nbsp;wydaje się, że&nbsp;w końcu dochodzimy do&nbsp;rozwiązania tego problemu.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>QUESTION</strong>: Can you talk to me about that philosophical/ethical division between free software and open source? Do you feel that those are irreconcilable? &hellip;
pl: <strong>QUESTION</strong>: Czy&nbsp;możesz mi opowiedzieć o tych filozoficznych/etycznych podziałach pomiędzy wolnym oprogramowaniem a&nbsp;open source? Czy&nbsp;sądzisz, że&nbsp;są nie do&nbsp;pogodzenia? &hellip;

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: &hellip; to a freedom, and ethics.  Or whether you just say, Well, I hope that you companies will decide it's more profitable to let us be allowed to do these things.
pl: <strong>STALLMAN</strong>: &hellip; do&nbsp;wolności i&nbsp;etyki. Albo&nbsp;czy po&nbsp;prostu powiecie: &bdquo;Cóż, mamy nadzieję, że&nbsp;wasze firmy zdecydują, że&nbsp;bardziej zyskowne jest pozwolenie nam na&nbsp;robienie tych rzeczy&rdquo;.

note: type: Content of: <div><p>
en: But, as I said, in a lot of practical work, it doesn't really matter what a person's politics are.  When a person offers to help the GNU project, we don't say: &ldquo;You have to agree with our politics.&rdquo; We say that in a GNU package, you've got to call the system GNU/Linux, and you've got to call it free software.  What you say when you're not speaking to the GNU Project, that's up to you.
pl: Ale&nbsp;jak mówiłem, w&nbsp;przypadku dużej ilości praktycznej pracy, polityka pojedynczych osób nie gra tak naprawdę roli. Gdy ktoś oferuje pomoc projektowi GNU, to nie mówimy: &bdquo;Musisz się zgadzać z&nbsp;naszą polityką&rdquo;. Mówimy, że&nbsp;w pakietach GNU musicie nazywać system GNU/Linuksem i&nbsp;nazywać je wolnym oprogramowaniem. To, co mówicie, gdy nie odnosicie się do&nbsp;projektu GNU, to wasza sprawa.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>QUESTION</strong>: The company, IBM, started a campaign for government agencies, to sell their big new machines, that they used Linux as selling point, and say Linux.
pl: <strong>QUESTION</strong>: Firma IBM rozpoczęła kampanię skierowaną do&nbsp;agencji rządowych, promującą ich wielkie maszyny, wymieniali to, że&nbsp;korzystają z&nbsp;Linuksa, jako główną zaletę i&nbsp;mówili &bdquo;Linux&rdquo;.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>QUESTION</strong>: That's right! Well, tell the top sales person.  He doesn't know anything for GNU.
pl: <strong>PYTANIE</strong>: Tak jest! Więc&nbsp;powiedz to ich szefowi sprzedaży. On nic nie wie o GNU.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: I have to tell who?
pl: <strong>STALLMAN</strong>: Komu mam powiedzieć?

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>QUESTION</strong>: The top sales person.
pl: <strong>PYTANIE</strong>: Szefowi sprzedaży.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: Oh yes.  The problem is that they've already carefully decided what they want to say for reasons of their advantage.  And the issue of what is a more accurate, or fair, or correct way to describe it is not the primary issue that matters to a company like that.  Now, some small companies, yes, there'll be a boss.  And if the boss is inclined to think about things like that, he might make a decision that way.  Not a giant corporation though. It's a shame, you know.
pl: <strong>STALLMAN</strong>: A, tak. Problem polega na&nbsp;tym, że&nbsp;oni już dawno starannie podjęli decyzję, co chcą powiedzieć, aby&nbsp;zyskać przewagę. A&nbsp;kwestia, co jest trafniejszym lub&nbsp;sprawiedliwszym, lub&nbsp;prawidłowym sposobem jego określania, nie jest jakąś zasadniczą sprawą, która obchodziłaby taką firmę. Jakieś małe firmy, tak, tam może być szef. I&nbsp;jeśli ten szef jest zdeterminowany mieć takie rzeczy na&nbsp;uwadze, to może podjąć taką decyzję. Ale&nbsp;nie gigantyczna korporacja. To wstyd, wiecie.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>QUESTION</strong>: Can you talk a little bit more about the thinking that went into the General Public License?
pl: <strong>PYTANIE</strong>: Czy&nbsp;możesz coś więcej powiedzieć na&nbsp;temat pobudek, które doprowadziły do&nbsp;powstania GPL?

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>SCHONBERG</strong>: Do you want to reserve some time for the press conference? Or do you want to continue here?
pl: <strong>SCHONBERG</strong>: Czy&nbsp;chcesz zarezerwować trochę czasu na&nbsp;konferencję prasową? Czy&nbsp;kontynuować z&nbsp;tym?

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: Who is here for the press conference? Not a lot of press.  Oh, three&hellip; OK.  Can you afford if we&hellip; if I go on answering everybody's questions for another ten minutes or so? OK.  So, we'll go on answering everybody's questions.
pl: <strong>STALLMAN</strong>: Kto tu przyszedł na&nbsp;konferencję prasową? Niezbyt wielu dziennikarzy. Aha, trzech&nbsp;&ndash; OK. Czy&nbsp;nie będzie problemu jeśli będziemy&nbsp;&ndash; jeśli będę przez jeszcze jakieś 10 minut odpowiadał na&nbsp;pytania z&nbsp;sali? OK. Więc&nbsp;będę dalej odpowiadał na&nbsp;pytania z&nbsp;sali.

note: type: Content of: <div><p>
en: So, the thinking that went into the GNU GPL? Part of it was that I wanted to protect the freedom of the community against the phenomena that I just described with X Windows, which has happened with other free programs as well.  In fact, when I was thinking about this issue, X Windows was not yet released.  But I had seen this problem happen in other free programs.  For instance, TeX.  I wanted to make sure that the users would all have freedom.  Otherwise, I realized that I might write a program, and maybe a lot of people would use the program, but they wouldn't have freedom.  And what's the point of that?
pl: Więc&nbsp;jakie były pobudki powstania GNU GPL? Po&nbsp;części chciałem ochronić wolność społeczności przed zjawiskami, które opisałem na&nbsp;przykładzie systemu X, i&nbsp;które przydarzyły się także innym wolnym programom. Tak naprawdę to gdy myślałem o tej kwestii, X jeszcze nie został wydany. Ale&nbsp;widziałem jak ten problem powstawał przy innych wolnych programach. Na&nbsp;przykład TeX. Chciałem zadbać o to, by wszyscy użytkownicy mieli wolność. Zdałem sobie sprawę, że&nbsp;w innym wypadku mógłbym napisać jakiś program i&nbsp;może używałoby go wielu ludzi, ale&nbsp;nie mieliby wolności. A&nbsp;jaki to ma sens?

note: type: Content of: <div><p>
en: And when people see that that's happening, when people see, other people take what I do, and they don't ever give back, it can be demoralizing.  And, this is not just speculation.  I had seen that happen.  That was part of what happened to wipe out the old community that I belonged to the '70's.  Some people started becoming uncooperative.  And we assumed that they were profiting thereby.  They certainly acted as if they thought they were profiting.  And we realized that they can just take off cooperation and not give back.  And there was nothing we could do about it.  It was very discouraging.  We, those of us who didn't like the trend, even had a discussion and we couldn't come up with any idea for how we could stop it.
pl: A&nbsp;kiedy ludzie widzą, że&nbsp;to się dzieje, gdy ludzie widzą, jak inni biorą to co zrobiłem i&nbsp;nigdy tego nie oddają, to może być demoralizujące. I&nbsp;to nie są tylko przypuszczenia. Widziałem to na&nbsp;własne oczy. To jest część tego, co się stało, gdy zniszczona została stara społeczność, do&nbsp;której należałem w&nbsp;latach 70. Niektórzy przestali współpracować. I&nbsp;uznaliśmy, że&nbsp;na tym korzystają. Z&nbsp;pewnością zachowywali się tak, jakby uważali, że&nbsp;korzystają. I&nbsp;zdaliśmy sobie sprawę, że&nbsp;nie mogą tak po&nbsp;prostu czerpać z&nbsp;efektów współpracy i&nbsp;nic nie oddawać. A&nbsp;nic nie mogliśmy z&nbsp;tym zrobić. To było bardzo deprymujące. My, ci z&nbsp;nas, którym się ta tendencja nie podobała, nawet o tym dyskutowaliśmy i&nbsp;nie mogliśmy wymyślić nic, co mogłoby położyć temu kres.

note: type: Content of: <div><p>
en: So, the GPL is designed to stop that.  And it says, Yes, you are welcome to join the community and use this code.  You can use it to do all sorts of jobs.  But, if you release a modified version, you've got to release that to our community, as part of our community, as part of the free world.
pl: Więc&nbsp;GPL została zaprojektowana, by to powstrzymać. Mówi ona, że&nbsp;tak, zapraszamy cię do&nbsp;przystąpienia do&nbsp;społeczności i&nbsp;korzystania z&nbsp;tego kodu. Możesz go wykorzystywać do&nbsp;wszelkich zadań. Jednak&nbsp;jeśli wypuścisz zmodyfikowaną wersję, to musisz ją udostępnić naszej społeczności, będąc częścią tej społeczności, będąc częścią wolnego świata.

note: type: Content of: <div><p>
en: So, in fact, there are still many ways that people can get the benefit of our work and not contribute, like you don't have to write any software.  Lots of people use GNU/Linux and don't write any software.  There's no requirement that you've got to do anything for us.  But if you do a certain kind of thing, you've got to contribute to it.  So what that means is that our community is not a doormat.  And I think that that helped give people the strength to feel, Yes, we won't just be trampled underfoot by everybody.  We'll stand up to this.
pl: Więc&nbsp;w rzeczywistości i&nbsp;tak jest wiele sposobów, na&nbsp;jakie ludzie mogą korzystać z&nbsp;naszej pracy, a&nbsp;sami nie wnosić żadnego wkładu, na&nbsp;przykład nie musicie pisać programów. Mnóstwo ludzi korzysta z&nbsp;GNU/Linuksa i&nbsp;nie pisze żadnego oprogramowania. Nie ma wymogu, że&nbsp;coś musicie dla nas zrobić. Ale&nbsp;jeśli robicie pewien konkretny rodzaj rzeczy, to musicie wnieść to jako wkład. Oznacza to, że&nbsp;nasza społeczność to nie wycieraczka. I&nbsp;myślę, że&nbsp;to dało ludziom siłę i&nbsp;poczucie, że&nbsp;wszyscy nie będą po&nbsp;nas tak po&nbsp;prostu deptać. Przeciwstawimy się temu.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>QUESTION</strong>: Yes, my question was, considering free but not copylefted software, since anybody can pick it up and make it proprietary, is it not possible also for someone to pick it up and make some changes and release the whole thing under the GPL?
pl: <strong>PYTANIE</strong>: Tak, moje pytanie brzmi, biorąc pod&nbsp;uwagę wolne, ale&nbsp;nie objęte przez copyleft oprogramowanie, skoro każdy może je wziąć i&nbsp;objąć restrykcyjną licencją, to czy&nbsp;nie jest także możliwe, żeby ktoś je wziął, dodał kilka zmian i&nbsp;wydał całą rzecz na&nbsp;licencji GPL?

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: Yes, it is possible.
pl: <strong>STALLMAN</strong>: Tak, to jest możliwe.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>QUESTION</strong>: Then, that would make all future copies then be GPL'ed.
pl: <strong>PYTANIE</strong>: Więc&nbsp;to by objęło wszystkie przyszłe kopie licencją GPL.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: From that branch.  But here's why we don't do that.
pl: <strong>STALLMAN</strong>: Od&nbsp;tego odgałęzienia kodu. Ale&nbsp;oto dlaczego tak nie robimy.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>QUESTION</strong>: Hmm?
pl: <strong>PYTANIE</strong>: Hmm?

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: Here's why we don't generally do that.  Let me explain.
pl: <strong>STALLMAN</strong>: Oto dlaczego ogólnie tak nie robimy. Pozwólcie, że&nbsp;wyjaśnię.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>QUESTION</strong>: OK, yes.
pl: <strong>PYTANIE</strong>: OK, oczywiście.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: We could, if we wanted to, take X Windows, and make a GPL-covered copy and make changes in that.  But there's a much larger group of people working on improving X Windows and <em>not</em> GPL-ing it.  So, if we did that, we would be forking from them.  And that's not very nice treatment of them.  And, they <em>are</em> a part of our community, contributing to our community.
pl: <strong>STALLMAN</strong>: Moglibyśmy, gdybyśmy chcieli, wziąć system X, zrobić kopię objętą przez GPL i&nbsp;wprowadzić do&nbsp;niej zmiany. Ale&nbsp;istnieje dużo większa grupa osób pracująca nad&nbsp;rozwijaniem X, która <em>nie</em> wydaje go na&nbsp;GPL. Więc, jeśli byśmy to zrobili, to odgałęzialibyśmy ich kod. A&nbsp;to nie byłoby miłe traktowanie. A&nbsp;oni <em>są</em> częścią naszej społeczności, wnoszą do&nbsp;niej wkład.

note: type: Content of: <div><p>
en: Second, it would backfire against us, because they're doing a lot more work on X than we would be.  So, our version would be inferior to theirs, and people wouldn't use it, which means, why go to the trouble at all?
pl: Po&nbsp;drugie obróciłoby się to przeciwko nam, bo&nbsp;oni wkładają w&nbsp;X dużo więcej pracy niż my byśmy wkładali. Więc&nbsp;nasza wersja byłaby gorsza od&nbsp;ich wersji, ludzie by jej nie używali, więc&nbsp;po co w&nbsp;ogóle się trudzić?

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>QUESTION</strong>: Mmm hmm.
pl: <strong>PYTANIE</strong>: Aha.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: So when a person has written some improvement to X Windows, what I say that person should do is cooperate with the X development team.  Send it to them and let them use it their way.  Because they are developing a very important piece of free software.  It's good for us to cooperate with them.
pl: <strong>STALLMAN</strong>: Więc&nbsp;jeśli ktoś napisał jakieś ulepszenia dla X, to uważam, że&nbsp;powinien współpracować z&nbsp;zespołem rozwijającym X. Prześlijcie to im i&nbsp;pozwólcie wykorzystać tak, jak będą chcieli. Bo&nbsp;oni rozwijają bardzo istotny kawałek wolnego oprogramowania. Współpraca z&nbsp;nimi jest dla nas korzystna.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>QUESTION</strong>: Except, considering X, in particular, about two years ago, the X Consortium that was far into the nonfree open source&hellip;
pl: <strong>PYTANIE</strong>: Oprócz&nbsp;&ndash; biorąc pod&nbsp;uwagę konkretnie X, około dwóch lat temu&nbsp;&ndash; X Consortium, które było bardzo zaangażowane w&nbsp;niewolne oprogramowanie open source&hellip;

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: Well, actually it <em>wasn't</em> open sourced.  It wasn't open sourced, either.  They may have said it was.  I can't remember if they said that or not.  But it wasn't open source. It was restricted.  You couldn't commercially distribute, I think.  Or you couldn't commercially distribute a modified version, or something like that.  There was a restriction that's considered unacceptable by both the Free Software movement and the Open Source movement.
pl: <strong>STALLMAN</strong>: Cóż, tak naprawdę to <em>nie było</em> open source. To nie było także open source. Mogli mówić, że&nbsp;było. Nie pamiętam, czy&nbsp;tak mówili, czy&nbsp;nie. Ale&nbsp;to nie było open source. Było objęte ograniczeniami. Nie można było tego komercyjnie rozpowszechniać, z&nbsp;tego co pamiętam. Albo&nbsp;nie można było komercyjnie rozpowszechniać zmodyfikowanych wersji, albo&nbsp;coś takiego. Było jakieś ograniczenie nie do&nbsp;zaakceptowania zarówno przez ruch wolnego oprogramowania, jak i&nbsp;ruch open source.

note: type: Content of: <div><p>
en: And yes, that's what using a non-copyleft license leaves you open to.  In fact, the X Consortium, they had a very rigid policy.  They say: If your program if copylefted even a little bit, we won't distribute it at all.  We won't put it in our distribution.
pl: I&nbsp;tak, oto na&nbsp;co wystawia was wykorzystywanie licencji niezgodnej z&nbsp;copyleft. W&nbsp;rzeczywistości X Consortium miało bardzo sztywną politykę. Mówili: &bdquo;Jeśli wasz program ma cokolwiek wspólnego z&nbsp;copyleft, to nie będziemy go rozpowszechniać. Nie umieścimy go w&nbsp;naszej dystrybucji&rdquo;.

note: type: Content of: <div><p>
en: So, a lot of people were pressured in this way into not copylefting.  And the result was that all of their software was wide open, later on.  When the same people who had pressured a developer to be too all-permissive, then the X people later said, All right, now we can put on restrictions, which wasn't very ethical of them.
pl: Więc&nbsp;w ten sposób wielu ludzi zmuszono do&nbsp;zaniechania korzystania z&nbsp;copyleft. A&nbsp;efektem tego było to, że&nbsp;całe ich oprogramowanie było później całkowicie bezbronne. Kiedy ci sami ludzie, którzy wcześniej naciskali autorów, żeby na&nbsp;zbyt wiele pozwalali, potem ludzie z&nbsp;X mówili później: &bdquo;OK, teraz możemy nałożyć ograniczenia&rdquo;, co nie było z&nbsp;ich strony etycznym postępowaniem.

note: type: Content of: <div><p>
en: But, given the situation, would we really want to scrape up the resources to maintain an alternate GPL-covered version of X? And it wouldn't make any sense to do that.  There are so many other things we need to do.  Let's do them instead.  We can cooperate with the X developers.
pl: Ale, biorąc pod&nbsp;uwagę sytuację, czy&nbsp;naprawdę chcielibyśmy organizować zasoby na&nbsp;utrzymywanie alternatywnej, objętej przez GPL wersji X? Robienie tego nie miałoby sensu. Jest tyle innych rzeczy, które musimy zrobić. Zróbmy je zamiast tego. Z&nbsp;autorami X możemy współpracować.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>QUESTION</strong>: Do you have a comment, is the GNU a trademark? And is it practical to include it as part of the GNU General Public License allowing trademarks?
pl: <strong>PYTANIE</strong>: Czy&nbsp;mógłbyś powiedzieć, czy&nbsp;GNU to znak towarowy? Czy&nbsp;nie byłoby praktyczną rzeczą dodanie do&nbsp;GNU GPL pozwolenia na&nbsp;wykorzystywanie tego znaku?

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: We are, actually, applying for trademark registration on GNU.  But it wouldn't really have anything to do with that.  It's a long story to explain why.
pl: <strong>STALLMAN</strong>: Właśnie wystąpiliśmy o rejestrację znaku towarowego GNU. Ale&nbsp;nie miałoby to z&nbsp;tym nic wspólnego. Wyjaśnienie tego to długa historia.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>QUESTION</strong>: You could require the trademark be displayed with GPL-covered programs.
pl: <strong>PYTANIE</strong>: Moglibyście żądać, aby&nbsp;ten znak towarowy był widoczny na&nbsp;programach objętych przez GPL.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: No, I don't think so.  The licenses cover individual programs.  And when a given program is part of the GNU Project, nobody lies about that.  The name of the system as a whole is a different issue.  And this is an aside.  It's not worth discussing more.
pl: <strong>STALLMAN</strong>: Nie, nie sądzę. Licencje obejmują poszczególne programy. A&nbsp;kiedy dany program jest częścią projektu GNU, to nikt nie kłamie na&nbsp;ten temat. Nazwa całego systemu to inna sprawa. Ale&nbsp;to sprawa poboczna. Nie warto na&nbsp;ten temat więcej mówić.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>QUESTION</strong>: If there was a button that you could push and force all companies to free their software, would you press it?
pl: <strong>PYTANIE</strong>: Jeśli istniałby guzik, którego naciśnięcie zmusiłoby wszystkie firmy do&nbsp;uwolnienia swojego oprogramowania, nacisnąłbyś go?

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: Well, I would only use this for published software.  You know, I think that people have the right to write a program privately and use it.  And that includes companies.  This is privacy issue.  And it's true, there can be times when it is wrong to do that, like if it is tremendously helpful to humanity, and you are withholding it from humanity. That is a wrong but that's a different kind of wrong.  It's a different issue, although it's in the same area.
pl: <strong>STALLMAN</strong>: Cóż, wykorzystałbym to tylko wobec opublikowanego oprogramowania. No wiecie, uważam, że&nbsp;ludzie mają prawo do&nbsp;napisania programu na&nbsp;prywatny użytek i&nbsp;korzystania z&nbsp;niego. Dotyczy to także firm. To kwestia prywatności. To prawda, mogą być przypadki, w&nbsp;których takie postępowanie jest złe, na&nbsp;przykład, gdy jest on niezwykle przydatny dla ludzkości, a&nbsp;wy go przed ludzkością ukrywacie. To jest złe, ale&nbsp;w inny sposób. To osobna kwestia, chociaż dotykająca tego samego obszaru.

note: type: Content of: <div><p>
en: But yes, I think all published software should be free software.  And remember, when it's not free software, that's because of government intervention.  The government is intervening to make it nonfree.  The government is creating special legal powers to hand out to the owners of the programs, so that they can have the police stop us from using the programs in certain ways.  So I would certainly like to end that.
pl: Ale&nbsp;tak, sądzę, że&nbsp;całe opublikowane oprogramowanie powinno być wolne. I&nbsp;pamiętajcie, jeśli nie jest wolne, to z&nbsp;powodu interwencji rządu. Rząd interweniuje, aby&nbsp;uczynić je niewolnym. Rząd tworzy specjalne narzędzia prawne dla właścicieli programów, aby&nbsp;mogli zmusić policję do&nbsp;powstrzymania nas od&nbsp;używania programów na&nbsp;pewne sposoby. Z&nbsp;całą pewnością chciałbym położyć temu kres.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>SCHONBERG</strong>: Richard's presentation has invariably generated an enormous amount of intellectual energy.  I would suggest that some of it should be directed to using, and possibly writing, free software.
pl: <strong>SCHONBERG</strong>: Prezentacja Richarda jak zwykle wyzwoliła olbrzymią ilość intelektualnej energii. Sugeruję, żeby jej część została wykorzystana na&nbsp;używanie, a&nbsp;może również pisanie, wolnego oprogramowania.

note: type: Content of: <div><p>
en: We should close the proceedings shortly.  I want to say that Richard has injected into a profession which is known in the general public for its terminal apolitical nerditude a level of political and moral discussion which is, I think, unprecedented in our profession.  And we owe him very big for this.  I'd like to note to people that there is a break.
pl: Powinniśmy wkrótce zamknąć tę sesję. Chcę powiedzieć, że&nbsp;Richard wstrzyknął w&nbsp;profesję, która jest znana ogółowi społeczeństwa ze swojej całkowicie apolitycznej postawy, dawkę politycznego i&nbsp;moralnego zamieszania, które w&nbsp;naszej profesji nie miało wcześniej miejsca. I&nbsp;bardzo wiele jesteśmy mu za&nbsp;to winni. Chciałbym ogłosić, że&nbsp;mamy przerwę.

note: type: Content of: <div><p>
en: <strong>STALLMAN</strong>: One final thing.  Our website: www.gnu.org
pl: <strong>STALLMAN</strong>: Ostatnia sprawa. Nasza witryna internetowa: www.gnu.org

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Please send general FSF &amp; GNU inquiries to <a href="mailto:gnu@gnu.org">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>.  There are also <a href="/contact/">other ways to contact</a> the FSF.  Broken links and other corrections or suggestions can be sent to <a href="mailto:webmasters@gnu.org">&lt;webmasters@gnu.org&gt;</a>.
pl: Wszelkie pytania dotyczące GNU i&nbsp;FSF prosimy kierować na&nbsp;adres <a href="mailto:gnu@gnu.org">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>. Inne metody kontaktu z&nbsp;FSF można znaleźć na&nbsp;stronie <a href="/contact/contact.html">kontakt</a> <br /> Informacje o niedziałających odnośnikach oraz&nbsp;inne poprawki (lub propozycje) prosimy wysyłać na&nbsp;adres <a href="mailto:web-translators@gnu.org">&lt;web-translators@gnu.org&gt;</a>.

note: TRANSLATORS: Ignore the original text in this paragraph, replace it with the translation of these two: We work hard and do our best to provide accurate, good quality translations.  However, we are not exempt from imperfection. Please send your comments and general suggestions in this regard to <a hr
en: Please see the <a href="/server/standards/README.translations.html">Translations README</a> for information on coordinating and contributing translations of this article.
pl: Staramy się, aby&nbsp;tłumaczenia były wierne i&nbsp;wysokiej jakości, ale&nbsp;nie jesteśmy zwolnieni z&nbsp;niedoskonałości. Komentarze odnośnie tłumaczenia polskiego oraz&nbsp;zgłoszenia dotyczące chęci współpracy w&nbsp;tłumaczeniu prosimy kierować na&nbsp;adres <a href="mailto:www-pl-trans@gnu.org">www-pl-trans@gnu.org</a>. <br /> Więcej informacji na&nbsp;temat koordynacji oraz&nbsp;zgłaszania propozycji tłumaczeń artykułów znajdziecie na&nbsp;<a href="/server/standards/README.translations.html">stronie tłumaczeń</a>.

note: type: Content of: <div><p>
en: This page is licensed under a <a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/">Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License</a>.
pl: Ta strona jest dostępna na&nbsp;<a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/deed.pl">licencji Creative Commons Uznanie autorstwa&nbsp;&ndash; Bez&nbsp;utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe</a>.

note: TRANSLATORS: Use space (SPC) as msgstr if you don't want credits. type: Content of: <div><div>
en: *GNUN-SLOT: TRANSLATOR'S CREDITS*
pl: Tłumaczenie: Radosław Moszczyński 2005, Jan Owoc 2011; poprawki: Jan Owoc 2015.

note: timestamp start type: Content of: <div><p>
en: Updated:
pl: Aktualizowane:
