shouldbefree.html - en to pl translation catalogue (151 entries)

note: type: Content of: <title>
en: Why Software Should Be Free - GNU Project - Free Software Foundation
pl: Dlaczego oprogramowanie powinno być wolne - Projekt GNU - Fundacja Wolnego Oprogramowania (FSF)

note: type: Content of: <div><h2>
en: Why Software Should Be Free
pl: Dlaczego oprogramowanie powinno być wolne

note: type: Content of: <div><address>
en: by <a href="https://www.stallman.org/">Richard Stallman</a>
pl: <a href="https://www.stallman.org/">Richard Stallman</a>

note: type: Content of: <div><p>
en: The existence of software inevitably raises the question of how decisions about its use should be made.  For example, suppose one individual who has a copy of a program meets another who would like a copy.  It is possible for them to copy the program; who should decide whether this is done? The individuals involved? Or another party, called the &ldquo;owner&rdquo;?
pl: Fakt istnienia programów komputerowych w&nbsp;nieunikniony sposób otwiera kwestię sposobu podejmowania decyzji co do&nbsp;ich użytkowania. Wyobraźmy sobie na&nbsp;przykład, że&nbsp;ktoś posiadający kopię programu spotyka kogoś, kto takową kopię chciałby mieć. Mają oni przy tym możliwość jej zrobienia. Kto powinien decydować o tym, czy&nbsp;będzie ona rzeczywiście wykonana? Zainteresowane osoby? A&nbsp;może ktoś inny, nazywany &bdquo;właścicielem&rdquo;?

note: type: Content of: <div><p>
en: Software developers typically consider these questions on the assumption that the criterion for the answer is to maximize developers' profits. The political power of business has led to the government adoption of both this criterion and the answer proposed by the developers: that the program has an owner, typically a corporation associated with its development.
pl: Twórcy programów zwykle rozważają te pytania zakładając, że&nbsp;odpowiednie kryterium dla ich rozstrzygnięcia to maksymalizowanie ich zysków. Polityczne wpływy biznesu doprowadziły do&nbsp;tego, że&nbsp;rząd przyjął zarówno to kryterium, jak również rozwiązanie wysunięte przez twórców, które mówi, że&nbsp;program ma właściciela, zazwyczaj korporację zaangażowaną w&nbsp;jego rozwój.

note: type: Content of: <div><p>
en: I would like to consider the same question using a different criterion: the prosperity and freedom of the public in general.
pl: Chciałbym rozważyć to samo pytanie używając innego kryterium: dobrobytu i&nbsp;wolności całego społeczeństwa.

note: type: Content of: <div><p>
en: This answer cannot be decided by current law&mdash;the law should conform to ethics, not the other way around.  Nor does current practice decide this question, although it may suggest possible answers.  The only way to judge is to see who is helped and who is hurt by recognizing owners of software, why, and how much.  In other words, we should perform a cost-benefit analysis on behalf of society as a whole, taking account of individual freedom as well as production of material goods.
pl: O rozstrzygnięciu tych kwestii nie może decydować dzisiejsze prawo, jako że&nbsp;prawo powinno dostosowywać się do&nbsp;zasad etycznych, a&nbsp;nie na&nbsp;odwrót. Nie rozstrzygają ich także obecne praktyki, chociaż mogą one zasugerować możliwe rozwiązania. Jedynym sposobem na&nbsp;rozstrzygnięcie jest stwierdzenie kto zyskuje, a&nbsp;kto traci na&nbsp;uznawaniu praw właścicieli oprogramowania, a&nbsp;także dlaczego i&nbsp;w jakim stopniu. Innymi słowy, powinniśmy przeprowadzić analizę zysków i&nbsp;strat w&nbsp;imieniu całego społeczeństwa, uwzględniając w&nbsp;niej wolność jednostek oraz&nbsp;produkcję dóbr materialnych.

note: type: Content of: <div><p>
en: In this essay, I will describe the effects of having owners, and show that the results are detrimental.  My conclusion is that programmers have the duty to encourage others to share, redistribute, study, and improve the software we write: in other words, to write <a href="/philosophy/free-sw.html">&ldquo;free&rdquo; software</a>.<a href="#f1">(1)</a>
pl: Zamierzam w&nbsp;tym eseju opisać rezultaty, jakie niesie za&nbsp;sobą uznawanie właścicieli i&nbsp;pokazać, że&nbsp;są one szkodliwe. Udowodnię, że&nbsp;programiści powinni zachęcać innych do&nbsp;redystrybucji i&nbsp;dzielenia się pisanymi przez nas programami, do&nbsp;ich studiowania i&nbsp;ulepszania. Innymi słowy, powinni pisać <a href="/philosophy/free-sw.html">&bdquo;wolne&rdquo; oprogramowanie</a>.<a href="#f1">(1)</a>

note: type: Content of: <div><h3>
en: How Owners Justify Their Power
pl: Jak właściciele usprawiedliwiają swoją władzę

note: type: Content of: <div><p>
en: Those who benefit from the current system where programs are property offer two arguments in support of their claims to own programs: the emotional argument and the economic argument.
pl: Ludzie korzystający na&nbsp;obecnym systemie, w&nbsp;którym programy są własnością, przedstawiają dwa argumenty na&nbsp;poparcie swoich roszczeń: emocjonalny i&nbsp;ekonomiczny.

note: type: Content of: <div><p>
en: The emotional argument goes like this: &ldquo;I put my sweat, my heart, my soul into this program.  It comes from <em>me</em>, it's <em>mine</em>!&rdquo;
pl: Argument emocjonalny brzmi tak: &bdquo;Przelałem w&nbsp;ten program swój pot, serce i&nbsp;duszę. <em>Ja</em> go stworzyłem, jest <em>mój</em>!&rdquo;

note: type: Content of: <div><p>
en: This argument does not require serious refutation.  The feeling of attachment is one that programmers can cultivate when it suits them; it is not inevitable.  Consider, for example, how willingly the same programmers usually sign over all rights to a large corporation for a salary; the emotional attachment mysteriously vanishes.  By contrast, consider the great artists and artisans of medieval times, who didn't even sign their names to their work.  To them, the name of the artist was not important.  What mattered was that the work was done&mdash;and the purpose it would serve.  This view prevailed for hundreds of years.
pl: Ten argument nie jest trudny do&nbsp;odparcia. Uczucie przywiązania programiści mogą w&nbsp;sobie pielęgnować gdy jest im to na&nbsp;rękę, nie jest czymś nieodłącznym. Zwróćmy na&nbsp;przykład uwagę, z&nbsp;jaką chęcią ci sami programiści zrzekają się zazwyczaj wszystkich swoich praw na&nbsp;rzecz jakiejś dużej korporacji, gdy im się za&nbsp;to zapłaci&nbsp;– przywiązanie emocjonalne znika jak za&nbsp;dotknięciem czarodziejskiej różdżki. Spójrzmy dla odmiany na&nbsp;wielkich artystów i&nbsp;rzemieślników średniowiecza, którzy nawet nie podpisywali swoich prac. Dla nich nazwisko twórcy nie miało znaczenia. Ważne było dzieło oraz&nbsp;fakt, że&nbsp;jest gotowe, a&nbsp;także funkcja, którą pełniło. Taki pogląd panował przez setki lat.

note: type: Content of: <div><p>
en: The economic argument goes like this: &ldquo;I want to get rich (usually described inaccurately as &lsquo;making a living&rsquo;), and if you don't allow me to get rich by programming, then I won't program.  Everyone else is like me, so nobody will ever program.  And then you'll be stuck with no programs at all!&rdquo; This threat is usually veiled as friendly advice from the wise.
pl: Argument ekonomiczny brzmi następująco: &bdquo;Chcę być bogaty (zazwyczaj nieprecyzyjnie mówią &bdquo;chcę mieć się z&nbsp;czego utrzymać&rdquo;), a&nbsp;jeśli nie dacie mi się wzbogacić na&nbsp;programowaniu, to nie będę tego robił. Wszyscy myślą jak ja, więc&nbsp;nikt nie będzie nigdy programował. A&nbsp;wtedy zostaniecie bez&nbsp;żadnych programów!&rdquo; Ta pogróżka występuje zwykle pod&nbsp;przykrywką przyjacielskiej rady od&nbsp;mądrzejszego.

note: type: Content of: <div><p>
en: I'll explain later why this threat is a bluff.  First I want to address an implicit assumption that is more visible in another formulation of the argument.
pl: Wyjaśnię później, dlaczego ta pogróżka to blef. Najpierw chcę się zająć pewnym domyślnym założeniem, które jest bardziej widoczne w&nbsp;innym sformułowaniu tego argumentu.

note: type: Content of: <div><p>
en: This formulation starts by comparing the social utility of a proprietary program with that of no program, and then concludes that proprietary software development is, on the whole, beneficial, and should be encouraged.  The fallacy here is in comparing only two outcomes&mdash;proprietary software versus no software&mdash;and assuming there are no other possibilities.
pl: Sformułowanie to zaczyna się od&nbsp;porównania stopnia społecznej użyteczności programów objętych restrykcyjną licencją i&nbsp;braku programów. Następnie dochodzi się w&nbsp;nim do&nbsp;wniosku, że&nbsp;tworzenie oprogramowania objętego taką licencją jest w&nbsp;sumie korzystne i&nbsp;powinno się je popierać. Błąd tkwi tutaj w&nbsp;porównywaniu tylko dwóch rozwiązań&nbsp;– oprogramowanie własnościowe albo&nbsp;brak oprogramowania&nbsp;– i&nbsp;zakładaniu, że&nbsp;inne możliwości nie istnieją.

note: type: Content of: <div><p>
en: Given a system of software copyright, software development is usually linked with the existence of an owner who controls the software's use.  As long as this linkage exists, we are often faced with the choice of proprietary software or none.  However, this linkage is not inherent or inevitable; it is a consequence of the specific social/legal policy decision that we are questioning: the decision to have owners.  To formulate the choice as between proprietary software versus no software is begging the question.
pl: Jeśli istnieje system praw autorskich obejmujący oprogramowanie, to pisanie programów związane jest zazwyczaj z&nbsp;istnieniem właściciela kontrolującego sposób, w&nbsp;jaki program jest używany. Tak długo, jak istnieje ten związek, musimy często wybierać pomiędzy oprogramowaniem objętym restrykcyjną licencją a&nbsp;brakiem oprogramowania. Ten związek nie jest jednak&nbsp;nieodłączny ani&nbsp;nieunikniony, jest konsekwencją konkretnej decyzji społecznej lub&nbsp;prawnej, którą poddajemy tutaj w&nbsp;wątpliwość: decyzji o uznawaniu właścicieli. Formułowanie całej kwestii jako wyboru pomiędzy oprogramowaniem objętym licencją a&nbsp;brakiem oprogramowania to przyjmowanie za&nbsp;prawdziwe czegoś, co nie zostało udowodnione.

note: type: Content of: <div><h3>
en: The Argument against Having Owners
pl: Przeciwko istnieniu właścicieli

note: type: Content of: <div><p>
en: The question at hand is, &ldquo;Should development of software be linked with having owners to restrict the use of it?&rdquo;
pl: Bieżąca kwestia brzmi: Czy&nbsp;rozwój oprogramowania powinien być powiązany z&nbsp;istnieniem właścicieli, którzy ograniczają jego użytkowanie?

note: type: Content of: <div><p>
en: In order to decide this, we have to judge the effect on society of each of those two activities <em>independently</em>: the effect of developing the software (regardless of its terms of distribution), and the effect of restricting its use (assuming the software has been developed).  If one of these activities is helpful and the other is harmful, we would be better off dropping the linkage and doing only the helpful one.
pl: Aby&nbsp;ją rozstrzygnąć, musimy osobno ocenić społeczne efekty obu tych rzeczy: tworzenia oprogramowania (niezależnie od&nbsp;warunków jego dystrybucji) oraz&nbsp;ograniczania jego użytkowania (zakładając, że&nbsp;zostało ono stworzone). Jeśli jedna z&nbsp;nich daje użyteczne rezultaty, a&nbsp;druga jest szkodliwa, to korzystniejsze dla nas byłoby przerwanie związku między nimi i&nbsp;kontynuowanie tylko tej pierwszej.

note: type: Content of: <div><p>
en: To put it another way, if restricting the distribution of a program already developed is harmful to society overall, then an ethical software developer will reject the option of doing so.
pl: Innymi słowy, jeśli ograniczanie użytkowania istniejącego programu jest szkodliwe dla całego społeczeństwa, to postępujący etycznie programista nie będzie tego robił.

note: type: Content of: <div><p>
en: To determine the effect of restricting sharing, we need to compare the value to society of a restricted (i.e., proprietary) program with that of the same program, available to everyone.  This means comparing two possible worlds.
pl: Żeby ustalić skutki, które niesie za&nbsp;sobą ograniczanie dzielenia się programami, musimy porównać wartość, jaką przedstawia dla społeczeństwa program ograniczony (tzn. objęty restrykcyjną licencją) z&nbsp;wartością tego samego programu, tyle że&nbsp;wolnego. Oznacza to porównanie dwóch alternatywnych światów.

note: type: Content of: <div><p>
en: This analysis also addresses the simple counterargument sometimes made that &ldquo;the benefit to the neighbor of giving him or her a copy of a program is cancelled by the harm done to the owner.&rdquo; This counterargument assumes that the harm and the benefit are equal in magnitude.  The analysis involves comparing these magnitudes, and shows that the benefit is much greater.
pl: Ta analiza dotyka również pojawiającego się czasami prostego kontrargumentu, który mówi, że&nbsp;&bdquo;korzyść, jaką odnoszą osoby z&nbsp;tytułu dzielenia się programami z&nbsp;innymi jest równoważona przez szkodę, którą ponosi przez to właściciel&rdquo;. Kontrargument ten zakłada, że&nbsp;korzyść i&nbsp;szkoda są równe w&nbsp;swej wielkości. Niniejsza analiza zawiera ich porównanie i&nbsp;wykazuje, że&nbsp;korzyść jest dużo większa.

note: type: Content of: <div><p>
en: To elucidate this argument, let's apply it in another area: road construction.
pl: Żeby rozjaśnić całe rozumowanie, przyłóżmy je do&nbsp;innej dziedziny: budowy dróg.

note: type: Content of: <div><p>
en: It would be possible to fund the construction of all roads with tolls. This would entail having toll booths at all street corners.  Such a system would provide a great incentive to improve roads.  It would also have the virtue of causing the users of any given road to pay for that road.  However, a toll booth is an artificial obstruction to smooth driving&mdash;artificial, because it is not a consequence of how roads or cars work.
pl: Można by finansować budowę wszystkich dróg poprzez&nbsp;pobieranie opłat za&nbsp;przejazd. Pociągałoby to za&nbsp;sobą konieczność umieszczenia na&nbsp;każdym rogu budek pobierających opłaty. Taki system przynosiłby duże środki na&nbsp;ulepszanie dróg. Miałby jeszcze jedna zaletę: zmuszałby użytkowników każdej drogi do&nbsp;płacenia za&nbsp;przejazd. Budki są jednak&nbsp;sztuczną przeszkodą i&nbsp;zakłócają płynną jazdę. Sztuczną, bo&nbsp;nie ma żadnego związku między nimi a&nbsp;sposobem w&nbsp;jaki działają drogi i&nbsp;samochody.

note: type: Content of: <div><p>
en: Comparing free roads and toll roads by their usefulness, we find that (all else being equal) roads without toll booths are cheaper to construct, cheaper to run, safer, and more efficient to use.<a href="#f2">(2)</a> In a poor country, tolls may make the roads unavailable to many citizens.  The roads without toll booths thus offer more benefit to society at less cost; they are preferable for society.  Therefore, society should choose to fund roads in another way, not by means of toll booths.  Use of roads, once built, should be free.
pl: Gdy porównujemy bezpłatne i&nbsp;płatne drogi pod&nbsp;kątem użyteczności okazuje się, że&nbsp;chociaż oba rodzaje są takie same pod&nbsp;każdym innym względem, to te pierwsze są tańsze do&nbsp;zbudowania, tańsze w&nbsp;utrzymaniu i&nbsp;bardziej efektywne w&nbsp;użyciu.<a href="#f2">(2)</a> W&nbsp;ubogim kraju opłaty za&nbsp;drogi uczyniłyby je niedostępnymi dla wielu obywateli. Drogi bezpłatne oferują zatem&nbsp;społeczeństwu więcej korzyści po&nbsp;mniejszej cenie, są więc&nbsp;z&nbsp;jego punktu widzenia bardziej pożądane. Dlatego&nbsp;też społeczeństwo powinno znaleźć sposób na&nbsp;finansowanie dróg inny niż budki pobierające opłaty. Używanie dróg, gdy są już zbudowane, powinno być darmowe.

note: type: Content of: <div><p>
en: When the advocates of toll booths propose them as <em>merely</em> a way of raising funds, they distort the choice that is available.  Toll booths do raise funds, but they do something else as well: in effect, they degrade the road.  The toll road is not as good as the free road; giving us more or technically superior roads may not be an improvement if this means substituting toll roads for free roads.
pl: Gdy zwolennicy budek pobierających opłaty przedstawiają je jako <em>zaledwie</em> sposób zdobywania funduszy, zaciemniają obraz innych dostępnych możliwości. Budki rzeczywiście przynoszą fundusze, ale&nbsp;robią też coś jeszcze: w&nbsp;rezultacie obniżają wartość drogi. Droga płatna nie jest tak dobra jak darmowa. Budowanie większej ilości dróg, lub&nbsp;technicznie lepszych dróg, wcale nie musi być krokiem do&nbsp;przodu, jeśli oznacza zastąpienie dróg darmowych płatnymi.

note: type: Content of: <div><p>
en: Of course, the construction of a free road does cost money, which the public must somehow pay.  However, this does not imply the inevitability of toll booths.  We who must in either case pay will get more value for our money by buying a free road.
pl: Za&nbsp;budowę darmowej drogi trzeba oczywiście zapłacić i&nbsp;koszty te społeczeństwo musi w&nbsp;jakiś sposób ponieść. Jednak&nbsp;nie skazuje to nas na&nbsp;budki pobierające opłaty. Skoro i&nbsp;tak musimy płacić, to dostaniemy za&nbsp;te same pieniądze więcej, jeśli kupimy drogę darmową.

note: type: Content of: <div><p>
en: I am not saying that a toll road is worse than no road at all.  That would be true if the toll were so great that hardly anyone used the road&mdash;but this is an unlikely policy for a toll collector.  However, as long as the toll booths cause significant waste and inconvenience, it is better to raise the funds in a less obstructive fashion.
pl: Nie twierdzę, że&nbsp;droga płatna jest gorsza od&nbsp;braku dróg. Byłoby to prawdą, gdyby opłaty były tak duże, że&nbsp;prawie nikt by z&nbsp;dróg nie korzystał, ale&nbsp;takie postępowanie instytucji zbierających opłaty nie jest zbyt prawdopodobne. Ponieważ&nbsp;jednak budki pobierające opłaty powodują znaczne marnotrawstwo i&nbsp;niewygodę, lepiej jest zbierać fundusze w&nbsp;sposób sprawiający mniej trudności.

note: type: Content of: <div><p>
en: To apply the same argument to software development, I will now show that having &ldquo;toll booths&rdquo; for useful software programs costs society dearly: it makes the programs more expensive to construct, more expensive to distribute, and less satisfying and efficient to use.  It will follow that program construction should be encouraged in some other way.  Then I will go on to explain other methods of encouraging and (to the extent actually necessary) funding software development.
pl: Stosująć to samo rozumowanie do&nbsp;programów komputerowych, pokażę teraz, że&nbsp;istnienie &bdquo;budek pobierających opłaty&rdquo; dla użytecznego oprogramowania kosztuje społeczeństwo bardzo wiele: powoduje, że&nbsp;rozwój i&nbsp;dystrybucja programów są bardziej kosztowne, a&nbsp;ich użytkowanie jest mniej satysfakcjonujące i&nbsp;efektywne. Wynikiem będzie stwierdzenie, że&nbsp;tworzenie programów powinno być motywowane w&nbsp;inny sposób. Następnie zaprezentuję inne metody motywowania i&nbsp;finansowania (w&nbsp;zakresie rzeczywiście potrzebnym) rozwoju oprogramowania.

note: type: Content of: <div><h4>
en: The Harm Done by Obstructing Software
pl: Szkody powodowane utrudnianiem dostępu do&nbsp;programów

note: type: Content of: <div><p>
en: Consider for a moment that a program has been developed, and any necessary payments for its development have been made; now society must choose either to make it proprietary or allow free sharing and use.  Assume that the existence of the program and its availability is a desirable thing.<a href="#f3">(3)</a>
pl: Wyobraźmy sobie, że&nbsp;został napisany jakiś program i&nbsp;poniesione zostały wszelkie związane z&nbsp;tym procesem koszty. Teraz społeczeństwo musi zadecydować, czy&nbsp;uczynić go prawnie zastrzeżonym, czy&nbsp;też pozwolić na&nbsp;jego swobodną dystrybucję i&nbsp;użytkowanie. Przyjmijmy, że&nbsp;istnienie tego programu oraz&nbsp;jego dostępność są pożądane.<a href="#f3">(3)</a>

note: type: Content of: <div><p>
en: Restrictions on the distribution and modification of the program cannot facilitate its use.  They can only interfere.  So the effect can only be negative.  But how much? And what kind?
pl: Ograniczenia nałożone na&nbsp;dystrybucję i&nbsp;modyfikacje tego programu nie mogą ułatwiać jego użytkowania, a&nbsp;jedynie w&nbsp;nim przeszkadzać. Tak więc&nbsp;rezultat może być wyłącznie negatywny. Ale&nbsp;w&nbsp;jakim stopniu? I&nbsp;w&nbsp;jaki sposób?

note: type: Content of: <div><p>
en: Three different levels of material harm come from such obstruction:
pl: Z&nbsp;utrudnień takiego rodzaju wynikają trzy poziomy materialnych szkód:

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: Fewer people use the program.
pl: Mniej osób korzysta z&nbsp;programu.

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: None of the users can adapt or fix the program.
pl: Nikt z&nbsp;użytkowników nie może programu naprawić lub&nbsp;dostosować do&nbsp;swoich potrzeb.

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: Other developers cannot learn from the program, or base new work on it.
pl: Inni programiści nie mogą się niczego z&nbsp;takiego programu nauczyć, ani&nbsp;oprzeć na&nbsp;nim nowego projektu.

note: type: Content of: <div><p>
en: Each level of material harm has a concomitant form of psychosocial harm. This refers to the effect that people's decisions have on their subsequent feelings, attitudes, and predispositions.  These changes in people's ways of thinking will then have a further effect on their relationships with their fellow citizens, and can have material consequences.
pl: Każdy z&nbsp;poziomów szkód materialnych ma towarzyszącą formę szkód psychospołecznych. Mowa jest tutaj o&nbsp;skutkach, jakie podejmowane przez ludzi decyzje mają na&nbsp;ich późniejsze uczucia, postawy i&nbsp;skłonności. Te zmiany w&nbsp;ludzkim sposobie myślenia będą potem miały dalszy wpływ na&nbsp;ich relacje ze współobywatelami i&nbsp;mogą pociągnąć za&nbsp;sobą materialne konsekwencje.

note: type: Content of: <div><p>
en: The three levels of material harm waste part of the value that the program could contribute, but they cannot reduce it to zero.  If they waste nearly all the value of the program, then writing the program harms society by at most the effort that went into writing the program.  Arguably a program that is profitable to sell must provide some net direct material benefit.
pl: Te trzy poziomy szkód materialnych marnują część wartości, jaką mógłby wnieść do&nbsp;społeczeństwa program, ale&nbsp;nie mogą zredukować jej do&nbsp;zera. Jeśli marnują niemal całą wartość programu, to jego napisanie szkodzi społeczeństwu co najwyżej przez wysiłek, jaki został włożony w&nbsp;napisanie go. Zwykle program, który opłaca się sprzedawać musi dawać jakieś bezpośrednie materialne korzyści.

note: type: Content of: <div><p>
en: However, taking account of the concomitant psychosocial harm, there is no limit to the harm that proprietary software development can do.
pl: Biorąc jednak&nbsp;pod uwagę idące w&nbsp;parze szkody psychospołeczne, nie ma żadnej granicy dla szkód, jakie może przynieść rozwój objętego restrykcyjnymi licencjami oprogramowania.

note: type: Content of: <div><h4>
en: Obstructing Use of Programs
pl: Utrudnianie użytkowania programów

note: type: Content of: <div><p>
en: The first level of harm impedes the simple use of a program.  A copy of a program has nearly zero marginal cost (and you can pay this cost by doing the work yourself), so in a free market, it would have nearly zero price.  A license fee is a significant disincentive to use the program.  If a widely useful program is proprietary, far fewer people will use it.
pl: Pierwszy poziom szkód utrudnia najzwyklejsze użytkowanie programu. Wykonanie kopii programu to prawie żaden koszt (szczególnie, że&nbsp;można to zrobić samemu), więc&nbsp;na wolnym rynku cena kopii byłaby bliska zeru. Opłata licencyjna to czynnik znacząco zniechęcający do&nbsp;używania danego programu. Jeśli jakiś powszechnie używany program jest objęty restrykcyjną licencją, to będzie go używać o wiele mniej osób niż by chciało.

note: type: Content of: <div><p>
en: It is easy to show that the total contribution of a program to society is reduced by assigning an owner to it.  Each potential user of the program, faced with the need to pay to use it, may choose to pay, or may forego use of the program.  When a user chooses to pay, this is a zero-sum transfer of wealth between two parties.  But each time someone chooses to forego use of the program, this harms that person without benefiting anyone.  The sum of negative numbers and zeros must be negative.
pl: Łatwo wykazać, że&nbsp;całkowity wkład programu na&nbsp;rzecz społeczeństwa jest zmniejszany przez przydzielenie mu właściciela. Każdy potencjalny użytkownik tego programu, który zetknie się z&nbsp;koniecznością płacenia za&nbsp;jego używanie, może zdecydować się zapłacić lub&nbsp;zrezygnować z&nbsp;korzystania z&nbsp;niego. Jeśli zdecyduje się zapłacić, to saldo operacji wynosi zero. Tymczasem za&nbsp;każdym razem, gdy ktoś decyduje się zrezygnować z&nbsp;używania jakiegoś programu, to dzieje się mu krzywda, a&nbsp;korzyści nie odnosi nikt. Suma liczb ujemnych i&nbsp;zer zawsze jest ujemna.

note: type: Content of: <div><p>
en: But this does not reduce the amount of work it takes to <em>develop</em> the program.  As a result, the efficiency of the whole process, in delivered user satisfaction per hour of work, is reduced.
pl: Ale&nbsp;to nie zmniejsza ilości pracy, którą trzeba włożyć w&nbsp;rozwój programu. W&nbsp;rezultacie zredukowana jest efektywność całego procesu mierzona w&nbsp;dostarczonej użytkownikowi satysfakcji na&nbsp;godzinę pracy.

note: type: Content of: <div><p>
en: This reflects a crucial difference between copies of programs and cars, chairs, or sandwiches.  There is no copying machine for material objects outside of science fiction.  But programs are easy to copy; anyone can produce as many copies as are wanted, with very little effort.  This isn't true for material objects because matter is conserved: each new copy has to be built from raw materials in the same way that the first copy was built.
pl: To odzwierciedla bardzo ważną różnicę pomiędzy kopiami programów a&nbsp;kopiami samochodów, krzeseł lub&nbsp;kanapek. Poza science fiction nie istnieje kopiarka obiektów materialnych. Programy dają się jednak&nbsp;łatwo kopiować&nbsp;- każdy może niewielkim wysiłkiem wyprodukować tyle kopii, ile jest mu potrzebnych. Nie jest tak w&nbsp;przypadku obiektów materialnych, bo&nbsp;obowiązuje prawo zachowania masy: każdą kopię trzeba zbudować z&nbsp;surowców w&nbsp;taki sam sposób, w&nbsp;jaki zbudowano oryginał.

note: type: Content of: <div><p>
en: With material objects, a disincentive to use them makes sense, because fewer objects bought means less raw material and work needed to make them.  It's true that there is usually also a startup cost, a development cost, which is spread over the production run.  But as long as the marginal cost of production is significant, adding a share of the development cost does not make a qualitative difference.  And it does not require restrictions on the freedom of ordinary users.
pl: W&nbsp;przypadku obiektów materialnych zniechęcanie do&nbsp;ich używania ma sens, ponieważ&nbsp;mniejsza ilość kupionych przedmiotów oznacza mniejszą ilość surowców i&nbsp;pracy potrzebnych do&nbsp;ich zrobienia. Prawdą jest, że&nbsp;zazwyczaj również istnieje koszt początkowy, koszt rozwoju, który rozkłada się na&nbsp;cały proces produkcji. Ale&nbsp;tak długo, jak koszty produkcji jednej jednostki są znaczne, dodawanie części kosztów rozwoju nie robi jakościowej różnicy. I&nbsp;nie wymaga ograniczania wolności zwykłych użytkowników.

note: type: Content of: <div><p>
en: However, imposing a price on something that would otherwise be free is a qualitative change.  A centrally imposed fee for software distribution becomes a powerful disincentive.
pl: Jednak&nbsp;nakładanie ceny na&nbsp;coś, co w&nbsp;innym przypadku byłoby darmowe, to zmiana jakościowa. Centralnie nałożona na&nbsp;dystrybucję oprogramowania cena ma potężne działanie zniechęcające.

note: type: Content of: <div><p>
en: What's more, central production as now practiced is inefficient even as a means of delivering copies of software.  This system involves enclosing physical disks or tapes in superfluous packaging, shipping large numbers of them around the world, and storing them for sale.  This cost is presented as an expense of doing business; in truth, it is part of the waste caused by having owners.
pl: Co więcej, praktykowana obecnie scentralizowana produkcja jest nieefektywna nawet w&nbsp;kwestii dostarczania kopii oprogramowania. Na&nbsp;taki system składa się umieszczanie fizycznych dyskietek lub&nbsp;taśm w&nbsp;nikomu niepotrzebnych opakowaniach, rozsyłanie ich po&nbsp;całym świecie i&nbsp;magazynowanie w&nbsp;celu sprzedaży. Ten koszt przedstawiany jest jako nieodłączne wydatki związane z&nbsp;robieniem interesów, a&nbsp;tak naprawdę jest częścią marnotrawstwa powodowanego przez istnienie właścicieli.

note: type: Content of: <div><h4>
en: Damaging Social Cohesion
pl: Naruszanie spójności społeczeństwa

note: type: Content of: <div><p>
en: Suppose that both you and your neighbor would find it useful to run a certain program.  In ethical concern for your neighbor, you should feel that proper handling of the situation will enable both of you to use it.  A proposal to permit only one of you to use the program, while restraining the other, is divisive; neither you nor your neighbor should find it acceptable.
pl: Załóżmy, że&nbsp;dla Ciebie i&nbsp;Twojego znajomego użyteczny byłby pewien program. W&nbsp;etycznej trosce o znajomego powinieneś uważać, że&nbsp;prawidłowe rozwiązanie tej sytuacji pozwoli Wam obu go używać. Pomysł, żeby pozwolić tylko jednemu z&nbsp;Was na&nbsp;używanie tego programu i&nbsp;zabronić tego samego drugiemu, tworzy podziały. Ani&nbsp;Ty, ani&nbsp;Twój znajomy nie powinniście tego akceptować.

note: type: Content of: <div><p>
en: Signing a typical software license agreement means betraying your neighbor: &ldquo;I promise to deprive my neighbor of this program so that I can have a copy for myself.&rdquo; People who make such choices feel internal psychological pressure to justify them, by downgrading the importance of helping one's neighbors&mdash;thus public spirit suffers. This is psychosocial harm associated with the material harm of discouraging use of the program.
pl: Podpisanie typowej umowy licencyjnej oznacza zdradzenie bliźniego: &bdquo;Obiecuję pozbawić mojego bliźniego dostępu do&nbsp;tego programu, żebym mógł mieć kopię tylko dla siebie&rdquo;. Ludzie, którzy podejmują takie decyzje, czują wewnętrzną psychologiczną presję, by je usprawiedliwić poprzez&nbsp;bagatelizowanie znaczenia pomagania swoim bliźnim, więc&nbsp;duch społeczny na&nbsp;tym traci. Jest to psychospołeczna szkoda powiązana z&nbsp;materialną szkodą wynikającą ze zniechęcania do&nbsp;używania programu.

note: type: Content of: <div><p>
en: Many users unconsciously recognize the wrong of refusing to share, so they decide to ignore the licenses and laws, and share programs anyway.  But they often feel guilty about doing so.  They know that they must break the laws in order to be good neighbors, but they still consider the laws authoritative, and they conclude that being a good neighbor (which they are) is naughty or shameful.  That is also a kind of psychosocial harm, but one can escape it by deciding that these licenses and laws have no moral force.
pl: Wielu użytkowników podświadomie zdaje sobie sprawę, że&nbsp;odmawianie dzielenia się jest niewłaściwe, więc&nbsp;decydują się ignorować licencje oraz&nbsp;prawa i&nbsp;dzielić się programami pomimo ich istnienia. Mają jednak&nbsp;często poczucie winy. Wiedzą, że&nbsp;musza łamać prawo, żeby być dobrymi, ale&nbsp;uznają zwierzchność prawa i&nbsp;dochodzą do&nbsp;wniosku, że&nbsp;bycie dobrym (a&nbsp;takimi są) jest nieprzyzwoite lub&nbsp;hańbiące. To także jest jeden z&nbsp;rodzajów szkód psychospołecznych, ale&nbsp;można ich uniknąć poprzez&nbsp;powiedzenie sobie, że&nbsp;te licencje i&nbsp;prawa nie mają żadnej mocy moralnej.

note: type: Content of: <div><p>
en: Programmers also suffer psychosocial harm knowing that many users will not be allowed to use their work.  This leads to an attitude of cynicism or denial.  A programmer may describe enthusiastically the work that he finds technically exciting; then when asked, &ldquo;Will I be permitted to use it?&rdquo; his face falls, and he admits the answer is no.  To avoid feeling discouraged, he either ignores this fact most of the time or adopts a cynical stance designed to minimize the importance of it.
pl: Programiści także odnoszą szkody psychospołeczne wiedząc, że&nbsp;wielu użytkowników nie będzie miało szansy skorzystać z&nbsp;owoców ich pracy. To prowadzi do&nbsp;cynicznych postaw lub&nbsp;zaprzeczania prawdzie. Programista może entuzjastycznie opisywać pracę, która jest dla niego fascynująca pod&nbsp;względem technicznym. Potem, kiedy spytamy go &bdquo;Czy będę mógł tego używać?&rdquo;, rzednie mu mina i&nbsp;przyznaje, że&nbsp;odpowiedź jest negatywna. Aby&nbsp;nie czuć się zniechęcony, albo&nbsp;przez większość czasu ignoruje ten fakt, albo&nbsp;przyjmuje cyniczną postawę, żeby zbagatelizować znaczenie całej sprawy.

note: type: Content of: <div><p>
en: Since the age of Reagan, the greatest scarcity in the United States is not technical innovation, but rather the willingness to work together for the public good.  It makes no sense to encourage the former at the expense of the latter.
pl: Od&nbsp;czasów Reagana w&nbsp;USA najbardziej brakuje nie innowacji technologicznych, ale&nbsp;raczej skłonności do&nbsp;wspólnej pracy na&nbsp;rzecz społeczeństwa. Nie ma sensu sprzyjać pierwszemu kosztem tego drugiego.

note: type: Content of: <div><h4>
en: Obstructing Custom Adaptation of Programs
pl: Utrudnianie dostosowywania programów do&nbsp;swoich potrzeb

note: type: Content of: <div><p>
en: The second level of material harm is the inability to adapt programs.  The ease of modification of software is one of its great advantages over older technology.  But most commercially available software isn't available for modification, even after you buy it.  It's available for you to take it or leave it, as a black box&mdash;that is all.
pl: Drugim poziomem szkód materialnych jest niemożność dostosowywania programów do&nbsp;własnych potrzeb. Łatwość modyfikacji oprogramowania jest jego wielką przewagą nad&nbsp;starszymi technologiami. Tymczasem we&nbsp;większości komercyjnie dostępnego oprogramowania nie można wprowadzać zmian, nawet gdy się je kupi. Możecie je brać albo&nbsp;nie, jak czarną skrzynkę, której wnętrze pozostaje tajemnicą&nbsp;– i&nbsp;tyle.

note: type: Content of: <div><p>
en: A program that you can run consists of a series of numbers whose meaning is obscure.  No one, not even a good programmer, can easily change the numbers to make the program do something different.
pl: Program, który można uruchomić składa się z&nbsp;ciągów liczb, których znaczenie jest ukryte. Nikt, nawet dobry programista, nie może łatwo zmienić ten ciąg tak, żeby program robił coś innego.

note: type: Content of: <div><p>
en: Programmers normally work with the &ldquo;source code&rdquo; for a program, which is written in a programming language such as Fortran or C.  It uses names to designate the data being used and the parts of the program, and it represents operations with symbols such as <code>+</code> for addition and <code>-</code> for subtraction.  It is designed to help programmers read and change programs.  Here is an example; a program to calculate the distance between two points in a plane:
pl: Programiści zwykle pracują z&nbsp;&bdquo;kodem źródłowym&rdquo; programów, który zapisany jest w&nbsp;jednym z&nbsp;języków programowania jak Fortran lub&nbsp;C. Używa się w&nbsp;nim nazw do&nbsp;wskazywania używanych danych oraz&nbsp;części programu, a&nbsp;operacje takie jak dodawanie i&nbsp;odejmowanie reprezentowane są przez symbole typu <code>+</code> i&nbsp;<code>-</code>. Wszystko to jest zaprojektowane po&nbsp;to, by ułatwić programistom czytanie i&nbsp;modyfikowanie programów. Poniżej znajduje się przykład, program do&nbsp;obliczania odległości pomiędzy dwoma punktami na&nbsp;płaszczyźnie:

note: type: Content of: <div><p>
en: Precisely what that source code means is not the point; the point is that it looks like algebra, and a person who knows this programming language will find it meaningful and clear.  By contrast, here is same program in executable form, on the computer I normally used when I wrote this:
pl: Najważniejszą rzeczą nie jest co kod źródłowy oznacza; kluczem tutaj jest jego wygląd przypominający algebrę a&nbsp;ludzie, którzy znają te języki programowania uznają go jako kod znaczący i&nbsp;napisany estetycznie. Z&nbsp;drugiej strony, mamy tutaj ten sam program w&nbsp;formie wykonalnej na&nbsp;komputerze, którego normalnie używam by napisać to:

note: type: Content of: <div><p>
en: Source code is useful (at least potentially) to every user of a program. But most users are not allowed to have copies of the source code. Usually the source code for a proprietary program is kept secret by the owner, lest anybody else learn something from it.  Users receive only the files of incomprehensible numbers that the computer will execute. This means that only the program's owner can change the program.
pl: Kod źródłowy jest przydatny (przynajmniej potencjalnie) dla każdego użytkownika programu. Jednak&nbsp;większości użytkowników odmawia się do&nbsp;niego dostępu. Zazwyczaj kod źródłowy objętego restrykcyjną licencją programu jest trzymany w&nbsp;ukryciu przez właściciela, żeby tylko ktoś się z&nbsp;niego czegoś nie nauczył. Użytkownicy dostają tylko pliki zawierające niezrozumiałe ciągi liczb, które wykonuje komputer. Oznacza to, że&nbsp;tylko właściciel programu może go modyfikować.

note: type: Content of: <div><p>
en: A friend once told me of working as a programmer in a bank for about six months, writing a program similar to something that was commercially available.  She believed that if she could have gotten source code for that commercially available program, it could easily have been adapted to their needs.  The bank was willing to pay for this, but was not permitted to&mdash;the source code was a secret.  So she had to do six months of make-work, work that counts in the GNP but was actually waste.
pl: Kiedyś znajoma opowiadała mi, jak przez pół roku pracowała jako programistka w&nbsp;banku, pisząc program podobny do&nbsp;czegoś, co było komercyjnie dostępne. Twierdziła, że&nbsp;jeśli mogłaby wtedy dostać kod źródłowy tamtego komercyjnego programu, to bez&nbsp;trudu mogłaby go zaadaptować dla swoich potrzeb. Bank gotów był za&nbsp;to zapłacić, ale&nbsp;nie wyrażono na&nbsp;to zgody&nbsp;– kod źródłowy był tajemnicą. Tak więc&nbsp;musiała spędzić pół roku na&nbsp;bezsensownej pracy, która wlicza się do&nbsp;PKB pomimo tego, że&nbsp;tak naprawdę jest marnotrawstwem.

note: type: Content of: <div><p>
en: The <abbr title="Massachusetts Institute of Technology">MIT</abbr> Artificial Intelligence Lab (AI Lab) received a graphics printer as a gift from Xerox around 1977.  It was run by free software to which we added many convenient features.  For example, the software would notify a user immediately on completion of a print job.  Whenever the printer had trouble, such as a paper jam or running out of paper, the software would immediately notify all users who had print jobs queued. These features facilitated smooth operation.
pl: Laboratorium Sztucznej Inteligencji <abbr title="Massachusetts Institute of Technology">MIT</abbr> dostało około 1977 roku w&nbsp;prezencie od&nbsp;Xeroksa graficzną drukarkę. Była ona obsługiwana przez wolne oprogramowanie, do&nbsp;którego dodaliśmy wiele przydatnych funkcji. Na&nbsp;przykład powiadamiało ono użytkownika o&nbsp;zakończeniu wydruku. Jeśli z&nbsp;drukarką było coś nie tak, zaciął się lub&nbsp;skończył papier, to oprogramowanie natychmiast powiadamiało o&nbsp;tym wszystkich użytkowników, których dokumenty czekały w&nbsp;kolejce na&nbsp;wydruk. Dzięki tym funkcjom praca była płynna.

note: type: Content of: <div><p>
en: Later Xerox gave the AI Lab a newer, faster printer, one of the first laser printers.  It was driven by proprietary software that ran in a separate dedicated computer, so we couldn't add any of our favorite features.  We could arrange to send a notification when a print job was sent to the dedicated computer, but not when the job was actually printed (and the delay was usually considerable).  There was no way to find out when the job was actually printed; you could only guess.  And no one was informed when there was a paper jam, so the printer often went for an hour without being fixed.
pl: Potem Xerox podarował Laboratorium nowszą, szybszą drukarkę, jedną z&nbsp;pierwszych drukarek laserowych. Była ona obsługiwana przez objęte restrykcyjną licencją oprogramowanie, które działało na&nbsp;specjalnie do&nbsp;tego przeznaczonym, osobnym komputerze, więc&nbsp;nie mogliśmy dodać żadnej z&nbsp;naszych ulubionych funkcji. Mogliśmy napisać program, który powiadamiał o&nbsp;wysłaniu wydruku do&nbsp;tego specjalnego komputera, ale&nbsp;nie mogliśmy wysyłać powiadomień po&nbsp;rzeczywistym zakończeniu wydruku (tymczasem czas między jednym a&nbsp;drugim był zazwyczaj dość długi). Nie było żadnej możliwości sprawdzenia, czy&nbsp;wydruk się rzeczywiście zakończył, można było tylko zgadywać. Poza tym nikt nie był powiadamiany, gdy zaciął się papier, więc&nbsp;często drukarka stała godzinę w&nbsp;oczekiwaniu na&nbsp;usunięcie usterki.

note: type: Content of: <div><p>
en: The system programmers at the AI Lab were capable of fixing such problems, probably as capable as the original authors of the program.  Xerox was uninterested in fixing them, and chose to prevent us, so we were forced to accept the problems.  They were never fixed.
pl: Programiści systemowi w&nbsp;Laboratorium mogli naprawić takie problemy prawdopodobnie tak samo dobrze jak pierwotni autorzy programu. Xeroksa to nie interesowało i&nbsp;nie pozwolili nam tego zrobić, więc&nbsp;musieliśmy się z&nbsp;problemami pogodzić. Nigdy się z&nbsp;nimi nie uporano.

note: type: Content of: <div><p>
en: Most good programmers have experienced this frustration.  The bank could afford to solve the problem by writing a new program from scratch, but a typical user, no matter how skilled, can only give up.
pl: Większość dobrych programistów zna to uczucie frustracji. Bank było stać na&nbsp;rozwiązanie problemu przez napisanie programu od&nbsp;nowa, ale&nbsp;typowy użytkownik, bez&nbsp;względu na&nbsp;swoje umiejętności, może się tylko poddać.

note: type: Content of: <div><p>
en: Giving up causes psychosocial harm&mdash;to the spirit of self-reliance.  It is demoralizing to live in a house that you cannot rearrange to suit your needs.  It leads to resignation and discouragement, which can spread to affect other aspects of one's life.  People who feel this way are unhappy and do not do good work.
pl: Poddawanie się wyrządza szkody psychospołeczne duchowi samodzielności. Życie w&nbsp;domu, którego nie możesz przebudować i&nbsp;dostosować do&nbsp;swoich potrzeb jest demoralizujące. Prowadzi do&nbsp;rezygnacji i&nbsp;zniechęcenia, co może się przenieść na&nbsp;inne aspekty życia. Ludzie, którzy się tak czują, są nieszczęśliwi i&nbsp;nie pracują dobrze.

note: type: Content of: <div><p>
en: Imagine what it would be like if recipes were hoarded in the same fashion as software.  You might say, &ldquo;How do I change this recipe to take out the salt?&rdquo; and the great chef would respond, &ldquo;How dare you insult my recipe, the child of my brain and my palate, by trying to tamper with it? You don't have the judgment to change my recipe and make it work right!&rdquo;
pl: Wyobraźcie sobie, co by się działo, gdyby przepisy kulinarne były strzeżone tak jak oprogramowanie. Moglibyście się spytać &bdquo;Jak zmienić ten przepis, by pozbyć się soli?&rdquo;, a&nbsp;wspaniały kucharz powiedziałby &bdquo;Jak śmiesz obrażać mój przepis, dziecię mego umysłu i&nbsp;podniebienia, próbując przy nim majstrować? Nie masz pojęcia, jak zmienić mój przepis bez&nbsp;zepsucia go!&rdquo;.

note: type: Content of: <div><p>
en: &ldquo;But my doctor says I'm not supposed to eat salt! What can I do? Will you take out the salt for me?&rdquo;
pl: &bdquo;Ale mój lekarz mówi, że&nbsp;nie powinienem jeść soli! Co mam zrobić? Czy&nbsp;zmienisz dla mnie ten przepis tak, żeby nie było w&nbsp;nim soli?&rdquo;

note: type: Content of: <div><p>
en: &ldquo;I would be glad to do that; my fee is only $50,000.&rdquo; Since the owner has a monopoly on changes, the fee tends to be large.  &ldquo;However, right now I don't have time.  I am busy with a commission to design a new recipe for ship's biscuit for the Navy Department.  I might get around to you in about two years.&rdquo;
pl: &bdquo;Z&nbsp;chęcią to zrobię, opłata wynosi jedynie 50 tys. dolarów&rdquo;. Opłata zazwyczaj jest duża, bo&nbsp;właściciel ma monopol na&nbsp;zmiany. &bdquo;Jednak obecnie nie mam czasu. Jestem zajęty zleceniem opracowania nowego przepisu na&nbsp;suchary dla Departamentu Marynarki. Mogę się zająć twoją sprawą za&nbsp;jakieś dwa lata&rdquo;.

note: type: Content of: <div><h4>
en: Obstructing Software Development
pl: Utrudnianie rozwoju oprogramowania

note: type: Content of: <div><p>
en: The third level of material harm affects software development.  Software development used to be an evolutionary process, where a person would take an existing program and rewrite parts of it for one new feature, and then another person would rewrite parts to add another feature; in some cases, this continued over a period of twenty years.  Meanwhile, parts of the program would be &ldquo;cannibalized&rdquo; to form the beginnings of other programs.
pl: Trzeci poziom szkód materialnych dotyka rozwoju oprogramowania. Był on kiedyś procesem ewolucyjnym, w&nbsp;czasie którego programista brał istniejący już program i&nbsp;przepisywał jego części w&nbsp;celu dodania jednej nowej funkcji, a&nbsp;potem ktoś inny przepisywał inne części żeby dodać kolejne funkcje. W&nbsp;niektórych przypadkach ciągnęło się to przez dwadzieścia lat. W&nbsp;tym samym czasie na&nbsp;podstawie innych części tego programu tworzono całkiem nowe programy.

note: type: Content of: <div><p>
en: The existence of owners prevents this kind of evolution, making it necessary to start from scratch when developing a program.  It also prevents new practitioners from studying existing programs to learn useful techniques or even how large programs can be structured.
pl: Istnienie właścicieli uniemożliwia taką ewolucję i&nbsp;powoduje, że&nbsp;pisząc program trzeba zaczynać od&nbsp;zera. Odbiera także nowym programistom szansę studiowania istniejących programów w&nbsp;celu nauczenia się użytecznych technik oraz&nbsp;sposobów konstruowania dużych programów.

note: type: Content of: <div><p>
en: Owners also obstruct education.  I have met bright students in computer science who have never seen the source code of a large program.  They may be good at writing small programs, but they can't begin to learn the different skills of writing large ones if they can't see how others have done it.
pl: Właściciele są też przeszkodą na&nbsp;drodze edukacji. Zdarzało mi się spotkać obiecujących studentów informatyki, którzy w&nbsp;życiu nie widzieli kodu źródłowego dużego programu. Mogą być dobrzy w&nbsp;pisaniu małych programów, ale&nbsp;nie są w&nbsp;stanie zacząć uczyć się odmiennych umiejętności pisania dużych, jeśli nie mogą zobaczyć, jak zrobili to inni.

note: type: Content of: <div><p>
en: In any intellectual field, one can reach greater heights by standing on the shoulders of others.  But that is no longer generally allowed in the software field&mdash;you can only stand on the shoulders of the other people <em>in your own company</em>.
pl: Na&nbsp;każdym polu pracy intelektualnej można osiągnąć więcej stojąc na&nbsp;ramionach gigantów. Jednak&nbsp;nie ma już na&nbsp;to ogólnego przyzwolenia przy pisaniu programów&nbsp;– możecie stać tylko na&nbsp;ramionach ludzi <em>ze swojej firmy</em>.

note: type: Content of: <div><p>
en: The associated psychosocial harm affects the spirit of scientific cooperation, which used to be so strong that scientists would cooperate even when their countries were at war.  In this spirit, Japanese oceanographers abandoning their lab on an island in the Pacific carefully preserved their work for the invading U.S. Marines, and left a note asking them to take good care of it.
pl: Związane z&nbsp;tym szkody psychospołeczne dotykają ducha naukowej kooperacji, który kiedyś był tak silny, że&nbsp;naukowcy współpracowali ze sobą nawet kiedy ich państwa były w&nbsp;stanie wojny. To w&nbsp;tym duchu japońscy oceanografowie, opuszczający swoje laboratorium na&nbsp;wysepce na&nbsp;Pacyfiku, starannie zachowali wyniki swojej pracy dla atakujących amerykańskich marines i&nbsp;zostawili im notatkę z&nbsp;prośbą, żeby dobrze się tym wszystkim zaopiekowali.

note: type: Content of: <div><p>
en: Conflict for profit has destroyed what international conflict spared.  Nowadays scientists in many fields don't publish enough in their papers to enable others to replicate the experiment.  They publish only enough to let readers marvel at how much they were able to do.  This is certainly true in computer science, where the source code for the programs reported on is usually secret.
pl: Wojna o&nbsp;zyski zniszczyła to, co wojna światowa oszczędziła. W&nbsp;dzisiejszych czasach naukowcy wielu dziedzin nie zawierają w&nbsp;swoich artykułach wystarczająco informacji, żeby inni mogli powtórzyć ich eksperymenty. Publikują tylko tyle, żeby inni mogli podziwiać, jak wiele udało im się zrobić. To z&nbsp;pewnością ma miejsce w&nbsp;informatyce, gdzie kod źródłowy opisywanych programów jest zazwyczaj tajemnicą.

note: type: Content of: <div><h4>
en: It Does Not Matter How Sharing Is Restricted
pl: Sposób ograniczania dzielenia się nie jest ważny

note: type: Content of: <div><p>
en: I have been discussing the effects of preventing people from copying, changing, and building on a program.  I have not specified how this obstruction is carried out, because that doesn't affect the conclusion.  Whether it is done by copy protection, or copyright, or licenses, or encryption, or <abbr title="Read-only Memory">ROM</abbr> cards, or hardware serial numbers, if it <em>succeeds</em> in preventing use, it does harm.
pl: Mówiłem tutaj o&nbsp;skutkach, jakie przynosi zabranianie ludziom kopiowania i&nbsp;modyfikowania programów, oraz&nbsp;budowania oprogramowania na&nbsp;bazie innych projektów. Nie sprecyzowałem, w&nbsp;jaki sposób takie utrudnianie może być przeprowadzone, bo&nbsp;nie ma to wpływu na&nbsp;wnioski. Nieważne, czy&nbsp;robi się to przez zabezpieczenia przed kopiowaniem, prawa autorskie, licencje, szyfrowanie, karty ROM, czy&nbsp;sprzętowe numery seryjne&nbsp;– jeśli skutecznie przeszkadza to w&nbsp;użytkowaniu, jest to szkodliwe.

note: type: Content of: <div><p>
en: Users do consider some of these methods more obnoxious than others.  I suggest that the methods most hated are those that accomplish their objective.
pl: Użytkownicy uważają niektóre z&nbsp;tych metod za&nbsp;bardziej nieznośne od&nbsp;innych. Wydaje mi się, że&nbsp;najbardziej znienawidzone metody to te, które są skuteczne.

note: type: Content of: <div><h4>
en: Software Should be Free
pl: Oprogramowanie powinno być wolne

note: type: Content of: <div><p>
en: I have shown how ownership of a program&mdash;the power to restrict changing or copying it&mdash;is obstructive.  Its negative effects are widespread and important.  It follows that society shouldn't have owners for programs.
pl: Pokazałem, jak własność programu, czyli&nbsp;możliwość ograniczania jego kopiowania i&nbsp;modyfikacji, stwarza utrudnienia. Ich negatywne efekty są szerokie i&nbsp;znaczące. Wynika z&nbsp;tego, że&nbsp;w&nbsp;społeczeństwie nie powinni istnieć właściciele programów.

note: type: Content of: <div><p>
en: Another way to understand this is that what society needs is free software, and proprietary software is a poor substitute.  Encouraging the substitute is not a rational way to get what we need.
pl: Innym sposobem na&nbsp;zrozumienie tego wszystkiego może być to, że&nbsp;społeczeństwo potrzebuje wolnego oprogramowania, a&nbsp;programy objęte restrykcyjnymi licencjami są jego marnymi substytutami. Popieranie substytutów nie jest racjonalną drogą do&nbsp;osiągnięcia naszych celów.

note: type: Content of: <div><p>
en: Vaclav Havel has advised us to &ldquo;Work for something because it is good, not just because it stands a chance to succeed.&rdquo; A business making proprietary software stands a chance of success in its own narrow terms, but it is not what is good for society.
pl: Vaclav Havel powiedział, że&nbsp;powinniśmy &bdquo;pracować na&nbsp;rzecz jakiejś sprawy, bo&nbsp;jest ona dobra, a&nbsp;nie tylko dlatego, że&nbsp;ma szansę powodzenia&rdquo;. Firma wytwarzająca objęte licencją oprogramowanie ma szansę powodzenia w&nbsp;wąskim tego słowa znaczeniu, ale&nbsp;nie jest to coś dobrego dla społeczeństwa.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Why People Will Develop Software
pl: Dlaczego nadal będzie rozwijane oprogramowanie

note: type: Content of: <div><p>
en: If we eliminate copyright as a means of encouraging people to develop software, at first less software will be developed, but that software will be more useful.  It is not clear whether the overall delivered user satisfaction will be less; but if it is, or if we wish to increase it anyway, there are other ways to encourage development, just as there are ways besides toll booths to raise money for streets. Before I talk about how that can be done, first I want to question how much artificial encouragement is truly necessary.
pl: Jeśli wyeliminujemy prawo autorskie jako zachętę do&nbsp;rozwijania oprogramowania, to na&nbsp;początku będzie się tworzyć mniej programów, ale&nbsp;będą one bardziej użyteczne. Nie jest jasne, czy&nbsp;ogólna dostarczona użytkownikowi satysfakcja będzie mniejsza; ale&nbsp;jeśli taka będzie, lub&nbsp;jeśli chcemy ją i&nbsp;tak powiększyć, to są inne metody zachęcania do&nbsp;pisania programów, tak samo jak oprócz budek pobierających opłaty są inne metody zbierania pieniędzy na&nbsp;drogi. Zanim powiem jak można to zrobić, chcę zbadać, jak duża zewnętrzna zachęta jest rzeczywiście potrzebna.

note: type: Content of: <div><h4>
en: Programming is Fun
pl: Programowanie sprawia przyjemność

note: type: Content of: <div><p>
en: There are some lines of work that few will enter except for money; road construction, for example.  There are other fields of study and art in which there is little chance to become rich, which people enter for their fascination or their perceived value to society.  Examples include mathematical logic, classical music, and archaeology; and political organizing among working people.  People compete, more sadly than bitterly, for the few funded positions available, none of which is funded very well.  They may even pay for the chance to work in the field, if they can afford to.
pl: Są takie prace, których mało kto się podejmie w&nbsp;zamian za&nbsp;coś innego niż pieniądze, np. roboty drogowe. Są też inne dziedziny nauki i&nbsp;sztuki, w&nbsp;których są małe szanse wzbogacenia się, a&nbsp;w&nbsp;które ludzie wchodzą z&nbsp;powodu swoich fascynacji lub&nbsp;dlatego, że&nbsp;postrzegają je jako wartościowe dla społeczeństwa. Mam tu na&nbsp;myśli np. logikę matematyczną, muzykę klasyczną i&nbsp;archeologię, a&nbsp;także tworzenie organizacji politycznych wśród ludzi pracy. Ludzie konkurują ze sobą, bardziej smutno niż zaciekle, o&nbsp;parę opłacanych etatów, z&nbsp;których żaden nie jest opłacany zbyt dobrze. Czasami ludzie nawet płacą za&nbsp;szansę pracowania w&nbsp;takiej dziedzinie, jeśli ich na&nbsp;to stać.

note: type: Content of: <div><p>
en: Such a field can transform itself overnight if it begins to offer the possibility of getting rich.  When one worker gets rich, others demand the same opportunity.  Soon all may demand large sums of money for doing what they used to do for pleasure.  When another couple of years go by, everyone connected with the field will deride the idea that work would be done in the field without large financial returns.  They will advise social planners to ensure that these returns are possible, prescribing special privileges, powers, and monopolies as necessary to do so.
pl: Taka dziedzina może się błyskawicznie zmienić jeśli zacznie stwarzać możliwości zarobienia dużych pieniędzy. Kiedy jeden pracownik staje się bogaty, inni domagają się takiej samej możliwości. Wkrótce wszyscy mogą zacząć domagać się dużych sum pieniędzy za&nbsp;coś, co niegdyś robili dla przyjemności. Parę lat później wszyscy powiązani z&nbsp;tą dziedziną będą wyśmiewać się z&nbsp;pomysłu, że&nbsp;można było w&nbsp;niej pracować bez&nbsp;dużych zysków finansowych. Będą doradzać planistom, żeby zapewnili te zyski poprzez&nbsp;rekomendowanie specjalnych przywilejów, praw i&nbsp;monopoli do&nbsp;tego potrzebnych.

note: type: Content of: <div><p>
en: This change happened in the field of computer programming in the 1980s.  In the 1970s, there were articles on &ldquo;computer addiction&rdquo;: users were &ldquo;onlining&rdquo; and had hundred-dollar-a-week habits.  It was generally understood that people frequently loved programming enough to break up their marriages.  Today, it is generally understood that no one would program except for a high rate of pay. People have forgotten what they knew back then.
pl: Taka zmiana nastąpiła w&nbsp;dziedzinie programowania komputerowego w&nbsp;ciągu ostatniej dekady. W&nbsp;latach siedemdziesiątych XX wieku ukazywały się artykuły o&nbsp;&bdquo;komputerowym uzależnieniu&rdquo;: użytkownicy przyklejali się do&nbsp;komputerów i&nbsp;wydawali na&nbsp;swój nałóg po&nbsp;sto dolarów tygodniowo. Panowało ogólne przekonanie, że&nbsp;ludzie kochają programowanie tak bardzo, że&nbsp;poświęciliby dlań swoje małżeństwo. Dzisiaj panuje ogólne przekonanie, że&nbsp;nikt nie będzie programował, chyba że&nbsp;za duże pieniądze. Ludzie zapomnieli, w&nbsp;co wierzyli czterdzieści lat temu.

note: type: Content of: <div><p>
en: When it is true at a given time that most people will work in a certain field only for high pay, it need not remain true.  The dynamic of change can run in reverse, if society provides an impetus.  If we take away the possibility of great wealth, then after a while, when the people have readjusted their attitudes, they will once again be eager to work in the field for the joy of accomplishment.
pl: Jeśli w&nbsp;danym okresie prawdą jest, że&nbsp;w&nbsp;pewnej dziedzinie ludzie będą pracować tylko za&nbsp;duże pieniądze, to nie musi to na&nbsp;zawsze pozostać prawdą. Pęd zmian może biec w&nbsp;odwrotnym kierunku, jeśli impuls do&nbsp;tego da społeczeństwo. Jeśli odbierzemy możliwość zbicia fortuny, to po&nbsp;pewnym czasie ludzie zmodyfikują swoje postawy i&nbsp;znów będą chętni pracować w&nbsp;tej dziedzinie w&nbsp;zamian za&nbsp;radość zawodowego spełnienia.

note: type: Content of: <div><p>
en: The question &ldquo;How can we pay programmers?&rdquo; becomes an easier question when we realize that it's not a matter of paying them a fortune.  A mere living is easier to raise.
pl: Pytanie &bdquo;Jak możemy zapłacić programistom?&rdquo; stanie się łatwiejsze, gdy zdamy sobie sprawę, że&nbsp;nie chodzi tutaj o&nbsp;płacenie im fortuny. Pieniądze na&nbsp;zwykłą pensję łatwiej jest zdobyć.

note: type: Content of: <div><h4>
en: Funding Free Software
pl: Finansowanie wolnego oprogramowania

note: type: Content of: <div><p>
en: Institutions that pay programmers do not have to be software houses.  Many other institutions already exist that can do this.
pl: Instytucje płacące programistom nie muszą być firmami programistycznymi. Istnieje już wiele innych instytucji, które mogą to robić.

note: type: Content of: <div><p>
en: Hardware manufacturers find it essential to support software development even if they cannot control the use of the software.  In 1970, much of their software was free because they did not consider restricting it. Today, their increasing willingness to join consortiums shows their realization that owning the software is not what is really important for them.
pl: Producenci sprzętu uważają wspieranie rozwoju oprogramowania za&nbsp;bardzo ważne, nawet jeśli nie mogą kontrolować jego użycia. W&nbsp;1970 większość ich oprogramowania była swobodna, bo&nbsp;nawet nie myśleli o ograniczaniu jego użycia. Dzisiaj ich wzrastająca chęć do&nbsp;przyłączania się do&nbsp;konsorcjów pokazuje, że&nbsp;zdali sobie sprawę z&nbsp;tego, iż posiadanie oprogramowania nie jest tym, co jest dla nich rzeczywiście ważne.

note: type: Content of: <div><p>
en: Universities conduct many programming projects.  Today they often sell the results, but in the 1970s they did not.  Is there any doubt that universities would develop free software if they were not allowed to sell software? These projects could be supported by the same government contracts and grants that now support proprietary software development.
pl: Wiele przedsięwzięć programistycznych prowadzą uniwersytety. Dzisiaj często sprzedają ich rezultaty, chociaż nie robiły tego w&nbsp;latach 70. Czy&nbsp;nie jest oczywiste, że&nbsp;uniwersytety rozwijałyby wolne oprogramowanie, jeśli nie miałyby pozwolenia na&nbsp;sprzedaż programów? Projekty te mogłyby być wspierane przez te same kontrakty i&nbsp;granty rządowe, które teraz wspierają rozwój oprogramowania objętego restrykcyjnymi licencjami.

note: type: Content of: <div><p>
en: It is common today for university researchers to get grants to develop a system, develop it nearly to the point of completion and call that &ldquo;finished,&rdquo; and then start companies where they really finish the project and make it usable.  Sometimes they declare the unfinished version &ldquo;free&rdquo;; if they are thoroughly corrupt, they instead get an exclusive license from the university.  This is not a secret; it is openly admitted by everyone concerned.  Yet if the researchers were not exposed to the temptation to do these things, they would still do their research.
pl: W&nbsp;dzisiejszych czasach powszechne są sytuacje, w&nbsp;których uniwersytetom przyznaje się granty na&nbsp;rozwój jakiegoś systemu, a&nbsp;one rozwijają go prawie do&nbsp;końca i&nbsp;mówią, że&nbsp;jest &bdquo;gotowy&rdquo;. Następnie zakładają firmy, które rzeczywiście go kończą i&nbsp;czynią zdatnym do&nbsp;użytkowania. Czasami deklarują oni, że&nbsp;wersja niedokończona jest &bdquo;wolna&rdquo;. Jeśli są źli do&nbsp;szpiku kości, to zamiast tego zdobywają od&nbsp;uniwersytetu wyłączną licencję. Nie jest to tajemnicą. Zainteresowani tym faktem otwarcie to przyznają. Jednak&nbsp;gdyby naukowcy nie byli kuszeni przez możliwość robienia takich rzeczy, to i&nbsp;tak nadal kontynuowaliby badania naukowe.

note: type: Content of: <div><p>
en: Programmers writing free software can make their living by selling services related to the software.  I have been hired to port the <a href="/software/gcc/">GNU C compiler</a> to new hardware, and to make user-interface extensions to <a href="/software/emacs/">GNU Emacs</a>.  (I offer these improvements to the public once they are done.)  I also teach classes for which I am paid.
pl: Programiści tworzący wolne oprogramowanie mogą zarabiać na&nbsp;życie sprzedając usługi związane ze swoimi programami. Zatrudniono mnie, bym napisał wersję <a href="/software/gcc/">GNU C compiler</a> dla nowej platformy sprzętowej i&nbsp;żebym stworzył rozszerzenia interfejsu użytkownika dla <a href="/software/emacs/">GNU Emacsa</a>. (Oddaję te ulepszenia w&nbsp;ręce społeczeństwa gdy tylko są gotowe). Poza tym zarabiam na&nbsp;prowadzeniu zajęć uniwersyteckich.

note: type: Content of: <div><p>
en: I am not alone in working this way; there is now a successful, growing corporation which does no other kind of work.  Several other companies also provide commercial support for the free software of the GNU system. This is the beginning of the independent software support industry&mdash;an industry that could become quite large if free software becomes prevalent.  It provides users with an option generally unavailable for proprietary software, except to the very wealthy.
pl: Nie tylko ja pracuję w&nbsp;ten sposób. Sukces odnosi teraz i&nbsp;rośnie w&nbsp;siłę korporacja, która nie wykonuje żadnych innych prac. Kilka innych firm także dostarcza komercyjne usługi związane z&nbsp;wolnym oprogramowaniem systemu GNU. To początek niezależnej branży wsparcia programistycznego, która może stać się dość duża, jeśli wolne oprogramowanie stanie się popularniejsze. Daje ona użytkownikom wybór normalnie niedostępny w&nbsp;przypadku oprogramowania objętego restrykcyjnymi licencjami, nie licząc bardzo bogatych.

note: type: Content of: <div><p>
en: New institutions such as the <a href="/fsf/fsf.html">Free Software Foundation</a> can also fund programmers.  Most of the Foundation's funds come from users buying tapes through the mail.  The software on the tapes is free, which means that every user has the freedom to copy it and change it, but many nonetheless pay to get copies.  (Recall that &ldquo;free software&rdquo; refers to freedom, not to price.)  Some users who already have a copy order tapes as a way of making a contribution they feel we deserve.  The Foundation also receives sizable donations from computer manufacturers.
pl: Nowe instytucje, takie jak <a href="/fsf/fsf.html">Fundacja Wolnego Oprogramowania</a>, także mogą finansować programistów. Większość funduszy Fundacji pochodzi od&nbsp;użytkowników, którzy kupują wysyłkowo taśmy [obecnie na&nbsp;płytach; przyp. tłum.]. Oprogramowanie zawarte na&nbsp;taśmach jest wolne, więc&nbsp;każdy użytkownik ma prawo je kopiować i&nbsp;modyfikować, ale&nbsp;wielu z&nbsp;nich i&nbsp;tak płaci za&nbsp;swoje kopie. (Przypominam, że&nbsp;&bdquo;free software&rdquo; to oprogramowanie wolne, a&nbsp;nie darmowe.) Niektórzy użytkownicy, którzy mają już kopie, zamawiają taśmy żeby nas wesprzeć, bo&nbsp;uważają, że&nbsp;na to zasługujemy. Fundacja otrzymuje także pokaźne darowizny od&nbsp;producentów sprzętu.

note: type: Content of: <div><p>
en: The Free Software Foundation is a charity, and its income is spent on hiring as many programmers as possible.  If it had been set up as a business, distributing the same free software to the public for the same fee, it would now provide a very good living for its founder.
pl: Fundacja Wolnego Oprogramowania jest organizacją charytatywną, a&nbsp;jej dochody przeznaczane są na&nbsp;zatrudnienie tak wielu programistów, jak tylko się da. Jeśli byłaby zwykłą firmą rozprowadzającą wśród społeczeństwa to samo wolne oprogramowanie za&nbsp;tą samą opłatą, to zapewniałaby teraz swojemu założycielowi bardzo dobre utrzymanie.

note: type: Content of: <div><p>
en: Because the Foundation is a charity, programmers often work for the Foundation for half of what they could make elsewhere.  They do this because we are free of bureaucracy, and because they feel satisfaction in knowing that their work will not be obstructed from use.  Most of all, they do it because programming is fun.  In addition, volunteers have written many useful programs for us.  (Even technical writers have begun to volunteer.)
pl: Ponieważ&nbsp;Fundacja jest organizacją charytatywną, programiści często pracują dla nas za&nbsp;połowę pieniędzy, które mogliby dostać gdzieś indziej. Robią to, bo&nbsp;nie ma u&nbsp;nas biurokracji, a&nbsp;także dlatego, że&nbsp;czują satysfakcję wiedząc, że&nbsp;ich praca nie będzie niedostępna użytkownikom. Głównym powodem, dla którego to robią jest fakt, że&nbsp;programowanie sprawia przyjemność. Co więcej, wiele przydatnych programów napisali dla nas ochotnicy. (Nawet twórcy dokumentacji technicznej zaczęli zgłaszać się na&nbsp;ochotnika).

note: type: Content of: <div><p>
en: This confirms that programming is among the most fascinating of all fields, along with music and art.  We don't have to fear that no one will want to program.
pl: To potwierdza, że&nbsp;programowanie to jedna z&nbsp;najbardziej fascynujących dziedzin, obok muzyki i&nbsp;sztuki. Nie musimy się obawiać, że&nbsp;nikt nie będzie chciał programować.

note: type: Content of: <div><h4>
en: What Do Users Owe to Developers?
pl: Co użytkownicy winni są programistom?

note: type: Content of: <div><p>
en: There is a good reason for users of software to feel a moral obligation to contribute to its support.  Developers of free software are contributing to the users' activities, and it is both fair and in the long-term interest of the users to give them funds to continue.
pl: Istnieje dobry powód, dla którego użytkownicy programów czują moralne zobowiązanie ich wspierania. Ludzie rozwijający wolne oprogramowanie wnoszą wkład w&nbsp;działania użytkowników, dlatego&nbsp;finansowe wspieranie dalszego rozwoju jest nie tylko fair, ale&nbsp;także w&nbsp;dłuższej perspektywie w&nbsp;interesie użytkowników.

note: type: Content of: <div><p>
en: However, this does not apply to proprietary software developers, since obstructionism deserves a punishment rather than a reward.
pl: Jednak&nbsp;nie odnosi się to do&nbsp;twórców oprogramowania objętego restrykcyjnymi licencjami, bo&nbsp;utrudnianie zasługuje na&nbsp;karę, a&nbsp;nie nagrodę.

note: type: Content of: <div><p>
en: We thus have a paradox: the developer of useful software is entitled to the support of the users, but any attempt to turn this moral obligation into a requirement destroys the basis for the obligation.  A developer can either deserve a reward or demand it, but not both.
pl: Mamy tu więc&nbsp;paradoks: twórcy użytecznego oprogramowania należy się wsparcie użytkowników, ale&nbsp;każda próba zamiany tego moralnego zobowiązania w&nbsp;żądanie niszczy jego podstawę. Twórca może zasługiwać na&nbsp;nagrodę lub&nbsp;się jej domagać, ale&nbsp;nie obie te rzeczy na&nbsp;raz.

note: type: Content of: <div><p>
en: I believe that an ethical developer faced with this paradox must act so as to deserve the reward, but should also entreat the users for voluntary donations.  Eventually the users will learn to support developers without coercion, just as they have learned to support public radio and television stations.
pl: Uważam, że&nbsp;postępujący etycznie programista, który zetknie się z&nbsp;tym paradoksem, musi zachowywać się tak, żeby zasłużyć na&nbsp;nagrodę, ale&nbsp;powinien także prosić użytkowników o&nbsp;dobrowolne datki. W&nbsp;końcu użytkownicy nauczą się wspierać programistów bez&nbsp;przymusu, tak samo jak nauczyli się wspierać publiczne radio i&nbsp;telewizję.

note: type: Content of: <div><h3>
en: What Is Software Productivity?
pl: Co to jest produktywność programistyczna?

note: type: Content of: <div><p>
en: If software were free, there would still be programmers, but perhaps fewer of them.  Would this be bad for society?
pl: Jeśli oprogramowanie byłoby wolne, to programiści istnieliby nadal, tyle że&nbsp;być może byłoby ich mniej. Czy&nbsp;byłoby to złe dla społeczeństwa?

note: type: Content of: <div><p>
en: Not necessarily.  Today the advanced nations have fewer farmers than in 1900, but we do not think this is bad for society, because the few deliver more food to the consumers than the many used to do.  We call this improved productivity.  Free software would require far fewer programmers to satisfy the demand, because of increased software productivity at all levels:
pl: Niekoniecznie. W&nbsp;dzisiejszych czasach rozwinięte państwa mają mniej rolników niż w&nbsp;roku 1900, ale&nbsp;nie uważamy tego za&nbsp;złe dla społeczeństwa, bo&nbsp;mała ilość rolników dostarcza konsumentom więcej jedzenia niż kiedyś dostarczało wielu. Nazywamy to zwiększoną produktywnością. Wolne oprogramowanie potrzebowałoby dużo mniej programistów do&nbsp;zaspokojenia popytu, bo&nbsp;na wszystkich poziomach zwiększyłaby się produktywność:

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: Wider use of each program that is developed.
pl: Bardziej rozpowszechnione użytkowanie każdego stworzonego programu.

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: The ability to adapt existing programs for customization instead of starting from scratch.
pl: Możliwość modyfikacji istniejącego oprogramowania do&nbsp;własnych potrzeb zamiast pisania wszystkiego od&nbsp;początku.

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: Better education of programmers.
pl: Lepsze wykształcenie programistów.

note: type: Content of: <div><ul><li>
en: The elimination of duplicate development effort.
pl: Wyeliminowanie wykonywania po&nbsp;raz kolejny tej samej pracy.

note: type: Content of: <div><p>
en: Those who object to cooperation claiming it would result in the employment of fewer programmers are actually objecting to increased productivity.  Yet these people usually accept the widely held belief that the software industry needs increased productivity.  How is this?
pl: Ludzie, którzy sprzeciwiają się współpracy twierdząc, że&nbsp;doprowadziłoby to do&nbsp;zatrudnienia mniejszej ilości programistów, tak naprawdę sprzeciwiają się zwiększonej produktywności. Tymczasem ci sami ludzie zazwyczaj akceptują szeroko przyjęty pogląd, że&nbsp;przemysł programistyczny potrzebuje zwiększonej produktywności. Więc&nbsp;o&nbsp;co w&nbsp;końcu chodzi?

note: type: Content of: <div><p>
en: &ldquo;Software productivity&rdquo; can mean two different things: the overall productivity of all software development, or the productivity of individual projects.  Overall productivity is what society would like to improve, and the most straightforward way to do this is to eliminate the artificial obstacles to cooperation which reduce it.  But researchers who study the field of &ldquo;software productivity&rdquo; focus only on the second, limited, sense of the term, where improvement requires difficult technological advances.
pl: &bdquo;Produktywność programistyczna&rdquo; może znaczyć dwie różne rzeczy: ogólną produktywność całej produkcji oprogramowania lub&nbsp;produktywność poszczególnych projektów. Ogólna produktywność jest tym, co społeczeństwo chciałoby podnieść, a&nbsp;najprostszym sposobem, żeby to zrobić, jest zniesienie sztucznych barier, które stoją na&nbsp;drodze współpracy i&nbsp;ją zmniejszają. Jednak&nbsp;naukowcy badający &bdquo;produktywność programistyczną&rdquo; skupiają się tylko na&nbsp;drugim, ograniczonym znaczeniu tego pojęcia, w&nbsp;przypadku którego polepszenie sytuacji wymaga trudnych postępów technologicznych.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Is Competition Inevitable?
pl: Czy&nbsp;konkurencja jest nieunikniona?

note: type: Content of: <div><p>
en: Is it inevitable that people will try to compete, to surpass their rivals in society? Perhaps it is.  But competition itself is not harmful; the harmful thing is <em>combat</em>.
pl: Czy&nbsp;nieuniknione jest, że&nbsp;ludzie będą próbować ze sobą konkurować, żeby być lepszymi od&nbsp;swoich rywali? Być może tak. Ale&nbsp;konkurencja sama w&nbsp;sobie nie jest szkodliwa, rzeczą szkodliwą jest <em>walka</em>.

note: type: Content of: <div><p>
en: There are many ways to compete.  Competition can consist of trying to achieve ever more, to outdo what others have done.  For example, in the old days, there was competition among programming wizards&mdash;competition for who could make the computer do the most amazing thing, or for who could make the shortest or fastest program for a given task.  This kind of competition can benefit everyone, <em>as long as</em> the spirit of good sportsmanship is maintained.
pl: Konkurować ze sobą można na&nbsp;wiele sposobów. Konkurencja może mieć na&nbsp;celu próbę ciągłego osiągania więcej, prześcigania tego, co zrobili inni. Na&nbsp;przykład dawno temu istniało współzawodnictwo pomiędzy programistycznymi geniuszami o&nbsp;to, kto potrafi zmusić komputer do&nbsp;zrobienia najbardziej zadziwiającej rzeczy lub&nbsp;napisać najkrótszy bądź&nbsp;najszybszy program wykonujący jakieś zadanie. Taka konkurencja może być pożyteczna dla wszystkich, <em>dopóki</em> utrzymany jest duch pozytywnego współzawodnictwa.

note: type: Content of: <div><p>
en: Constructive competition is enough competition to motivate people to great efforts.  A number of people are competing to be the first to have visited all the countries on Earth; some even spend fortunes trying to do this.  But they do not bribe ship captains to strand their rivals on desert islands.  They are content to let the best person win.
pl: Konstruktywna konkurencja wystarcza by zmotywować ludzi do&nbsp;wielkich wysiłków. Kilkoro ludzi konkuruje ze sobą o&nbsp;tytuł pierwszej osoby, która odwiedzi wszystkie kraje świata, niektórzy wydają na&nbsp;to całe fortuny. Jednak&nbsp;nie przekupują kapitanów statków, by wysadzili ich rywali na&nbsp;bezludnych wyspach. Chętnie przystają na&nbsp;to, by wygrał najlepszy.

note: type: Content of: <div><p>
en: Competition becomes combat when the competitors begin trying to impede each other instead of advancing themselves&mdash;when &ldquo;Let the best person win&rdquo; gives way to &ldquo;Let me win, best or not.&rdquo; Proprietary software is harmful, not because it is a form of competition, but because it is a form of combat among the citizens of our society.
pl: Konkurencja przekształca się w&nbsp;walkę, gdy konkurenci zaczynają próbować przeszkadzać sobie nawzajem zamiast samemu iść do&nbsp;przodu, kiedy &bdquo;Niech wygra najlepszy&rdquo; ustępuje miejsca &bdquo;Dajcie mi wygrać, nawet jeśli nie jestem najlepszy&rdquo;. Objęte restrykcyjną licencją oprogramowanie jest szkodliwe nie dlatego, że&nbsp;jest formą konkurencji, ale&nbsp;dlatego, że&nbsp;jest formą walki pomiędzy obywatelami naszego społeczeństwa.

note: type: Content of: <div><p>
en: Competition in business is not necessarily combat.  For example, when two grocery stores compete, their entire effort is to improve their own operations, not to sabotage the rival.  But this does not demonstrate a special commitment to business ethics; rather, there is little scope for combat in this line of business short of physical violence.  Not all areas of business share this characteristic.  Withholding information that could help everyone advance is a form of combat.
pl: Konkurencja w&nbsp;biznesie niekoniecznie musi być walką. Na&nbsp;przykład, gdy konkurują ze sobą dwa warzywniaki, to ich energia idzie na&nbsp;ulepszanie własnej oferty, a&nbsp;nie sabotowanie rywala. Ale&nbsp;to nie jest przejawem specjalnego przywiązania do&nbsp;biznesowej etyki. W&nbsp;tej dziedzinie jest po&nbsp;prostu mało możliwości walki, pomijając przemoc fizyczną. Niektóre branże biznesu mają więcej takich możliwości. Zatrzymywanie dla siebie informacji, które mogłyby pomóc wszystkim w&nbsp;rozwoju jest formą walki.

note: type: Content of: <div><p>
en: Business ideology does not prepare people to resist the temptation to combat the competition.  Some forms of combat have been banned with antitrust laws, truth in advertising laws, and so on, but rather than generalizing this to a principled rejection of combat in general, executives invent other forms of combat which are not specifically prohibited.  Society's resources are squandered on the economic equivalent of factional civil war.
pl: Ideologia biznesu nie przygotowuje ludzi na&nbsp;powstrzymywanie się przed pokusą walki z&nbsp;konkurentami. Niektóre formy walki zostały zakazane przez ustawy antymonopolowe, ustawy o&nbsp;prawdzie w&nbsp;reklamie, itd., ale&nbsp;zamiast uogólnić to do&nbsp;powszechnego zakazu walki, dyrektorzy wymyślają inne jej formy, które nie są bezpośrednio zabronione. Społeczne zasoby są roztrwaniane przez ekonomiczny odpowiednik frakcyjnej wojny domowej.

note: type: Content of: <div><h3>
en: &ldquo;Why Don't You Move to Russia?&rdquo;
pl: &bdquo;A może byś się przeniósł do&nbsp;Rosji?&rdquo;

note: type: Content of: <div><p>
en: In the United States, any advocate of other than the most extreme form of laissez-faire selfishness has often heard this accusation.  For example, it is leveled against the supporters of a national health care system, such as is found in all the other industrialized nations of the free world.  It is leveled against the advocates of public support for the arts, also universal in advanced nations.  The idea that citizens have any obligation to the public good is identified in America with Communism.  But how similar are these ideas?
pl: W&nbsp;Stanach Zjednoczonych każdy zwolennik czegoś innego niż najbardziej ekstremalne formy wolnorynkowego egoizmu często spotyka się z&nbsp;tym oskarżeniem. Jest ono np. wymierzone w&nbsp;zwolenników narodowego systemu ochrony zdrowia, takiego jakie działają we wszystkich uprzemysłowionych krajach wolnego świata. Jest wymierzone w&nbsp;zwolenników publicznego wsparcia dla sztuki, które jest także powszechne w&nbsp;rozwiniętych krajach. Pomysł, że&nbsp;obywatele mają jakieś zobowiązania wobec dobra publicznego jest w&nbsp;Ameryce identyfikowany z&nbsp;komunizmem. Ale&nbsp;na ile podobne do&nbsp;siebie są te dwie idee w&nbsp;rzeczywistości?

note: type: Content of: <div><p>
en: Communism as was practiced in the Soviet Union was a system of central control where all activity was regimented, supposedly for the common good, but actually for the sake of the members of the Communist party. And where copying equipment was closely guarded to prevent illegal copying.
pl: Komunizm praktykowany w&nbsp;Związku Radzieckim był systemem scentralizowanej kontroli, w&nbsp;którym każda działalność była poddana reżimowi, rzekomo dla wspólnego dobra, ale&nbsp;tak naprawdę dla dobra członków partii komunistycznej. Urządzenia do&nbsp;kopiowania były tam ściśle pilnowane, aby&nbsp;zapobiec nielegalnemu wykonywaniu kopii.

note: type: Content of: <div><p>
en: The American system of software copyright exercises central control over distribution of a program, and guards copying equipment with automatic copying-protection schemes to prevent illegal copying.
pl: Amerykański system praw autorskich dotyczących oprogramowania ustanawia scentralizowaną kontrolę nad&nbsp;dystrybucją programów i&nbsp;stoi na&nbsp;straży urządzeń do&nbsp;kopiowania, używających różnych zabezpieczeń, by zapobiec wykonywaniu nielegalnych kopii.

note: type: Content of: <div><p>
en: By contrast, I am working to build a system where people are free to decide their own actions; in particular, free to help their neighbors, and free to alter and improve the tools which they use in their daily lives.  A system based on voluntary cooperation and on decentralization.
pl: W&nbsp;przeciwieństwie do&nbsp;tego, ja pracuję na&nbsp;rzecz systemu, w&nbsp;którym ludzie mają wolną rękę i&nbsp;mogą decydować o&nbsp;swoich poczynaniach. W&nbsp;szczególności mają możliwość pomagania swoim znajomym oraz&nbsp;modyfikowania i&nbsp;ulepszania narzędzi, których codziennie używają. Systemu opartego na&nbsp;ochotniczej współpracy i&nbsp;decentralizacji.

note: type: Content of: <div><p>
en: Thus, if we are to judge views by their resemblance to Russian Communism, it is the software owners who are the Communists.
pl: Tak więc&nbsp;jeśli chcemy oceniać poglądy według ich podobieństwa do&nbsp;radzieckiego komunizmu, to komunistami są właściciele oprogramowania.

note: type: Content of: <div><h3>
en: The Question of Premises
pl: Problem przesłanek

note: type: Content of: <div><p>
en: I make the assumption in this paper that a user of software is no less important than an author, or even an author's employer.  In other words, their interests and needs have equal weight, when we decide which course of action is best.
pl: Zakładam w&nbsp;tym artykule, że&nbsp;użytkownik oprogramowania nie jest mniej ważny niż jego twórca, a&nbsp;nawet pracodawca twórcy. Innymi słowy ich interesy i&nbsp;potrzeby mają jednakową wagę podczas decydowania, która droga jest najlepsza.

note: type: Content of: <div><p>
en: This premise is not universally accepted.  Many maintain that an author's employer is fundamentally more important than anyone else.  They say, for example, that the purpose of having owners of software is to give the author's employer the advantage he deserves&mdash;regardless of how this may affect the public.
pl: Ta przesłanka nie jest ogólnie przyjmowana. Wielu twierdzi, że&nbsp;pracodawca twórcy jest z&nbsp;natury ważniejszy niż ktokolwiek inny. Mówią oni na&nbsp;przykład, że&nbsp;powodem dla istnienia właścicieli oprogramowania jest zapewnienie szefowi twórcy korzyści, na&nbsp;które zasługuje, niezależnie od&nbsp;tego, jak może to wpłynąć na&nbsp;społeczeństwo.

note: type: Content of: <div><p>
en: It is no use trying to prove or disprove these premises.  Proof requires shared premises.  So most of what I have to say is addressed only to those who share the premises I use, or at least are interested in what their consequences are.  For those who believe that the owners are more important than everyone else, this paper is simply irrelevant.
pl: Próby udowodnienia lub&nbsp;obalenia tych przesłanek nie mają sensu. Dowód wymaga wspólnych przesłanek. Tak więc&nbsp;większość z&nbsp;tego, co mówię jest adresowana do&nbsp;tych, którzy uznają moje przesłanki lub&nbsp;przynajmniej są zainteresowani, jakie są ich konsekwencje. Dla tych, którzy uważają, że&nbsp;właściciel jest ważniejszy niż wszyscy inni, artykuł ten jest po&nbsp;prostu bez&nbsp;znaczenia.

note: type: Content of: <div><p>
en: But why would a large number of Americans accept a premise that elevates certain people in importance above everyone else? Partly because of the belief that this premise is part of the legal traditions of American society.  Some people feel that doubting the premise means challenging the basis of society.
pl: Tylko dlaczego duży odsetek Amerykanów akceptuje przesłankę, która wynosi pewnych ludzi ponad wszystkich innych? Częściowo przez przekonanie, że&nbsp;taka przesłanka jest częścią amerykańskiej tradycji prawnej. Niektórzy myślą, że&nbsp;poddawanie jej w&nbsp;wątpliwość to podważanie podstaw społeczeństwa.

note: type: Content of: <div><p>
en: It is important for these people to know that this premise is not part of our legal tradition.  It never has been.
pl: Ważne jest, żeby ci ludzie zdali sobie sprawę, że&nbsp;ta przesłanka nie jest częścią naszej tradycji prawnej i&nbsp;nigdy nią nie była.

note: type: Content of: <div><p>
en: Thus, the Constitution says that the purpose of copyright is to &ldquo;promote the Progress of Science and the useful Arts.&rdquo; The Supreme Court has elaborated on this, stating in <em>Fox Film v. Doyal</em> that &ldquo;The sole interest of the United States and the primary object in conferring the [copyright] monopoly lie in the general benefits derived by the public from the labors of authors.&rdquo;
pl: Konstytucja [Stanów Zjednoczonych; przyp. tłum.] mówi, że&nbsp;celem prawa autorskiego jest &bdquo;promocja postępu nauki i&nbsp;sztuk użytecznych&rdquo;. Więcej na&nbsp;ten temat powiedział Sąd Najwyższy, stwierdzając w&nbsp;sprawie Fox Film przeciwko Doyal, że&nbsp;&bdquo;Wyłączny przedmiot zainteresowania Stanów Zjednoczonych i&nbsp;podstawowy cel nadawania monopolu [praw autorskich] leży w&nbsp;ogólnych korzyściach, jakie społeczeństwo wynosi z&nbsp;pracy autorów&rdquo;.

note: type: Content of: <div><p>
en: We are not required to agree with the Constitution or the Supreme Court.  (At one time, they both condoned slavery.)  So their positions do not disprove the owner supremacy premise.  But I hope that the awareness that this is a radical right-wing assumption rather than a traditionally recognized one will weaken its appeal.
pl: Nie musimy się zgadzać z&nbsp;Konstytucją lub&nbsp;Sądem Najwyższym. (W&nbsp;pewnym okresie obie te instytucje aprobowały niewolnictwo.) Tak więc&nbsp;ich stanowiska nie obalają przesłanki o&nbsp;wyższości właścicieli. Mam jednak&nbsp;nadzieję, że&nbsp;jej siła zostanie zmniejszona przez świadomość, że&nbsp;jest to radykalne prawicowe założenie, a&nbsp;nie założenie tradycyjnie przyjmowane.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Conclusion
pl: Wnioski

note: type: Content of: <div><p>
en: We like to think that our society encourages helping your neighbor; but each time we reward someone for obstructionism, or admire them for the wealth they have gained in this way, we are sending the opposite message.
pl: Lubimy myśleć, że&nbsp;nasze społeczeństwo popiera pomaganie bliźnim. Jednak&nbsp;za każdym razem, kiedy nagradzamy kogoś za&nbsp;utrudnianie lub&nbsp;podziwiamy go za&nbsp;bogactwo, które w&nbsp;ten sposób zdobył, dajemy dowód czegoś całkiem odwrotnego.

note: type: Content of: <div><p>
en: Software hoarding is one form of our general willingness to disregard the welfare of society for personal gain.  We can trace this disregard from Ronald Reagan to Dick Cheney, from Exxon to Enron, from failing banks to failing schools.  We can measure it with the size of the homeless population and the prison population.  The antisocial spirit feeds on itself, because the more we see that other people will not help us, the more it seems futile to help them.  Thus society decays into a jungle.
pl: Nieudostępnianie oprogramowania jest jedną z&nbsp;form naszej powszechnej gotowości do&nbsp;stawiania osobistych korzyści ponad dobro społeczne. Możemy to prześledzić od&nbsp;Ronalda Reagana do&nbsp;Jamesa Bakkera, od&nbsp;Ivana Boesky'ego do&nbsp;Exxonu, od&nbsp;upadających banków do&nbsp;upadających szkół. Możemy to zmierzyć wielkością populacji bezdomnych i&nbsp;więźniów. Duch antyspołeczny sam się napędza, ponieważ&nbsp;im więcej widzimy, że&nbsp;inni nam nie pomagają, tym bardziej wydaje nam się bez&nbsp;sensu pomaganie innym. W&nbsp;ten sposób społeczeństwo zamienia się w&nbsp;dżunglę.

note: type: Content of: <div><p>
en: If we don't want to live in a jungle, we must change our attitudes.  We must start sending the message that a good citizen is one who cooperates when appropriate, not one who is successful at taking from others.  I hope that the free software movement will contribute to this: at least in one area, we will replace the jungle with a more efficient system which encourages and runs on voluntary cooperation.
pl: Jeśli nie chcemy żyć w&nbsp;dżungli, musimy zmienić nasze postawy. Musimy zacząć dawać do&nbsp;zrozumienia, że&nbsp;dobry obywatel to taki, który współpracuje kiedy należy, a&nbsp;nie taki, który odnosi sukcesy w&nbsp;zabieraniu innym. Mam nadzieję, że&nbsp;pomoże w&nbsp;tym ruch wolnego oprogramowania: przynajmniej w&nbsp;jednej dziedzinie zastąpimy dżunglę bardziej efektywnym systemem, który zachęca do&nbsp;ochotniczej współpracy i&nbsp;dzięki niej funkcjonuje.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Footnotes
pl: Przypisy

note: type: Content of: <div><ol><li>
en: The word &ldquo;free&rdquo; in &ldquo;free software&rdquo; refers to freedom, not to price; the price paid for a copy of a free program may be zero, or small, or (rarely) quite large.
pl: Słowo &bdquo;free&rdquo; [wolny, darmowy] w&nbsp;&bdquo;free software&rdquo; odnosi się do&nbsp;wolności, a&nbsp;nie do&nbsp;ceny. Cena za&nbsp;kopię wolnego programu może być zerowa, mała lub&nbsp;(rzadko) dość duża.

note: type: Content of: <div><ol><li>
en: The issues of pollution and traffic congestion do not alter this conclusion.  If we wish to make driving more expensive to discourage driving in general, it is disadvantageous to do this using toll booths, which contribute to both pollution and congestion.  A tax on gasoline is much better.  Likewise, a desire to enhance safety by limiting maximum speed is not relevant; a free-access road enhances the average speed by avoiding stops and delays, for any given speed limit.
pl: Sprawa zanieczyszczenia środowiska i&nbsp;korków nie wpływa na&nbsp;tę konkluzję. Jeśli chcemy uczynić jazdę samochodem droższą, aby&nbsp;zniechęcić do&nbsp;jazdy samochodem w&nbsp;ogóle, to nie jest dobrze robić to instalując budki pobierające opłaty, które powiększają zanieczyszczenie i&nbsp;korki. Znacznie lepszy jest podatek na&nbsp;benzynę. Tak samo nie ma z&nbsp;nią związku chęć zwiększenia bezpieczeństwa przez ograniczanie prędkości maksymalnej&nbsp;– ogólnie dostępna droga poprawia płynność ruchu, przez co wzrasta bezpieczeństwo, niezależnie od&nbsp;limitu prędkości.

note: type: Content of: <div><ol><li>
en: One might regard a particular computer program as a harmful thing that should not be available at all, like the Lotus Marketplace database of personal information, which was withdrawn from sale due to public disapproval.  Most of what I say does not apply to this case, but it makes little sense to argue for having an owner on the grounds that the owner will make the program less available.  The owner will not make it <em>completely</em> unavailable, as one would wish in the case of a program whose use is considered destructive.
pl: Ktoś może uważać jakiś program za&nbsp;szkodliwą rzecz, która w&nbsp;ogóle nie powinna być dostępna, jak Lotus Marketplace, baza danych informacji osobistych, którą wycofano ze sprzedaży z&nbsp;powodu presji społeczeństwa. Większość z&nbsp;tego, co mówię, nie odnosi się do&nbsp;tego przypadku, ale&nbsp;nie ma specjalnie sensu w&nbsp;upieraniu się za&nbsp;właścicielami na&nbsp;podstawie stwierdzenia, że&nbsp;właściciel uczyni oprogramowanie mniej dostępnym. Właściciel nie uczyni go całkowicie niedostępnym, jak chcielibyśmy, żeby było w&nbsp;przypadku programu, którego użytkowanie jest destrukcyjne.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: This essay is published in <a href="https://shop.fsf.org/product/free-software-free-society/"><cite>Free Software, Free Society: The Selected Essays of Richard M. Stallman</cite></a>.
pl: Ten esej jest opublikowany w&nbsp;<a href="https://shop.fsf.org/product/free-software-free-society/"><cite>Free Software, Free Society: The Selected Essays of Richard M. Stallman</cite></a>.

note: TRANSLATORS: Use space (SPC) as msgstr if you don't have notes. type: Content of: <div>
en: *GNUN-SLOT: TRANSLATOR'S NOTES*
pl: <b>Przypis tłumacza</b>:
    <ol>
    <li id="TransNote1">W&nbsp;Polsce, prawa autorskie nie służą dobru publicznemu. Właściciele oprogramowania przeforsowali w&nbsp;Sejmie dużo bardziej restrykcyjne prawa autorskie dla oprogramowania niż np. dla filmów, muzyki czy&nbsp;książek.</li>
    </ol>

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Please send general FSF &amp; GNU inquiries to <a href="mailto:gnu@gnu.org">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>.  There are also <a href="/contact/">other ways to contact</a> the FSF.  Broken links and other corrections or suggestions can be sent to <a href="mailto:webmasters@gnu.org">&lt;webmasters@gnu.org&gt;</a>.
pl: Wszelkie pytania dotyczące GNU i&nbsp;FSF prosimy kierować na&nbsp;adres <a href="mailto:gnu@gnu.org">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>. Inne metody kontaktu z&nbsp;FSF można znaleźć na&nbsp;stronie <a href="/contact/contact.html">kontakt</a> <br /> Informacje o niedziałających odnośnikach oraz&nbsp;inne poprawki (lub propozycje) prosimy wysyłać na&nbsp;adres <a href="mailto:web-translators@gnu.org">&lt;web-translators@gnu.org&gt;</a>.

note: TRANSLATORS: Ignore the original text in this paragraph, replace it with the translation of these two: We work hard and do our best to provide accurate, good quality translations.  However, we are not exempt from imperfection. Please send your comments and general suggestions in this regard to <a hr
en: Please see the <a href="/server/standards/README.translations.html">Translations README</a> for information on coordinating and contributing translations of this article.
pl: Staramy się, aby&nbsp;tłumaczenia były wierne i&nbsp;wysokiej jakości, ale&nbsp;nie jesteśmy zwolnieni z&nbsp;niedoskonałości. Komentarze odnośnie tłumaczenia polskiego oraz&nbsp;zgłoszenia dotyczące chęci współpracy w&nbsp;tłumaczeniu prosimy kierować na&nbsp;adres <a href="mailto:www-pl-trans@gnu.org">www-pl-trans@gnu.org</a>. <br /> Więcej informacji na&nbsp;temat koordynacji oraz&nbsp;zgłaszania propozycji tłumaczeń artykułów znajdziecie na&nbsp;<a href="/server/standards/README.translations.html">stronie tłumaczeń</a>.

note: type: Content of: <div><p>
en: This page is licensed under a <a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/">Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License</a>.
pl: Ta strona jest dostępna na&nbsp;<a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/deed.pl">licencji Creative Commons Uznanie autorstwa&nbsp;&ndash; Bez&nbsp;utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe</a>.

note: TRANSLATORS: Use space (SPC) as msgstr if you don't want credits. type: Content of: <div><div>
en: *GNUN-SLOT: TRANSLATOR'S CREDITS*
pl: Tłumaczenie: Radosław Moszczyński 2005, poprawki: Wojciech Kotwica 2005, 2006, Marcin Wolak 2010, Jan Owoc 2010.

note: timestamp start type: Content of: <div><p>
en: Updated:
pl: Aktualizowane:
