# Polish translation of http://www.gnu.org/philosophy/shouldbefree.html
# Copyright (C) 2005, 2006, 2010, 2011, 2013, 2014 Free Software Foundation, Inc.
# This file is distributed under the same license as the gnu.org article.
# Radosław Moszczyński, 2005.
# Wojciech Kotwica <wkotwica@post.pl>, 2005, 2006.
# Marcin Wolak <tak77@gazeta.pl>, 2010.
# Jan Owoc <jsowoc@gmail.com>, 2010.
# Jan Owoc <jsowoc AT gmail.com>, 2011, 2013, 2014.
# May 2019, July 2020, Sept 2021: unfuzzify (T. Godefroy).
msgid ""
msgstr ""
"Project-Id-Version: shouldbefree.html\n"
"POT-Creation-Date: 2021-09-20 15:27+0000\n"
"PO-Revision-Date: 2014-03-06 19:56-0600\n"
"Last-Translator: Jan Owoc <jsowoc AT gmail.com>\n"
"Language-Team: Polish <www-pl-trans@gnu.org>\n"
"Language: pl\n"
"MIME-Version: 1.0\n"
"Content-Type: text/plain; charset=UTF-8\n"
"Content-Transfer-Encoding: 8bit\n"
"Plural-Forms: nplurals=3; plural=(n==1 ? 0 : n%10>=2 && n%10<=4 && (n%100<10 "
"|| n%100>=20) ? 1 : 2);\n"
"X-Generator: Virtaal 0.7.0\n"

#. type: Content of: <title>
msgid "Why Software Should Be Free - GNU Project - Free Software Foundation"
msgstr ""
"Dlaczego oprogramowanie powinno być wolne - Projekt GNU - Fundacja Wolnego "
"Oprogramowania (FSF)"

#. type: Content of: <div><h2>
msgid "Why Software Should Be Free"
msgstr "Dlaczego oprogramowanie powinno być wolne "

#. type: Content of: <div><address>
msgid "by <a href=\"https://www.stallman.org/\">Richard Stallman</a>"
msgstr "<a href=\"https://www.stallman.org/\">Richard Stallman</a>"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The existence of software inevitably raises the question of how decisions "
"about its use should be made.  For example, suppose one individual who has a "
"copy of a program meets another who would like a copy.  It is possible for "
"them to copy the program; who should decide whether this is done? The "
"individuals involved? Or another party, called the &ldquo;owner&rdquo;?"
msgstr ""
"Fakt istnienia programów komputerowych w&nbsp;nieunikniony sposób otwiera "
"kwestię sposobu podejmowania decyzji co do&nbsp;ich użytkowania. Wyobraźmy "
"sobie na&nbsp;przykład, że&nbsp;ktoś posiadający kopię programu spotyka "
"kogoś, kto takową kopię chciałby mieć. Mają oni przy tym możliwość jej "
"zrobienia. Kto powinien decydować o tym, czy&nbsp;będzie ona rzeczywiście "
"wykonana? Zainteresowane osoby? A&nbsp;może ktoś inny, nazywany &bdquo;"
"właścicielem&rdquo;? "

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Software developers typically consider these questions on the assumption "
"that the criterion for the answer is to maximize developers' profits. The "
"political power of business has led to the government adoption of both this "
"criterion and the answer proposed by the developers: that the program has an "
"owner, typically a corporation associated with its development."
msgstr ""
"Twórcy programów zwykle rozważają te pytania zakładając, że&nbsp;odpowiednie "
"kryterium dla ich rozstrzygnięcia to maksymalizowanie ich zysków. Polityczne "
"wpływy biznesu doprowadziły do&nbsp;tego, że&nbsp;rząd przyjął zarówno to "
"kryterium, jak również rozwiązanie wysunięte przez twórców, które mówi, "
"że&nbsp;program ma właściciela, zazwyczaj korporację zaangażowaną w&nbsp;"
"jego rozwój."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"I would like to consider the same question using a different criterion: the "
"prosperity and freedom of the public in general."
msgstr ""
"Chciałbym rozważyć to samo pytanie używając innego kryterium: dobrobytu "
"i&nbsp;wolności całego społeczeństwa. "

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"This answer cannot be decided by current law&mdash;the law should conform to "
"ethics, not the other way around.  Nor does current practice decide this "
"question, although it may suggest possible answers.  The only way to judge "
"is to see who is helped and who is hurt by recognizing owners of software, "
"why, and how much.  In other words, we should perform a cost-benefit "
"analysis on behalf of society as a whole, taking account of individual "
"freedom as well as production of material goods."
msgstr ""
"O rozstrzygnięciu tych kwestii nie może decydować dzisiejsze prawo, jako "
"że&nbsp;prawo powinno dostosowywać się do&nbsp;zasad etycznych, a&nbsp;nie "
"na&nbsp;odwrót. Nie rozstrzygają ich także obecne praktyki, chociaż mogą one "
"zasugerować możliwe rozwiązania. Jedynym sposobem na&nbsp;rozstrzygnięcie "
"jest stwierdzenie kto zyskuje, a&nbsp;kto traci na&nbsp;uznawaniu praw "
"właścicieli oprogramowania, a&nbsp;także dlaczego i&nbsp;w jakim stopniu. "
"Innymi słowy, powinniśmy przeprowadzić analizę zysków i&nbsp;strat w&nbsp;"
"imieniu całego społeczeństwa, uwzględniając w&nbsp;niej wolność jednostek "
"oraz&nbsp;produkcję dóbr materialnych. "

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"In this essay, I will describe the effects of having owners, and show that "
"the results are detrimental.  My conclusion is that programmers have the "
"duty to encourage others to share, redistribute, study, and improve the "
"software we write: in other words, to write <a href=\"/philosophy/free-sw."
"html\">&ldquo;free&rdquo; software</a>.<a href=\"#f1\">(1)</a>"
msgstr ""
"Zamierzam w&nbsp;tym eseju opisać rezultaty, jakie niesie za&nbsp;sobą "
"uznawanie właścicieli i&nbsp;pokazać, że&nbsp;są one szkodliwe. Udowodnię, "
"że&nbsp;programiści powinni zachęcać innych do&nbsp;redystrybucji i&nbsp;"
"dzielenia się pisanymi przez nas programami, do&nbsp;ich studiowania i&nbsp;"
"ulepszania. Innymi słowy, powinni pisać <a href=\"/philosophy/free-sw.html"
"\">&bdquo;wolne&rdquo; oprogramowanie</a>.<a href=\"#f1\">(1)</a>"

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "How Owners Justify Their Power"
msgstr "Jak właściciele usprawiedliwiają swoją władzę"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Those who benefit from the current system where programs are property offer "
"two arguments in support of their claims to own programs: the emotional "
"argument and the economic argument."
msgstr ""
"Ludzie korzystający na&nbsp;obecnym systemie, w&nbsp;którym programy są "
"własnością, przedstawiają dwa argumenty na&nbsp;poparcie swoich roszczeń: "
"emocjonalny i&nbsp;ekonomiczny. "

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The emotional argument goes like this: &ldquo;I put my sweat, my heart, my "
"soul into this program.  It comes from <em>me</em>, it's <em>mine</em>!"
"&rdquo;"
msgstr ""
"Argument emocjonalny brzmi tak: &bdquo;Przelałem w&nbsp;ten program swój "
"pot, serce i&nbsp;duszę. <em>Ja</em> go stworzyłem, jest <em>mój</em>!&rdquo;"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"This argument does not require serious refutation.  The feeling of "
"attachment is one that programmers can cultivate when it suits them; it is "
"not inevitable.  Consider, for example, how willingly the same programmers "
"usually sign over all rights to a large corporation for a salary; the "
"emotional attachment mysteriously vanishes.  By contrast, consider the great "
"artists and artisans of medieval times, who didn't even sign their names to "
"their work.  To them, the name of the artist was not important.  What "
"mattered was that the work was done&mdash;and the purpose it would serve.  "
"This view prevailed for hundreds of years."
msgstr ""
"Ten argument nie jest trudny do&nbsp;odparcia. Uczucie przywiązania "
"programiści mogą w&nbsp;sobie pielęgnować gdy jest im to na&nbsp;rękę, nie "
"jest czymś nieodłącznym. Zwróćmy na&nbsp;przykład uwagę, z&nbsp;jaką chęcią "
"ci sami programiści zrzekają się zazwyczaj wszystkich swoich praw na&nbsp;"
"rzecz jakiejś dużej korporacji, gdy im się za&nbsp;to zapłaci&nbsp;– "
"przywiązanie emocjonalne znika jak za&nbsp;dotknięciem czarodziejskiej "
"różdżki. Spójrzmy dla odmiany na&nbsp;wielkich artystów i&nbsp;rzemieślników "
"średniowiecza, którzy nawet nie podpisywali swoich prac. Dla nich nazwisko "
"twórcy nie miało znaczenia. Ważne było dzieło oraz&nbsp;fakt, że&nbsp;jest "
"gotowe, a&nbsp;także funkcja, którą pełniło. Taki pogląd panował przez setki "
"lat."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The economic argument goes like this: &ldquo;I want to get rich (usually "
"described inaccurately as &lsquo;making a living&rsquo;), and if you don't "
"allow me to get rich by programming, then I won't program.  Everyone else is "
"like me, so nobody will ever program.  And then you'll be stuck with no "
"programs at all!&rdquo; This threat is usually veiled as friendly advice "
"from the wise."
msgstr ""
"Argument ekonomiczny brzmi następująco: &bdquo;Chcę być bogaty (zazwyczaj "
"nieprecyzyjnie mówią &bdquo;chcę mieć się z&nbsp;czego utrzymać&rdquo;), "
"a&nbsp;jeśli nie dacie mi się wzbogacić na&nbsp;programowaniu, to nie będę "
"tego robił. Wszyscy myślą jak ja, więc&nbsp;nikt nie będzie nigdy "
"programował. A&nbsp;wtedy zostaniecie bez&nbsp;żadnych programów!&rdquo; Ta "
"pogróżka występuje zwykle pod&nbsp;przykrywką przyjacielskiej rady od&nbsp;"
"mądrzejszego. "

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"I'll explain later why this threat is a bluff.  First I want to address an "
"implicit assumption that is more visible in another formulation of the "
"argument."
msgstr ""
"Wyjaśnię później, dlaczego ta pogróżka to blef. Najpierw chcę się zająć "
"pewnym domyślnym założeniem, które jest bardziej widoczne w&nbsp;innym "
"sformułowaniu tego argumentu."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"This formulation starts by comparing the social utility of a proprietary "
"program with that of no program, and then concludes that proprietary "
"software development is, on the whole, beneficial, and should be "
"encouraged.  The fallacy here is in comparing only two outcomes&mdash;"
"proprietary software versus no software&mdash;and assuming there are no "
"other possibilities."
msgstr ""
"Sformułowanie to zaczyna się od&nbsp;porównania stopnia społecznej "
"użyteczności programów objętych restrykcyjną licencją i&nbsp;braku "
"programów. Następnie dochodzi się w&nbsp;nim do&nbsp;wniosku, że&nbsp;"
"tworzenie oprogramowania objętego taką licencją jest w&nbsp;sumie korzystne "
"i&nbsp;powinno się je popierać. Błąd tkwi tutaj w&nbsp;porównywaniu tylko "
"dwóch rozwiązań&nbsp;– oprogramowanie własnościowe albo&nbsp;brak "
"oprogramowania&nbsp;– i&nbsp;zakładaniu, że&nbsp;inne możliwości nie "
"istnieją."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Given a system of software copyright, software development is usually linked "
"with the existence of an owner who controls the software's use.  As long as "
"this linkage exists, we are often faced with the choice of proprietary "
"software or none.  However, this linkage is not inherent or inevitable; it "
"is a consequence of the specific social/legal policy decision that we are "
"questioning: the decision to have owners.  To formulate the choice as "
"between proprietary software versus no software is begging the question."
msgstr ""
"Jeśli istnieje system praw autorskich obejmujący oprogramowanie, to pisanie "
"programów związane jest zazwyczaj z&nbsp;istnieniem właściciela "
"kontrolującego sposób, w&nbsp;jaki program jest używany. Tak długo, jak "
"istnieje ten związek, musimy często wybierać pomiędzy oprogramowaniem "
"objętym restrykcyjną licencją a&nbsp;brakiem oprogramowania. Ten związek nie "
"jest jednak&nbsp;nieodłączny ani&nbsp;nieunikniony, jest konsekwencją "
"konkretnej decyzji społecznej lub&nbsp;prawnej, którą poddajemy tutaj w&nbsp;"
"wątpliwość: decyzji o uznawaniu właścicieli. Formułowanie całej kwestii jako "
"wyboru pomiędzy oprogramowaniem objętym licencją a&nbsp;brakiem "
"oprogramowania to przyjmowanie za&nbsp;prawdziwe czegoś, co nie zostało "
"udowodnione."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "The Argument against Having Owners"
msgstr "Przeciwko istnieniu właścicieli"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The question at hand is, &ldquo;Should development of software be linked "
"with having owners to restrict the use of it?&rdquo;"
msgstr ""
"Bieżąca kwestia brzmi: Czy&nbsp;rozwój oprogramowania powinien być powiązany "
"z&nbsp;istnieniem właścicieli, którzy ograniczają jego użytkowanie?"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"In order to decide this, we have to judge the effect on society of each of "
"those two activities <em>independently</em>: the effect of developing the "
"software (regardless of its terms of distribution), and the effect of "
"restricting its use (assuming the software has been developed).  If one of "
"these activities is helpful and the other is harmful, we would be better off "
"dropping the linkage and doing only the helpful one."
msgstr ""
"Aby&nbsp;ją rozstrzygnąć, musimy osobno ocenić społeczne efekty obu tych "
"rzeczy: tworzenia oprogramowania (niezależnie od&nbsp;warunków jego "
"dystrybucji) oraz&nbsp;ograniczania jego użytkowania (zakładając, że&nbsp;"
"zostało ono stworzone). Jeśli jedna z&nbsp;nich daje użyteczne rezultaty, "
"a&nbsp;druga jest szkodliwa, to korzystniejsze dla nas byłoby przerwanie "
"związku między nimi i&nbsp;kontynuowanie tylko tej pierwszej."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"To put it another way, if restricting the distribution of a program already "
"developed is harmful to society overall, then an ethical software developer "
"will reject the option of doing so."
msgstr ""
"Innymi słowy, jeśli ograniczanie użytkowania istniejącego programu jest "
"szkodliwe dla całego społeczeństwa, to postępujący etycznie programista nie "
"będzie tego robił."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"To determine the effect of restricting sharing, we need to compare the value "
"to society of a restricted (i.e., proprietary) program with that of the same "
"program, available to everyone.  This means comparing two possible worlds."
msgstr ""
"Żeby ustalić skutki, które niesie za&nbsp;sobą ograniczanie dzielenia się "
"programami, musimy porównać wartość, jaką przedstawia dla społeczeństwa "
"program ograniczony (tzn. objęty restrykcyjną licencją) z&nbsp;wartością "
"tego samego programu, tyle że&nbsp;wolnego. Oznacza to porównanie dwóch "
"alternatywnych światów. "

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"This analysis also addresses the simple counterargument sometimes made that "
"&ldquo;the benefit to the neighbor of giving him or her a copy of a program "
"is cancelled by the harm done to the owner.&rdquo; This counterargument "
"assumes that the harm and the benefit are equal in magnitude.  The analysis "
"involves comparing these magnitudes, and shows that the benefit is much "
"greater."
msgstr ""
"Ta analiza dotyka również pojawiającego się czasami prostego kontrargumentu, "
"który mówi, że&nbsp;&bdquo;korzyść, jaką odnoszą osoby z&nbsp;tytułu "
"dzielenia się programami z&nbsp;innymi jest równoważona przez szkodę, którą "
"ponosi przez to właściciel&rdquo;. Kontrargument ten zakłada, że&nbsp;"
"korzyść i&nbsp;szkoda są równe w&nbsp;swej wielkości. Niniejsza analiza "
"zawiera ich porównanie i&nbsp;wykazuje, że&nbsp;korzyść jest dużo większa."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"To elucidate this argument, let's apply it in another area: road "
"construction."
msgstr ""
"Żeby rozjaśnić całe rozumowanie, przyłóżmy je do&nbsp;innej dziedziny: "
"budowy dróg."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"It would be possible to fund the construction of all roads with tolls. This "
"would entail having toll booths at all street corners.  Such a system would "
"provide a great incentive to improve roads.  It would also have the virtue "
"of causing the users of any given road to pay for that road.  However, a "
"toll booth is an artificial obstruction to smooth driving&mdash;artificial, "
"because it is not a consequence of how roads or cars work."
msgstr ""
"Można by finansować budowę wszystkich dróg poprzez&nbsp;pobieranie opłat "
"za&nbsp;przejazd. Pociągałoby to za&nbsp;sobą konieczność umieszczenia "
"na&nbsp;każdym rogu budek pobierających opłaty. Taki system przynosiłby duże "
"środki na&nbsp;ulepszanie dróg. Miałby jeszcze jedna zaletę: zmuszałby "
"użytkowników każdej drogi do&nbsp;płacenia za&nbsp;przejazd. Budki są "
"jednak&nbsp;sztuczną przeszkodą i&nbsp;zakłócają płynną jazdę. Sztuczną, "
"bo&nbsp;nie ma żadnego związku między nimi a&nbsp;sposobem w&nbsp;jaki "
"działają drogi i&nbsp;samochody."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Comparing free roads and toll roads by their usefulness, we find that (all "
"else being equal) roads without toll booths are cheaper to construct, "
"cheaper to run, safer, and more efficient to use.<a href=\"#f2\">(2)</a> In "
"a poor country, tolls may make the roads unavailable to many citizens.  The "
"roads without toll booths thus offer more benefit to society at less cost; "
"they are preferable for society.  Therefore, society should choose to fund "
"roads in another way, not by means of toll booths.  Use of roads, once "
"built, should be free."
msgstr ""
"Gdy porównujemy bezpłatne i&nbsp;płatne drogi pod&nbsp;kątem użyteczności "
"okazuje się, że&nbsp;chociaż oba rodzaje są takie same pod&nbsp;każdym innym "
"względem, to te pierwsze są tańsze do&nbsp;zbudowania, tańsze w&nbsp;"
"utrzymaniu i&nbsp;bardziej efektywne w&nbsp;użyciu.<a href=\"#f2\">(2)</a> "
"W&nbsp;ubogim kraju opłaty za&nbsp;drogi uczyniłyby je niedostępnymi dla "
"wielu obywateli. Drogi bezpłatne oferują zatem&nbsp;społeczeństwu więcej "
"korzyści po&nbsp;mniejszej cenie, są więc&nbsp;z&nbsp;jego punktu widzenia "
"bardziej pożądane. Dlatego&nbsp;też społeczeństwo powinno znaleźć sposób "
"na&nbsp;finansowanie dróg inny niż budki pobierające opłaty. Używanie dróg, "
"gdy są już zbudowane, powinno być darmowe."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"When the advocates of toll booths propose them as <em>merely</em> a way of "
"raising funds, they distort the choice that is available.  Toll booths do "
"raise funds, but they do something else as well: in effect, they degrade the "
"road.  The toll road is not as good as the free road; giving us more or "
"technically superior roads may not be an improvement if this means "
"substituting toll roads for free roads."
msgstr ""
"Gdy zwolennicy budek pobierających opłaty przedstawiają je jako "
"<em>zaledwie</em> sposób zdobywania funduszy, zaciemniają obraz innych "
"dostępnych możliwości. Budki rzeczywiście przynoszą fundusze, ale&nbsp;robią "
"też coś jeszcze: w&nbsp;rezultacie obniżają wartość drogi. Droga płatna nie "
"jest tak dobra jak darmowa. Budowanie większej ilości dróg, lub&nbsp;"
"technicznie lepszych dróg, wcale nie musi być krokiem do&nbsp;przodu, jeśli "
"oznacza zastąpienie dróg darmowych płatnymi."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Of course, the construction of a free road does cost money, which the public "
"must somehow pay.  However, this does not imply the inevitability of toll "
"booths.  We who must in either case pay will get more value for our money by "
"buying a free road."
msgstr ""
"Za&nbsp;budowę darmowej drogi trzeba oczywiście zapłacić i&nbsp;koszty te "
"społeczeństwo musi w&nbsp;jakiś sposób ponieść. Jednak&nbsp;nie skazuje to "
"nas na&nbsp;budki pobierające opłaty. Skoro i&nbsp;tak musimy płacić, to "
"dostaniemy za&nbsp;te same pieniądze więcej, jeśli kupimy drogę darmową. "

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"I am not saying that a toll road is worse than no road at all.  That would "
"be true if the toll were so great that hardly anyone used the road&mdash;but "
"this is an unlikely policy for a toll collector.  However, as long as the "
"toll booths cause significant waste and inconvenience, it is better to raise "
"the funds in a less obstructive fashion."
msgstr ""
"Nie twierdzę, że&nbsp;droga płatna jest gorsza od&nbsp;braku dróg. Byłoby to "
"prawdą, gdyby opłaty były tak duże, że&nbsp;prawie nikt by z&nbsp;dróg nie "
"korzystał, ale&nbsp;takie postępowanie instytucji zbierających opłaty nie "
"jest zbyt prawdopodobne. Ponieważ&nbsp;jednak budki pobierające opłaty "
"powodują znaczne marnotrawstwo i&nbsp;niewygodę, lepiej jest zbierać "
"fundusze w&nbsp;sposób sprawiający mniej trudności. "

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"To apply the same argument to software development, I will now show that "
"having &ldquo;toll booths&rdquo; for useful software programs costs society "
"dearly: it makes the programs more expensive to construct, more expensive to "
"distribute, and less satisfying and efficient to use.  It will follow that "
"program construction should be encouraged in some other way.  Then I will go "
"on to explain other methods of encouraging and (to the extent actually "
"necessary) funding software development."
msgstr ""
"Stosująć to samo rozumowanie do&nbsp;programów komputerowych, pokażę teraz, "
"że&nbsp;istnienie &bdquo;budek pobierających opłaty&rdquo; dla użytecznego "
"oprogramowania kosztuje społeczeństwo bardzo wiele: powoduje, że&nbsp;rozwój "
"i&nbsp;dystrybucja programów są bardziej kosztowne, a&nbsp;ich użytkowanie "
"jest mniej satysfakcjonujące i&nbsp;efektywne. Wynikiem będzie stwierdzenie, "
"że&nbsp;tworzenie programów powinno być motywowane w&nbsp;inny sposób. "
"Następnie zaprezentuję inne metody motywowania i&nbsp;finansowania (w&nbsp;"
"zakresie rzeczywiście potrzebnym) rozwoju oprogramowania."

#. type: Content of: <div><h4>
msgid "The Harm Done by Obstructing Software"
msgstr "Szkody powodowane utrudnianiem dostępu do&nbsp;programów"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Consider for a moment that a program has been developed, and any necessary "
"payments for its development have been made; now society must choose either "
"to make it proprietary or allow free sharing and use.  Assume that the "
"existence of the program and its availability is a desirable thing.<a href="
"\"#f3\">(3)</a>"
msgstr ""
"Wyobraźmy sobie, że&nbsp;został napisany jakiś program i&nbsp;poniesione "
"zostały wszelkie związane z&nbsp;tym procesem koszty. Teraz społeczeństwo "
"musi zadecydować, czy&nbsp;uczynić go prawnie zastrzeżonym, czy&nbsp;też "
"pozwolić na&nbsp;jego swobodną dystrybucję i&nbsp;użytkowanie. Przyjmijmy, "
"że&nbsp;istnienie tego programu oraz&nbsp;jego dostępność są pożądane.<a "
"href=\"#f3\">(3)</a>"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Restrictions on the distribution and modification of the program cannot "
"facilitate its use.  They can only interfere.  So the effect can only be "
"negative.  But how much? And what kind?"
msgstr ""
"Ograniczenia nałożone na&nbsp;dystrybucję i&nbsp;modyfikacje tego programu "
"nie mogą ułatwiać jego użytkowania, a&nbsp;jedynie w&nbsp;nim przeszkadzać. "
"Tak więc&nbsp;rezultat może być wyłącznie negatywny. Ale&nbsp;w&nbsp;jakim "
"stopniu? I&nbsp;w&nbsp;jaki sposób?"

#. type: Content of: <div><p>
msgid "Three different levels of material harm come from such obstruction:"
msgstr ""
"Z&nbsp;utrudnień takiego rodzaju wynikają trzy poziomy materialnych szkód:"

#. type: Content of: <div><ul><li>
msgid "Fewer people use the program."
msgstr "Mniej osób korzysta z&nbsp;programu."

#. type: Content of: <div><ul><li>
msgid "None of the users can adapt or fix the program."
msgstr ""
"Nikt z&nbsp;użytkowników nie może programu naprawić lub&nbsp;dostosować "
"do&nbsp;swoich potrzeb."

#. type: Content of: <div><ul><li>
msgid "Other developers cannot learn from the program, or base new work on it."
msgstr ""
"Inni programiści nie mogą się niczego z&nbsp;takiego programu nauczyć, "
"ani&nbsp;oprzeć na&nbsp;nim nowego projektu."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Each level of material harm has a concomitant form of psychosocial harm. "
"This refers to the effect that people's decisions have on their subsequent "
"feelings, attitudes, and predispositions.  These changes in people's ways of "
"thinking will then have a further effect on their relationships with their "
"fellow citizens, and can have material consequences."
msgstr ""
"Każdy z&nbsp;poziomów szkód materialnych ma towarzyszącą formę szkód "
"psychospołecznych. Mowa jest tutaj o&nbsp;skutkach, jakie podejmowane przez "
"ludzi decyzje mają na&nbsp;ich późniejsze uczucia, postawy i&nbsp;"
"skłonności. Te zmiany w&nbsp;ludzkim sposobie myślenia będą potem miały "
"dalszy wpływ na&nbsp;ich relacje ze współobywatelami i&nbsp;mogą pociągnąć "
"za&nbsp;sobą materialne konsekwencje."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The three levels of material harm waste part of the value that the program "
"could contribute, but they cannot reduce it to zero.  If they waste nearly "
"all the value of the program, then writing the program harms society by at "
"most the effort that went into writing the program.  Arguably a program that "
"is profitable to sell must provide some net direct material benefit."
msgstr ""
"Te trzy poziomy szkód materialnych marnują część wartości, jaką mógłby "
"wnieść do&nbsp;społeczeństwa program, ale&nbsp;nie mogą zredukować jej "
"do&nbsp;zera. Jeśli marnują niemal całą wartość programu, to jego napisanie "
"szkodzi społeczeństwu co najwyżej przez wysiłek, jaki został włożony w&nbsp;"
"napisanie go. Zwykle program, który opłaca się sprzedawać musi dawać jakieś "
"bezpośrednie materialne korzyści."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"However, taking account of the concomitant psychosocial harm, there is no "
"limit to the harm that proprietary software development can do."
msgstr ""
"Biorąc jednak&nbsp;pod uwagę idące w&nbsp;parze szkody psychospołeczne, nie "
"ma żadnej granicy dla szkód, jakie może przynieść rozwój objętego "
"restrykcyjnymi licencjami oprogramowania."

#. type: Content of: <div><h4>
msgid "Obstructing Use of Programs"
msgstr "Utrudnianie użytkowania programów"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The first level of harm impedes the simple use of a program.  A copy of a "
"program has nearly zero marginal cost (and you can pay this cost by doing "
"the work yourself), so in a free market, it would have nearly zero price.  A "
"license fee is a significant disincentive to use the program.  If a widely "
"useful program is proprietary, far fewer people will use it."
msgstr ""
"Pierwszy poziom szkód utrudnia najzwyklejsze użytkowanie programu. Wykonanie "
"kopii programu to prawie żaden koszt (szczególnie, że&nbsp;można to zrobić "
"samemu), więc&nbsp;na wolnym rynku cena kopii byłaby bliska zeru. Opłata "
"licencyjna to czynnik znacząco zniechęcający do&nbsp;używania danego "
"programu. Jeśli jakiś powszechnie używany program jest objęty restrykcyjną "
"licencją, to będzie go używać o wiele mniej osób niż by chciało."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"It is easy to show that the total contribution of a program to society is "
"reduced by assigning an owner to it.  Each potential user of the program, "
"faced with the need to pay to use it, may choose to pay, or may forego use "
"of the program.  When a user chooses to pay, this is a zero-sum transfer of "
"wealth between two parties.  But each time someone chooses to forego use of "
"the program, this harms that person without benefiting anyone.  The sum of "
"negative numbers and zeros must be negative."
msgstr ""
"Łatwo wykazać, że&nbsp;całkowity wkład programu na&nbsp;rzecz społeczeństwa "
"jest zmniejszany przez przydzielenie mu właściciela. Każdy potencjalny "
"użytkownik tego programu, który zetknie się z&nbsp;koniecznością płacenia "
"za&nbsp;jego używanie, może zdecydować się zapłacić lub&nbsp;zrezygnować "
"z&nbsp;korzystania z&nbsp;niego. Jeśli zdecyduje się zapłacić, to saldo "
"operacji wynosi zero. Tymczasem za&nbsp;każdym razem, gdy ktoś decyduje się "
"zrezygnować z&nbsp;używania jakiegoś programu, to dzieje się mu krzywda, "
"a&nbsp;korzyści nie odnosi nikt. Suma liczb ujemnych i&nbsp;zer zawsze jest "
"ujemna."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"But this does not reduce the amount of work it takes to <em>develop</em> the "
"program.  As a result, the efficiency of the whole process, in delivered "
"user satisfaction per hour of work, is reduced."
msgstr ""
"Ale&nbsp;to nie zmniejsza ilości pracy, którą trzeba włożyć w&nbsp;rozwój "
"programu. W&nbsp;rezultacie zredukowana jest efektywność całego procesu "
"mierzona w&nbsp;dostarczonej użytkownikowi satysfakcji na&nbsp;godzinę pracy."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"This reflects a crucial difference between copies of programs and cars, "
"chairs, or sandwiches.  There is no copying machine for material objects "
"outside of science fiction.  But programs are easy to copy; anyone can "
"produce as many copies as are wanted, with very little effort.  This isn't "
"true for material objects because matter is conserved: each new copy has to "
"be built from raw materials in the same way that the first copy was built."
msgstr ""
"To odzwierciedla bardzo ważną różnicę pomiędzy kopiami programów a&nbsp;"
"kopiami samochodów, krzeseł lub&nbsp;kanapek. Poza science fiction nie "
"istnieje kopiarka obiektów materialnych. Programy dają się jednak&nbsp;łatwo "
"kopiować&nbsp;- każdy może niewielkim wysiłkiem wyprodukować tyle kopii, ile "
"jest mu potrzebnych. Nie jest tak w&nbsp;przypadku obiektów materialnych, "
"bo&nbsp;obowiązuje prawo zachowania masy: każdą kopię trzeba zbudować z&nbsp;"
"surowców w&nbsp;taki sam sposób, w&nbsp;jaki zbudowano oryginał. "

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"With material objects, a disincentive to use them makes sense, because fewer "
"objects bought means less raw material and work needed to make them.  It's "
"true that there is usually also a startup cost, a development cost, which is "
"spread over the production run.  But as long as the marginal cost of "
"production is significant, adding a share of the development cost does not "
"make a qualitative difference.  And it does not require restrictions on the "
"freedom of ordinary users."
msgstr ""
"W&nbsp;przypadku obiektów materialnych zniechęcanie do&nbsp;ich używania ma "
"sens, ponieważ&nbsp;mniejsza ilość kupionych przedmiotów oznacza mniejszą "
"ilość surowców i&nbsp;pracy potrzebnych do&nbsp;ich zrobienia. Prawdą jest, "
"że&nbsp;zazwyczaj również istnieje koszt początkowy, koszt rozwoju, który "
"rozkłada się na&nbsp;cały proces produkcji. Ale&nbsp;tak długo, jak koszty "
"produkcji jednej jednostki są znaczne, dodawanie części kosztów rozwoju nie "
"robi jakościowej różnicy. I&nbsp;nie wymaga ograniczania wolności zwykłych "
"użytkowników."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"However, imposing a price on something that would otherwise be free is a "
"qualitative change.  A centrally imposed fee for software distribution "
"becomes a powerful disincentive."
msgstr ""
"Jednak&nbsp;nakładanie ceny na&nbsp;coś, co w&nbsp;innym przypadku byłoby "
"darmowe, to zmiana jakościowa. Centralnie nałożona na&nbsp;dystrybucję "
"oprogramowania cena ma potężne działanie zniechęcające."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"What's more, central production as now practiced is inefficient even as a "
"means of delivering copies of software.  This system involves enclosing "
"physical disks or tapes in superfluous packaging, shipping large numbers of "
"them around the world, and storing them for sale.  This cost is presented as "
"an expense of doing business; in truth, it is part of the waste caused by "
"having owners."
msgstr ""
"Co więcej, praktykowana obecnie scentralizowana produkcja jest nieefektywna "
"nawet w&nbsp;kwestii dostarczania kopii oprogramowania. Na&nbsp;taki system "
"składa się umieszczanie fizycznych dyskietek lub&nbsp;taśm w&nbsp;nikomu "
"niepotrzebnych opakowaniach, rozsyłanie ich po&nbsp;całym świecie i&nbsp;"
"magazynowanie w&nbsp;celu sprzedaży. Ten koszt przedstawiany jest jako "
"nieodłączne wydatki związane z&nbsp;robieniem interesów, a&nbsp;tak naprawdę "
"jest częścią marnotrawstwa powodowanego przez istnienie właścicieli."

#. type: Content of: <div><h4>
msgid "Damaging Social Cohesion"
msgstr "Naruszanie spójności społeczeństwa"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Suppose that both you and your neighbor would find it useful to run a "
"certain program.  In ethical concern for your neighbor, you should feel that "
"proper handling of the situation will enable both of you to use it.  A "
"proposal to permit only one of you to use the program, while restraining the "
"other, is divisive; neither you nor your neighbor should find it acceptable."
msgstr ""
"Załóżmy, że&nbsp;dla Ciebie i&nbsp;Twojego znajomego użyteczny byłby pewien "
"program. W&nbsp;etycznej trosce o znajomego powinieneś uważać, że&nbsp;"
"prawidłowe rozwiązanie tej sytuacji pozwoli Wam obu go używać. Pomysł, żeby "
"pozwolić tylko jednemu z&nbsp;Was na&nbsp;używanie tego programu i&nbsp;"
"zabronić tego samego drugiemu, tworzy podziały. Ani&nbsp;Ty, ani&nbsp;Twój "
"znajomy nie powinniście tego akceptować."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Signing a typical software license agreement means betraying your neighbor: "
"&ldquo;I promise to deprive my neighbor of this program so that I can have a "
"copy for myself.&rdquo; People who make such choices feel internal "
"psychological pressure to justify them, by downgrading the importance of "
"helping one's neighbors&mdash;thus public spirit suffers. This is "
"psychosocial harm associated with the material harm of discouraging use of "
"the program."
msgstr ""
"Podpisanie typowej umowy licencyjnej oznacza zdradzenie bliźniego: &bdquo;"
"Obiecuję pozbawić mojego bliźniego dostępu do&nbsp;tego programu, żebym mógł "
"mieć kopię tylko dla siebie&rdquo;. Ludzie, którzy podejmują takie decyzje, "
"czują wewnętrzną psychologiczną presję, by je usprawiedliwić poprzez&nbsp;"
"bagatelizowanie znaczenia pomagania swoim bliźnim, więc&nbsp;duch społeczny "
"na&nbsp;tym traci. Jest to psychospołeczna szkoda powiązana z&nbsp;"
"materialną szkodą wynikającą ze zniechęcania do&nbsp;używania programu."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Many users unconsciously recognize the wrong of refusing to share, so they "
"decide to ignore the licenses and laws, and share programs anyway.  But they "
"often feel guilty about doing so.  They know that they must break the laws "
"in order to be good neighbors, but they still consider the laws "
"authoritative, and they conclude that being a good neighbor (which they are) "
"is naughty or shameful.  That is also a kind of psychosocial harm, but one "
"can escape it by deciding that these licenses and laws have no moral force."
msgstr ""
"Wielu użytkowników podświadomie zdaje sobie sprawę, że&nbsp;odmawianie "
"dzielenia się jest niewłaściwe, więc&nbsp;decydują się ignorować licencje "
"oraz&nbsp;prawa i&nbsp;dzielić się programami pomimo ich istnienia. Mają "
"jednak&nbsp;często poczucie winy. Wiedzą, że&nbsp;musza łamać prawo, żeby "
"być dobrymi, ale&nbsp;uznają zwierzchność prawa i&nbsp;dochodzą do&nbsp;"
"wniosku, że&nbsp;bycie dobrym (a&nbsp;takimi są) jest nieprzyzwoite lub&nbsp;"
"hańbiące. To także jest jeden z&nbsp;rodzajów szkód psychospołecznych, "
"ale&nbsp;można ich uniknąć poprzez&nbsp;powiedzenie sobie, że&nbsp;te "
"licencje i&nbsp;prawa nie mają żadnej mocy moralnej."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Programmers also suffer psychosocial harm knowing that many users will not "
"be allowed to use their work.  This leads to an attitude of cynicism or "
"denial.  A programmer may describe enthusiastically the work that he finds "
"technically exciting; then when asked, &ldquo;Will I be permitted to use it?"
"&rdquo; his face falls, and he admits the answer is no.  To avoid feeling "
"discouraged, he either ignores this fact most of the time or adopts a "
"cynical stance designed to minimize the importance of it."
msgstr ""
"Programiści także odnoszą szkody psychospołeczne wiedząc, że&nbsp;wielu "
"użytkowników nie będzie miało szansy skorzystać z&nbsp;owoców ich pracy. To "
"prowadzi do&nbsp;cynicznych postaw lub&nbsp;zaprzeczania prawdzie. "
"Programista może entuzjastycznie opisywać pracę, która jest dla niego "
"fascynująca pod&nbsp;względem technicznym. Potem, kiedy spytamy go &bdquo;"
"Czy będę mógł tego używać?&rdquo;, rzednie mu mina i&nbsp;przyznaje, że&nbsp;"
"odpowiedź jest negatywna. Aby&nbsp;nie czuć się zniechęcony, albo&nbsp;przez "
"większość czasu ignoruje ten fakt, albo&nbsp;przyjmuje cyniczną postawę, "
"żeby zbagatelizować znaczenie całej sprawy."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Since the age of Reagan, the greatest scarcity in the United States is not "
"technical innovation, but rather the willingness to work together for the "
"public good.  It makes no sense to encourage the former at the expense of "
"the latter."
msgstr ""
"Od&nbsp;czasów Reagana w&nbsp;USA najbardziej brakuje nie innowacji "
"technologicznych, ale&nbsp;raczej skłonności do&nbsp;wspólnej pracy na&nbsp;"
"rzecz społeczeństwa. Nie ma sensu sprzyjać pierwszemu kosztem tego drugiego."

#. type: Content of: <div><h4>
msgid "Obstructing Custom Adaptation of Programs"
msgstr "Utrudnianie dostosowywania programów do&nbsp;swoich potrzeb"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The second level of material harm is the inability to adapt programs.  The "
"ease of modification of software is one of its great advantages over older "
"technology.  But most commercially available software isn't available for "
"modification, even after you buy it.  It's available for you to take it or "
"leave it, as a black box&mdash;that is all."
msgstr ""
"Drugim poziomem szkód materialnych jest niemożność dostosowywania programów "
"do&nbsp;własnych potrzeb. Łatwość modyfikacji oprogramowania jest jego "
"wielką przewagą nad&nbsp;starszymi technologiami. Tymczasem we&nbsp;"
"większości komercyjnie dostępnego oprogramowania nie można wprowadzać zmian, "
"nawet gdy się je kupi. Możecie je brać albo&nbsp;nie, jak czarną skrzynkę, "
"której wnętrze pozostaje tajemnicą&nbsp;– i&nbsp;tyle."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"A program that you can run consists of a series of numbers whose meaning is "
"obscure.  No one, not even a good programmer, can easily change the numbers "
"to make the program do something different."
msgstr ""
"Program, który można uruchomić składa się z&nbsp;ciągów liczb, których "
"znaczenie jest ukryte. Nikt, nawet dobry programista, nie może łatwo zmienić "
"ten ciąg tak, żeby program robił coś innego."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Programmers normally work with the &ldquo;source code&rdquo; for a program, "
"which is written in a programming language such as Fortran or C.  It uses "
"names to designate the data being used and the parts of the program, and it "
"represents operations with symbols such as <code>+</code> for addition and "
"<code>-</code> for subtraction.  It is designed to help programmers read and "
"change programs.  Here is an example; a program to calculate the distance "
"between two points in a plane:"
msgstr ""
"Programiści zwykle pracują z&nbsp;&bdquo;kodem źródłowym&rdquo; programów, "
"który zapisany jest w&nbsp;jednym z&nbsp;języków programowania jak Fortran "
"lub&nbsp;C. Używa się w&nbsp;nim nazw do&nbsp;wskazywania używanych danych "
"oraz&nbsp;części programu, a&nbsp;operacje takie jak dodawanie i&nbsp;"
"odejmowanie reprezentowane są przez symbole typu <code>+</code> i&nbsp;"
"<code>-</code>. Wszystko to jest zaprojektowane po&nbsp;to, by ułatwić "
"programistom czytanie i&nbsp;modyfikowanie programów. Poniżej znajduje się "
"przykład, program do&nbsp;obliczania odległości pomiędzy dwoma punktami "
"na&nbsp;płaszczyźnie:"

#. type: Content of: <div><pre>
#, no-wrap
msgid ""
"     float\n"
"     distance (p0, p1)\n"
"          struct point p0, p1;\n"
"     {\n"
"       float xdist = p1.x - p0.x;\n"
"       float ydist = p1.y - p0.y;\n"
"       return sqrt (xdist * xdist + ydist * ydist);\n"
"     }\n"
msgstr ""
"     float\n"
"     distance (p0, p1)\n"
"          struct point p0, p1;\n"
"     {\n"
"       float xdist = p1.x - p0.x;\n"
"       float ydist = p1.y - p0.y;\n"
"       return sqrt (xdist * xdist + ydist * ydist);\n"
"     }\n"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Precisely what that source code means is not the point; the point is that it "
"looks like algebra, and a person who knows this programming language will "
"find it meaningful and clear.  By contrast, here is same program in "
"executable form, on the computer I normally used when I wrote this:"
msgstr ""
"Najważniejszą rzeczą nie jest co kod źródłowy oznacza; kluczem tutaj jest "
"jego wygląd przypominający algebrę a&nbsp;ludzie, którzy znają te języki "
"programowania uznają go jako kod znaczący i&nbsp;napisany estetycznie. "
"Z&nbsp;drugiej strony, mamy tutaj ten sam program w&nbsp;formie wykonalnej "
"na&nbsp;komputerze, którego normalnie używam by napisać to:"

#. type: Content of: <div><pre>
#, no-wrap
msgid ""
"     1314258944      -232267772      -231844864      1634862\n"
"     1411907592      -231844736      2159150         1420296208\n"
"     -234880989      -234879837      -234879966      -232295424\n"
"     1644167167      -3214848        1090581031      1962942495\n"
"     572518958       -803143692      1314803317\n"
msgstr ""
"     1314258944      -232267772      -231844864      1634862\n"
"     1411907592      -231844736      2159150         1420296208\n"
"     -234880989      -234879837      -234879966      -232295424\n"
"     1644167167      -3214848        1090581031      1962942495\n"
"     572518958       -803143692      1314803317\n"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Source code is useful (at least potentially) to every user of a program. But "
"most users are not allowed to have copies of the source code. Usually the "
"source code for a proprietary program is kept secret by the owner, lest "
"anybody else learn something from it.  Users receive only the files of "
"incomprehensible numbers that the computer will execute. This means that "
"only the program's owner can change the program."
msgstr ""
"Kod źródłowy jest przydatny (przynajmniej potencjalnie) dla każdego "
"użytkownika programu. Jednak&nbsp;większości użytkowników odmawia się "
"do&nbsp;niego dostępu. Zazwyczaj kod źródłowy objętego restrykcyjną licencją "
"programu jest trzymany w&nbsp;ukryciu przez właściciela, żeby tylko ktoś się "
"z&nbsp;niego czegoś nie nauczył. Użytkownicy dostają tylko pliki zawierające "
"niezrozumiałe ciągi liczb, które wykonuje komputer. Oznacza to, że&nbsp;"
"tylko właściciel programu może go modyfikować."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"A friend once told me of working as a programmer in a bank for about six "
"months, writing a program similar to something that was commercially "
"available.  She believed that if she could have gotten source code for that "
"commercially available program, it could easily have been adapted to their "
"needs.  The bank was willing to pay for this, but was not permitted to&mdash;"
"the source code was a secret.  So she had to do six months of make-work, "
"work that counts in the GNP but was actually waste."
msgstr ""
"Kiedyś znajoma opowiadała mi, jak przez pół roku pracowała jako programistka "
"w&nbsp;banku, pisząc program podobny do&nbsp;czegoś, co było komercyjnie "
"dostępne. Twierdziła, że&nbsp;jeśli mogłaby wtedy dostać kod źródłowy "
"tamtego komercyjnego programu, to bez&nbsp;trudu mogłaby go zaadaptować dla "
"swoich potrzeb. Bank gotów był za&nbsp;to zapłacić, ale&nbsp;nie wyrażono "
"na&nbsp;to zgody&nbsp;– kod źródłowy był tajemnicą. Tak więc&nbsp;musiała "
"spędzić pół roku na&nbsp;bezsensownej pracy, która wlicza się do&nbsp;PKB "
"pomimo tego, że&nbsp;tak naprawdę jest marnotrawstwem."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The <abbr title=\"Massachusetts Institute of Technology\">MIT</abbr> "
"Artificial Intelligence Lab (AI Lab) received a graphics printer as a gift "
"from Xerox around 1977.  It was run by free software to which we added many "
"convenient features.  For example, the software would notify a user "
"immediately on completion of a print job.  Whenever the printer had trouble, "
"such as a paper jam or running out of paper, the software would immediately "
"notify all users who had print jobs queued. These features facilitated "
"smooth operation."
msgstr ""
"Laboratorium Sztucznej Inteligencji <abbr title=\"Massachusetts Institute of "
"Technology\">MIT</abbr> dostało około 1977 roku w&nbsp;prezencie od&nbsp;"
"Xeroksa graficzną drukarkę. Była ona obsługiwana przez wolne oprogramowanie, "
"do&nbsp;którego dodaliśmy wiele przydatnych funkcji. Na&nbsp;przykład "
"powiadamiało ono użytkownika o&nbsp;zakończeniu wydruku. Jeśli z&nbsp;"
"drukarką było coś nie tak, zaciął się lub&nbsp;skończył papier, to "
"oprogramowanie natychmiast powiadamiało o&nbsp;tym wszystkich użytkowników, "
"których dokumenty czekały w&nbsp;kolejce na&nbsp;wydruk. Dzięki tym funkcjom "
"praca była płynna."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Later Xerox gave the AI Lab a newer, faster printer, one of the first laser "
"printers.  It was driven by proprietary software that ran in a separate "
"dedicated computer, so we couldn't add any of our favorite features.  We "
"could arrange to send a notification when a print job was sent to the "
"dedicated computer, but not when the job was actually printed (and the delay "
"was usually considerable).  There was no way to find out when the job was "
"actually printed; you could only guess.  And no one was informed when there "
"was a paper jam, so the printer often went for an hour without being fixed."
msgstr ""
"Potem Xerox podarował Laboratorium nowszą, szybszą drukarkę, jedną z&nbsp;"
"pierwszych drukarek laserowych. Była ona obsługiwana przez objęte "
"restrykcyjną licencją oprogramowanie, które działało na&nbsp;specjalnie "
"do&nbsp;tego przeznaczonym, osobnym komputerze, więc&nbsp;nie mogliśmy dodać "
"żadnej z&nbsp;naszych ulubionych funkcji. Mogliśmy napisać program, który "
"powiadamiał o&nbsp;wysłaniu wydruku do&nbsp;tego specjalnego komputera, "
"ale&nbsp;nie mogliśmy wysyłać powiadomień po&nbsp;rzeczywistym zakończeniu "
"wydruku (tymczasem czas między jednym a&nbsp;drugim był zazwyczaj dość "
"długi). Nie było żadnej możliwości sprawdzenia, czy&nbsp;wydruk się "
"rzeczywiście zakończył, można było tylko zgadywać. Poza tym nikt nie był "
"powiadamiany, gdy zaciął się papier, więc&nbsp;często drukarka stała godzinę "
"w&nbsp;oczekiwaniu na&nbsp;usunięcie usterki."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The system programmers at the AI Lab were capable of fixing such problems, "
"probably as capable as the original authors of the program.  Xerox was "
"uninterested in fixing them, and chose to prevent us, so we were forced to "
"accept the problems.  They were never fixed."
msgstr ""
"Programiści systemowi w&nbsp;Laboratorium mogli naprawić takie problemy "
"prawdopodobnie tak samo dobrze jak pierwotni autorzy programu. Xeroksa to "
"nie interesowało i&nbsp;nie pozwolili nam tego zrobić, więc&nbsp;musieliśmy "
"się z&nbsp;problemami pogodzić. Nigdy się z&nbsp;nimi nie uporano."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Most good programmers have experienced this frustration.  The bank could "
"afford to solve the problem by writing a new program from scratch, but a "
"typical user, no matter how skilled, can only give up."
msgstr ""
"Większość dobrych programistów zna to uczucie frustracji. Bank było stać "
"na&nbsp;rozwiązanie problemu przez napisanie programu od&nbsp;nowa, ale&nbsp;"
"typowy użytkownik, bez&nbsp;względu na&nbsp;swoje umiejętności, może się "
"tylko poddać."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Giving up causes psychosocial harm&mdash;to the spirit of self-reliance.  It "
"is demoralizing to live in a house that you cannot rearrange to suit your "
"needs.  It leads to resignation and discouragement, which can spread to "
"affect other aspects of one's life.  People who feel this way are unhappy "
"and do not do good work."
msgstr ""
"Poddawanie się wyrządza szkody psychospołeczne duchowi samodzielności. Życie "
"w&nbsp;domu, którego nie możesz przebudować i&nbsp;dostosować do&nbsp;swoich "
"potrzeb jest demoralizujące. Prowadzi do&nbsp;rezygnacji i&nbsp;"
"zniechęcenia, co może się przenieść na&nbsp;inne aspekty życia. Ludzie, "
"którzy się tak czują, są nieszczęśliwi i&nbsp;nie pracują dobrze."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Imagine what it would be like if recipes were hoarded in the same fashion as "
"software.  You might say, &ldquo;How do I change this recipe to take out the "
"salt?&rdquo; and the great chef would respond, &ldquo;How dare you insult my "
"recipe, the child of my brain and my palate, by trying to tamper with it? "
"You don't have the judgment to change my recipe and make it work right!"
"&rdquo;"
msgstr ""
"Wyobraźcie sobie, co by się działo, gdyby przepisy kulinarne były strzeżone "
"tak jak oprogramowanie. Moglibyście się spytać &bdquo;Jak zmienić ten "
"przepis, by pozbyć się soli?&rdquo;, a&nbsp;wspaniały kucharz powiedziałby "
"&bdquo;Jak śmiesz obrażać mój przepis, dziecię mego umysłu i&nbsp;"
"podniebienia, próbując przy nim majstrować? Nie masz pojęcia, jak zmienić "
"mój przepis bez&nbsp;zepsucia go!&rdquo;."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"&ldquo;But my doctor says I'm not supposed to eat salt! What can I do? Will "
"you take out the salt for me?&rdquo;"
msgstr ""
"&bdquo;Ale mój lekarz mówi, że&nbsp;nie powinienem jeść soli! Co mam zrobić? "
"Czy&nbsp;zmienisz dla mnie ten przepis tak, żeby nie było w&nbsp;nim soli?"
"&rdquo;"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"&ldquo;I would be glad to do that; my fee is only $50,000.&rdquo; Since the "
"owner has a monopoly on changes, the fee tends to be large.  &ldquo;However, "
"right now I don't have time.  I am busy with a commission to design a new "
"recipe for ship's biscuit for the Navy Department.  I might get around to "
"you in about two years.&rdquo;"
msgstr ""
"&bdquo;Z&nbsp;chęcią to zrobię, opłata wynosi jedynie 50 tys. "
"dolarów&rdquo;. Opłata zazwyczaj jest duża, bo&nbsp;właściciel ma monopol "
"na&nbsp;zmiany. &bdquo;Jednak obecnie nie mam czasu. Jestem zajęty zleceniem "
"opracowania nowego przepisu na&nbsp;suchary dla Departamentu Marynarki. Mogę "
"się zająć twoją sprawą za&nbsp;jakieś dwa lata&rdquo;."

#. type: Content of: <div><h4>
msgid "Obstructing Software Development"
msgstr "Utrudnianie rozwoju oprogramowania"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The third level of material harm affects software development.  Software "
"development used to be an evolutionary process, where a person would take an "
"existing program and rewrite parts of it for one new feature, and then "
"another person would rewrite parts to add another feature; in some cases, "
"this continued over a period of twenty years.  Meanwhile, parts of the "
"program would be &ldquo;cannibalized&rdquo; to form the beginnings of other "
"programs."
msgstr ""
"Trzeci poziom szkód materialnych dotyka rozwoju oprogramowania. Był on "
"kiedyś procesem ewolucyjnym, w&nbsp;czasie którego programista brał "
"istniejący już program i&nbsp;przepisywał jego części w&nbsp;celu dodania "
"jednej nowej funkcji, a&nbsp;potem ktoś inny przepisywał inne części żeby "
"dodać kolejne funkcje. W&nbsp;niektórych przypadkach ciągnęło się to przez "
"dwadzieścia lat. W&nbsp;tym samym czasie na&nbsp;podstawie innych części "
"tego programu tworzono całkiem nowe programy."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The existence of owners prevents this kind of evolution, making it necessary "
"to start from scratch when developing a program.  It also prevents new "
"practitioners from studying existing programs to learn useful techniques or "
"even how large programs can be structured."
msgstr ""
"Istnienie właścicieli uniemożliwia taką ewolucję i&nbsp;powoduje, że&nbsp;"
"pisząc program trzeba zaczynać od&nbsp;zera. Odbiera także nowym "
"programistom szansę studiowania istniejących programów w&nbsp;celu nauczenia "
"się użytecznych technik oraz&nbsp;sposobów konstruowania dużych programów."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Owners also obstruct education.  I have met bright students in computer "
"science who have never seen the source code of a large program.  They may be "
"good at writing small programs, but they can't begin to learn the different "
"skills of writing large ones if they can't see how others have done it."
msgstr ""
"Właściciele są też przeszkodą na&nbsp;drodze edukacji. Zdarzało mi się "
"spotkać obiecujących studentów informatyki, którzy w&nbsp;życiu nie widzieli "
"kodu źródłowego dużego programu. Mogą być dobrzy w&nbsp;pisaniu małych "
"programów, ale&nbsp;nie są w&nbsp;stanie zacząć uczyć się odmiennych "
"umiejętności pisania dużych, jeśli nie mogą zobaczyć, jak zrobili to inni."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"In any intellectual field, one can reach greater heights by standing on the "
"shoulders of others.  But that is no longer generally allowed in the "
"software field&mdash;you can only stand on the shoulders of the other people "
"<em>in your own company</em>."
msgstr ""
"Na&nbsp;każdym polu pracy intelektualnej można osiągnąć więcej stojąc "
"na&nbsp;ramionach gigantów. Jednak&nbsp;nie ma już na&nbsp;to ogólnego "
"przyzwolenia przy pisaniu programów&nbsp;– możecie stać tylko na&nbsp;"
"ramionach ludzi <em>ze swojej firmy</em>."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The associated psychosocial harm affects the spirit of scientific "
"cooperation, which used to be so strong that scientists would cooperate even "
"when their countries were at war.  In this spirit, Japanese oceanographers "
"abandoning their lab on an island in the Pacific carefully preserved their "
"work for the invading U.S. Marines, and left a note asking them to take good "
"care of it."
msgstr ""
"Związane z&nbsp;tym szkody psychospołeczne dotykają ducha naukowej "
"kooperacji, który kiedyś był tak silny, że&nbsp;naukowcy współpracowali ze "
"sobą nawet kiedy ich państwa były w&nbsp;stanie wojny. To w&nbsp;tym duchu "
"japońscy oceanografowie, opuszczający swoje laboratorium na&nbsp;wysepce "
"na&nbsp;Pacyfiku, starannie zachowali wyniki swojej pracy dla atakujących "
"amerykańskich marines i&nbsp;zostawili im notatkę z&nbsp;prośbą, żeby dobrze "
"się tym wszystkim zaopiekowali."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Conflict for profit has destroyed what international conflict spared.  "
"Nowadays scientists in many fields don't publish enough in their papers to "
"enable others to replicate the experiment.  They publish only enough to let "
"readers marvel at how much they were able to do.  This is certainly true in "
"computer science, where the source code for the programs reported on is "
"usually secret."
msgstr ""
"Wojna o&nbsp;zyski zniszczyła to, co wojna światowa oszczędziła. W&nbsp;"
"dzisiejszych czasach naukowcy wielu dziedzin nie zawierają w&nbsp;swoich "
"artykułach wystarczająco informacji, żeby inni mogli powtórzyć ich "
"eksperymenty. Publikują tylko tyle, żeby inni mogli podziwiać, jak wiele "
"udało im się zrobić. To z&nbsp;pewnością ma miejsce w&nbsp;informatyce, "
"gdzie kod źródłowy opisywanych programów jest zazwyczaj tajemnicą."

#. type: Content of: <div><h4>
msgid "It Does Not Matter How Sharing Is Restricted"
msgstr "Sposób ograniczania dzielenia się nie jest ważny"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"I have been discussing the effects of preventing people from copying, "
"changing, and building on a program.  I have not specified how this "
"obstruction is carried out, because that doesn't affect the conclusion.  "
"Whether it is done by copy protection, or copyright, or licenses, or "
"encryption, or <abbr title=\"Read-only Memory\">ROM</abbr> cards, or "
"hardware serial numbers, if it <em>succeeds</em> in preventing use, it does "
"harm."
msgstr ""
"Mówiłem tutaj o&nbsp;skutkach, jakie przynosi zabranianie ludziom kopiowania "
"i&nbsp;modyfikowania programów, oraz&nbsp;budowania oprogramowania na&nbsp;"
"bazie innych projektów. Nie sprecyzowałem, w&nbsp;jaki sposób takie "
"utrudnianie może być przeprowadzone, bo&nbsp;nie ma to wpływu na&nbsp;"
"wnioski. Nieważne, czy&nbsp;robi się to przez zabezpieczenia przed "
"kopiowaniem, prawa autorskie, licencje, szyfrowanie, karty ROM, czy&nbsp;"
"sprzętowe numery seryjne&nbsp;– jeśli skutecznie przeszkadza to w&nbsp;"
"użytkowaniu, jest to szkodliwe."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Users do consider some of these methods more obnoxious than others.  I "
"suggest that the methods most hated are those that accomplish their "
"objective."
msgstr ""
"Użytkownicy uważają niektóre z&nbsp;tych metod za&nbsp;bardziej nieznośne "
"od&nbsp;innych. Wydaje mi się, że&nbsp;najbardziej znienawidzone metody to "
"te, które są skuteczne."

#. type: Content of: <div><h4>
msgid "Software Should be Free"
msgstr "Oprogramowanie powinno być wolne"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"I have shown how ownership of a program&mdash;the power to restrict changing "
"or copying it&mdash;is obstructive.  Its negative effects are widespread and "
"important.  It follows that society shouldn't have owners for programs."
msgstr ""
"Pokazałem, jak własność programu, czyli&nbsp;możliwość ograniczania jego "
"kopiowania i&nbsp;modyfikacji, stwarza utrudnienia. Ich negatywne efekty są "
"szerokie i&nbsp;znaczące. Wynika z&nbsp;tego, że&nbsp;w&nbsp;społeczeństwie "
"nie powinni istnieć właściciele programów. "

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Another way to understand this is that what society needs is free software, "
"and proprietary software is a poor substitute.  Encouraging the substitute "
"is not a rational way to get what we need."
msgstr ""
"Innym sposobem na&nbsp;zrozumienie tego wszystkiego może być to, że&nbsp;"
"społeczeństwo potrzebuje wolnego oprogramowania, a&nbsp;programy objęte "
"restrykcyjnymi licencjami są jego marnymi substytutami. Popieranie "
"substytutów nie jest racjonalną drogą do&nbsp;osiągnięcia naszych celów. "

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Vaclav Havel has advised us to &ldquo;Work for something because it is good, "
"not just because it stands a chance to succeed.&rdquo; A business making "
"proprietary software stands a chance of success in its own narrow terms, but "
"it is not what is good for society."
msgstr ""
"Vaclav Havel powiedział, że&nbsp;powinniśmy &bdquo;pracować na&nbsp;rzecz "
"jakiejś sprawy, bo&nbsp;jest ona dobra, a&nbsp;nie tylko dlatego, że&nbsp;ma "
"szansę powodzenia&rdquo;. Firma wytwarzająca objęte licencją oprogramowanie "
"ma szansę powodzenia w&nbsp;wąskim tego słowa znaczeniu, ale&nbsp;nie jest "
"to coś dobrego dla społeczeństwa. "

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "Why People Will Develop Software"
msgstr "Dlaczego nadal będzie rozwijane oprogramowanie"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"If we eliminate copyright as a means of encouraging people to develop "
"software, at first less software will be developed, but that software will "
"be more useful.  It is not clear whether the overall delivered user "
"satisfaction will be less; but if it is, or if we wish to increase it "
"anyway, there are other ways to encourage development, just as there are "
"ways besides toll booths to raise money for streets. Before I talk about how "
"that can be done, first I want to question how much artificial encouragement "
"is truly necessary."
msgstr ""
"Jeśli wyeliminujemy prawo autorskie jako zachętę do&nbsp;rozwijania "
"oprogramowania, to na&nbsp;początku będzie się tworzyć mniej programów, "
"ale&nbsp;będą one bardziej użyteczne. Nie jest jasne, czy&nbsp;ogólna "
"dostarczona użytkownikowi satysfakcja będzie mniejsza; ale&nbsp;jeśli taka "
"będzie, lub&nbsp;jeśli chcemy ją i&nbsp;tak powiększyć, to są inne metody "
"zachęcania do&nbsp;pisania programów, tak samo jak oprócz budek "
"pobierających opłaty są inne metody zbierania pieniędzy na&nbsp;drogi. Zanim "
"powiem jak można to zrobić, chcę zbadać, jak duża zewnętrzna zachęta jest "
"rzeczywiście potrzebna. "

#. type: Content of: <div><h4>
msgid "Programming is Fun"
msgstr "Programowanie sprawia przyjemność"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"There are some lines of work that few will enter except for money; road "
"construction, for example.  There are other fields of study and art in which "
"there is little chance to become rich, which people enter for their "
"fascination or their perceived value to society.  Examples include "
"mathematical logic, classical music, and archaeology; and political "
"organizing among working people.  People compete, more sadly than bitterly, "
"for the few funded positions available, none of which is funded very well.  "
"They may even pay for the chance to work in the field, if they can afford to."
msgstr ""
"Są takie prace, których mało kto się podejmie w&nbsp;zamian za&nbsp;coś "
"innego niż pieniądze, np. roboty drogowe. Są też inne dziedziny nauki i&nbsp;"
"sztuki, w&nbsp;których są małe szanse wzbogacenia się, a&nbsp;w&nbsp;które "
"ludzie wchodzą z&nbsp;powodu swoich fascynacji lub&nbsp;dlatego, że&nbsp;"
"postrzegają je jako wartościowe dla społeczeństwa. Mam tu na&nbsp;myśli np. "
"logikę matematyczną, muzykę klasyczną i&nbsp;archeologię, a&nbsp;także "
"tworzenie organizacji politycznych wśród ludzi pracy. Ludzie konkurują ze "
"sobą, bardziej smutno niż zaciekle, o&nbsp;parę opłacanych etatów, z&nbsp;"
"których żaden nie jest opłacany zbyt dobrze. Czasami ludzie nawet płacą "
"za&nbsp;szansę pracowania w&nbsp;takiej dziedzinie, jeśli ich na&nbsp;to "
"stać. "

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Such a field can transform itself overnight if it begins to offer the "
"possibility of getting rich.  When one worker gets rich, others demand the "
"same opportunity.  Soon all may demand large sums of money for doing what "
"they used to do for pleasure.  When another couple of years go by, everyone "
"connected with the field will deride the idea that work would be done in the "
"field without large financial returns.  They will advise social planners to "
"ensure that these returns are possible, prescribing special privileges, "
"powers, and monopolies as necessary to do so."
msgstr ""
"Taka dziedzina może się błyskawicznie zmienić jeśli zacznie stwarzać "
"możliwości zarobienia dużych pieniędzy. Kiedy jeden pracownik staje się "
"bogaty, inni domagają się takiej samej możliwości. Wkrótce wszyscy mogą "
"zacząć domagać się dużych sum pieniędzy za&nbsp;coś, co niegdyś robili dla "
"przyjemności. Parę lat później wszyscy powiązani z&nbsp;tą dziedziną będą "
"wyśmiewać się z&nbsp;pomysłu, że&nbsp;można było w&nbsp;niej pracować "
"bez&nbsp;dużych zysków finansowych. Będą doradzać planistom, żeby zapewnili "
"te zyski poprzez&nbsp;rekomendowanie specjalnych przywilejów, praw i&nbsp;"
"monopoli do&nbsp;tego potrzebnych."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"This change happened in the field of computer programming in the 1980s.  In "
"the 1970s, there were articles on &ldquo;computer addiction&rdquo;: users "
"were &ldquo;onlining&rdquo; and had hundred-dollar-a-week habits.  It was "
"generally understood that people frequently loved programming enough to "
"break up their marriages.  Today, it is generally understood that no one "
"would program except for a high rate of pay. People have forgotten what they "
"knew back then."
msgstr ""
"Taka zmiana nastąpiła w&nbsp;dziedzinie programowania komputerowego w&nbsp;"
"ciągu ostatniej dekady. W&nbsp;latach siedemdziesiątych XX wieku ukazywały "
"się artykuły o&nbsp;&bdquo;komputerowym uzależnieniu&rdquo;: użytkownicy "
"przyklejali się do&nbsp;komputerów i&nbsp;wydawali na&nbsp;swój nałóg "
"po&nbsp;sto dolarów tygodniowo. Panowało ogólne przekonanie, że&nbsp;ludzie "
"kochają programowanie tak bardzo, że&nbsp;poświęciliby dlań swoje "
"małżeństwo. Dzisiaj panuje ogólne przekonanie, że&nbsp;nikt nie będzie "
"programował, chyba że&nbsp;za duże pieniądze. Ludzie zapomnieli, w&nbsp;co "
"wierzyli czterdzieści lat temu."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"When it is true at a given time that most people will work in a certain "
"field only for high pay, it need not remain true.  The dynamic of change can "
"run in reverse, if society provides an impetus.  If we take away the "
"possibility of great wealth, then after a while, when the people have "
"readjusted their attitudes, they will once again be eager to work in the "
"field for the joy of accomplishment."
msgstr ""
"Jeśli w&nbsp;danym okresie prawdą jest, że&nbsp;w&nbsp;pewnej dziedzinie "
"ludzie będą pracować tylko za&nbsp;duże pieniądze, to nie musi to na&nbsp;"
"zawsze pozostać prawdą. Pęd zmian może biec w&nbsp;odwrotnym kierunku, jeśli "
"impuls do&nbsp;tego da społeczeństwo. Jeśli odbierzemy możliwość zbicia "
"fortuny, to po&nbsp;pewnym czasie ludzie zmodyfikują swoje postawy i&nbsp;"
"znów będą chętni pracować w&nbsp;tej dziedzinie w&nbsp;zamian za&nbsp;radość "
"zawodowego spełnienia."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The question &ldquo;How can we pay programmers?&rdquo; becomes an easier "
"question when we realize that it's not a matter of paying them a fortune.  A "
"mere living is easier to raise."
msgstr ""
"Pytanie &bdquo;Jak możemy zapłacić programistom?&rdquo; stanie się "
"łatwiejsze, gdy zdamy sobie sprawę, że&nbsp;nie chodzi tutaj o&nbsp;płacenie "
"im fortuny. Pieniądze na&nbsp;zwykłą pensję łatwiej jest zdobyć."

#. type: Content of: <div><h4>
msgid "Funding Free Software"
msgstr "Finansowanie wolnego oprogramowania"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Institutions that pay programmers do not have to be software houses.  Many "
"other institutions already exist that can do this."
msgstr ""
"Instytucje płacące programistom nie muszą być firmami programistycznymi. "
"Istnieje już wiele innych instytucji, które mogą to robić."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Hardware manufacturers find it essential to support software development "
"even if they cannot control the use of the software.  In 1970, much of their "
"software was free because they did not consider restricting it. Today, their "
"increasing willingness to join consortiums shows their realization that "
"owning the software is not what is really important for them."
msgstr ""
"Producenci sprzętu uważają wspieranie rozwoju oprogramowania za&nbsp;bardzo "
"ważne, nawet jeśli nie mogą kontrolować jego użycia. W&nbsp;1970 większość "
"ich oprogramowania była swobodna, bo&nbsp;nawet nie myśleli o ograniczaniu "
"jego użycia. Dzisiaj ich wzrastająca chęć do&nbsp;przyłączania się do&nbsp;"
"konsorcjów pokazuje, że&nbsp;zdali sobie sprawę z&nbsp;tego, iż posiadanie "
"oprogramowania nie jest tym, co jest dla nich rzeczywiście ważne."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Universities conduct many programming projects.  Today they often sell the "
"results, but in the 1970s they did not.  Is there any doubt that "
"universities would develop free software if they were not allowed to sell "
"software? These projects could be supported by the same government contracts "
"and grants that now support proprietary software development."
msgstr ""
"Wiele przedsięwzięć programistycznych prowadzą uniwersytety. Dzisiaj często "
"sprzedają ich rezultaty, chociaż nie robiły tego w&nbsp;latach 70. Czy&nbsp;"
"nie jest oczywiste, że&nbsp;uniwersytety rozwijałyby wolne oprogramowanie, "
"jeśli nie miałyby pozwolenia na&nbsp;sprzedaż programów? Projekty te mogłyby "
"być wspierane przez te same kontrakty i&nbsp;granty rządowe, które teraz "
"wspierają rozwój oprogramowania objętego restrykcyjnymi licencjami."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"It is common today for university researchers to get grants to develop a "
"system, develop it nearly to the point of completion and call that &ldquo;"
"finished,&rdquo; and then start companies where they really finish the "
"project and make it usable.  Sometimes they declare the unfinished version "
"&ldquo;free&rdquo;; if they are thoroughly corrupt, they instead get an "
"exclusive license from the university.  This is not a secret; it is openly "
"admitted by everyone concerned.  Yet if the researchers were not exposed to "
"the temptation to do these things, they would still do their research."
msgstr ""
"W&nbsp;dzisiejszych czasach powszechne są sytuacje, w&nbsp;których "
"uniwersytetom przyznaje się granty na&nbsp;rozwój jakiegoś systemu, a&nbsp;"
"one rozwijają go prawie do&nbsp;końca i&nbsp;mówią, że&nbsp;jest &bdquo;"
"gotowy&rdquo;. Następnie zakładają firmy, które rzeczywiście go kończą "
"i&nbsp;czynią zdatnym do&nbsp;użytkowania. Czasami deklarują oni, że&nbsp;"
"wersja niedokończona jest &bdquo;wolna&rdquo;. Jeśli są źli do&nbsp;szpiku "
"kości, to zamiast tego zdobywają od&nbsp;uniwersytetu wyłączną licencję. Nie "
"jest to tajemnicą. Zainteresowani tym faktem otwarcie to przyznają. "
"Jednak&nbsp;gdyby naukowcy nie byli kuszeni przez możliwość robienia takich "
"rzeczy, to i&nbsp;tak nadal kontynuowaliby badania naukowe."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Programmers writing free software can make their living by selling services "
"related to the software.  I have been hired to port the <a href=\"/software/"
"gcc/\">GNU C compiler</a> to new hardware, and to make user-interface "
"extensions to <a href=\"/software/emacs/\">GNU Emacs</a>.  (I offer these "
"improvements to the public once they are done.)  I also teach classes for "
"which I am paid."
msgstr ""
"Programiści tworzący wolne oprogramowanie mogą zarabiać na&nbsp;życie "
"sprzedając usługi związane ze swoimi programami. Zatrudniono mnie, bym "
"napisał wersję <a href=\"/software/gcc/\">GNU C compiler</a> dla nowej "
"platformy sprzętowej i&nbsp;żebym stworzył rozszerzenia interfejsu "
"użytkownika dla <a href=\"/software/emacs/\">GNU Emacsa</a>. (Oddaję te "
"ulepszenia w&nbsp;ręce społeczeństwa gdy tylko są gotowe). Poza tym zarabiam "
"na&nbsp;prowadzeniu zajęć uniwersyteckich."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"I am not alone in working this way; there is now a successful, growing "
"corporation which does no other kind of work.  Several other companies also "
"provide commercial support for the free software of the GNU system. This is "
"the beginning of the independent software support industry&mdash;an industry "
"that could become quite large if free software becomes prevalent.  It "
"provides users with an option generally unavailable for proprietary "
"software, except to the very wealthy."
msgstr ""
"Nie tylko ja pracuję w&nbsp;ten sposób. Sukces odnosi teraz i&nbsp;rośnie "
"w&nbsp;siłę korporacja, która nie wykonuje żadnych innych prac. Kilka innych "
"firm także dostarcza komercyjne usługi związane z&nbsp;wolnym "
"oprogramowaniem systemu GNU. To początek niezależnej branży wsparcia "
"programistycznego, która może stać się dość duża, jeśli wolne oprogramowanie "
"stanie się popularniejsze. Daje ona użytkownikom wybór normalnie niedostępny "
"w&nbsp;przypadku oprogramowania objętego restrykcyjnymi licencjami, nie "
"licząc bardzo bogatych."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"New institutions such as the <a href=\"/fsf/fsf.html\">Free Software "
"Foundation</a> can also fund programmers.  Most of the Foundation's funds "
"come from users buying tapes through the mail.  The software on the tapes is "
"free, which means that every user has the freedom to copy it and change it, "
"but many nonetheless pay to get copies.  (Recall that &ldquo;free "
"software&rdquo; refers to freedom, not to price.)  Some users who already "
"have a copy order tapes as a way of making a contribution they feel we "
"deserve.  The Foundation also receives sizable donations from computer "
"manufacturers."
msgstr ""
"Nowe instytucje, takie jak <a href=\"/fsf/fsf.html\">Fundacja Wolnego "
"Oprogramowania</a>, także mogą finansować programistów. Większość funduszy "
"Fundacji pochodzi od&nbsp;użytkowników, którzy kupują wysyłkowo taśmy "
"[obecnie na&nbsp;płytach; przyp. tłum.]. Oprogramowanie zawarte na&nbsp;"
"taśmach jest wolne, więc&nbsp;każdy użytkownik ma prawo je kopiować i&nbsp;"
"modyfikować, ale&nbsp;wielu z&nbsp;nich i&nbsp;tak płaci za&nbsp;swoje "
"kopie. (Przypominam, że&nbsp;&bdquo;free software&rdquo; to oprogramowanie "
"wolne, a&nbsp;nie darmowe.) Niektórzy użytkownicy, którzy mają już kopie, "
"zamawiają taśmy żeby nas wesprzeć, bo&nbsp;uważają, że&nbsp;na to "
"zasługujemy. Fundacja otrzymuje także pokaźne darowizny od&nbsp;producentów "
"sprzętu."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The Free Software Foundation is a charity, and its income is spent on hiring "
"as many programmers as possible.  If it had been set up as a business, "
"distributing the same free software to the public for the same fee, it would "
"now provide a very good living for its founder."
msgstr ""
"Fundacja Wolnego Oprogramowania jest organizacją charytatywną, a&nbsp;jej "
"dochody przeznaczane są na&nbsp;zatrudnienie tak wielu programistów, jak "
"tylko się da. Jeśli byłaby zwykłą firmą rozprowadzającą wśród społeczeństwa "
"to samo wolne oprogramowanie za&nbsp;tą samą opłatą, to zapewniałaby teraz "
"swojemu założycielowi bardzo dobre utrzymanie."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Because the Foundation is a charity, programmers often work for the "
"Foundation for half of what they could make elsewhere.  They do this because "
"we are free of bureaucracy, and because they feel satisfaction in knowing "
"that their work will not be obstructed from use.  Most of all, they do it "
"because programming is fun.  In addition, volunteers have written many "
"useful programs for us.  (Even technical writers have begun to volunteer.)"
msgstr ""
"Ponieważ&nbsp;Fundacja jest organizacją charytatywną, programiści często "
"pracują dla nas za&nbsp;połowę pieniędzy, które mogliby dostać gdzieś "
"indziej. Robią to, bo&nbsp;nie ma u&nbsp;nas biurokracji, a&nbsp;także "
"dlatego, że&nbsp;czują satysfakcję wiedząc, że&nbsp;ich praca nie będzie "
"niedostępna użytkownikom. Głównym powodem, dla którego to robią jest fakt, "
"że&nbsp;programowanie sprawia przyjemność. Co więcej, wiele przydatnych "
"programów napisali dla nas ochotnicy. (Nawet twórcy dokumentacji technicznej "
"zaczęli zgłaszać się na&nbsp;ochotnika)."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"This confirms that programming is among the most fascinating of all fields, "
"along with music and art.  We don't have to fear that no one will want to "
"program."
msgstr ""
"To potwierdza, że&nbsp;programowanie to jedna z&nbsp;najbardziej "
"fascynujących dziedzin, obok muzyki i&nbsp;sztuki. Nie musimy się obawiać, "
"że&nbsp;nikt nie będzie chciał programować."

#. type: Content of: <div><h4>
msgid "What Do Users Owe to Developers?"
msgstr "Co użytkownicy winni są programistom?"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"There is a good reason for users of software to feel a moral obligation to "
"contribute to its support.  Developers of free software are contributing to "
"the users' activities, and it is both fair and in the long-term interest of "
"the users to give them funds to continue."
msgstr ""
"Istnieje dobry powód, dla którego użytkownicy programów czują moralne "
"zobowiązanie ich wspierania. Ludzie rozwijający wolne oprogramowanie wnoszą "
"wkład w&nbsp;działania użytkowników, dlatego&nbsp;finansowe wspieranie "
"dalszego rozwoju jest nie tylko fair, ale&nbsp;także w&nbsp;dłuższej "
"perspektywie w&nbsp;interesie użytkowników."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"However, this does not apply to proprietary software developers, since "
"obstructionism deserves a punishment rather than a reward."
msgstr ""
"Jednak&nbsp;nie odnosi się to do&nbsp;twórców oprogramowania objętego "
"restrykcyjnymi licencjami, bo&nbsp;utrudnianie zasługuje na&nbsp;karę, "
"a&nbsp;nie nagrodę."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"We thus have a paradox: the developer of useful software is entitled to the "
"support of the users, but any attempt to turn this moral obligation into a "
"requirement destroys the basis for the obligation.  A developer can either "
"deserve a reward or demand it, but not both."
msgstr ""
"Mamy tu więc&nbsp;paradoks: twórcy użytecznego oprogramowania należy się "
"wsparcie użytkowników, ale&nbsp;każda próba zamiany tego moralnego "
"zobowiązania w&nbsp;żądanie niszczy jego podstawę. Twórca może zasługiwać "
"na&nbsp;nagrodę lub&nbsp;się jej domagać, ale&nbsp;nie obie te rzeczy "
"na&nbsp;raz."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"I believe that an ethical developer faced with this paradox must act so as "
"to deserve the reward, but should also entreat the users for voluntary "
"donations.  Eventually the users will learn to support developers without "
"coercion, just as they have learned to support public radio and television "
"stations."
msgstr ""
"Uważam, że&nbsp;postępujący etycznie programista, który zetknie się z&nbsp;"
"tym paradoksem, musi zachowywać się tak, żeby zasłużyć na&nbsp;nagrodę, "
"ale&nbsp;powinien także prosić użytkowników o&nbsp;dobrowolne datki. W&nbsp;"
"końcu użytkownicy nauczą się wspierać programistów bez&nbsp;przymusu, tak "
"samo jak nauczyli się wspierać publiczne radio i&nbsp;telewizję."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "What Is Software Productivity?"
msgstr "Co to jest produktywność programistyczna?"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"If software were free, there would still be programmers, but perhaps fewer "
"of them.  Would this be bad for society?"
msgstr ""
"Jeśli oprogramowanie byłoby wolne, to programiści istnieliby nadal, tyle "
"że&nbsp;być może byłoby ich mniej. Czy&nbsp;byłoby to złe dla społeczeństwa?"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Not necessarily.  Today the advanced nations have fewer farmers than in "
"1900, but we do not think this is bad for society, because the few deliver "
"more food to the consumers than the many used to do.  We call this improved "
"productivity.  Free software would require far fewer programmers to satisfy "
"the demand, because of increased software productivity at all levels:"
msgstr ""
"Niekoniecznie. W&nbsp;dzisiejszych czasach rozwinięte państwa mają mniej "
"rolników niż w&nbsp;roku 1900, ale&nbsp;nie uważamy tego za&nbsp;złe dla "
"społeczeństwa, bo&nbsp;mała ilość rolników dostarcza konsumentom więcej "
"jedzenia niż kiedyś dostarczało wielu. Nazywamy to zwiększoną "
"produktywnością. Wolne oprogramowanie potrzebowałoby dużo mniej programistów "
"do&nbsp;zaspokojenia popytu, bo&nbsp;na wszystkich poziomach zwiększyłaby "
"się produktywność:"

#. type: Content of: <div><ul><li>
msgid "Wider use of each program that is developed."
msgstr "Bardziej rozpowszechnione użytkowanie każdego stworzonego programu."

#. type: Content of: <div><ul><li>
msgid ""
"The ability to adapt existing programs for customization instead of starting "
"from scratch."
msgstr ""
"Możliwość modyfikacji istniejącego oprogramowania do&nbsp;własnych potrzeb "
"zamiast pisania wszystkiego od&nbsp;początku."

#. type: Content of: <div><ul><li>
msgid "Better education of programmers."
msgstr "Lepsze wykształcenie programistów."

#. type: Content of: <div><ul><li>
msgid "The elimination of duplicate development effort."
msgstr "Wyeliminowanie wykonywania po&nbsp;raz kolejny tej samej pracy."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Those who object to cooperation claiming it would result in the employment "
"of fewer programmers are actually objecting to increased productivity.  Yet "
"these people usually accept the widely held belief that the software "
"industry needs increased productivity.  How is this?"
msgstr ""
"Ludzie, którzy sprzeciwiają się współpracy twierdząc, że&nbsp;doprowadziłoby "
"to do&nbsp;zatrudnienia mniejszej ilości programistów, tak naprawdę "
"sprzeciwiają się zwiększonej produktywności. Tymczasem ci sami ludzie "
"zazwyczaj akceptują szeroko przyjęty pogląd, że&nbsp;przemysł "
"programistyczny potrzebuje zwiększonej produktywności. Więc&nbsp;o&nbsp;co "
"w&nbsp;końcu chodzi?"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"&ldquo;Software productivity&rdquo; can mean two different things: the "
"overall productivity of all software development, or the productivity of "
"individual projects.  Overall productivity is what society would like to "
"improve, and the most straightforward way to do this is to eliminate the "
"artificial obstacles to cooperation which reduce it.  But researchers who "
"study the field of &ldquo;software productivity&rdquo; focus only on the "
"second, limited, sense of the term, where improvement requires difficult "
"technological advances."
msgstr ""
"&bdquo;Produktywność programistyczna&rdquo; może znaczyć dwie różne rzeczy: "
"ogólną produktywność całej produkcji oprogramowania lub&nbsp;produktywność "
"poszczególnych projektów. Ogólna produktywność jest tym, co społeczeństwo "
"chciałoby podnieść, a&nbsp;najprostszym sposobem, żeby to zrobić, jest "
"zniesienie sztucznych barier, które stoją na&nbsp;drodze współpracy i&nbsp;"
"ją zmniejszają. Jednak&nbsp;naukowcy badający &bdquo;produktywność "
"programistyczną&rdquo; skupiają się tylko na&nbsp;drugim, ograniczonym "
"znaczeniu tego pojęcia, w&nbsp;przypadku którego polepszenie sytuacji wymaga "
"trudnych postępów technologicznych."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "Is Competition Inevitable?"
msgstr "Czy&nbsp;konkurencja jest nieunikniona?"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Is it inevitable that people will try to compete, to surpass their rivals in "
"society? Perhaps it is.  But competition itself is not harmful; the harmful "
"thing is <em>combat</em>."
msgstr ""
"Czy&nbsp;nieuniknione jest, że&nbsp;ludzie będą próbować ze sobą konkurować, "
"żeby być lepszymi od&nbsp;swoich rywali? Być może tak. Ale&nbsp;konkurencja "
"sama w&nbsp;sobie nie jest szkodliwa, rzeczą szkodliwą jest <em>walka</em>."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"There are many ways to compete.  Competition can consist of trying to "
"achieve ever more, to outdo what others have done.  For example, in the old "
"days, there was competition among programming wizards&mdash;competition for "
"who could make the computer do the most amazing thing, or for who could make "
"the shortest or fastest program for a given task.  This kind of competition "
"can benefit everyone, <em>as long as</em> the spirit of good sportsmanship "
"is maintained."
msgstr ""
"Konkurować ze sobą można na&nbsp;wiele sposobów. Konkurencja może mieć "
"na&nbsp;celu próbę ciągłego osiągania więcej, prześcigania tego, co zrobili "
"inni. Na&nbsp;przykład dawno temu istniało współzawodnictwo pomiędzy "
"programistycznymi geniuszami o&nbsp;to, kto potrafi zmusić komputer do&nbsp;"
"zrobienia najbardziej zadziwiającej rzeczy lub&nbsp;napisać najkrótszy "
"bądź&nbsp;najszybszy program wykonujący jakieś zadanie. Taka konkurencja "
"może być pożyteczna dla wszystkich, <em>dopóki</em> utrzymany jest duch "
"pozytywnego współzawodnictwa."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Constructive competition is enough competition to motivate people to great "
"efforts.  A number of people are competing to be the first to have visited "
"all the countries on Earth; some even spend fortunes trying to do this.  But "
"they do not bribe ship captains to strand their rivals on desert islands.  "
"They are content to let the best person win."
msgstr ""
"Konstruktywna konkurencja wystarcza by zmotywować ludzi do&nbsp;wielkich "
"wysiłków. Kilkoro ludzi konkuruje ze sobą o&nbsp;tytuł pierwszej osoby, "
"która odwiedzi wszystkie kraje świata, niektórzy wydają na&nbsp;to całe "
"fortuny. Jednak&nbsp;nie przekupują kapitanów statków, by wysadzili ich "
"rywali na&nbsp;bezludnych wyspach. Chętnie przystają na&nbsp;to, by wygrał "
"najlepszy."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Competition becomes combat when the competitors begin trying to impede each "
"other instead of advancing themselves&mdash;when &ldquo;Let the best person "
"win&rdquo; gives way to &ldquo;Let me win, best or not.&rdquo; Proprietary "
"software is harmful, not because it is a form of competition, but because it "
"is a form of combat among the citizens of our society."
msgstr ""
"Konkurencja przekształca się w&nbsp;walkę, gdy konkurenci zaczynają próbować "
"przeszkadzać sobie nawzajem zamiast samemu iść do&nbsp;przodu, kiedy &bdquo;"
"Niech wygra najlepszy&rdquo; ustępuje miejsca &bdquo;Dajcie mi wygrać, nawet "
"jeśli nie jestem najlepszy&rdquo;. Objęte restrykcyjną licencją "
"oprogramowanie jest szkodliwe nie dlatego, że&nbsp;jest formą konkurencji, "
"ale&nbsp;dlatego, że&nbsp;jest formą walki pomiędzy obywatelami naszego "
"społeczeństwa."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Competition in business is not necessarily combat.  For example, when two "
"grocery stores compete, their entire effort is to improve their own "
"operations, not to sabotage the rival.  But this does not demonstrate a "
"special commitment to business ethics; rather, there is little scope for "
"combat in this line of business short of physical violence.  Not all areas "
"of business share this characteristic.  Withholding information that could "
"help everyone advance is a form of combat."
msgstr ""
"Konkurencja w&nbsp;biznesie niekoniecznie musi być walką. Na&nbsp;przykład, "
"gdy konkurują ze sobą dwa warzywniaki, to ich energia idzie na&nbsp;"
"ulepszanie własnej oferty, a&nbsp;nie sabotowanie rywala. Ale&nbsp;to nie "
"jest przejawem specjalnego przywiązania do&nbsp;biznesowej etyki. W&nbsp;tej "
"dziedzinie jest po&nbsp;prostu mało możliwości walki, pomijając przemoc "
"fizyczną. Niektóre branże biznesu mają więcej takich możliwości. "
"Zatrzymywanie dla siebie informacji, które mogłyby pomóc wszystkim w&nbsp;"
"rozwoju jest formą walki."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Business ideology does not prepare people to resist the temptation to combat "
"the competition.  Some forms of combat have been banned with antitrust laws, "
"truth in advertising laws, and so on, but rather than generalizing this to a "
"principled rejection of combat in general, executives invent other forms of "
"combat which are not specifically prohibited.  Society's resources are "
"squandered on the economic equivalent of factional civil war."
msgstr ""
"Ideologia biznesu nie przygotowuje ludzi na&nbsp;powstrzymywanie się przed "
"pokusą walki z&nbsp;konkurentami. Niektóre formy walki zostały zakazane "
"przez ustawy antymonopolowe, ustawy o&nbsp;prawdzie w&nbsp;reklamie, itd., "
"ale&nbsp;zamiast uogólnić to do&nbsp;powszechnego zakazu walki, dyrektorzy "
"wymyślają inne jej formy, które nie są bezpośrednio zabronione. Społeczne "
"zasoby są roztrwaniane przez ekonomiczny odpowiednik frakcyjnej wojny "
"domowej."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "&ldquo;Why Don't You Move to Russia?&rdquo;"
msgstr "&bdquo;A może byś się przeniósł do&nbsp;Rosji?&rdquo;"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"In the United States, any advocate of other than the most extreme form of "
"laissez-faire selfishness has often heard this accusation.  For example, it "
"is leveled against the supporters of a national health care system, such as "
"is found in all the other industrialized nations of the free world.  It is "
"leveled against the advocates of public support for the arts, also universal "
"in advanced nations.  The idea that citizens have any obligation to the "
"public good is identified in America with Communism.  But how similar are "
"these ideas?"
msgstr ""
"W&nbsp;Stanach Zjednoczonych każdy zwolennik czegoś innego niż najbardziej "
"ekstremalne formy wolnorynkowego egoizmu często spotyka się z&nbsp;tym "
"oskarżeniem. Jest ono np. wymierzone w&nbsp;zwolenników narodowego systemu "
"ochrony zdrowia, takiego jakie działają we wszystkich uprzemysłowionych "
"krajach wolnego świata. Jest wymierzone w&nbsp;zwolenników publicznego "
"wsparcia dla sztuki, które jest także powszechne w&nbsp;rozwiniętych "
"krajach. Pomysł, że&nbsp;obywatele mają jakieś zobowiązania wobec dobra "
"publicznego jest w&nbsp;Ameryce identyfikowany z&nbsp;komunizmem. Ale&nbsp;"
"na ile podobne do&nbsp;siebie są te dwie idee w&nbsp;rzeczywistości?"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Communism as was practiced in the Soviet Union was a system of central "
"control where all activity was regimented, supposedly for the common good, "
"but actually for the sake of the members of the Communist party. And where "
"copying equipment was closely guarded to prevent illegal copying."
msgstr ""
"Komunizm praktykowany w&nbsp;Związku Radzieckim był systemem "
"scentralizowanej kontroli, w&nbsp;którym każda działalność była poddana "
"reżimowi, rzekomo dla wspólnego dobra, ale&nbsp;tak naprawdę dla dobra "
"członków partii komunistycznej. Urządzenia do&nbsp;kopiowania były tam "
"ściśle pilnowane, aby&nbsp;zapobiec nielegalnemu wykonywaniu kopii."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"The American system of software copyright exercises central control over "
"distribution of a program, and guards copying equipment with automatic "
"copying-protection schemes to prevent illegal copying."
msgstr ""
"Amerykański system praw autorskich dotyczących oprogramowania ustanawia "
"scentralizowaną kontrolę nad&nbsp;dystrybucją programów i&nbsp;stoi na&nbsp;"
"straży urządzeń do&nbsp;kopiowania, używających różnych zabezpieczeń, by "
"zapobiec wykonywaniu nielegalnych kopii."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"By contrast, I am working to build a system where people are free to decide "
"their own actions; in particular, free to help their neighbors, and free to "
"alter and improve the tools which they use in their daily lives.  A system "
"based on voluntary cooperation and on decentralization."
msgstr ""
"W&nbsp;przeciwieństwie do&nbsp;tego, ja pracuję na&nbsp;rzecz systemu, "
"w&nbsp;którym ludzie mają wolną rękę i&nbsp;mogą decydować o&nbsp;swoich "
"poczynaniach. W&nbsp;szczególności mają możliwość pomagania swoim znajomym "
"oraz&nbsp;modyfikowania i&nbsp;ulepszania narzędzi, których codziennie "
"używają. Systemu opartego na&nbsp;ochotniczej współpracy i&nbsp;"
"decentralizacji."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Thus, if we are to judge views by their resemblance to Russian Communism, it "
"is the software owners who are the Communists."
msgstr ""
"Tak więc&nbsp;jeśli chcemy oceniać poglądy według ich podobieństwa do&nbsp;"
"radzieckiego komunizmu, to komunistami są właściciele oprogramowania."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "The Question of Premises"
msgstr "Problem przesłanek"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"I make the assumption in this paper that a user of software is no less "
"important than an author, or even an author's employer.  In other words, "
"their interests and needs have equal weight, when we decide which course of "
"action is best."
msgstr ""
"Zakładam w&nbsp;tym artykule, że&nbsp;użytkownik oprogramowania nie jest "
"mniej ważny niż jego twórca, a&nbsp;nawet pracodawca twórcy. Innymi słowy "
"ich interesy i&nbsp;potrzeby mają jednakową wagę podczas decydowania, która "
"droga jest najlepsza."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"This premise is not universally accepted.  Many maintain that an author's "
"employer is fundamentally more important than anyone else.  They say, for "
"example, that the purpose of having owners of software is to give the "
"author's employer the advantage he deserves&mdash;regardless of how this may "
"affect the public."
msgstr ""
"Ta przesłanka nie jest ogólnie przyjmowana. Wielu twierdzi, że&nbsp;"
"pracodawca twórcy jest z&nbsp;natury ważniejszy niż ktokolwiek inny. Mówią "
"oni na&nbsp;przykład, że&nbsp;powodem dla istnienia właścicieli "
"oprogramowania jest zapewnienie szefowi twórcy korzyści, na&nbsp;które "
"zasługuje, niezależnie od&nbsp;tego, jak może to wpłynąć na&nbsp;"
"społeczeństwo."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"It is no use trying to prove or disprove these premises.  Proof requires "
"shared premises.  So most of what I have to say is addressed only to those "
"who share the premises I use, or at least are interested in what their "
"consequences are.  For those who believe that the owners are more important "
"than everyone else, this paper is simply irrelevant."
msgstr ""
"Próby udowodnienia lub&nbsp;obalenia tych przesłanek nie mają sensu. Dowód "
"wymaga wspólnych przesłanek. Tak więc&nbsp;większość z&nbsp;tego, co mówię "
"jest adresowana do&nbsp;tych, którzy uznają moje przesłanki lub&nbsp;"
"przynajmniej są zainteresowani, jakie są ich konsekwencje. Dla tych, którzy "
"uważają, że&nbsp;właściciel jest ważniejszy niż wszyscy inni, artykuł ten "
"jest po&nbsp;prostu bez&nbsp;znaczenia."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"But why would a large number of Americans accept a premise that elevates "
"certain people in importance above everyone else? Partly because of the "
"belief that this premise is part of the legal traditions of American "
"society.  Some people feel that doubting the premise means challenging the "
"basis of society."
msgstr ""
"Tylko dlaczego duży odsetek Amerykanów akceptuje przesłankę, która wynosi "
"pewnych ludzi ponad wszystkich innych? Częściowo przez przekonanie, że&nbsp;"
"taka przesłanka jest częścią amerykańskiej tradycji prawnej. Niektórzy "
"myślą, że&nbsp;poddawanie jej w&nbsp;wątpliwość to podważanie podstaw "
"społeczeństwa."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"It is important for these people to know that this premise is not part of "
"our legal tradition.  It never has been."
msgstr ""
"Ważne jest, żeby ci ludzie zdali sobie sprawę, że&nbsp;ta przesłanka nie "
"jest częścią naszej tradycji prawnej i&nbsp;nigdy nią nie była."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Thus, the Constitution says that the purpose of copyright is to &ldquo;"
"promote the Progress of Science and the useful Arts.&rdquo; The Supreme "
"Court has elaborated on this, stating in <em>Fox Film v. Doyal</em> that "
"&ldquo;The sole interest of the United States and the primary object in "
"conferring the [copyright] monopoly lie in the general benefits derived by "
"the public from the labors of authors.&rdquo;"
msgstr ""
"Konstytucja [Stanów Zjednoczonych; przyp. tłum.] mówi, że&nbsp;celem prawa "
"autorskiego jest &bdquo;promocja postępu nauki i&nbsp;sztuk "
"użytecznych&rdquo;. Więcej na&nbsp;ten temat powiedział Sąd Najwyższy, "
"stwierdzając w&nbsp;sprawie Fox Film przeciwko Doyal, że&nbsp;&bdquo;"
"Wyłączny przedmiot zainteresowania Stanów Zjednoczonych i&nbsp;podstawowy "
"cel nadawania monopolu [praw autorskich] leży w&nbsp;ogólnych korzyściach, "
"jakie społeczeństwo wynosi z&nbsp;pracy autorów&rdquo;."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"We are not required to agree with the Constitution or the Supreme Court.  "
"(At one time, they both condoned slavery.)  So their positions do not "
"disprove the owner supremacy premise.  But I hope that the awareness that "
"this is a radical right-wing assumption rather than a traditionally "
"recognized one will weaken its appeal."
msgstr ""
"Nie musimy się zgadzać z&nbsp;Konstytucją lub&nbsp;Sądem Najwyższym. (W&nbsp;"
"pewnym okresie obie te instytucje aprobowały niewolnictwo.) Tak więc&nbsp;"
"ich stanowiska nie obalają przesłanki o&nbsp;wyższości właścicieli. Mam "
"jednak&nbsp;nadzieję, że&nbsp;jej siła zostanie zmniejszona przez "
"świadomość, że&nbsp;jest to radykalne prawicowe założenie, a&nbsp;nie "
"założenie tradycyjnie przyjmowane."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "Conclusion"
msgstr "Wnioski"

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"We like to think that our society encourages helping your neighbor; but each "
"time we reward someone for obstructionism, or admire them for the wealth "
"they have gained in this way, we are sending the opposite message."
msgstr ""
"Lubimy myśleć, że&nbsp;nasze społeczeństwo popiera pomaganie bliźnim. "
"Jednak&nbsp;za każdym razem, kiedy nagradzamy kogoś za&nbsp;utrudnianie "
"lub&nbsp;podziwiamy go za&nbsp;bogactwo, które w&nbsp;ten sposób zdobył, "
"dajemy dowód czegoś całkiem odwrotnego."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Software hoarding is one form of our general willingness to disregard the "
"welfare of society for personal gain.  We can trace this disregard from "
"Ronald Reagan to Dick Cheney, from Exxon to Enron, from failing banks to "
"failing schools.  We can measure it with the size of the homeless population "
"and the prison population.  The antisocial spirit feeds on itself, because "
"the more we see that other people will not help us, the more it seems futile "
"to help them.  Thus society decays into a jungle."
msgstr ""
"Nieudostępnianie oprogramowania jest jedną z&nbsp;form naszej powszechnej "
"gotowości do&nbsp;stawiania osobistych korzyści ponad dobro społeczne. "
"Możemy to prześledzić od&nbsp;Ronalda Reagana do&nbsp;Jamesa Bakkera, "
"od&nbsp;Ivana Boesky'ego do&nbsp;Exxonu, od&nbsp;upadających banków do&nbsp;"
"upadających szkół. Możemy to zmierzyć wielkością populacji bezdomnych i&nbsp;"
"więźniów. Duch antyspołeczny sam się napędza, ponieważ&nbsp;im więcej "
"widzimy, że&nbsp;inni nam nie pomagają, tym bardziej wydaje nam się bez&nbsp;"
"sensu pomaganie innym. W&nbsp;ten sposób społeczeństwo zamienia się w&nbsp;"
"dżunglę."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"If we don't want to live in a jungle, we must change our attitudes.  We must "
"start sending the message that a good citizen is one who cooperates when "
"appropriate, not one who is successful at taking from others.  I hope that "
"the free software movement will contribute to this: at least in one area, we "
"will replace the jungle with a more efficient system which encourages and "
"runs on voluntary cooperation."
msgstr ""
"Jeśli nie chcemy żyć w&nbsp;dżungli, musimy zmienić nasze postawy. Musimy "
"zacząć dawać do&nbsp;zrozumienia, że&nbsp;dobry obywatel to taki, który "
"współpracuje kiedy należy, a&nbsp;nie taki, który odnosi sukcesy w&nbsp;"
"zabieraniu innym. Mam nadzieję, że&nbsp;pomoże w&nbsp;tym ruch wolnego "
"oprogramowania: przynajmniej w&nbsp;jednej dziedzinie zastąpimy dżunglę "
"bardziej efektywnym systemem, który zachęca do&nbsp;ochotniczej współpracy "
"i&nbsp;dzięki niej funkcjonuje."

#. type: Content of: <div><h3>
msgid "Footnotes"
msgstr "Przypisy"

#. type: Content of: <div><ol><li>
msgid ""
"The word &ldquo;free&rdquo; in &ldquo;free software&rdquo; refers to "
"freedom, not to price; the price paid for a copy of a free program may be "
"zero, or small, or (rarely) quite large."
msgstr ""
"Słowo &bdquo;free&rdquo; [wolny, darmowy] w&nbsp;&bdquo;free software&rdquo; "
"odnosi się do&nbsp;wolności, a&nbsp;nie do&nbsp;ceny. Cena za&nbsp;kopię "
"wolnego programu może być zerowa, mała lub&nbsp;(rzadko) dość duża."

#. type: Content of: <div><ol><li>
msgid ""
"The issues of pollution and traffic congestion do not alter this "
"conclusion.  If we wish to make driving more expensive to discourage driving "
"in general, it is disadvantageous to do this using toll booths, which "
"contribute to both pollution and congestion.  A tax on gasoline is much "
"better.  Likewise, a desire to enhance safety by limiting maximum speed is "
"not relevant; a free-access road enhances the average speed by avoiding "
"stops and delays, for any given speed limit."
msgstr ""
"Sprawa zanieczyszczenia środowiska i&nbsp;korków nie wpływa na&nbsp;tę "
"konkluzję. Jeśli chcemy uczynić jazdę samochodem droższą, aby&nbsp;"
"zniechęcić do&nbsp;jazdy samochodem w&nbsp;ogóle, to nie jest dobrze robić "
"to instalując budki pobierające opłaty, które powiększają zanieczyszczenie "
"i&nbsp;korki. Znacznie lepszy jest podatek na&nbsp;benzynę. Tak samo nie ma "
"z&nbsp;nią związku chęć zwiększenia bezpieczeństwa przez ograniczanie "
"prędkości maksymalnej&nbsp;– ogólnie dostępna droga poprawia płynność ruchu, "
"przez co wzrasta bezpieczeństwo, niezależnie od&nbsp;limitu prędkości."

#. type: Content of: <div><ol><li>
msgid ""
"One might regard a particular computer program as a harmful thing that "
"should not be available at all, like the Lotus Marketplace database of "
"personal information, which was withdrawn from sale due to public "
"disapproval.  Most of what I say does not apply to this case, but it makes "
"little sense to argue for having an owner on the grounds that the owner will "
"make the program less available.  The owner will not make it <em>completely</"
"em> unavailable, as one would wish in the case of a program whose use is "
"considered destructive."
msgstr ""
"Ktoś może uważać jakiś program za&nbsp;szkodliwą rzecz, która w&nbsp;ogóle "
"nie powinna być dostępna, jak Lotus Marketplace, baza danych informacji "
"osobistych, którą wycofano ze sprzedaży z&nbsp;powodu presji społeczeństwa. "
"Większość z&nbsp;tego, co mówię, nie odnosi się do&nbsp;tego przypadku, "
"ale&nbsp;nie ma specjalnie sensu w&nbsp;upieraniu się za&nbsp;właścicielami "
"na&nbsp;podstawie stwierdzenia, że&nbsp;właściciel uczyni oprogramowanie "
"mniej dostępnym. Właściciel nie uczyni go całkowicie niedostępnym, jak "
"chcielibyśmy, żeby było w&nbsp;przypadku programu, którego użytkowanie jest "
"destrukcyjne."

#. type: Content of: <div><div><p>
msgid ""
"This essay is published in <a href=\"https://shop.fsf.org/product/free-"
"software-free-society/\"><cite>Free Software, Free Society: The Selected "
"Essays of Richard M. Stallman</cite></a>."
msgstr ""
"Ten esej jest opublikowany w&nbsp;<a href=\"https://shop.fsf.org/product/"
"free-software-free-society/\"><cite>Free Software, Free Society: The "
"Selected Essays of Richard M. Stallman</cite></a>."

#. TRANSLATORS: Use space (SPC) as msgstr if you don't have notes.
#. type: Content of: <div>
msgid "*GNUN-SLOT: TRANSLATOR'S NOTES*"
msgstr ""
"<b>Przypis tłumacza</b>:\n"
"<ol>\n"
"<li id=\"TransNote1\">W&nbsp;Polsce, prawa autorskie nie służą dobru "
"publicznemu. Właściciele oprogramowania przeforsowali w&nbsp;Sejmie dużo "
"bardziej restrykcyjne prawa autorskie dla oprogramowania niż np. dla filmów, "
"muzyki czy&nbsp;książek.</li>\n"
"</ol>"

#. type: Content of: <div><div><p>
msgid ""
"Please send general FSF &amp; GNU inquiries to <a href=\"mailto:gnu@gnu.org"
"\">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>.  There are also <a href=\"/contact/\">other ways "
"to contact</a> the FSF.  Broken links and other corrections or suggestions "
"can be sent to <a href=\"mailto:webmasters@gnu.org\">&lt;webmasters@gnu."
"org&gt;</a>."
msgstr ""
"Wszelkie pytania dotyczące GNU i&nbsp;FSF prosimy kierować na&nbsp;adres <a "
"href=\"mailto:gnu@gnu.org\">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>. Inne metody kontaktu "
"z&nbsp;FSF można znaleźć na&nbsp;stronie <a href=\"/contact/contact.html"
"\">kontakt</a> <br /> Informacje o niedziałających odnośnikach oraz&nbsp;"
"inne poprawki (lub propozycje) prosimy wysyłać na&nbsp;adres <a href="
"\"mailto:web-translators@gnu.org\">&lt;web-translators@gnu.org&gt;</a>."

#.  TRANSLATORS: Ignore the original text in this paragraph,
#.         replace it with the translation of these two:
#.         We work hard and do our best to provide accurate, good quality
#.         translations.  However, we are not exempt from imperfection.
#.         Please send your comments and general suggestions in this regard
#.         to <a href="mailto:web-translators@gnu.org">
#.         &lt;web-translators@gnu.org&gt;</a>.</p>
#.         <p>For information on coordinating and contributing translations of
#.         our web pages, see <a
#.         href="/server/standards/README.translations.html">Translations
#.         README</a>. 
#. type: Content of: <div><div><p>
msgid ""
"Please see the <a href=\"/server/standards/README.translations.html"
"\">Translations README</a> for information on coordinating and contributing "
"translations of this article."
msgstr ""
"Staramy się, aby&nbsp;tłumaczenia były wierne i&nbsp;wysokiej jakości, "
"ale&nbsp;nie jesteśmy zwolnieni z&nbsp;niedoskonałości. Komentarze odnośnie "
"tłumaczenia polskiego oraz&nbsp;zgłoszenia dotyczące chęci współpracy w&nbsp;"
"tłumaczeniu prosimy kierować na&nbsp;adres <a href=\"mailto:www-pl-trans@gnu."
"org\">www-pl-trans@gnu.org</a>. <br /> Więcej informacji na&nbsp;temat "
"koordynacji oraz&nbsp;zgłaszania propozycji tłumaczeń artykułów znajdziecie "
"na&nbsp;<a href=\"/server/standards/README.translations.html\">stronie "
"tłumaczeń</a>."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"Copyright &copy; 1991, 1992, 1998, 2006, 2010, 2021 Free Software "
"Foundation, Inc."
msgstr ""
"Copyright &copy; 1991, 1992, 1998, 2006, 2010, 2021 Free Software "
"Foundation, Inc."

#. type: Content of: <div><p>
msgid ""
"This page is licensed under a <a rel=\"license\" href=\"http://"
"creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/\">Creative Commons Attribution-"
"NoDerivatives 4.0 International License</a>."
msgstr ""
"Ta strona jest dostępna na&nbsp;<a rel=\"license\" href=\"http://"
"creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/deed.pl\">licencji Creative Commons "
"Uznanie autorstwa&nbsp;&ndash; Bez&nbsp;utworów zależnych 4.0 "
"Międzynarodowe</a>."

#. TRANSLATORS: Use space (SPC) as msgstr if you don't want credits.
#. type: Content of: <div><div>
msgid "*GNUN-SLOT: TRANSLATOR'S CREDITS*"
msgstr ""
"Tłumaczenie: Radosław Moszczyński 2005, poprawki: Wojciech Kotwica 2005, "
"2006, Marcin Wolak 2010, Jan Owoc 2010."

#.  timestamp start 
#. type: Content of: <div><p>
msgid "Updated:"
msgstr "Aktualizowane:"
