shouldbefree.html - en to nl translation catalogue (150 entries)

note: type: Content of: <title>
en: Why Software Should Be Free - GNU Project - Free Software Foundation
nl: Waarom software vrij zou moeten zijn - GNU-project - Free Software Foundation

note: type: Content of: <div><h2>
en: Why Software Should Be Free
nl: Waarom software vrij zou moeten zijn

note: type: Content of: <div><address>
en: by <a href="https://www.stallman.org/">Richard Stallman</a>
nl: door <a href="https://www.stallman.org/">Richard Stallman</a>

note: type: Content of: <div><p>
en: The existence of software inevitably raises the question of how decisions about its use should be made.  For example, suppose one individual who has a copy of a program meets another who would like a copy.  It is possible for them to copy the program; who should decide whether this is done? The individuals involved? Or another party, called the &ldquo;owner&rdquo;?
nl: Het bestaan van software leidt onherroepelijk tot de vraag hoe men beslist over het gebruik ervan. Een individu bijvoorbeeld, met een kopie van een programma, loopt iemand anders tegen het lijf die ook een kopie zou willen hebben. Het is mogelijk om hiervan een kopie te maken; wie zou mogen beslissen of dit ook gebeurt? De betreffende personen? Of een andere partij, te weten de &ldquo;eigenaar&rdquo;?

note: type: Content of: <div><p>
en: Software developers typically consider these questions on the assumption that the criterion for the answer is to maximize developers' profits. The political power of business has led to the government adoption of both this criterion and the answer proposed by the developers: that the program has an owner, typically a corporation associated with its development.
nl: Softwareontwikkelaars gaan er doorgaans vanuit dat een beslissing gebaseerd zal zijn op het maximaliseren van de winst voor de ontwikkelaar. De politieke kracht van bedrijven heeft ertoe geleid dat de regering dit criterium heeft overgenomen en ook het antwoord wat daarop gegeven wordt door de ontwikkelaars: dat een programma een eigenaar heeft, meestal een bedrijf wat betrokken was bij de ontwikkeling.

note: type: Content of: <div><p>
en: I would like to consider the same question using a different criterion: the prosperity and freedom of the public in general.
nl: Ik zou graag diezelfde vraag in overweging willen nemen maar dan met een ander uitgangspunt: de voorspoed en vrijheid van mensen in het algemeen.

note: type: Content of: <div><p>
en: This answer cannot be decided by current law&mdash;the law should conform to ethics, not the other way around.  Nor does current practice decide this question, although it may suggest possible answers.  The only way to judge is to see who is helped and who is hurt by recognizing owners of software, why, and how much.  In other words, we should perform a cost-benefit analysis on behalf of society as a whole, taking account of individual freedom as well as production of material goods.
nl: De beslissing kan niet genomen worden door huidige wetgeving&mdash;de wet dient de ethiek te volgen, niet andersom. De huidige manier van werken kan dit ook niet beslissen, maar wel een mogelijke richting aangeven. De enige manier om dit goed te kunnen beoordelen is door te kijken wie er mee is geholpen (en waarom en hoeveel) en wie niet wanneer we erkennen dat software in eigendom kan zijn.  Oftewel, een kosten-batenanalyse voor de maatschappij als geheel, rekening houdend met individuele vrijheid alsook de productie van materi&euml;le goederen.

note: type: Content of: <div><p>
en: In this essay, I will describe the effects of having owners, and show that the results are detrimental.  My conclusion is that programmers have the duty to encourage others to share, redistribute, study, and improve the software we write: in other words, to write <a href="/philosophy/free-sw.html">&ldquo;free&rdquo; software</a>.<a href="#f1">(1)</a>
nl: In dit artikel zal ik de gevolgen beschrijven wanneer software in eigendom wordt genomen en aantonen dat dit schadelijk is. Mijn conclusie is dat programmeurs de plicht hebben om iedereen aan te moedigen de software die ze maken te delen, te kopi&euml;ren, te bestuderen en te verbeteren: oftewel om <a href= "/philosophy/free-sw.html">&ldquo;vrije&rdquo; software</a> te maken.<a href= "#f1">(1)</a>

note: type: Content of: <div><h3>
en: How Owners Justify Their Power
nl: Hoe eigenaren hun macht rechtvaardigen

note: type: Content of: <div><p>
en: Those who benefit from the current system where programs are property offer two arguments in support of their claims to own programs: the emotional argument and the economic argument.
nl: Degenen die baat hebben bij de huidige praktijk van programma's die bezit vormen, komen met twee rechtvaardigingen hiervoor: een emotionele en een economische.

note: type: Content of: <div><p>
en: The emotional argument goes like this: &ldquo;I put my sweat, my heart, my soul into this program.  It comes from <em>me</em>, it's <em>mine</em>!&rdquo;
nl: Het emotionele argument gaat als volgt: &ldquo;Ik heb mijn bloed, zweet en tranen in dit programma zitten. <em>Ik</em> heb het gemaakt, het is van <em>mij</em>!&rdquo;

note: type: Content of: <div><p>
en: This argument does not require serious refutation.  The feeling of attachment is one that programmers can cultivate when it suits them; it is not inevitable.  Consider, for example, how willingly the same programmers usually sign over all rights to a large corporation for a salary; the emotional attachment mysteriously vanishes.  By contrast, consider the great artists and artisans of medieval times, who didn't even sign their names to their work.  To them, the name of the artist was not important.  What mattered was that the work was done&mdash;and the purpose it would serve.  This view prevailed for hundreds of years.
nl: Dit argument hoeven we amper te weerleggen. De gehechtheid aan een programma is iets wat programmeurs kunnen veinzen wanneer het ze uit komt; het is niet onontkoombaar. Ga bijvoorbeeld maar eens na hoe makkelijk diezelfde programmeurs al hun rechten inleveren bij een bedrijf in ruil voor een salaris; de emotionele band met de programmatuur verdwijnt als sneeuw voor de zon. Zet daar de grote kunstenaars en ambachtslieden uit de Middeleeuwen tegenover, die hun werk niet eens signeerden. Voor hen was de naam van de kunstenaar niet belangrijk. Wat van belang was was het werk dat gedaan moest worden&mdash;en het doel dat dit diende. Zo heeft men er eeuwen tegenaan gekeken.

note: type: Content of: <div><p>
en: The economic argument goes like this: &ldquo;I want to get rich (usually described inaccurately as &lsquo;making a living&rsquo;), and if you don't allow me to get rich by programming, then I won't program.  Everyone else is like me, so nobody will ever program.  And then you'll be stuck with no programs at all!&rdquo; This threat is usually veiled as friendly advice from the wise.
nl: Het economische argument gaat als volgt: &ldquo;Ik wil rijk worden (vaak wat slordig omschreven als 'je brood verdienen'), en als je mij niet toestaat rijk te worden door te programmeren dan ga ik niet programmeren. Iedereen denkt er zo over dus niemand zal dan ooit programmeren. En dan zul je dus geen programma's meer hebben!&rdquo; Dit wordt meestal gebracht als een vriendelijk advies van hen die het weten kunnen.

note: type: Content of: <div><p>
en: I'll explain later why this threat is a bluff.  First I want to address an implicit assumption that is more visible in another formulation of the argument.
nl: Ik zal later uitleggen waarom dit dreigement bluf is. Eerst wil ik het hebben over een stille aanname die duidelijk wordt in een andere versie van datzelfde argument.

note: type: Content of: <div><p>
en: This formulation starts by comparing the social utility of a proprietary program with that of no program, and then concludes that proprietary software development is, on the whole, beneficial, and should be encouraged.  The fallacy here is in comparing only two outcomes&mdash;proprietary software versus no software&mdash;and assuming there are no other possibilities.
nl: Daarbij begint men het sociale nut van een privaat programma te vergelijken met de situatie dat er geen programma is, waarbij men de conclusie trekt dat, door de bank genomen, private software dus nut heeft en moet worden gestimuleerd. De fout in deze redenering is dat men slechts twee mogelijkheden vergelijkt&mdash; private software of geen software&mdash;en aanneemt dat er geen andere alternatieven zijn.

note: type: Content of: <div><p>
en: Given a system of software copyright, software development is usually linked with the existence of an owner who controls the software's use.  As long as this linkage exists, we are often faced with the choice of proprietary software or none.  However, this linkage is not inherent or inevitable; it is a consequence of the specific social/legal policy decision that we are questioning: the decision to have owners.  To formulate the choice as between proprietary software versus no software is begging the question.
nl: Door het systeem van auteursrechten is de ontwikkeling van software meestal geassocieerd met een eigenaar die bepaalt hoe de software wordt gebruikt.  Zolang deze associatie bestaat hebben we dus meestal de keus tussen private software of geen software. Deze associatie is echter geen wetmatigheid of onontkoombaar: het is slechts het gevolg van onze sociale en juridische beleidskeuze die we hier aan de tand voelen: de beslissing om eigenaren te hebben. Door het neer te zetten als een keuze tussen private software of geen software wordt de vraag ontweken.

note: type: Content of: <div><h3>
en: The Argument against Having Owners
nl: Argumenten tegen het eigenaarschap

note: type: Content of: <div><p>
en: The question at hand is, &ldquo;Should development of software be linked with having owners to restrict the use of it?&rdquo;
nl: De vraag is dus, &ldquo;moet het ontwikkelen van software gebonden zijn aan het hebben van eigenaren die het gebruik ervan kunnen limiteren?&rdquo;.

note: type: Content of: <div><p>
en: In order to decide this, we have to judge the effect on society of each of those two activities <em>independently</em>: the effect of developing the software (regardless of its terms of distribution), and the effect of restricting its use (assuming the software has been developed).  If one of these activities is helpful and the other is harmful, we would be better off dropping the linkage and doing only the helpful one.
nl: Om dit te kunnen beoordelen moeten we het effect van beide activiteiten op de maatschappij <em>afzonderlijk</em> bekijken: het effect van het ontwikkelen van software (ongeacht hoe dit gedistribueerd wordt) en het effect van het beperken van het gebruikersrecht (aannemende dat de software al ontwikkeld is). Als &eacute;&eacute;n ervan ons verder helpt en een ander ons schaadt dan zijn we beter af wanneer we de schadelijke activiteit stoppen.

note: type: Content of: <div><p>
en: To put it another way, if restricting the distribution of a program already developed is harmful to society overall, then an ethical software developer will reject the option of doing so.
nl: Anders gezegd, als het beperken van het gebruikersrecht van een programma dat al is ontwikkeld schadelijk is voor de gemeenschap dan zal een gewetensvolle programmeur geen beperkingen in dat recht aanbrengen.

note: type: Content of: <div><p>
en: To determine the effect of restricting sharing, we need to compare the value to society of a restricted (i.e., proprietary) program with that of the same program, available to everyone.  This means comparing two possible worlds.
nl: Om het effect van het beperken van het delen van programma's vast te kunnen stellen moeten we vaststellen wat de waarde voor de gemeenschap is van een programma met gebruikersbeperkingen (oftewel privaat) en dat van een programma wat voor iedereen toegankelijk is. De twee mogelijkheden vergelijken dus.

note: type: Content of: <div><p>
en: This analysis also addresses the simple counterargument sometimes made that &ldquo;the benefit to the neighbor of giving him or her a copy of a program is cancelled by the harm done to the owner.&rdquo; This counterargument assumes that the harm and the benefit are equal in magnitude.  The analysis involves comparing these magnitudes, and shows that the benefit is much greater.
nl: Deze analyse weerlegt ook een tegenargument wat soms wordt gebruikt dat &ldquo;het voordeel dat men heeft door je buurman een kopie van het programma te geven teniet wordt gedaan door het nadeel dat je de eigenaar berokkent&rdquo;. Dit tegenargument veronderstelt dat de berokkende schade en het verkregen voordeel even groot zijn. De analyse vergelijkt dus ook de ernst van de gevolgen en zal aantonen dat het verkregen voordeel veel groter is dan de berokkende schade.

note: type: Content of: <div><p>
en: To elucidate this argument, let's apply it in another area: road construction.
nl: Laten we de discussie ter verheldering eens toepassen op het bouwen van wegen.

note: type: Content of: <div><p>
en: It would be possible to fund the construction of all roads with tolls. This would entail having toll booths at all street corners.  Such a system would provide a great incentive to improve roads.  It would also have the virtue of causing the users of any given road to pay for that road.  However, a toll booth is an artificial obstruction to smooth driving&mdash;artificial, because it is not a consequence of how roads or cars work.
nl: Het is mogelijk om het bouwen van wegen te financieren met tolheffing. Hiervoor heb je tolhuisjes nodig op iedere kruising. Een dergelijk systeem bevat een grote prikkel om wegen te verbeteren. Bijkomend voordeel is dat alleen gebruikers van die weg ervoor hoeven te betalen. Een tolhuisje is echter een kunstmatig obstakel op de weg&mdash;kunstmatig doordat het niets te maken heeft met hoe wegen of auto's werken.

note: type: Content of: <div><p>
en: Comparing free roads and toll roads by their usefulness, we find that (all else being equal) roads without toll booths are cheaper to construct, cheaper to run, safer, and more efficient to use.<a href="#f2">(2)</a> In a poor country, tolls may make the roads unavailable to many citizens.  The roads without toll booths thus offer more benefit to society at less cost; they are preferable for society.  Therefore, society should choose to fund roads in another way, not by means of toll booths.  Use of roads, once built, should be free.
nl: Wanneer we vervolgens het nut van tolwegen met vrije wegen vergelijken zien we dat (over het geheel genomen) wegen zonder tolhuisjes goedkoper zijn om te bouwen en te exploiteren, veiliger zijn en effici&euml;nter in gebruik <a href= "#f2">(2)</a>. In arme landen zal tolheffing bepaalde bevolkingsgroepen uitsluiten van het gebruik van deze wegen. Wegen zonder tolheffing geven dus een groter voordeel voor de maatschappij tegen minder kosten; maatschappelijk gezien verdient dit dus de voorkeur. Dus dient de maatschappij een andere manier dan tolheffing te vinden voor het financieren van wegen. Het gebruik van wegen zou, wanneer ze eenmaal gebouwd zijn, vrij moeten zijn.

note: type: Content of: <div><p>
en: When the advocates of toll booths propose them as <em>merely</em> a way of raising funds, they distort the choice that is available.  Toll booths do raise funds, but they do something else as well: in effect, they degrade the road.  The toll road is not as good as the free road; giving us more or technically superior roads may not be an improvement if this means substituting toll roads for free roads.
nl: Wanneer voorstanders van tolhuisjes dit voorstellen als <em>slechts</em> een manier om de financiering rond te krijgen dan is dat niet de hele waarheid.  Tolhuisjes brengen wel geld op maar ze doen ook nog iets anders: in feite verslechteren ze de weg. Een tolweg is niet zo goed als een vrije weg; het bouwen van meer- of technisch betere wegen zou wel eens geen vooruitgang kunnen zijn wanneer dit betekent dat vrije wegen worden vervangen door tolwegen.

note: type: Content of: <div><p>
en: Of course, the construction of a free road does cost money, which the public must somehow pay.  However, this does not imply the inevitability of toll booths.  We who must in either case pay will get more value for our money by buying a free road.
nl: Uiteraard is het bouwen van een weg niet gratis en zullen we die met z'n allen moeten financieren. Dit betekent echter niet automatisch dat we tolhuisjes moeten inzetten. Wij, die in beide gevallen voor de kosten moeten opdraaien krijgen meer waar voor ons geld wanneer we een vrije weg kopen.

note: type: Content of: <div><p>
en: I am not saying that a toll road is worse than no road at all.  That would be true if the toll were so great that hardly anyone used the road&mdash;but this is an unlikely policy for a toll collector.  However, as long as the toll booths cause significant waste and inconvenience, it is better to raise the funds in a less obstructive fashion.
nl: Ik beweer hier niet dat een tolweg nog slechter is dan helemaal geen weg. Dat zou alleen opgaan wanneer de tol zo hoog is dat bijna niemand hem zal gebruiken &mdash;iets wat niet snel voor zal komen doordat het niet in het voordeel is van de tolheffer. Zolang tolhuisjes echter voor oponthoud en verspilling blijven zorgen is het raadzaam om wegen op een minder hinderlijke manier te financieren.

note: type: Content of: <div><p>
en: To apply the same argument to software development, I will now show that having &ldquo;toll booths&rdquo; for useful software programs costs society dearly: it makes the programs more expensive to construct, more expensive to distribute, and less satisfying and efficient to use.  It will follow that program construction should be encouraged in some other way.  Then I will go on to explain other methods of encouraging and (to the extent actually necessary) funding software development.
nl: Om deze redenering nu door te zetten naar software ontwikkeling zal ik laten zien dat het de maatschappij behoorlijk wat schade berokkent wanneer we dergelijke &ldquo;tolhuisjes&rdquo; opzetten voor nuttige programmatuur: het maakt programma's duurder om te maken, duurder om te verspreiden en minder bruikbaar en effici&euml;nt. Hieruit zal blijken dat het maken van programma's beter op een andere manier gestimuleerd kan worden. Daarna zal ik andere methoden behandelen om softwareontwikkeling te stimuleren en (voor zover nodig) te financieren.

note: type: Content of: <div><h4>
en: The Harm Done by Obstructing Software
nl: De schade van software met beperkingen

note: type: Content of: <div><p>
en: Consider for a moment that a program has been developed, and any necessary payments for its development have been made; now society must choose either to make it proprietary or allow free sharing and use.  Assume that the existence of the program and its availability is a desirable thing.<a href="#f3">(3)</a>
nl: Neem even aan dat een nieuw programma is gemaakt en alle rekeningen voor de ontwikkeling ervan zijn voldaan; nu moet de maatschappij een keuze maken tussen het privaat (niet-vrij) maken van het programma of toestaan dat het vrijelijk wordt gekopieerd en gebruikt. Laten we verder aannemen dat het bestaan van het programma en de verkrijgbaarheid ervan wenselijk is <a href="#f3" >(3)</a>.

note: type: Content of: <div><p>
en: Restrictions on the distribution and modification of the program cannot facilitate its use.  They can only interfere.  So the effect can only be negative.  But how much? And what kind?
nl: Beperkingen met betrekking tot de verspreiding of het veranderen van het programma helpen niet in de verspreiding van het gebruik ervan. Het staat dit maar in de weg. Het effect kan dus alleen maar negatief zijn. Maar hoe erg? En op wat voor manier?

note: type: Content of: <div><p>
en: Three different levels of material harm come from such obstruction:
nl: Drie verschillende niveaus van materi&euml;le schade volgen uit dergelijke beperkingen:

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: Fewer people use the program.
nl: Minder mensen zullen het programma gebruiken.

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: None of the users can adapt or fix the program.
nl: Geen enkele gebruiker kan het programma aanpassen of repareren.

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: Other developers cannot learn from the program, or base new work on it.
nl: Andere ontwikkelaars kunnen niets leren van dit programma of het gebruiken als basis voor nieuwe ontwikkelingen.

note: type: Content of: <div><p>
en: Each level of material harm has a concomitant form of psychosocial harm. This refers to the effect that people's decisions have on their subsequent feelings, attitudes, and predispositions.  These changes in people's ways of thinking will then have a further effect on their relationships with their fellow citizens, and can have material consequences.
nl: Ieder niveau van materi&euml;le schade gaat ook gepaard met een zekere psychosociale schade. Dit gaat om het fenomeen dat beslissingen van mensen gevolgen hebben voor hun gevoelens, houding en gemoedstoestand. Dit soort veranderingen in het denken van mensen zal op zijn beurt weer gevolgen hebben op hun onderlinge relaties met anderen, wat weer tot materi&euml;le gevolgen kan leiden.

note: type: Content of: <div><p>
en: The three levels of material harm waste part of the value that the program could contribute, but they cannot reduce it to zero.  If they waste nearly all the value of the program, then writing the program harms society by at most the effort that went into writing the program.  Arguably a program that is profitable to sell must provide some net direct material benefit.
nl: De drie niveaus van materi&euml;le schade doen afbreuk aan de bijdrage van een programma maar niet zozeer dat er helemaal geen sprake meer is van een bijdrage.  Wanneer de afbreuk de bijdrage zou neutraliseren dan is de maximale schade voor de gemeenschap gelijk aan de inspanning die het gekost heeft om het programma te maken. Verder is aan te voeren dat een programma dat winst maakt kennelijk iets toevoegt wat direct materieel resultaat oplevert.

note: type: Content of: <div><p>
en: However, taking account of the concomitant psychosocial harm, there is no limit to the harm that proprietary software development can do.
nl: Rekening houdend met de bijkomende psychosociale nadelen, is er geen grens aan de mate waarin private software schade kan aanrichten.

note: type: Content of: <div><h4>
en: Obstructing Use of Programs
nl: Gebruiksbeperkingen van programma's

note: type: Content of: <div><p>
en: The first level of harm impedes the simple use of a program.  A copy of a program has nearly zero marginal cost (and you can pay this cost by doing the work yourself), so in a free market, it would have nearly zero price.  A license fee is a significant disincentive to use the program.  If a widely useful program is proprietary, far fewer people will use it.
nl: Het eerste nadelige niveau heeft betrekking op het directe gebruik van een programma. Een kopie van een programma kost bijna niets (en je kunt die kosten nog drukken door zelf te kopi&euml;ren) dus in een vrije markt zou de prijs bijna nul zijn. Een licentiebijdrage is een groot obstakel wanneer je het programma wilt gebruiken. Wanneer een breed toepasbaar programma privaat is zullen veel minder mensen het gebruiken.

note: type: Content of: <div><p>
en: It is easy to show that the total contribution of a program to society is reduced by assigning an owner to it.  Each potential user of the program, faced with the need to pay to use it, may choose to pay, or may forego use of the program.  When a user chooses to pay, this is a zero-sum transfer of wealth between two parties.  But each time someone chooses to forego use of the program, this harms that person without benefiting anyone.  The sum of negative numbers and zeros must be negative.
nl: Het is eenvoudig aan te tonen dat de totale bijdrage van een programma aan de gemeenschap wordt verminderd wanneer een programma een eigenaar krijgt. Iedere potenti&euml;le gebruiker van het programma die wordt geconfronteerd met de eis te betalen als ze het willen gebruiken zal een keuze maken: gebruiken of niet.  Wanneer de gebruiker beslist het te gebruiken en dus te betalen vindt er een neutrale overdracht van welvaart plaats tussen gebruiker en eigenaar. Iedere keer echter dat een gebruiker het verkiest om niet te betalen en het dus niet te gebruiken berokkent het die potenti&euml;le gebruiker schade zonder dat iemand er ook profijt van heeft. De som van deze negatieve gevolgen en de neutrale transacties kan dus alleen maar negatief zijn.

note: type: Content of: <div><p>
en: But this does not reduce the amount of work it takes to <em>develop</em> the program.  As a result, the efficiency of the whole process, in delivered user satisfaction per hour of work, is reduced.
nl: Dit vermindert echter niet de hoeveelheid werk die erin gaat zitten om het programma te <em>ontwikkelen</em>. Resultaat hiervan is dus dat de mate van effici&euml;ntie achteruit gaat wanneer we kijken naar mate van gebruikers tevredenheid per gewerkt uur.

note: type: Content of: <div><p>
en: This reflects a crucial difference between copies of programs and cars, chairs, or sandwiches.  There is no copying machine for material objects outside of science fiction.  But programs are easy to copy; anyone can produce as many copies as are wanted, with very little effort.  This isn't true for material objects because matter is conserved: each new copy has to be built from raw materials in the same way that the first copy was built.
nl: Dit is een belangrijk verschil tussen kopie&euml;n van programma's en auto's, stoelen of broodjes. Er bestaat geen kopieermachine voor gebruiksvoorwerpen, behalve in science fiction. Programma's zijn echter makkelijk te kopi&euml;ren; iedereen kan er zoveel maken als hij wil met minimale inspanning. Dit gaat niet op voor voorwerpen omdat grondstoffen worden gebruikt: iedere kopie moet net zo opgebouwd worden uit grondstoffen als het origineel.

note: type: Content of: <div><p>
en: With material objects, a disincentive to use them makes sense, because fewer objects bought means less raw material and work needed to make them.  It's true that there is usually also a startup cost, a development cost, which is spread over the production run.  But as long as the marginal cost of production is significant, adding a share of the development cost does not make a qualitative difference.  And it does not require restrictions on the freedom of ordinary users.
nl: Bij materi&euml;le voorwerpen is het logisch het gebruik te ontmoedigen omdat minder voorwerpen ook betekent minder grondstoffen en minder inspanning benodigd om het te maken. Er zijn meestal ook wel opstartkosten aan verbonden maar die worden uitgesmeerd over de totale productie. Zolang deze kosten marginaal zijn ten opzichte van de productiekosten zal het toevoegen van de kosten voor ontwikkeling weinig verschil uitmaken op de kwaliteit. En het vereist geen beperkingen op de vrijheid van reguliere gebruikers.

note: type: Content of: <div><p>
en: However, imposing a price on something that would otherwise be free is a qualitative change.  A centrally imposed fee for software distribution becomes a powerful disincentive.
nl: Echter, geld vragen voor iets wat anders gratis zou zijn is wel een kwalitatieve verandering. Een centraal opgelegde bijdrage voor het verspreiden van software ontmoedigt het gebruik sterk.

note: type: Content of: <div><p>
en: What's more, central production as now practiced is inefficient even as a means of delivering copies of software.  This system involves enclosing physical disks or tapes in superfluous packaging, shipping large numbers of them around the world, and storing them for sale.  This cost is presented as an expense of doing business; in truth, it is part of the waste caused by having owners.
nl: Sterker nog, het centraal verspreiden van de software, zoals nu gebeurt, is niet erg effici&euml;nt. Het systeem bevat het onnodig verpakken van disks en tapes, ze in grote hoeveelheden over de wereld verschepen en opslaan voor de verkoop.  Deze kosten worden voorgesteld als noodzakelijke zakelijke uitgaven, terwijl het deels verspilling is vanwege het feit dat we zo nodig eigenaren van software moeten hebben.

note: type: Content of: <div><h4>
en: Damaging Social Cohesion
nl: Schadelijk voor de maatschappelijke betrokkenheid

note: type: Content of: <div><p>
en: Suppose that both you and your neighbor would find it useful to run a certain program.  In ethical concern for your neighbor, you should feel that proper handling of the situation will enable both of you to use it.  A proposal to permit only one of you to use the program, while restraining the other, is divisive; neither you nor your neighbor should find it acceptable.
nl: Veronderstel dat zowel jij als je buurman het nuttig vinden om een bepaald programma te gebruiken. Ethisch gezien zou je je verplicht moeten voelen om het programma met je buurman te delen. Een voorstel om slechts &eacute;&eacute;n van jullie toe te staan het programma te gebruiken en de ander te beperken is onderscheidend; zowel jij als je buurman zouden dit onacceptabel moeten vinden.

note: type: Content of: <div><p>
en: Signing a typical software license agreement means betraying your neighbor: &ldquo;I promise to deprive my neighbor of this program so that I can have a copy for myself.&rdquo; People who make such choices feel internal psychological pressure to justify them, by downgrading the importance of helping one's neighbors&mdash;thus public spirit suffers. This is psychosocial harm associated with the material harm of discouraging use of the program.
nl: Het ondertekenen van een doorsnee licentieovereenkomst staat gelijk aan je buurman verraden: &ldquo;Ik beloof mijn buurman dit programma te onthouden zodat ik een kopie kan hebben voor alleen mezelf&rdquo;. Wanneer mensen die keuze maken voelen ze tegelijk een psychologische dwang om dit gedrag te vergoelijken: door het belang van het helpen van je buurman te gaan bagatelliseren&mdash; waarmee de maatschappelijke betrokkenheid in het gedrang komt. Dit is dus psychosociale schade die voortkomt uit de materi&euml;le schade als gevolg van de beperkingen in het gebruik van het programma.

note: type: Content of: <div><p>
en: Many users unconsciously recognize the wrong of refusing to share, so they decide to ignore the licenses and laws, and share programs anyway.  But they often feel guilty about doing so.  They know that they must break the laws in order to be good neighbors, but they still consider the laws authoritative, and they conclude that being a good neighbor (which they are) is naughty or shameful.  That is also a kind of psychosocial harm, but one can escape it by deciding that these licenses and laws have no moral force.
nl: Een hoop gebruikers herkennen het foute in het niet delen van software en besluiten dus de licenties en wetten te laten voor wat ze zijn en toch tot het delen van programma's over te gaan. Ze voelen zich daar echter vaak schuldig over. Ze weten dat ze de wet moeten overtreden wanneer ze een goede buur willen zijn, maar vinden wel dat mensen zich aan de wet moeten houden en concluderen dus dat wanneer je een goede buur bent (en dat zijn ze) dit iets slechts is om je over te schamen. Dat is ook een soort psychosociale schade die je kunt ontlopen door aan te nemen dat licenties en wetten geen morele waarden bevatten.

note: type: Content of: <div><p>
en: Programmers also suffer psychosocial harm knowing that many users will not be allowed to use their work.  This leads to an attitude of cynicism or denial.  A programmer may describe enthusiastically the work that he finds technically exciting; then when asked, &ldquo;Will I be permitted to use it?&rdquo; his face falls, and he admits the answer is no.  To avoid feeling discouraged, he either ignores this fact most of the time or adopts a cynical stance designed to minimize the importance of it.
nl: Programmeurs lijden ook psychosociale schade in de wetenschap dat veel gebruikers hun programma's niet mogen gebruiken. Dit leidt tot cynisme en ontkenning. Een programmeur kan enthousiast vertellen over het werk dat hij technisch uitdagend vindt; en dan, wanneer je hem de vraag stelt, &ldquo;Mag ik dat ook gebruiken?&rdquo;, zie je z'n gezicht betrekken en toegeven dat het antwoord nee is. Om de ontmoediging te ontlopen zal hij &oacute;f dit gegeven meestal negeren &oacute;f hij neemt een cynische houding aan die het belang ervan bagatelliseert.

note: type: Content of: <div><p>
en: Since the age of Reagan, the greatest scarcity in the United States is not technical innovation, but rather the willingness to work together for the public good.  It makes no sense to encourage the former at the expense of the latter.
nl: Sinds het Reagan-tijdperk is de grootste schaarste in de Verenigde Staten niet die van technische innovatie maar meer de bereidheid van mensen om samen te werken voor het algemeen belang. Het slaat nergens op om het eerste te stimuleren ten koste van het tweede.

note: type: Content of: <div><h4>
en: Obstructing Custom Adaptation of Programs
nl: Het tegengaan van lokale wijzigingen in programma's

note: type: Content of: <div><p>
en: The second level of material harm is the inability to adapt programs.  The ease of modification of software is one of its great advantages over older technology.  But most commercially available software isn't available for modification, even after you buy it.  It's available for you to take it or leave it, as a black box&mdash;that is all.
nl: Het tweede niveau van materi&euml;le schade is de onmogelijkheid om programma's aan te passen. Het gemak waarmee software aan kan worden gepast is &eacute;&eacute;n van de grote voordelen ten opzichte van oudere technologie.  Maar de meeste commerci&euml;le software is niet verkrijgbaar in een vorm waarin je het kunt wijzigen, zelfs niet nadat je het hebt gekocht. Het staat je ter beschikking als een zwarte doos, slikken of stikken&mdash;dat is alles.

note: type: Content of: <div><p>
en: A program that you can run consists of a series of numbers whose meaning is obscure.  No one, not even a good programmer, can easily change the numbers to make the program do something different.
nl: Een programma dat je uitvoert bestaat uit een reeks obscure nummers. Niemand, zelfs geen goede programmeur, is in staat om die nummers eenvoudig te veranderen zodat het programma wat anders doet.

note: type: Content of: <div><p>
en: Programmers normally work with the &ldquo;source code&rdquo; for a program, which is written in a programming language such as Fortran or C.  It uses names to designate the data being used and the parts of the program, and it represents operations with symbols such as <code>+</code> for addition and <code>-</code> for subtraction.  It is designed to help programmers read and change programs.  Here is an example; a program to calculate the distance between two points in a plane:
nl: Programmeurs werken normaal gesproken met de &ldquo;broncode&rdquo; van een programma dat geschreven is in een programmeertaal als Fortran of C. Het gebruikt namen om data aan te duiden die wordt gebruikt en onderdelen van het programma en het representeert berekeningen symbolisch zoals <code>+</code> voor optellen en <code>-</code> voor aftrekken. De taal is ontworpen om programmeurs te helpen in het lezen en wijzigen van programma's. Hieronder een voorbeeld van een programma om de afstand van twee punten in een plat vlak tot elkaar te berekenen:

note: type: Content of: <div><p>
en: Precisely what that source code means is not the point; the point is that it looks like algebra, and a person who knows this programming language will find it meaningful and clear.  By contrast, here is same program in executable form, on the computer I normally used when I wrote this:
nl: Wat die broncode precies inhoud is niet belangrijk: het gaat erom dat het lijkt op algebra en iemand die de programmeertaal kent zal het duidelijk vinden en begrijpen. Ter contrast hier hetzelfde programma in uitvoerbare vorm, op de computer waarop ik het programma ook schreef:

note: type: Content of: <div><p>
en: Source code is useful (at least potentially) to every user of a program. But most users are not allowed to have copies of the source code. Usually the source code for a proprietary program is kept secret by the owner, lest anybody else learn something from it.  Users receive only the files of incomprehensible numbers that the computer will execute. This means that only the program's owner can change the program.
nl: Broncode kan nuttig zijn (in potentie) voor iedere gebruiker van een programma.  Maar de meeste gebruikers mogen geen kopie van de broncode hebben. Meestal wordt de broncode van een privaat programma geheim gehouden door de eigenaar, iemand zou er eens wat van mogen opsteken. Gebruikers krijgen alleen een kopie van de bestanden met de obscure nummers die een computer uitvoert. Dit betekent dat alleen de eigenaar van het programma dit programma kan veranderen.

note: type: Content of: <div><p>
en: A friend once told me of working as a programmer in a bank for about six months, writing a program similar to something that was commercially available.  She believed that if she could have gotten source code for that commercially available program, it could easily have been adapted to their needs.  The bank was willing to pay for this, but was not permitted to&mdash;the source code was a secret.  So she had to do six months of make-work, work that counts in the GNP but was actually waste.
nl: Een vriend van me vertelde eens hoe hij, als programmeur voor een bank, zes maanden bezig is geweest met het maken van een programma dat iets soortgelijks deed als een commercieel verkrijgbaar programma. Zij was er van overtuigd dat als ze toegang had gehad tot de broncode, ze het eenvoudig had kunnen aanpassen op hun behoeften. De bank wilde er voor betalen maar mocht dit niet &mdash;de broncode was geheim. Dus moest ze zes maanden bouwen aan een imitatie, werk dat wel meetelt in het BNP maar eigenlijk gewoon weggegooid geld is.

note: type: Content of: <div><p>
en: The <abbr title="Massachusetts Institute of Technology">MIT</abbr> Artificial Intelligence Lab (AI Lab) received a graphics printer as a gift from Xerox around 1977.  It was run by free software to which we added many convenient features.  For example, the software would notify a user immediately on completion of a print job.  Whenever the printer had trouble, such as a paper jam or running out of paper, the software would immediately notify all users who had print jobs queued. These features facilitated smooth operation.
nl: Het <abbr title="Massachusetts Institute of Technology">MIT</abbr> laboratorium voor kunstmatige intelligentie kreeg een grafische printer geschonken door Xerox rond 1977. Het werd bestuurd door vrije software waarin we vele aanpassingen maakten die voor ons nuttig waren. De software meldde bijvoorbeeld meteen terug aan de gebruiker wanneer hij klaar was met een uitdraai. Zodra de printer problemen had, klem zittend papier of papier op, meldde de software dit onmiddellijk aan alle gebruikers die een uitdraai hadden klaarstaan. Dit soort handigheidjes zorgde voor een glad verloop van het print-proces.

note: type: Content of: <div><p>
en: Later Xerox gave the AI Lab a newer, faster printer, one of the first laser printers.  It was driven by proprietary software that ran in a separate dedicated computer, so we couldn't add any of our favorite features.  We could arrange to send a notification when a print job was sent to the dedicated computer, but not when the job was actually printed (and the delay was usually considerable).  There was no way to find out when the job was actually printed; you could only guess.  And no one was informed when there was a paper jam, so the printer often went for an hour without being fixed.
nl: Wat later doneerde Xerox een snellere printer, een van de eerste laserprinters, aan het laboratorium. Hij werd aangestuurd door private software die op een aparte computer liep waardoor we onze favoriete aanpassingen niet toe konden passen. We konden instellen dat er een melding kwam wanneer er een uitdraai naar de printer werd gestuurd maar niet wanneer het uiteindelijk op de printer belandde (bovendien was de vertraging van die melding meestal groot). Er was geen enkele manier om te achterhalen of een uitdraai ook daadwerkelijk gelukt was; hier kon je alleen maar naar raden. En niemand kreeg een melding wanneer er papier klem zat dus dat kon wel eens een uur duren voordat iemand dat door had.

note: type: Content of: <div><p>
en: The system programmers at the AI Lab were capable of fixing such problems, probably as capable as the original authors of the program.  Xerox was uninterested in fixing them, and chose to prevent us, so we were forced to accept the problems.  They were never fixed.
nl: De systeemprogrammeurs op het laboratorium waren prima in staat om dit soort extra functionaliteit toe te voegen, waarschijnlijk net zo goed als de makers van het programma. Xerox wilde dit niet oplossen en koos ervoor oplossingen van ons tegen te houden. We werden dus gedwongen deze problemen te accepteren, ze werden nooit opgelost.

note: type: Content of: <div><p>
en: Most good programmers have experienced this frustration.  The bank could afford to solve the problem by writing a new program from scratch, but a typical user, no matter how skilled, can only give up.
nl: De meeste goede programmeurs kennen deze frustratie. De bank kon het zich veroorloven het probleem op te lossen middels het opnieuw schrijven van een programma maar een doorsnee gebruiker, hoe capabel ook, kan het alleen maar opgeven.

note: type: Content of: <div><p>
en: Giving up causes psychosocial harm&mdash;to the spirit of self-reliance.  It is demoralizing to live in a house that you cannot rearrange to suit your needs.  It leads to resignation and discouragement, which can spread to affect other aspects of one's life.  People who feel this way are unhappy and do not do good work.
nl: Het opgeven leidt tot psychosociale schade&mdash;in je gevoel van zelfstandigheid. Het is frustrerend om in een huis te wonen dat je niet zelf mag inrichten. Het leidt tot berusting en moedeloosheid, die je kwaliteit van leven weer be&iuml;nvloeden. Mensen die zich zo voelen zijn niet gelukkig en presteren slecht.

note: type: Content of: <div><p>
en: Imagine what it would be like if recipes were hoarded in the same fashion as software.  You might say, &ldquo;How do I change this recipe to take out the salt?&rdquo; and the great chef would respond, &ldquo;How dare you insult my recipe, the child of my brain and my palate, by trying to tamper with it? You don't have the judgment to change my recipe and make it work right!&rdquo;
nl: Stel je voor dat men met recepten op dezelfde manier om zou gaan als met software. Je zou dan op kunnen merken: &ldquo;Hoe kan ik dit recept veranderen zodat er minder zout in zit?&rdquo; en de machtige chef zou antwoorden: &ldquo;Hoe durf je mijn recept te beledigen, het product van mijn brein en verhemelte, door ermee te gaan knoeien? Jij kunt zo'n verandering helemaal niet inschatten en er het juiste resultaat uit krijgen!&rdquo;

note: type: Content of: <div><p>
en: &ldquo;But my doctor says I'm not supposed to eat salt! What can I do? Will you take out the salt for me?&rdquo;
nl: &ldquo;Maar ik mag helemaal geen zout van de dokter! Wat kan ik hieraan doen? Wil jij het er voor me uit halen?&rdquo;

note: type: Content of: <div><p>
en: &ldquo;I would be glad to do that; my fee is only $50,000.&rdquo; Since the owner has a monopoly on changes, the fee tends to be large.  &ldquo;However, right now I don't have time.  I am busy with a commission to design a new recipe for ship's biscuit for the Navy Department.  I might get around to you in about two years.&rdquo;
nl: &ldquo;Natuurlijk, met alle liefde, en ik reken slechts 50.000 euro voor een dergelijke wijziging&rdquo;. Omdat een eigenaar het monopolie heeft op wijzigingen zijn de tarieven meestal hoog. &ldquo;Helaas heb ik nu echter even geen tijd hiervoor. Ik ben bezig met een opdracht voor de marine om nieuw scheepsbeschuit te ontwerpen. Over ongeveer twee jaar heb ik wel weer tijd&rdquo;.

note: type: Content of: <div><h4>
en: Obstructing Software Development
nl: Software-ontwikkeling tegenwerken

note: type: Content of: <div><p>
en: The third level of material harm affects software development.  Software development used to be an evolutionary process, where a person would take an existing program and rewrite parts of it for one new feature, and then another person would rewrite parts to add another feature; in some cases, this continued over a period of twenty years.  Meanwhile, parts of the program would be &ldquo;cannibalized&rdquo; to form the beginnings of other programs.
nl: Het derde niveau van materi&euml;le schade betreft software-ontwikkeling.  Software-ontwikkeling was vroeger een evolutionair proces waarbij iemand een bestaand programma nam en daarin wijzigingen en toevoegingen aanbracht voor een bepaalde nieuwe toepassing. Vervolgens gebruikte een ander dat resultaat weer om op zijn beurt wijzigingen en toevoegingen aan te brengen voor weer een andere toepassing: in sommige gevallen ging dat wel twintig jaar zo door. Intussen werden delen van dat programma weer &ldquo;gekannibaliseerd&rdquo; om te gebruiken als basis voor weer een nieuw programma.

note: type: Content of: <div><p>
en: The existence of owners prevents this kind of evolution, making it necessary to start from scratch when developing a program.  It also prevents new practitioners from studying existing programs to learn useful techniques or even how large programs can be structured.
nl: Het bestaan van eigenaren houdt dit soort evolutie tegen waardoor het noodzakelijk wordt een nieuw programma van de grond af op te bouwen. Het laat ook niet toe dat nieuwe programmeurs bestaande programma's bestuderen om daarvan nuttige technieken te leren, of zelfs hoe grote programma's in elkaar zitten.

note: type: Content of: <div><p>
en: Owners also obstruct education.  I have met bright students in computer science who have never seen the source code of a large program.  They may be good at writing small programs, but they can't begin to learn the different skills of writing large ones if they can't see how others have done it.
nl: Eigenaren houden ook scholing tegen. Ik heb informaticastudenten ontmoet die nog nooit de broncode van een groot programma hebben gezien. Ze zullen wellicht goed zijn in het maken van kleine programma's, maar ze kunnen nog niet eens de vaardigheden beginnen aan te leren van het schrijven van grote programma's wanneer ze niet de kans krijgen te zien hoe anderen dit gedaan hebben.

note: type: Content of: <div><p>
en: In any intellectual field, one can reach greater heights by standing on the shoulders of others.  But that is no longer generally allowed in the software field&mdash;you can only stand on the shoulders of the other people <em>in your own company</em>.
nl: In welk intellectueel streven dan ook kan men alleen grote hoogten bereiken op de schouders van anderen. Maar dat mag over het algemeen niet meer in de wereld van de software&mdash;je kan alleen op de schouders staan van anderen <em>in je eigen bedrijf</em>.

note: type: Content of: <div><p>
en: The associated psychosocial harm affects the spirit of scientific cooperation, which used to be so strong that scientists would cooperate even when their countries were at war.  In this spirit, Japanese oceanographers abandoning their lab on an island in the Pacific carefully preserved their work for the invading U.S. Marines, and left a note asking them to take good care of it.
nl: De resulterende psychosociale schade is van invloed op de geest van wetenschappelijke samenwerking die vroeger zo sterk was dat het zelfs oorlogen oversteeg. Zo was het mogelijk dat Japanse oceanografen die hun laboratorium op een Pacifisch eiland moesten verlaten hun werk zorgvuldig beschermd probeerden achter te laten voor de binnenvallende Amerikaanse mariniers met een briefje erbij met het verzoek hier goed voor te zorgen.

note: type: Content of: <div><p>
en: Conflict for profit has destroyed what international conflict spared.  Nowadays scientists in many fields don't publish enough in their papers to enable others to replicate the experiment.  They publish only enough to let readers marvel at how much they were able to do.  This is certainly true in computer science, where the source code for the programs reported on is usually secret.
nl: Het gevecht om winst heeft kapotgemaakt wat internationale oorlogen nooit is gelukt. Tegenwoordig publiceren wetenschappers in vele disciplines niet voldoende informatie meer in hun scripties om anderen in staat te stellen het experiment te herhalen. Ze publiceren net genoeg zodat anderen kunnen bewonderen wat ze allemaal wel niet bereikt hebben. Dit geldt zeker voor de computerwetenschappen, waar de broncode waarover men schrijft meestal geheim is.

note: type: Content of: <div><h4>
en: It Does Not Matter How Sharing Is Restricted
nl: Het maakt niet uit hoe het delen wordt neperkt

note: type: Content of: <div><p>
en: I have been discussing the effects of preventing people from copying, changing, and building on a program.  I have not specified how this obstruction is carried out, because that doesn't affect the conclusion.  Whether it is done by copy protection, or copyright, or licenses, or encryption, or <abbr title="Read-only Memory">ROM</abbr> cards, or hardware serial numbers, if it <em>succeeds</em> in preventing use, it does harm.
nl: Ik heb de gevolgen besproken die het heeft wanneer mensen verboden wordt om programma's te kopi&euml;ren, wijzigen of uitbouwen. Ik heb het niet gehad over hoe men dit verbiedt want dat maakt voor de gevolgen niets uit. Of het nu gebeurd via kopieerbeveiligingen, auteursrecht, licenties, versleuteling, <abbr title="Read-only Memory">ROM</abbr> kaarten of hardware serienummers, als het <em>lukt</em> om gebruik te voorkomen, dan berokkent het schade.

note: type: Content of: <div><p>
en: Users do consider some of these methods more obnoxious than others.  I suggest that the methods most hated are those that accomplish their objective.
nl: Gebruikers vinden sommige methoden hinderlijker dan andere methodes. Ik zou zeggen dat de meest hinderlijke methode degene is die het daadwerkelijk lukt ons van het gebruik af te houden.

note: type: Content of: <div><h4>
en: Software Should be Free
nl: Software zou vrij moeten zijn

note: type: Content of: <div><p>
en: I have shown how ownership of a program&mdash;the power to restrict changing or copying it&mdash;is obstructive.  Its negative effects are widespread and important.  It follows that society shouldn't have owners for programs.
nl: Ik heb aangetoond dat het in eigendom hebben van een programma&mdash;de macht om gebruik of distributie te verbieden&mdash;belemmerend werkt. Er zijn veel belangrijke negatieve effecten aan verbonden. Hieruit volgt dat de maatschappij het in eigendom hebben van programma's beter niet kan hebben.

note: type: Content of: <div><p>
en: Another way to understand this is that what society needs is free software, and proprietary software is a poor substitute.  Encouraging the substitute is not a rational way to get what we need.
nl: Een andere manier om dit te zeggen is dat de maatschappij vrije software nodig heeft en dat private software een slechte vervanger is. Gebruik van het surrogaat aanmoedigen om te krijgen wat we nodig hebben is niet logisch.

note: type: Content of: <div><p>
en: Vaclav Havel has advised us to &ldquo;Work for something because it is good, not just because it stands a chance to succeed.&rdquo; A business making proprietary software stands a chance of success in its own narrow terms, but it is not what is good for society.
nl: Vaclav Havel adviseerde ons al om te &ldquo;Werken voor iets omdat het goed is, niet alleen omdat het een kans van slagen heeft&rdquo;. Een bedrijf dat private software maakt heeft kans van slagen op zijn eigen beperkte terrein maar dat is niet goed voor de maatschappij.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Why People Will Develop Software
nl: Waarom mensen software zullen maken

note: type: Content of: <div><p>
en: If we eliminate copyright as a means of encouraging people to develop software, at first less software will be developed, but that software will be more useful.  It is not clear whether the overall delivered user satisfaction will be less; but if it is, or if we wish to increase it anyway, there are other ways to encourage development, just as there are ways besides toll booths to raise money for streets. Before I talk about how that can be done, first I want to question how much artificial encouragement is truly necessary.
nl: Wanneer we het auteursrecht uitschakelen als motivator voor mensen om software te ontwikkelen zal er in eerste instantie minder software worden ontwikkeld maar die software zal wel bruikbaarder zijn. Het is nog niet duidelijk of de tevredenheid onder gebruikers zal afnemen; maar als dat zo is, of wanneer we het sowieso willen verhogen, dan zijn er andere methoden om het maken van software te stimuleren. Net als er andere manieren dan alleen tolhuisjes zijn om financiering voor straten los te krijgen. Voordat we die alternatieven gaan bekijken wil ik eerst eens vaststellen hoeveel kunstmatige stimulering er eigenlijk echt nodig is.

note: type: Content of: <div><h4>
en: Programming is Fun
nl: Programmeren is leuk

note: type: Content of: <div><p>
en: There are some lines of work that few will enter except for money; road construction, for example.  There are other fields of study and art in which there is little chance to become rich, which people enter for their fascination or their perceived value to society.  Examples include mathematical logic, classical music, and archaeology; and political organizing among working people.  People compete, more sadly than bitterly, for the few funded positions available, none of which is funded very well.  They may even pay for the chance to work in the field, if they can afford to.
nl: Er zijn een aantal beroepen die men alleen voor geld zou willen doen; wegwerker bijvoorbeeld. Er zijn ook andere studies en kunstrichtingen waar men nooit rijk van zal worden maar waar mensen van gefascineerd zijn of denken een goede bijdrage aan de maatschappij mee te kunnen leveren. Voorbeelden daarvan zijn mathematische logica, klassieke muziek en archeologie. Mensen concurreren, meer tot hun verdriet dan bitter, om de paar honderd plekken die te vergeven zijn en niet erg goed worden betaald. Ze zullen soms zelfs betalen voor de kans om op dat gebied werkzaam te zijn, als ze het zich kunnen veroorloven.

note: type: Content of: <div><p>
en: Such a field can transform itself overnight if it begins to offer the possibility of getting rich.  When one worker gets rich, others demand the same opportunity.  Soon all may demand large sums of money for doing what they used to do for pleasure.  When another couple of years go by, everyone connected with the field will deride the idea that work would be done in the field without large financial returns.  They will advise social planners to ensure that these returns are possible, prescribing special privileges, powers, and monopolies as necessary to do so.
nl: Een dergelijke discipline kan volledig veranderen wanneer het de mogelijkheid biedt om rijk te worden. Als &eacute;&eacute;n werker rijk wordt gaan de anderen hetzelfde willen. Al snel zal iedereen grote bedragen vragen voor het werk dat ze voorheen voor hun plezier deden. Na nog wat jaren zullen ze eenieder uitlachen die het idee oppert dat het werk ook kan worden gedaan zonder grote financi&euml;le compensaties. Ze zullen overheden oproepen maatregelen te treffen om hun inkomsten veilig te stellen met voorstellen over speciale voorrechten, machtigingen en monopolies en suggereren dat dit nodig is.

note: type: Content of: <div><p>
en: This change happened in the field of computer programming in the 1980s.  In the 1970s, there were articles on &ldquo;computer addiction&rdquo;: users were &ldquo;onlining&rdquo; and had hundred-dollar-a-week habits.  It was generally understood that people frequently loved programming enough to break up their marriages.  Today, it is generally understood that no one would program except for a high rate of pay. People have forgotten what they knew back then.
nl: Deze verandering vond plaats in het programmeervak gedurende de jaren tachtig. In de zevertiger jaren verschenen er artikelen over &ldquo;computer verslaving&rdquo;: gebruikers waren de hele tijd &ldquo;online&rdquo; en ontwikkelden honderd-euro-per-week gewoontes. Het was algemeen bekend dat mensen zoveel van programmeren hielden dat het hun het huwelijk kostte. Tegenwoordig programmeert er niemand meer zonder daar zwaar voor te worden betaald. Mensen zijn vergeten wat ze toen wisten.

note: type: Content of: <div><p>
en: When it is true at a given time that most people will work in a certain field only for high pay, it need not remain true.  The dynamic of change can run in reverse, if society provides an impetus.  If we take away the possibility of great wealth, then after a while, when the people have readjusted their attitudes, they will once again be eager to work in the field for the joy of accomplishment.
nl: Wanneer de meeste mensen in een vakgebied alleen willen werken voor veel geld wil dat nog niet zeggen dat dit niet kan veranderen. Het proces kan worden omgekeerd wanneer de maatschappij hier de stimulansen voor aanlevert. Wanneer we de mogelijkheid wegnemen om in het vakgebied vreselijk rijk te worden dan zal men na een tijdje, wanneer mensen aan de nieuwe situatie gewend zijn geraakt, weer gemotiveerd raken om in dit vakgebied voor de lol te werken.

note: type: Content of: <div><p>
en: The question &ldquo;How can we pay programmers?&rdquo; becomes an easier question when we realize that it's not a matter of paying them a fortune.  A mere living is easier to raise.
nl: De vraag &ldquo;Hoe kunnen we onze programmeurs betalen?&rdquo; wordt makkelijker te beantwoorden wanneer we ons realiseren dat ze geen fortuin hoeven te verdienen. Een normaal salaris om van te leven is voldoende.

note: type: Content of: <div><h4>
en: Funding Free Software
nl: Het financieren van Vrije Software

note: type: Content of: <div><p>
en: Institutions that pay programmers do not have to be software houses.  Many other institutions already exist that can do this.
nl: Instituten die programmeurs betalen hoeven niet pers&eacute; softwarebedrijven te zijn. Vele andere bestaande organisaties kunnen dit ook doen.

note: type: Content of: <div><p>
en: Hardware manufacturers find it essential to support software development even if they cannot control the use of the software.  In 1970, much of their software was free because they did not consider restricting it. Today, their increasing willingness to join consortiums shows their realization that owning the software is not what is really important for them.
nl: Hardwarefabrikanten vinden het belangrijk om softwareontwikkeling te steunen ook al hebben ze zelf geen zeggenschap over die software. In 1970 was veel van hun software vrij omdat ze niet op het idee kwamen er beperkingen op te leggen.  Tegenwoordig, met hun neiging consortia te vormen, wordt duidelijk dat ze zich realiseren dat het in eigendom hebben van software niet belangrijk is voor ze.

note: type: Content of: <div><p>
en: Universities conduct many programming projects.  Today they often sell the results, but in the 1970s they did not.  Is there any doubt that universities would develop free software if they were not allowed to sell software? These projects could be supported by the same government contracts and grants that now support proprietary software development.
nl: Universiteiten voeren veel programmeerprojecten uit. Tegenwoordig verkopen ze vaak de resultaten maar in 1970 deden ze dat nog niet. Is er iemand die betwijfelt of universiteiten vrije software zouden ontwikkelen wanneer ze geen software mogen verkopen? Dit soort projecten zou gefinancierd kunnen worden met dezelfde overheidssubsidies en beurzen die nu worden gebruikt voor het ontwikkelen van private software.

note: type: Content of: <div><p>
en: It is common today for university researchers to get grants to develop a system, develop it nearly to the point of completion and call that &ldquo;finished,&rdquo; and then start companies where they really finish the project and make it usable.  Sometimes they declare the unfinished version &ldquo;free&rdquo;; if they are thoroughly corrupt, they instead get an exclusive license from the university.  This is not a secret; it is openly admitted by everyone concerned.  Yet if the researchers were not exposed to the temptation to do these things, they would still do their research.
nl: Het is gewoonte geworden bij onderzoekers om subsidie te krijgen voor het ontwikkelen van een systeem, dit net niet af te maken en het dan &ldquo;af&rdquo; te verklaren. Om vervolgens een bedrijf te starten, waarin het project daadwerkelijk wordt afgemaakt en het systeem bruikbaar gemaakt. Soms verklaren ze de half voltooide versie nog &ldquo;vrij&rdquo;; maar wanneer ze totaal corrupt zijn onderhandelen ze in plaats daarvan met de universiteit over een exclusieve licentie. Dit is geen geheim; het wordt openlijk toegegeven door alle betrokkenen. Wanneer onderzoekers echter niet in de verleiding worden gebracht om dit soort dingen te doen, zouden ze nu nog steeds onderzoek doen.

note: type: Content of: <div><p>
en: Programmers writing free software can make their living by selling services related to the software.  I have been hired to port the <a href="/software/gcc/">GNU C compiler</a> to new hardware, and to make user-interface extensions to <a href="/software/emacs/">GNU Emacs</a>.  (I offer these improvements to the public once they are done.)  I also teach classes for which I am paid.
nl: Programmeurs die vrije software maken kunnen hun kostje bij elkaar scharrelen door gerelateerde services te verkopen bij hun software. Ikzelf ben ingehuurd om de <a href="/software/gcc/">GNU C-compiler</a> geschikt te maken voor nieuwe hardware en voor het uitbreiden van de gebruikersinterface van <a href= "/software/emacs/">GNU Emacs</a> (Ik geef deze verbeteringen weer vrij wanneer ze ontwikkeld zijn). Ik geef ook betaald les.

note: type: Content of: <div><p>
en: I am not alone in working this way; there is now a successful, growing corporation which does no other kind of work.  Several other companies also provide commercial support for the free software of the GNU system. This is the beginning of the independent software support industry&mdash;an industry that could become quite large if free software becomes prevalent.  It provides users with an option generally unavailable for proprietary software, except to the very wealthy.
nl: Ik ben niet de enige die zo werkt; er is nu een succesvol en groeiend bedrijfje dat alleen dit soort werk doet. Verschillende andere bedrijven bieden nu ook commerci&euml;le ondersteuning aan voor de vrije software van het GNU-systeem.  Dit is het begin van een onafhankelijke software support industrie&mdash;een industrietak die heel groot zou kunnen worden wanneer vrije software de voorkeur krijgt. Het geeft gebruikers een optie die meestal niet beschikbaar is voor private software, behalve voor de heel rijken.

note: type: Content of: <div><p>
en: New institutions such as the <a href="/fsf/fsf.html">Free Software Foundation</a> can also fund programmers.  Most of the Foundation's funds come from users buying tapes through the mail.  The software on the tapes is free, which means that every user has the freedom to copy it and change it, but many nonetheless pay to get copies.  (Recall that &ldquo;free software&rdquo; refers to freedom, not to price.)  Some users who already have a copy order tapes as a way of making a contribution they feel we deserve.  The Foundation also receives sizable donations from computer manufacturers.
nl: Nieuwe instellingen zoals de <a href="/fsf/fsf.html">Free Software Foundation</a> (de stichting voor vrije software) kunnen ook programmeurs sponsoren. De inkomsten van deze stichting zijn voornamelijk afkomstig van gebruikers die tapes met software bestellen via de postorder. De software op de tapes is vrij, wat inhoudt dat men deze mag wijzigen en kopi&euml;ren maar velen betalen toch voor de kopie (&ldquo;vrije&rdquo; software slaat op vrijheid in het gebruik, niet vrij van kosten). Sommige gebruikers die al een kopie hebben bestellen toch de tapes, hun manier om een bijdrage te doen voor de goede zaak. De stichting krijgt ook grote schenkingen van computerfabrikanten.

note: type: Content of: <div><p>
en: The Free Software Foundation is a charity, and its income is spent on hiring as many programmers as possible.  If it had been set up as a business, distributing the same free software to the public for the same fee, it would now provide a very good living for its founder.
nl: De Free Software Foundation is een liefdadige instelling en zijn inkomsten worden besteed aan het inhuren van zoveel mogelijk programmeurs. Wanneer het was opgezet als een zakelijke onderneming, waarbij dezelfde software voor dezelfde vergoeding werd gedistribueerd, dan had dit de oprichter nauwelijks in zijn levensonderhoud kunnen voorzien.

note: type: Content of: <div><p>
en: Because the Foundation is a charity, programmers often work for the Foundation for half of what they could make elsewhere.  They do this because we are free of bureaucracy, and because they feel satisfaction in knowing that their work will not be obstructed from use.  Most of all, they do it because programming is fun.  In addition, volunteers have written many useful programs for us.  (Even technical writers have begun to volunteer.)
nl: Omdat de stichting een liefdadig doel is werken programmeurs vaak voor de helft van de prijs die ze elders kunnen krijgen. Dit doen ze omdat we gevrijwaard zijn van bureaucratie en omdat het ze een goed gevoel geeft om software te maken die vrijelijk gebruikt kan worden. Maar ze doen het vooral omdat ze programmeren leuk vinden. Daarbovenop zijn er ook vrijwilligers die menig nuttig programma hebben bijgedragen (zelfs technisch schrijvers hebben zich als vrijwilliger gemeld).

note: type: Content of: <div><p>
en: This confirms that programming is among the most fascinating of all fields, along with music and art.  We don't have to fear that no one will want to program.
nl: Dit bewijst dat programmeren een fascinerend vak is, net zo fascinerend als muziek en kunst. We hoeven ons geen zorgen te maken dat straks niemand meer wil programmeren.

note: type: Content of: <div><h4>
en: What Do Users Owe to Developers?
nl: Wat zijn gebruikers ontwikkelaars verschuldigd?

note: type: Content of: <div><p>
en: There is a good reason for users of software to feel a moral obligation to contribute to its support.  Developers of free software are contributing to the users' activities, and it is both fair and in the long-term interest of the users to give them funds to continue.
nl: Het is terecht dat gebruikers zich moreel verplicht voelen om bij te dragen aan de ontwikkelingen. Ontwikkelaars van vrije software dragen bij aan de activiteiten van gebruikers en dus is het in het directe belang van gebruikers, ook op de langere termijn, om financieel hieraan bij te dragen.

note: type: Content of: <div><p>
en: However, this does not apply to proprietary software developers, since obstructionism deserves a punishment rather than a reward.
nl: Dit gaat echter niet op voor ontwikkelaars van private software. Hinderlijk gedrag dient bestraft te worden, niet beloond.

note: type: Content of: <div><p>
en: We thus have a paradox: the developer of useful software is entitled to the support of the users, but any attempt to turn this moral obligation into a requirement destroys the basis for the obligation.  A developer can either deserve a reward or demand it, but not both.
nl: We hebben hier dus een paradox: de ontwikkelaar van nuttige software heeft recht op steun van de gebruikers maar iedere poging deze morele plicht om te zetten in een eis doet de plicht teniet. Een ontwikkelaar kan een beloning verdienen of vragen maar niet beide tegelijk.

note: type: Content of: <div><p>
en: I believe that an ethical developer faced with this paradox must act so as to deserve the reward, but should also entreat the users for voluntary donations.  Eventually the users will learn to support developers without coercion, just as they have learned to support public radio and television stations.
nl: Ik ben van mening dat een ethisch verantwoorde programmeur die met deze paradox wordt geconfronteerd zich dusdanig op moet stellen dat hij de beloning verdient maar tegelijkertijd gebruikers op hun gemoed moet spelen door aan te dringen op vrijwillige bijdragen. Uiteindelijk zullen gebruikers automatisch programmeurs steunen zonder morele druk, net zoals ze dat nu doen met publieke radio- en televisiestations.

note: type: Content of: <div><h3>
en: What Is Software Productivity?
nl: Wat is softwareproductiviteit?

note: type: Content of: <div><p>
en: If software were free, there would still be programmers, but perhaps fewer of them.  Would this be bad for society?
nl: Wanneer software vrij zou zijn zouden er nog steeds programmeurs zijn maar wellicht minder dan nu. Zou dit slecht voor de maatschappij zijn?

note: type: Content of: <div><p>
en: Not necessarily.  Today the advanced nations have fewer farmers than in 1900, but we do not think this is bad for society, because the few deliver more food to the consumers than the many used to do.  We call this improved productivity.  Free software would require far fewer programmers to satisfy the demand, because of increased software productivity at all levels:
nl: Niet pers&eacute;. Tegenwoordig hebben de ontwikkelde landen minder boeren dan in 1900 maar we zien dit niet als zijnde slecht voor de maatschappij want de weinige boeren die we hebben leveren meer voedsel richting consument dan de vele die we hadden. We noemen dit toegenomen productiviteit. We zouden ook toe kunnen met minder programmeurs van vrije software door de toegenomen productiviteit op alle niveaus:

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: Wider use of each program that is developed.
nl: Wijder verspreid gebruik van programma's die worden ontwikkeld.

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: The ability to adapt existing programs for customization instead of starting from scratch.
nl: De mogelijkheid bestaande programma's aan te passen aan specifieke behoeftes in plaats van telkens opnieuw beginnen.

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: Better education of programmers.
nl: Betere opleiding van programmeurs.

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: The elimination of duplicate development effort.
nl: Het wegnemen van dubbele ontwikkel-inspanningen.

note: type: Content of: <div><p>
en: Those who object to cooperation claiming it would result in the employment of fewer programmers are actually objecting to increased productivity.  Yet these people usually accept the widely held belief that the software industry needs increased productivity.  How is this?
nl: Degenen die tegen samenwerking zijn met de bewering dat dit leidt tot minder emplooi voor programmeurs hebben dus eigenlijk bezwaar tegen een toename in productiviteit. Meestal onderschrijven ze echter wel de algemeen gangbare stelling dat de software-industrie meer productiviteit nodig heeft. Hoe kan dat?

note: type: Content of: <div><p>
en: &ldquo;Software productivity&rdquo; can mean two different things: the overall productivity of all software development, or the productivity of individual projects.  Overall productivity is what society would like to improve, and the most straightforward way to do this is to eliminate the artificial obstacles to cooperation which reduce it.  But researchers who study the field of &ldquo;software productivity&rdquo; focus only on the second, limited, sense of the term, where improvement requires difficult technological advances.
nl: &ldquo;Productiviteit in software&rdquo; kan op twee dingen betrekking hebben: de algemene productiviteit van alle software-ontwikkelingen of de productiviteit van individuele projecten. De maatschappij wil graag de algemene productiviteit verhogen en de simpelste manier om dit te bereiken is door het afschaffen van kunstmatige belemmeringen in samenwerking. Maar onderzoekers die het probleem van &ldquo;productiviteit in software&rdquo; onderzoeken spitsen het onderzoek toe op de tweede, meer beperkte, interpretatie die moeilijke technologische oplossingen behoeven.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Is Competition Inevitable?
nl: Is concurrentie onvermijdelijk?

note: type: Content of: <div><p>
en: Is it inevitable that people will try to compete, to surpass their rivals in society? Perhaps it is.  But competition itself is not harmful; the harmful thing is <em>combat</em>.
nl: Is het onvermijdelijk dat mensen zullen proberen te concurreren met hun rivalen in de maatschappij? Misschien wel. Maar concurrentie is niet schadelijk; het schadelijke element is <em>vechten</em>.

note: type: Content of: <div><p>
en: There are many ways to compete.  Competition can consist of trying to achieve ever more, to outdo what others have done.  For example, in the old days, there was competition among programming wizards&mdash;competition for who could make the computer do the most amazing thing, or for who could make the shortest or fastest program for a given task.  This kind of competition can benefit everyone, <em>as long as</em> the spirit of good sportsmanship is maintained.
nl: Er zijn vele manieren om te concurreren. Concurrentie kan eruit bestaan dat men probeert steeds meer te bereiken dan tot nu toe of dingen beter te doen dan anderen. Vroeger was er bijvoorbeeld concurrentie tussen programmeertalenten&mdash;wedstrijdjes wie de computer de meest verbazende dingen kon laten doen, of wie het kortste of snelste programma kon maken gegeven een bepaalde taak. Dit soort competitie kan iedereen tot nut zijn, <em>zolang men hier maar sportief mee om gaat</em>.

note: type: Content of: <div><p>
en: Constructive competition is enough competition to motivate people to great efforts.  A number of people are competing to be the first to have visited all the countries on Earth; some even spend fortunes trying to do this.  But they do not bribe ship captains to strand their rivals on desert islands.  They are content to let the best person win.
nl: Opbouwende concurrentie is voldoende competitie om mensen te stimuleren tot grote dingen. Een aantal mensen streeft ernaar om de eerste te zijn die alle landen op de wereld heeft bezocht; sommigen geven er zelfs fortuinen aan uit.  Maar ze zullen geen kapiteins omkopen om hun rivalen te laten stranden op verlaten eilanden. Ze hebben er vrede mee dat de beste zal winnen.

note: type: Content of: <div><p>
en: Competition becomes combat when the competitors begin trying to impede each other instead of advancing themselves&mdash;when &ldquo;Let the best person win&rdquo; gives way to &ldquo;Let me win, best or not.&rdquo; Proprietary software is harmful, not because it is a form of competition, but because it is a form of combat among the citizens of our society.
nl: Concurrentie wordt vechten wanneer rivalen elkaar gaan proberen te verhinderen iets te bereiken in plaats van te proberen zelf wat te bereiken&mdash;wanneer &ldquo;dat de beste mag winnen&rdquo; verandert in &ldquo;laat mij winnen, ongeacht of ik de beste ben&rdquo;. Private software is schadelijk, niet omdat het een manier van concurreren is maar een vorm van vechten tussen mensen in de maatschappij.

note: type: Content of: <div><p>
en: Competition in business is not necessarily combat.  For example, when two grocery stores compete, their entire effort is to improve their own operations, not to sabotage the rival.  But this does not demonstrate a special commitment to business ethics; rather, there is little scope for combat in this line of business short of physical violence.  Not all areas of business share this characteristic.  Withholding information that could help everyone advance is a form of combat.
nl: Zakelijke concurrentie is niet per definitie vechten. Wanneer bijvoorbeeld twee groentewinkels met elkaar concurreren is al hun inspanning gericht op het verbeteren van hun eigen bedrijfsvoering, niet op het saboteren van de ander.  Dit is echter geen demonstratie van zakelijk fatsoen; het is meer zo dat er weinig mogelijkheid is om te vechten, behalve het gebruik van fysiek geweld.  Niet alle zakelijke sectoren zitten zo in elkaar. Het achterhouden van informatie die iedereen zou kunnen helpen is een vorm van vechten.

note: type: Content of: <div><p>
en: Business ideology does not prepare people to resist the temptation to combat the competition.  Some forms of combat have been banned with antitrust laws, truth in advertising laws, and so on, but rather than generalizing this to a principled rejection of combat in general, executives invent other forms of combat which are not specifically prohibited.  Society's resources are squandered on the economic equivalent of factional civil war.
nl: Zakelijke ideologie bereidt het publiek niet voor op het weerstaan van verleidingen om de concurrentie de loef af te steken. Sommige vormen van concurrentie of strijd zijn bij wet verboden zoals concurrentievervalsing, liegen bij het adverteren enzovoorts maar in plaats van dit breder te trekken door bij wet dit soort strijd in het algemeen te verbieden, bedenken zakenmensen steeds nieuwe vormen van strijd die niet specifiek zijn verboden.  Maatschappelijke gelden worden zo verkwist aan een economische equivalent van burgeroorlog.

note: type: Content of: <div><h3>
en: &ldquo;Why Don't You Move to Russia?&rdquo;
nl: &ldquo;Waarom verkas je niet naar Rusland?&rdquo;

note: type: Content of: <div><p>
en: In the United States, any advocate of other than the most extreme form of laissez-faire selfishness has often heard this accusation.  For example, it is leveled against the supporters of a national health care system, such as is found in all the other industrialized nations of the free world.  It is leveled against the advocates of public support for the arts, also universal in advanced nations.  The idea that citizens have any obligation to the public good is identified in America with Communism.  But how similar are these ideas?
nl: Iedere voorstander in de Verenigde Staten van meer dan een minimale overheidsbemoeienis heeft dit vaak te horen gekregen. Het wordt geuit tegen voorstanders van meer overheidsbemoeienis met de gezondheidszorg, iets dat alle andere ontwikkelde landen wel hebben. Het wordt geuit tegen voorstanders van meer ondersteuning vanuit de overheid voor kunst, ook gebruikelijk in alle andere ontwikkelde landen. Het idee dat inwoners wat voor verplichting dan ook hebben richting de maatschappij wordt gelijkgesteld aan communisme. Maar in hoeverre lijken die idee&euml;n op elkaar?

note: type: Content of: <div><p>
en: Communism as was practiced in the Soviet Union was a system of central control where all activity was regimented, supposedly for the common good, but actually for the sake of the members of the Communist party. And where copying equipment was closely guarded to prevent illegal copying.
nl: Het communisme, zoals dat in de Sovjet-Unie werd gebezigd, was een centraal gestuurd systeem waar alle activiteit was gereguleerd, onder het mom dat het goed was voor de gemeenschap maar feitelijk alleen voor de leden van de communistische partij. En waar kopieerapparatuur zwaar werd bewaakt om illegaal kopi&euml;ren tegen te gaan.

note: type: Content of: <div><p>
en: The American system of software copyright exercises central control over distribution of a program, and guards copying equipment with automatic copying-protection schemes to prevent illegal copying.
nl: Het Amerikaanse systeem van auteursrecht oefent totale controle uit op het distribueren van een programma en bewaakt het kopi&euml;ren met automatische kopieerbeveiligingen om illegaal kopi&euml;ren tegen te gaan.

note: type: Content of: <div><p>
en: By contrast, I am working to build a system where people are free to decide their own actions; in particular, free to help their neighbors, and free to alter and improve the tools which they use in their daily lives.  A system based on voluntary cooperation and on decentralization.
nl: Daarentegen ben ik een systeem aan het bouwen waarbij mensen vrij zijn om zelf te beslissen wat ze ermee gaan doen; vooral vrij zijn om hun buren te helpen en vrij zijn om de hulpmiddelen die ze in hun dagelijks leven gebruiken te veranderen en verbeteren naar eigen believen. Een systeem, gebaseerd op vrijwillige samenwerking en decentralisatie.

note: type: Content of: <div><p>
en: Thus, if we are to judge views by their resemblance to Russian Communism, it is the software owners who are the Communists.
nl: Wanneer we dus inzichten beoordelen op hun gelijkenis met het Russische communisme dan zijn het de eigenaren van software die de communisten zijn.

note: type: Content of: <div><h3>
en: The Question of Premises
nl: De juiste uitgangspunten

note: type: Content of: <div><p>
en: I make the assumption in this paper that a user of software is no less important than an author, or even an author's employer.  In other words, their interests and needs have equal weight, when we decide which course of action is best.
nl: In dit artikel ga ik er van uit dat de gebruiker van software niet minder belangrijk is dan een auteur of zelfs de werkgever van een auteur. Met andere woorden, ons besluit voor de juiste actie is gebaseerd op het uitgangspunt dat hun belangen even groot zijn.

note: type: Content of: <div><p>
en: This premise is not universally accepted.  Many maintain that an author's employer is fundamentally more important than anyone else.  They say, for example, that the purpose of having owners of software is to give the author's employer the advantage he deserves&mdash;regardless of how this may affect the public.
nl: Dit uitgangspunt wordt niet door iedereen gedeeld. Velen houden vol dat de belangen van een werkgever belangrijker zijn dan ieder ander. Ze beweren bijvoorbeeld dat het doel van het hebben van eigenaren van software de werkgever juist het voordeel geven dat hij verdient&mdash;ongeacht wat voor gevolgen dit heeft voor het publiek.

note: type: Content of: <div><p>
en: It is no use trying to prove or disprove these premises.  Proof requires shared premises.  So most of what I have to say is addressed only to those who share the premises I use, or at least are interested in what their consequences are.  For those who believe that the owners are more important than everyone else, this paper is simply irrelevant.
nl: Het heeft geen zin deze uitgangspunten aan te vechten. Bewijs wordt gebaseerd op algemeen aanvaarde aannames. Dus het meeste van wat ik hier te zeggen heb is voor diegenen die zich in mijn uitgangspunt kunnen vinden, of in ieder geval nieuwsgierig zijn naar de consequenties. Dit artikel is gewoon niet relevant voor diegenen die geloven dat eigenaren belangrijker zijn dan de rest.

note: type: Content of: <div><p>
en: But why would a large number of Americans accept a premise that elevates certain people in importance above everyone else? Partly because of the belief that this premise is part of the legal traditions of American society.  Some people feel that doubting the premise means challenging the basis of society.
nl: Maar waarom zouden vele Amerikanen een uitgangspunt accepteren dat sommige mensen boven anderen verheft? Gedeeltelijk doordat men gelooft dat dit uitgangspunt onderdeel is van de juridische grondslag van de Amerikaanse maatschappij. Sommigen zullen dit beleven als het aan de kaak stellen van hun maatschappelijke basis.

note: type: Content of: <div><p>
en: It is important for these people to know that this premise is not part of our legal tradition.  It never has been.
nl: Het is belangrijk dat deze mensen zich realiseren dat dit uitgangspunt nooit een onderdeel is geweest van onze (Amerikaanse) juridische traditie. Dat is het ook nooit geweest.

note: type: Content of: <div><p>
en: Thus, the Constitution says that the purpose of copyright is to &ldquo;promote the Progress of Science and the useful Arts.&rdquo; The Supreme Court has elaborated on this, stating in <em>Fox Film v. Doyal</em> that &ldquo;The sole interest of the United States and the primary object in conferring the [copyright] monopoly lie in the general benefits derived by the public from the labors of authors.&rdquo;
nl: Aldus zegt de grondwet dat het doel van het auteursrecht is &ldquo;het stimuleren van wetenschappelijke vooruitgang en nuttige kunst&rdquo;. Het Hooggerechtshof heeft zich hier nog nader over uitgesproken met de uitspraak in <em>Fox Film vs. Doyal</em> dat &ldquo;het enige belang van de Verenigde Staten en primaire doel van het verlenen van het [auteursrecht]monopolie ligt in de algemene voordelen die de maatschappij zal genieten van het werk van auteurs&rdquo;.

note: type: Content of: <div><p>
en: We are not required to agree with the Constitution or the Supreme Court.  (At one time, they both condoned slavery.)  So their positions do not disprove the owner supremacy premise.  But I hope that the awareness that this is a radical right-wing assumption rather than a traditionally recognized one will weaken its appeal.
nl: We hoeven het niet eens te zijn met de grondwet of met het Hooggerechtshof (ze hebben in het verleden slavernij goedgekeurd). Dus hun standpunten doen niets af aan het uitgangspunt van grotere belangen van werkgevers. Ik hoop wel dat het besef dat dit een rechts-radicaal standpunt is en niet een traditioneel, algemeen aanvaardbaar standpunt, de aantrekkingskracht van het standpunt zal doen verminderen.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Conclusion
nl: Conclusie

note: type: Content of: <div><p>
en: We like to think that our society encourages helping your neighbor; but each time we reward someone for obstructionism, or admire them for the wealth they have gained in this way, we are sending the opposite message.
nl: Wij denken dat onze maatschappij het helpen van je buren stimuleert; maar iedere keer dat we iemand belonen wanneer die iets tegenhoudt, of ze bewonderen om de rijkdom die ze op die manier vergaard hebben, zenden we het tegenovergestelde signaal uit.

note: type: Content of: <div><p>
en: Software hoarding is one form of our general willingness to disregard the welfare of society for personal gain.  We can trace this disregard from Ronald Reagan to Dick Cheney, from Exxon to Enron, from failing banks to failing schools.  We can measure it with the size of the homeless population and the prison population.  The antisocial spirit feeds on itself, because the more we see that other people will not help us, the more it seems futile to help them.  Thus society decays into a jungle.
nl: Het verzamelen van software is een uiting van onze neiging om persoonlijk gewin voor het welbevinden van de maatschappij te stellen. We kunnen deze neiging herleiden van Ronald Reagan naar Dick Cheney, van Exxon naar Enron, van falende banken naar falende scholen. We kunnen het afmeten aan het aantal zwervers en het aantal gevangenen. Dit asociale gedrag houdt zichzelf in stand, want hoe meer we zien dat andere mensen ons niet willen helpen des te kleiner wordt de neiging om hen te helpen. En aldus vervalt de maatschappij tot een jungle.

note: type: Content of: <div><p>
en: If we don't want to live in a jungle, we must change our attitudes.  We must start sending the message that a good citizen is one who cooperates when appropriate, not one who is successful at taking from others.  I hope that the free software movement will contribute to this: at least in one area, we will replace the jungle with a more efficient system which encourages and runs on voluntary cooperation.
nl: Wanneer we niet in een jungle willen leven moeten we ons gedrag veranderen. We moeten het signaal gaan afgeven dat een goed burger er een is die met anderen samenwerkt wanneer dat zo te pas komt, niet een die succes heeft met dingen afnemen van anderen. Ik hoop dat de vrijesoftwaregemeenschap hiertoe zal bijdragen: op tenminste &eacute;&eacute;n gebied zullen we de jungle vervangen door een effici&euml;nter systeem dat gebaseerd zal zijn op vrijwillige samenwerking.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Footnotes
nl: Voetnoten

note: type: Content of: <div><ol><li>
en: The word &ldquo;free&rdquo; in &ldquo;free software&rdquo; refers to freedom, not to price; the price paid for a copy of a free program may be zero, or small, or (rarely) quite large.
nl: Het woord &ldquo;vrij&rdquo; in &ldquo;vrije software&rdquo; slaat op vrijheid, niet op prijs; de prijs die je betaalt voor de kopie van een vrij programma kan nul zijn, een beetje of (soms) heel veel (Noot van de vertaler: &ldquo;free&rdquo; in het Engels betekent zowel vrijheid als gratis, vandaar deze voetnoot).

note: type: Content of: <div><ol><li>
en: The issues of pollution and traffic congestion do not alter this conclusion.  If we wish to make driving more expensive to discourage driving in general, it is disadvantageous to do this using toll booths, which contribute to both pollution and congestion.  A tax on gasoline is much better.  Likewise, a desire to enhance safety by limiting maximum speed is not relevant; a free-access road enhances the average speed by avoiding stops and delays, for any given speed limit.
nl: Problemen met vervuiling of filevorming veranderen de conclusie niet. Wanneer we het rijden duurder willen maken om het te ontmoedigen is het nog steeds ongunstig om tolhuisjes te gebruiken omdat die juist bijdragen aan vervuiling en filevorming. Belasting op brandstof is veel beter. Op dezelfde manier is het om veiligheidsredenen verlagen van de maximumsnelheid niet relevant; een weg met vrije toegang verhoogt de gemiddelde snelheid door het voorkomen van stoppen en vertragingen, voor welke maximumsnelheid dan ook.

note: type: Content of: <div><ol><li>
en: One might regard a particular computer program as a harmful thing that should not be available at all, like the Lotus Marketplace database of personal information, which was withdrawn from sale due to public disapproval.  Most of what I say does not apply to this case, but it makes little sense to argue for having an owner on the grounds that the owner will make the program less available.  The owner will not make it <em>completely</em> unavailable, as one would wish in the case of a program whose use is considered destructive.
nl: Men zou een bepaald programma schadelijk kunnen vinden en van mening zijn dat het nooit had moeten worden uitgebracht, zoals de Lotus Marketplace databank met persoonlijke informatie, die uit de verkoop werd gehaald vanwege de publieke afkeuring. De meeste beweringen die ik doe slaan niet op dit geval, maar het is zinloos om aan te voeren dat een programma een eigenaar zou moeten hebben zodat het programma beperkt wordt uitgebracht. Een eigenaar zal het programma niet <em>volledig</em> beperken, zoals je zou willen met een programma dat beschouwd wordt als schadelijk.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: This essay is published in <a href="https://shop.fsf.org/product/free-software-free-society/"><cite>Free Software, Free Society: The Selected Essays of Richard M. Stallman</cite></a>.
nl: Dit artikel is opgenomen in <a href="https://shop.fsf.org/product/free-software-free-society/"><cite>Free Software, Free Society: The Selected Essays of Richard M. Stallman</cite></a>.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Please send general FSF &amp; GNU inquiries to <a href="mailto:gnu@gnu.org">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>.  There are also <a href="/contact/">other ways to contact</a> the FSF.  Broken links and other corrections or suggestions can be sent to <a href="mailto:webmasters@gnu.org">&lt;webmasters@gnu.org&gt;</a>.
nl: Gelieve algemene vragen over FSF &amp; GNU te sturen naar <a href="mailto:gnu@gnu.org">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>. Er zijn ook nog <a href="/contact/">andere manieren om in contact te komen</a> met de FSF. Foute links en andere correcties graag sturen aan <a href="mailto:webmasters@gnu.org">&lt;webmasters@gnu.org&gt;</a>.

note: TRANSLATORS: Ignore the original text in this paragraph, replace it with the translation of these two: We work hard and do our best to provide accurate, good quality translations.  However, we are not exempt from imperfection. Please send your comments and general suggestions in this regard to <a hr
en: Please see the <a href="/server/standards/README.translations.html">Translations README</a> for information on coordinating and contributing translations of this article.
nl: We doen ons best om goede vertalingen te maken maar staan altijd open voor verbeteringen. Suggesties, op- en aanmerkingen sturen aan: <a href="mailto:web-translators@gnu.org">&lt;web-translators@gnu.org&gt;</a>.</p> <p>Zie <a href="/server/standards/README.translations.html"> Translations README</a> voor informatie over het onderhoud van vertalingen op deze website.

note: type: Content of: <div><p>
en: This page is licensed under a <a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/">Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License</a>.
nl: Deze pagina is uitgebracht onder de <a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/deed.nl">Creative Commons Naamsvermelding-GeenAfgeleideWerken 4.0 Internationaal licentie</a>.

note: TRANSLATORS: Use space (SPC) as msgstr if you don't want credits. type: Content of: <div><div>
en: *GNUN-SLOT: TRANSLATOR'S CREDITS*
nl: <strong>Vertaling:</strong> <a href="//savannah.gnu.org/projects/www-nl">www-nl</a>

note: timestamp start type: Content of: <div><p>
en: Updated:
nl: Bijgewerkt:
