surveillance-vs-democracy.html - en to pl translation catalogue (93 entries)

note: type: Content of: <title>
en: How Much Surveillance Can Democracy Withstand? - GNU Project - Free Software Foundation
pl: Jak wiele inwigilacji jest w&nbsp;stanie wytrzymać demokracja? - Projekt GNU - Fundacja Wolnego Oprogramowania (FSF)

note: type: Content of: <div><h2>
en: How Much Surveillance Can Democracy Withstand?
pl: Jak wiele inwigilacji jest w&nbsp;stanie wytrzymać demokracja?

note: type: Content of: <div><address>
en: by <a href="https://www.stallman.org/">Richard Stallman</a>
pl: <a href="https://www.stallman.org/">Richard Stallman</a>

note: type: Attribute 'alt' of: <div><div><div><a><img>
en: Cartoon of a dog, wondering at the three ads that popped up on his computer screen...
pl: Komiks z&nbsp;psem myślącym o trzech reklamach które pojawiły się na&nbsp;jego monitorze...

note: type: Content of: <div><div><div><p>
en: &ldquo;How did they find out I'm a dog?&rdquo;
pl: &bdquo;Jak się dowiedzieli, że&nbsp;jestem psem?&rdquo;

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Thanks to Edward Snowden's disclosures, we know that the current level of general surveillance in society is incompatible with human rights.  Expecting every action to be noted down <a href="https://www.socialcooling.com/">makes people censor and limit themselves</a>.  The repeated harassment and prosecution of dissidents, sources, and journalists in the US and elsewhere provides confirmation.  We need to reduce the level of general surveillance, but how far? Where exactly is the <em>maximum tolerable level of surveillance</em>, which we must ensure is not exceeded? It is the level beyond which surveillance starts to interfere with the functioning of democracy, in that whistleblowers (such as Snowden) are likely to be caught.
pl: Dzięki informacjom dostarczonym przez Edwarda Snowdena wiemy, że&nbsp;poziom aktualnej inwigilacji społeczeństw jest niekompatybilny z&nbsp;prawami człowieka. Obawa, że&nbsp;każda akcja będzie zapisana <a href="https://www.socialcooling.com/">sprawia, że&nbsp;ludzie się cenzurują oraz&nbsp;ograniczają</a>. Powtarzające się prześladowania oraz&nbsp;pozywanie dysydentów, źródeł oraz&nbsp;dziennikarzy w&nbsp;Stanach Zjednoczonych oraz&nbsp;innych miejscach zapewnia potwierdzenie. Musimy ograniczyć poziom inwigilacji, ale&nbsp;jak bardzo? Gdzie dokładnie znajduje się ten <em>maksymalny poziom tolerancji inwigilacji</em>, którego nie powinniśmy przekroczyć? Jest to poziom, powyżej którego inwigilacja zaczyna oddziaływać na&nbsp;działanie demokracji, w&nbsp;których demaskatorzy (tacy jak Snowden) mogą być wyłapywani.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Faced with government secrecy, we the people depend on whistleblowers to <a href="https://www.eff.org/deeplinks/2013/11/reddit-tpp-ama">tell us what the state is doing</a>.  (We were reminded of this in 2019 as various whistleblowers gave the public increments of <a href="https://www.commondreams.org/views/2019/09/27/trumps-ukraine-scandal-shows-why-whistleblowers-are-so-vital-democracy">information about Trump's attempt to shake down the president of Ukraine</a>.)  However, today's surveillance intimidates potential whistleblowers, which means it is too much.  To recover our democratic control over the state, we must reduce surveillance to the point where whistleblowers know they are safe.
pl: Zmagając się z&nbsp;tajnością rządów my ludzie jesteśmy zależni od&nbsp;demaskatorów, aby&nbsp;<a href="https://www.eff.org/deeplinks/2013/11/reddit-tpp-ama">mówili nam co robi państwo</a>.(W 2019 roku przypomniano nam o tym, kiedy różni demaskatorzy przekazali nam <a href="https://www.commondreams.org/views/2019/09/27/trumps-ukraine-scandal-shows-why-whistleblowers-are-so-vital-democracy">informacje o szantażu prezydenta Ukrainy przez Trumpa</a>.) Jednakże dzisiejsza inwigilacja zniechęca potencjalnych demaskatorów co oznacza, że&nbsp;jest ona zbyt rozwinięta. Aby&nbsp;odzyskać naszą demokratyczną kontrolę nad&nbsp;państwem musimy ograniczyć inwigilację do&nbsp;punktu, w&nbsp;którym demaskatorzy wiedzą że&nbsp;są bezpieczni.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Using free/libre software, <a href="/philosophy/free-software-even-more-important.html">as I've advocated since 1983</a>, is the first step in taking control of our digital lives, and that includes preventing surveillance.  We can't trust nonfree software; the NSA <a href="https://web.archive.org/web/20130622044225/http://blogs.computerworlduk.com/open-enterprise/2013/06/how-can-any-company-ever-trust-microsoft-again/index.htm">uses</a> and even <a href="https://www.theguardian.com/world/2013/sep/05/nsa-gchq-encryption-codes-security">creates</a> security weaknesses in nonfree software to invade our own computers and routers.  Free software gives us control of our own computers, but <a href="https://web.archive.org/web/20210902180612/https://www.wired.com/2013/10/149481/"> that won't protect our privacy once we set foot on the Internet</a>.
pl: Używanie wolnego oprogramowania, <a href="/philosophy/free-software-even-more-important.html">tak jak przekonuję od&nbsp;1983 roku</a>, jest pierwszym krokiem w&nbsp;odzyskaniu przez nas kontroli nad&nbsp;naszymi cyfrowymi życiami, z&nbsp;powstrzymywaniem inwigilacji włącznie. Nie możemy ufać niewolnemu oprogramowaniu, NSA <a href="https://web.archive.org/web/20130622044225/http://blogs.computerworlduk.com/open-enterprise/2013/06/how-can-any-company-ever-trust-microsoft-again/index.htm">używa</a> jak i&nbsp;<a href="https://www.theguardian.com/world/2013/sep/05/nsa-gchq-encryption-codes-security">tworzy</a> luki w&nbsp;zabezpieczeniach w&nbsp;niewolnym oprogramowaniu aby&nbsp;atakować nasze komputery i&nbsp;routery. Wolne oprogramowanie daje nam kontrolę nad&nbsp;naszymi komputerami, ale&nbsp;<a href="https://web.archive.org/web/20210902180612/https://www.wired.com/2013/10/149481/">to nie uchroni naszej prywatności kiedy tylko wejdziemy do&nbsp;internetu</a>.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: <a href="https://www.theguardian.com/world/2013/oct/10/nsa-surveillance-patriot-act-author-bill">Bipartisan legislation to &ldquo;curtail the domestic surveillance powers&rdquo;</a> in the U.S. is being drawn up, but it relies on limiting the government's use of our virtual dossiers.  That won't suffice to protect whistleblowers if &ldquo;catching the whistleblower&rdquo; is grounds for access sufficient to identify him or her.  We need to go further.
pl: <a href="https://www.theguardian.com/world/2013/oct/10/nsa-surveillance-patriot-act-author-bill">Dwupartyjne ustawodawstwo mające na&nbsp;celu &bdquo;ograniczenie krajowych uprawnień inwigilacyjnych&rdquo;</a> w&nbsp;Stanach Zjednoczonych jest aktualnie tworzone, ale&nbsp;opiera się ono na&nbsp;ograniczeniu rządowi możliwości korzystania z&nbsp;naszych cyfrowych dokumentacji. Nie wystarczy to do&nbsp;ochrony demaskatorów, jeśli &bdquo;złapanie demaskatora&rdquo; jest podstawą do&nbsp;uzyskania dostępu wystarczającego do&nbsp;jego identyfikacji. Musimy posunąć się dalej.

note: type: Content of: <div><div><h3>
en: Table of contents
pl: Spis treści

note: type: Content of: <div><div><ul><li>
en: <a href="#upperlimit">The Upper Limit on Surveillance in a Democracy</a>
pl: <a href="#upperlimit">Górny limit inwigilacji w&nbsp;demokracji</a>

note: type: Content of: <div><div><ul><li>
en: <a href="#willbemisused">Information, Once Collected, Will Be Misused</a>
pl: <a href="#willbemisused">Informacja po&nbsp;uzyskaniu będzie nadużywana</a>

note: type: Content of: <div><div><ul><li>
en: <a href="#technical">Robust Protection for Privacy Must Be Technical</a>
pl: <a href="#technical">Solidna ochrona prywatności musi być techniczna</a>

note: type: Content of: <div><div><ul><li>
en: <a href="#commonsense">First, Don't Be Foolish</a>
pl: <a href="#commonsense">Po&nbsp;pierwsze&nbsp;&ndash; nie bądź&nbsp;naiwny</a>

note: type: Content of: <div><div><ul><li>
en: <a href="#privacybydesign">We Must Design Every System for Privacy</a>
pl: <a href="#privacybydesign">Musimy projektować każdy system dla prywatności</a>

note: type: Content of: <div><div><ul><li>
en: <a href="#dispersal">Remedy for Collecting Data: Leaving It Dispersed</a>
pl: <a href="#dispersal">Lekarstwo na&nbsp;zbieranie danych: rozproszenie ich</a>

note: type: Content of: <div><div><ul><li>
en: <a href="#digitalcash">Remedy for Internet Commerce Surveillance</a>
pl: <a href="#digitalcash">Lekarstwo na&nbsp;komercyjną inwigilację Internetu</a>

note: type: Content of: <div><div><ul><li>
en: <a href="#travel">Remedy for Travel Surveillance</a>
pl: <a href="#travel">Lekarstwo na&nbsp;inwigilację podróżną</a>

note: type: Content of: <div><div><ul><li>
en: <a href="#communications">Remedy for Communications Dossiers</a>
pl: <a href="#communications">Lekarstwo dla dokumentacji komunikacyjnych</a>

note: type: Content of: <div><div><ul><li>
en: <a href="#necessary">But Some Surveillance Is Necessary</a>
pl: <a href="#necessary">Trochę inwigilacji jest jednak&nbsp;konieczne</a>

note: type: Content of: <div><div><ul><li>
en: <a href="#conclusion">Conclusion</a>
pl: <a href="#conclusion">Wnioski</a>

note: type: Content of: <div><h3>
en: The Upper Limit on Surveillance in a Democracy
pl: Górny limit inwigilacji w&nbsp;demokracji

note: type: Content of: <div><div><p>
en: If whistleblowers don't dare reveal crimes and lies, we lose the last shred of effective control over our government and institutions.  That's why surveillance that enables the state to find out who has talked with a reporter is too much surveillance&mdash;too much for democracy to endure.
pl: Jeżeli&nbsp;demaskatorzy z&nbsp;obawy przestaną przekazywać informacje o przestępstwach i&nbsp;kłamstwach stracimy ostatnią cząstkę efektywnej kontroli nad&nbsp;naszymi rządami i&nbsp;instytucjami. Dlatego&nbsp;inwigilacja, która pozwala państwu na&nbsp;dowiedzenie się kto rozmawiał z&nbsp;dziennikarzem jest zbyt potężnym zagrożeniem dla demokracji.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: An unnamed U.S. government official ominously told journalists in 2011 that the <a href="https://www.rcfp.org/journals/news-media-and-law-summer-2011/lessons-wye-river/">U.S. would not subpoena reporters because &ldquo;We know who you're talking to.&rdquo;</a> Sometimes <a href="https://www.theguardian.com/media/2013/sep/24/yemen-leak-sachtleben-guilty-associated-press">journalists' phone call records are subpoenaed</a> to find this out, but Snowden has shown us that in effect they subpoena all the phone call records of everyone in the U.S., all the time, <a href="https://www.theguardian.com/world/interactive/2013/jun/06/verizon-telephone-data-court-order">from Verizon</a> and <a href="https://www.marketwatch.com/story/nsa-data-mining-digs-into-networks-beyond-verizon-2013-06-07">from other companies too</a>.
pl: Nienazwany przedstawiciel rządu Stanów Zjednoczonych w&nbsp;2011 roku złowieszczo powiedział dziennikarzom, że&nbsp;<a href="https://www.rcfp.org/journals/news-media-and-law-summer-2011/lessons-wye-river/">Stany Zjednoczone nie będą ich pozywać, ponieważ&nbsp;&bdquo;wiedzą, z&nbsp;kim dziennikarze rozmawiają.&rdquo;</a> Czasami <a href="https://www.theguardian.com/media/2013/sep/24/yemen-leak-sachtleben-guilty-associated-press">rejestry połączeń telefonicznych dziennikarzy są wzywane do&nbsp;sądu</a> aby&nbsp;to udowodnić, ale&nbsp;Snowden pokazał nam że&nbsp;w rezultacie tego procesu wszystkie połączenia telefoniczne w&nbsp;Stanach Zjednoczonych są cały czas zapisywane: <a href="https://www.theguardian.com/world/interactive/2013/jun/06/verizon-telephone-data-court-order">od&nbsp;dostawcy usług Verizon</a> i&nbsp;<a href="https://www.marketwatch.com/story/nsa-data-mining-digs-into-networks-beyond-verizon-2013-06-07">innych dostawców usług telefonicznych</a>.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Opposition and dissident activities need to keep secrets from states that are willing to play dirty tricks on them.  The ACLU has demonstrated the U.S. government's <a href="https://www.aclu.org/files/assets/Spyfiles_2_0.pdf">systematic practice of infiltrating peaceful dissident groups</a> on the pretext that there might be terrorists among them.  The point at which surveillance is too much is the point at which the state can find who spoke to a known journalist or a known dissident.
pl: Działania opozycyjne oraz&nbsp;dysydenckie muszą być chronione przed państwami, które chcą za&nbsp;nie stosować nieczyste zagrania. ACLU przedstawiło jak rząd Stanów Zjednoczonych <a href="https://www.aclu.org/files/assets/Spyfiles_2_0.pdf">systematycznie infiltruje grupy pokojowych dysydentów</a> argumentując to tym, że&nbsp;wśród nich mogą znajdować się terroryści. Miejscem, w&nbsp;którym inwigilacja jest zbyt potężna jest punkt, w&nbsp;którym państwo może dowiedzieć się kto rozmawiał ze znanym dziennikarzem lub&nbsp;dysydentem.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Information, Once Collected, Will Be Misused
pl: Informacja po&nbsp;uzyskaniu będzie nadużywana

note: type: Content of: <div><div><p>
en: When people recognize that the level of general surveillance is too high, the first response is to propose limits on access to the accumulated data.  That sounds nice, but it won't fix the problem, not even slightly, even supposing that the government obeys the rules.  (The NSA has misled the FISA court, which said it was <a href="https://web.archive.org/web/20211016064559/https://www.wired.com/2013/09/nsa-violations/">unable to effectively hold the NSA accountable</a>.) Suspicion of a crime will be grounds for access, so once a whistleblower is accused of &ldquo;espionage,&rdquo; finding the &ldquo;spy&rdquo; will provide an excuse to access the accumulated material.
pl: Kiedy ludzie odkrywają, że&nbsp;poziom ogólnej inwigilacji jest zbyt duży pierwszą propozycją jest wprowadzenie limitów na&nbsp;dostęp do&nbsp;zgromadzonych danych. Brzmi to nieźle, ale&nbsp;wcale nie rozwiąże problemu. Nawet oczekując, że&nbsp;rząd będzie się stosował do&nbsp;tych zasad (NSA okłamywało sąd FISA, które powiedziało że&nbsp;<a href="https://web.archive.org/web/20211016064559/https://www.wired.com/2013/09/nsa-violations/">nie jest w&nbsp;stanie pociągnąć NSA do&nbsp;odpowiedzialności</a>.) Podejrzenie przestępstwa będzie podstawą do&nbsp;uzyskania dostępu do&nbsp;danych, a&nbsp;jeśli tylko demaskator zostanie oskarżony o &bdquo;szpiegostwo,&rdquo; to udowodnienie mu faktu bycia &bdquo;szpiegiem&rdquo; będzie wymówką do&nbsp;uzyskania dostępu do&nbsp;zgromadzonych materiałów.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: In practice, we can't expect state agencies even to make up excuses to satisfy the rules for using surveillance data&mdash;because US agencies already <a href="https://theintercept.com/2018/01/09/dark-side-fbi-dea-illegal-searches-secret-evidence/"> lie to cover up breaking the rules</a>.  These rules are not seriously meant to be obeyed; rather, they are a fairy-tale we can believe if we like.
pl: W&nbsp;praktyce nie możemy nawet oczekiwać, że&nbsp;agencje rządowe będą wymyślały wymówki, dzięki którym wpasują się w&nbsp;zasady do&nbsp;używania danych pochodzących z&nbsp;inwigilacji, ponieważ&nbsp;rządowe agencje Stanów Zjednoczonych już teraz <a href="https://theintercept.com/2018/01/09/dark-side-fbi-dea-illegal-searches-secret-evidence/">kłamią, aby&nbsp;ukryć łamanie zasad</a>. Te zasady nie istnieją po&nbsp;to aby&nbsp;rzeczywiście się do&nbsp;nich stosować&nbsp;&ndash; są one tylko bajką, w&nbsp;którą możemy wierzyć jeśli chcemy.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: In addition, the state's surveillance staff will misuse the data for personal reasons.  Some NSA agents <a href="https://www.theguardian.com/world/2013/aug/24/nsa-analysts-abused-surveillance-systems">used U.S. surveillance systems to track their lovers</a>&mdash;past, present, or wished-for&mdash;in a practice called &ldquo;LOVEINT.&rdquo; The NSA says it has caught and punished this a few times; we don't know how many other times it wasn't caught.  But these events shouldn't surprise us, because police have long <a href="https://web.archive.org/web/20160401102120/http://www.sweetliberty.org/issues/privacy/lein1.htm#.V_mKlYbb69I">used their access to driver's license records to track down someone attractive</a>, a practice known as &ldquo;running a plate for a date.&rdquo; This practice has expanded with <a href="https://web.archive.org/web/20241102174540/https://theyarewatching.org/issues/risks-increase-once-data-shared">new digital systems</a>.  In 2016, a prosecutor was accused of forging judges' signatures to get authorization to <a href="https://gizmodo.com/government-officials-cant-stop-spying-on-their-crushes-1789490933"> wiretap someone who was the object of a romantic obsession</a>. The AP knows of <a href="https://apnews.com/699236946e3140659fff8a2362e16f43">many other instances in the US</a>.
pl: Dodatkowo pracownicy państwowej inwigilacji będą wykorzystywać zgromadzone dane dla osobistych celów. Niektórzy funkcjonariusze NSA <a href="https://www.theguardian.com/world/2013/aug/24/nsa-analysts-abused-surveillance-systems">wykorzystywali dane pochodzące z&nbsp;systemów inwigilacyjnych do&nbsp;śledzenia swoich przeszłych, obecnych lub&nbsp;wymarzonych w&nbsp;przyszłości romantycznych partnerów</a>, w&nbsp;praktyce zwanej &bdquo;LOVEINT.&rdquo; NSA mówi, że&nbsp;kilkukrotnie złapało i&nbsp;ukarało za&nbsp;takie praktyki, nie wiemy jednak&nbsp;ile takich sytuacji nie zostało wykrytych. Wydarzenia te nie powinny nas zaskakiwać, ponieważ&nbsp;policja od&nbsp;dawna <a href="https://web.archive.org/web/20160401102120/http://www.sweetliberty.org/issues/privacy/lein1.htm#.V_mKlYbb69I">używa swoich dostępów do&nbsp;rekordów praw jazdy aby&nbsp;namierzać atrakcyjne osoby</a>, a&nbsp;praktyka ta znana jest jako &bdquo;running a&nbsp;plate for a&nbsp;date (pogoń rejestracji za&nbsp;zaproszenie do&nbsp;kolacji).&rdquo; Praktyka ta została rozszerzona za&nbsp;pomocą <a href="https://web.archive.org/web/20241102174540/https://theyarewatching.org/issues/risks-increase-once-data-shared">nowych systemów cyfrowych</a>. W&nbsp;2016 roku prokurator został oskarżony o podrabianie podpisów sędziów w&nbsp;celu uzyskania możliwości <a href="https://gizmodo.com/government-officials-cant-stop-spying-on-their-crushes-1789490933">zakładania podsłuchów komuś, kto był obiektem romantycznej obsesji</a>. AP wie o <a href="https://apnews.com/699236946e3140659fff8a2362e16f43">wielu innych, podobnych sytuacjach w&nbsp;Stanach Zjednoczonych</a>.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Surveillance data will always be used for other purposes, even if this is prohibited.  Once the data has been accumulated and the state has the possibility of access to it, it can misuse that data in dreadful ways, as shown by examples from <a href="https://web.archive.org/web/20220619175619/http://falkvinge.net/2012/03/17/collected-personal-data-will-always-be-used-against-the-citizens/">Europe</a>, <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Japanese_American_internment">the US</a>, and most recently <a href="https://www.cbc.ca/news/world/terrifying-how-a-single-line-of-computer-code-put-thousands-of-innocent-turks-in-jail-1.4495021">Turkey</a>.  (Turkey's confusion about who had really used the Bylock program only exacerbated the basic deliberate injustice of arbitrarily punishing people for having used it.)
pl: Dane pochodzące z&nbsp;inwigilacji będą zawsze wykorzystywane w&nbsp;innych celach, nawet jeśli jest to zabronione. Kiedy tylko dane zostaną zgromadzone a&nbsp;państwo ma możliwość do&nbsp;nich dostępu, może korzystać z&nbsp;tych danych w&nbsp;niecny sposób, jak w&nbsp;przykładach z&nbsp;<a href="https://web.archive.org/web/20220619175619/http://falkvinge.net/2012/03/17/collected-personal-data-will-always-be-used-against-the-citizens/">Europy</a>, <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Japanese_American_internment">Stanów Zjednoczonych</a> i&nbsp;ostatnio z&nbsp;<a href="https://www.cbc.ca/news/world/terrifying-how-a-single-line-of-computer-code-put-thousands-of-innocent-turks-in-jail-1.4495021">Turcji</a>. (Tureckie zamieszanie odnośnie tego kto rzeczywiście użył programu Bylock tylko wzmocniło poczucie niesprawiedliwości jakim jest dowolne karanie ludzi za&nbsp;korzystanie z&nbsp;niego.)

note: type: Content of: <div><div><p>
en: You may feel your government won't use your personal data for repression, but you can't rely on that feeling, because governments do change.  As of 2021, many ostensibly democratic states are <a href="https://www.theguardian.com/commentisfree/2021/aug/21/beware-state-surveillance-of-your-lives-governments-can-change-afghanistan">ruled by people with authoritarian leanings</a>, and the Taliban have taken over Afghanistan's systems of biometric identification that were set up at the instigation of the US.  The UK is working on a law to <a href="https://www.theguardian.com/commentisfree/2021/aug/09/police-bill-not-law-order-state-control-erosion-freedom">repress nonviolent protests that might be described as causing &ldquo;serious disruption.&rdquo;</a> The US could become permanently repressive in 2025, for all we know.
pl: Możecie myśleć, że&nbsp;Wasz rząd nie będzie używał Waszych osobistych danych do&nbsp;represji, ale&nbsp;nie powinniście polegać na&nbsp;tych uczuciach, ponieważ&nbsp;rządy się zmieniają. Według stanu na&nbsp;2021 wiele demokratycznych krajów jest <a href="https://www.theguardian.com/commentisfree/2021/aug/21/beware-state-surveillance-of-your-lives-governments-can-change-afghanistan">rządzonych przez ludzi z&nbsp;autorytarnymi ciągotami</a>, a&nbsp;Taliban przejął Afgańskie systemy biometrycznej identyfikacji, które były tworzone z&nbsp;inicjatywy Stanów Zjednoczonych. Wielka Brytania pracuje nad&nbsp;prawem do&nbsp;<a href="https://www.theguardian.com/commentisfree/2021/aug/09/police-bill-not-law-order-state-control-erosion-freedom">represjonowania pokojowych protestów, które mogą być opisane jako wywołujące &bdquo;poważne zakłócenia.&rdquo;</a> Stany Zjednoczone mogą równie dobrze stać się permanentnie represyjne w&nbsp;2025.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Personal data collected by the state is also likely to be obtained by outside crackers that break the security of the servers, even by <a href="https://www.techdirt.com/2015/06/12/second-opm-hack-revealed-even-worse-than-first/">crackers working for hostile states</a>.
pl: Osobiste dane gromadzone przez państwo mogą również dostać się w&nbsp;ręce zewnętrznych crackerów, którzy łamią zabezpieczenia serwerów, albo&nbsp;nawet przez <a href="https://www.techdirt.com/2015/06/12/second-opm-hack-revealed-even-worse-than-first/">crackerów pracujących dla wrogich państw</a>.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Governments can easily use massive surveillance capability to <a href="https://www.nytimes.com/2015/06/22/world/europe/macedonia-government-is-blamed-for-wiretapping-scandal.html">subvert democracy directly</a>.
pl: Rządy mogą łatwo korzystać ze zdolności masowej inwigilacji do&nbsp;<a href="https://www.nytimes.com/2015/06/22/world/europe/macedonia-government-is-blamed-for-wiretapping-scandal.html">bezpośredniego podkopywania demokracji</a>.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Total surveillance accessible to the state enables the state to launch a massive fishing expedition against any person.  To make journalism and democracy safe, we must limit the accumulation of data that is easily accessible to the state.
pl: Totalna inwigilacja dostępna dla państwa pozwala mu na&nbsp;masowe represje przeciwko komukolwiek. Aby&nbsp;uczynić dziennikarstwo i&nbsp;demokracje bezpiecznymi musimy ograniczyć akumulacje danych, do&nbsp;których dostęp jest dla państwa łatwy.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Robust Protection for Privacy Must Limit Technology for Collecting Data
pl: Solidna ochrona prywatności musi ograniczać technologie do&nbsp;gromadzenia danych

note: type: Content of: <div><div><p>
en: The Electronic Frontier Foundation and other organizations propose a set of legal principles designed to <a href="https://necessaryandproportionate.org">prevent the abuses of massive surveillance</a>.  These principles include, crucially, explicit legal protection for whistleblowers; as a consequence, they would be adequate for protecting democratic freedoms&mdash;if adopted completely and enforced without exception forever.
pl: Electronic Frontier Foundation oraz&nbsp;inne organizacje proponują kilka prawnych propozycji zaprojektowanych aby&nbsp;<a href="https://necessaryandproportionate.org">ograniczyć nadużycia masowej inwigilacji</a>. Propozycje te zawierają przede wszystkim prawną ochronę demaskatorów. Konsekwencją tego będą one łatwiej chronić demokratyczne wolności&nbsp;&ndash; jeśli będą zaadoptowane całkowicie i&nbsp;egzekwowane bez&nbsp;jakichkolwiek wyjątków na&nbsp;zawsze.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: However, such legal protections are precarious: as recent history shows, they can be repealed (as in the FISA Amendments Act), suspended, or <a href="https://www.nytimes.com/2009/04/16/us/16nsa.html">ignored</a>.
pl: Jednakże takie ochrony prawne są niepewne: jak pokazuje współczesna historia mogą łatwo być uchylane (jak w&nbsp;ustawie zmieniającej FISA), zawieszane lub&nbsp;<a href="https://www.nytimes.com/2009/04/16/us/16nsa.html">ignorowane</a>.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Meanwhile, demagogues will cite the usual excuses as grounds for total surveillance; any terrorist attack, even one that kills just a handful of people, can be hyped to provide an opportunity.
pl: W&nbsp;tym samym czasie demagodzy będą powtarzali te same wymówki za&nbsp;utrzymaniem totalnej inwigilacji: jakikolwiek atak terrorystyczny, nawet taki który zabije tylko kilku ludzi, może być nagłaśniany żeby dostarczyć okazję.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: If limits on access to the data are set aside, it will be as if they had never existed: years worth of dossiers would suddenly become available for misuse by the state and its agents and, if collected by companies, for their private misuse as well.  If, however, we stop the collection of dossiers on everyone, those dossiers won't exist, and there will be no way to compile them retroactively.  A new illiberal regime would have to implement surveillance afresh, and it would only collect data starting at that date.  As for suspending or momentarily ignoring this law, the idea would hardly make sense.
pl: Jeżeli&nbsp;limity dostępu do&nbsp;danych będą odsunięte na&nbsp;bok będzie tak, jakby nigdy nie istniały: dokumenty zbierane latami staną się łatwo dostępne do&nbsp;wykorzystywania w&nbsp;złych celach przez państwo i&nbsp;jego agentów, oraz, jeśli będą gromadzone przez firmy to będą także wykorzystywane do&nbsp;ich prywatnych nadużyć. Jeżeli&nbsp;jednak zatrzymamy gromadzenie dokumentacji o wszystkich te dokumentacje nie będą istnieć, oraz&nbsp;nie będzie żadnej możliwości kompilowania ich wstecz. Nowy nieliberalny reżim musiałby wznowić inwigilację, jednak&nbsp;byłby w&nbsp;stanie gromadzić dane tylko od&nbsp;tej daty. W&nbsp;wypadku zawieszania lub&nbsp;chwilowego ignorowania tego prawa ta idea nie miałaby sensu.

note: type: Content of: <div><h3>
en: First, Don't Be Foolish
pl: Po&nbsp;pierwsze&nbsp;&ndash; nie bądź&nbsp;naiwny

note: type: Content of: <div><div><p>
en: To have privacy, you must not throw it away: the first one who has to protect your privacy is you.  Avoid identifying yourself to web sites, contact them with Tor, and use browsers that block the schemes they use to track visitors.  Use the GNU Privacy Guard to encrypt the contents of your email.  Pay for things with cash.
pl: Aby&nbsp;zachować prywatność musicie się jej nie pozbywać: pierwszymi osobami, które muszą chronić Waszą prywatność jesteście Wy. Unikajcie identyfikowania siebie przez strony internetowe, łącząc się z&nbsp;nimi za&nbsp;pośrednictwem Tor'a oraz&nbsp;używajcie przeglądarek, które blokują możliwości stron do&nbsp;śledzenia odwiedzających. Korzystajcie z&nbsp;GNU Privacy Guard do&nbsp;szyfrowania zawartości waszych maili. Płaćcie gotówką.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Keep your own data; don't store your data in a company's &ldquo;convenient&rdquo; &ldquo;cloud&rdquo; server.  It's safe, however, to entrust a data backup to a commercial service, provided you put the files in an archive and encrypt the whole archive, including the names of the files, with free software on your own computer before uploading it.
pl: Przetrzymujcie swoje własne dane; nie przechowujcie ich na&nbsp;&bdquo;wygodnych&rdquo;, firmowych, &bdquo;chmurowych&rdquo; serwerach. Jest to bezpieczne, jednakże aby&nbsp;zaufać komercyjnej usłudze przechowywania kopii bezpieczeństwa najpierw umieśćcie wasze dane w&nbsp;archiwum i&nbsp;zaszyfrujcie je w&nbsp;całości, włącznie z&nbsp;nazwami plików używając do&nbsp;tego wolnego oprogramowania na&nbsp;waszym komputerze przed wysłaniem tych danych.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: For privacy's sake, you must avoid nonfree software; if you give control of your computer's operations to companies, they are <a href="/malware/proprietary-surveillance.html">likely to make it spy on you</a>.  Avoid <a href="/philosophy/who-does-that-server-really-serve.html">service as a software substitute</a>; in addition to giving others control of how your computing is done, it requires you to hand over all the pertinent data to the company's server.
pl: Dla Waszej prywatności musicie unikać niewolnego oprogramowania; jeżeli&nbsp;oddacie kontrolę nad&nbsp;swoimi komputerowymi operacjami firmom będą one <a href="/malware/proprietary-surveillance.html">prawdopodobnie Was szpiegować</a>. Unikajcie <a href="/philosophy/who-does-that-server-really-serve.html">usług jako substytutu oprogramowania</a>; jako dodatek do&nbsp;oddawania innym kontroli nad&nbsp;Waszymi obliczeniami wymagają one od&nbsp;was przekazywania wszystkich danych do&nbsp;firmowych serwerów.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Protect your friends' and acquaintances' privacy, too.  <a href="https://bits.blogs.nytimes.com/2014/05/21/in-cybersecurity-sometimes-the-weakest-link-is-a-family-member/">Don't give out their personal information</a> except how to contact them, and never give any web site your list of email or phone contacts.  Don't tell a company such as Facebook anything about your friends that they might not wish to publish in a newspaper.  Better yet, don't be used by Facebook at all.  Reject communication systems that require users to give their real names, even if you are happy to divulge yours, since they pressure other people to surrender their privacy.
pl: Chrońcie również prywatność Waszych przyjaciół i&nbsp;znajomych. <a href="https://bits.blogs.nytimes.com/2014/05/21/in-cybersecurity-sometimes-the-weakest-link-is-a-family-member/">Nie przekazujcie ich osobistych informacji</a> poza wymaganymi do&nbsp;kontaktu z&nbsp;nimi, oraz&nbsp;nigdy nie przekazujcie stronom internetowym Waszej listy z&nbsp;kontaktami telefonicznymi lub&nbsp;mailowymi. Nie zdradzajcie korporacjom takim jak Facebook niczego o Waszych znajomych poza tym, co sami chętnie opublikowaliby w&nbsp;gazetach na&nbsp;swój temat. Co jeszcze lepsze&nbsp;&ndash; wcale nie korzystajcie z&nbsp;Facebooka. Odrzucajcie systemy komunikacji wymagające od&nbsp;użytkowników udostępnienia im swoich prawdziwych imion lub&nbsp;nazwisk nawet jeśli jesteście gotowi do&nbsp;udostępnienia Waszych danych, ponieważ&nbsp;wywoła to presję na&nbsp;innych aby&nbsp;również oddali swoją prywatność.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Self-protection is essential, but even the most rigorous self-protection is insufficient to protect your privacy on or from systems that don't belong to you.  When we communicate with others or move around the city, our privacy depends on the practices of society.  We can avoid some of the systems that surveil our communications and movements, but not all of them.  Clearly, the better solution is to make all these systems stop surveilling people other than legitimate suspects.
pl: Samoobrona jest podstawą, ale&nbsp;nawet najbardziej rygorystyczna jej forma jest niewystarczająca aby&nbsp;chronić Waszą prywatność w&nbsp;lub przed systemami, które do&nbsp;Was nie należą. Kiedy komunikujemy się z&nbsp;innymi lub&nbsp;poruszamy po&nbsp;mieście, nasza prywatność zależy od&nbsp;społecznych praktyk. Możemy unikać niektórych systemów śledzących naszą komunikację i&nbsp;ruch, ale&nbsp;nie wszystkich. Oczywiście najlepszym rozwiązaniem jest sprawienie, aby&nbsp;te systemy przestały inwigilować ludzi poza tymi rzeczywiście podejrzanymi.

note: type: Content of: <div><h3>
en: We Must Design Every System for Privacy
pl: Musimy projektować każdy system dla prywatności

note: type: Content of: <div><div><p>
en: If we don't want a total surveillance society, we must consider surveillance a kind of social pollution, and limit the surveillance impact of each new digital system just as we limit the environmental impact of physical construction.
pl: Jeżeli&nbsp;nie chcemy żyć w&nbsp;społeczeństwie totalnej inwigilacji musimy uznać ją za&nbsp;rodzaj społecznego zanieczyszczenia i&nbsp;ograniczać wpływ inwigilacji wszystkich nowych systemów cyfrowych tak samo jak ograniczamy wpływ fizycznych konstrukcji na&nbsp;środowisko.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: For example: &ldquo;smart&rdquo; meters for electricity are touted for sending the power company moment-by-moment data about each customer's electric usage, including how usage compares with users in general.  This is implemented based on general surveillance, but does not require any surveillance.  It would be easy for the power company to calculate the average usage in a residential neighborhood by dividing the total usage by the number of subscribers, and send that to the meters.  Each customer's meter could compare her usage, over any desired period of time, with the average usage pattern for that period.  The same benefit, with no surveillance!
pl: Przykładowo: &bdquo;inteligentne&rdquo; urządzenia pomiaru zużycia elektryczności są zaprojektowane aby&nbsp;wysyłać firmie energetycznej zużycie prądu każdego klienta w&nbsp;dowolnym przedziale czasu, włączając w&nbsp;to zużycie energii w&nbsp;porównaniu do&nbsp;innych użytkowników. Jest to zaimplementowane bazując na&nbsp;ogólnej inwigilacji, jednakże jej nie wymaga. Łatwym dla firmy energetycznej byłoby obliczanie średniego zużycia na&nbsp;osiedlu mieszkalnym dzieląc całkowite zużycie przez ilość subskrybentów i&nbsp;wysyłać te dane na&nbsp;urządzenia pomiarowe. Urządzenie każdego klienta mogłoby porównywać zużycie w&nbsp;dowolnym przedziale czasu ze średnią z&nbsp;tego okresu. Ta sama zaleta, ale&nbsp;bez inwigilacji!

note: type: Content of: <div><div><p>
en: We need to design such privacy into all our digital systems&nbsp;[<a href="#ambientprivacy">1</a>].
pl: Musimy projektować takie rozwiązania dla prywatności we wszystkich naszych systemach cyfrowych&nbsp;[<a href="#ambientprivacy">1</a>].

note: type: Content of: <div><h3>
en: Remedy for Collecting Data: Leaving It Dispersed
pl: Lekarstwo na&nbsp;zbieranie danych: rozproszenie ich

note: type: Content of: <div><div><p>
en: One way to make monitoring safe for privacy is to keep the data dispersed and inconvenient to access.  Old-fashioned security cameras were no threat to privacy(<a href="#privatespace">*</a>).  The recording was stored on the premises, and kept for a few weeks at most.  Because of the inconvenience of accessing these recordings, it was never done massively; they were accessed only in the places where someone reported a crime.  It would not be feasible to physically collect millions of tapes every day and watch them or copy them.
pl: Jedną z&nbsp;opcji na&nbsp;uczynienie monitoringu bezpiecznym dla prywatności jest przechowywanie danych w&nbsp;rozproszeniu oraz&nbsp;w sposób niewygodny do&nbsp;uzyskania dostępu. Stare kamery bezpieczeństwa nie były zagrożeniem dla prywatności(<a href="#privatespace">*</a>). Nagrania były przechowywane na&nbsp;miejscu i&nbsp;to najdłużej przez kilka tygodni. Dzięki niewygodzie w&nbsp;dostępie do&nbsp;tych nagrań nie były nigdy masowo nadużywane; dostęp do&nbsp;nich był uzyskiwany tylko w&nbsp;przypadku, w&nbsp;których ktoś zgłosił przestępstwo. Nie byłoby praktyczne codzienne kolekcjonowanie milionów kaset i&nbsp;oglądanie lub&nbsp;kopiowanie ich.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Nowadays, security cameras have become surveillance cameras: they are connected to the Internet so recordings can be collected in a data center and saved forever.  In Detroit, the cops pressure businesses to give them <a href="https://eu.detroitnews.com/story/news/local/detroit-city/2018/01/23/detroit-green-light/109524794/">unlimited access to their surveillance cameras</a> so that they can look through them at any and all times.  This is already dangerous, but it is going to get worse.  Advances in <a href="#facial-recognition">facial recognition</a> may bring the day when suspected journalists can be tracked on the street all the time to see who they talk with.
pl: Współcześnie systemy monitoringu stały się systemami inwigilacji: są podłączone do&nbsp;Internetu, przez co nagrania mogą być zbierane w&nbsp;centrach danych oraz&nbsp;na zawsze zapisywane. W&nbsp;Detroit policjanci zmuszają biznesy aby&nbsp;zapewnić im <a href="https://eu.detroitnews.com/story/news/local/detroit-city/2018/01/23/detroit-green-light/109524794/">nielimitowany dostęp do&nbsp;swoich systemów monitoringu</a>, aby&nbsp;mogli zaglądać przez nie kiedykolwiek chcą. Samo to jest niebezpieczne, ale&nbsp;stanie się jeszcze gorsze. Postępy w&nbsp;<a href="#facial-recongition">rozpoznawaniu twarzy</a> mogą doprowadzić do&nbsp;czasów, w&nbsp;których podejrzani dziennikarze będą mogli być ciągle śledzeni na&nbsp;ulicach aby&nbsp;było wiadome z&nbsp;kim rozmawiają.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Internet-connected cameras often have lousy digital security themselves, which means <a href="https://www.csoonline.com/article/2221934/cia-wants-to-spy-on-you-through-your-appliances.html">anyone can watch what those cameras see</a>.  This makes internet-connected cameras a major threat to security as well as privacy.  For privacy's sake, we should ban the use of Internet-connected cameras aimed where and when the public is admitted, except when carried by people.  Everyone must be free to post photos and video recordings occasionally, but the systematic accumulation of such data on the Internet must be limited.
pl: Kamery podłączone do&nbsp;internetu zwykle mają kiepskie zabezpieczenia, co oznacza że&nbsp;<a href="https://www.csoonline.com/article/2221934/cia-wants-to-spy-on-you-through-your-appliances.html">każdy może oglądać to, co te kamery widzą</a>. To sprawia, że&nbsp;podłączone do&nbsp;internetu systemy monitoringów są poważnym zagrożeniem tak dla bezpieczeństwa, jak i&nbsp;prywatności. Dla zachowania własnej prywatności powinniśmy zakazać stosowania kamer podłączonych do&nbsp;internetu wymierzonych w&nbsp;miejsca publiczne, pomijając kamery noszone przez ludzi. Każdy musi być wolnym do&nbsp;okazjonalnego publikowania zdjęć i&nbsp;nagrań wideo, ale&nbsp;systemowa akumulacja takich danych w&nbsp;internecie musi być limitowana.

note: type: Content of: <div><div><div><p>
en: (*) I assume here that the security camera points at the inside of a store, or at the street.  Any camera pointed at someone's private space by someone else violates privacy, but that is another issue.
pl: (*) W&nbsp;tym miejscu zakładam, że&nbsp;kamera obejmuje wnętrze sklepu bądź&nbsp;ulicę. Jakakolwiek kamera wycelowana w&nbsp;czyjąś prywatną przestrzeń przez kogoś innego jest atakiem na&nbsp;prywatność, ale&nbsp;to inny problem.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Also consider reading &ldquo;<a href="https://www.theguardian.com/commentisfree/2018/apr/03/facebook-abusing-data-law-privacy-big-tech-surveillance">A radical proposal to keep your personal data safe</a>,&rdquo; published in <cite>The Guardian</cite> in April&nbsp;2018.
pl: Rozważcie również przeczytanie &bdquo;<a href="https://www.theguardian.com/commentisfree/2018/apr/03/facebook-abusing-data-law-privacy-big-tech-surveillance">Radykalnej propozycji zadbania o bezpieczeństwo Waszych osobistych danych</a>,&rdquo;opublikowanej w&nbsp;<cite>The Guardian</cite> w&nbsp;kwietniu&nbsp;2018 roku.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Remedy for Internet Commerce Surveillance
pl: Lekarstwo na&nbsp;komercyjną inwigilację internetu

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Most data collection comes from people's own digital activities.  Usually the data is collected first by companies.  But when it comes to the threat to privacy and democracy, it makes no difference whether surveillance is done directly by the state or farmed out to a business, because the data that the companies collect is systematically available to the state.
pl: Większość zbieranych danych pochodzi z&nbsp;osobistych cyfrowych aktywności ludzi. Zwykle dane są najpierw zbierane przez firmy. Kiedy jednak&nbsp;chodzi o zagrożenie dla prywatności i&nbsp;demokracji nie ma różnicy między inwigilacją realizowaną przez państwo czy&nbsp;przez biznes, ponieważ&nbsp;dane które gromadzą firmy są systematycznie dostępne dla państwa.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: The NSA, through PRISM, has <a href="https://www.commondreams.org/news/2013/08/23/latest-docs-show-financial-ties-between-nsa-and-internet-companies">gotten into the databases of many large Internet corporations</a>.  AT&amp;T has saved all its phone call records since 1987 and <a href="https://www.nytimes.com/2013/09/02/us/drug-agents-use-vast-phone-trove-eclipsing-nsas.html?_r=0">makes them available to the DEA</a> to search on request.  Strictly speaking, the U.S.  government does not possess that data, but in practical terms it may as well possess it.  Some companies are praised for <a href="https://www.eff.org/who-has-your-back-government-data-requests-2015">resisting government data requests to the limited extent they can</a>, but that can only partly compensate for the harm they do to by collecting that data in the first place.  In addition, many of those companies misuse the data directly or provide it to data brokers.
pl: NSA za&nbsp;pomocą programu PRISM <a href="https://www.commondreams.org/news/2013/08/23/latest-docs-show-financial-ties-between-nsa-and-internet-companies">dostało się do&nbsp;baz danych wielu wielkich internetowych korporacji</a>. AT&amp;T od&nbsp;1987 roku zapisywało wszystkie rejestry połączeń telefonicznych i&nbsp;<a href="https://www.nytimes.com/2013/09/02/us/drug-agents-use-vast-phone-trove-eclipsing-nsas.html?_r=0">udostępnia je DEA</a> aby&nbsp;przeszukiwać na&nbsp;zlecenie. Mówiąc stricte rząd Stanów Zjednoczonych nie posiada tych danych, ale&nbsp;w praktyce równie dobrze mógłby je posiadać. Niektóre korporacje są chwalone za&nbsp;<a href="https://www.eff.org/who-has-your-back-government-data-requests-2015">opieranie się rządowym zarządzeniom uzyskiwania dostępu do&nbsp;danych w&nbsp;możliwym dla nich limitowanym zakresie</a>, ale&nbsp;to może tylko częściowo zadośćuczynić za&nbsp;szkody, które wyrządzają przez sam fakt zbierania danych. Dodatkowo wiele tych firm bezpośrednio nadużywa tych danych, albo&nbsp;dostarcza je brokerom danych.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: The goal of making journalism and democracy safe therefore requires that we reduce the data collected about people by any organization, not just by the state.  We must redesign digital systems so that they do not accumulate data about their users.  If they need digital data about our transactions, they should not be allowed to keep them more than a short time beyond what is inherently necessary for their dealings with us.
pl: Cel zapewnienia bezpieczeństwa dziennikarstwu i&nbsp;demokracji zatem&nbsp;wymaga tego, abyśmy ograniczyli zbieranie danych o ludziach przez jakąkolwiek organizację, nie tylko przez państwo. Musimy przeprojektować cyfrowe systemy aby&nbsp;nie zbierały danych o swoich użytkownikach. Jeżeli&nbsp;potrzebują cyfrowych danych o naszych transakcjach nie powinni być upoważnieni do&nbsp;przetrzymywania ich dłużej niż jest to konieczne do&nbsp;ich interakcji z&nbsp;nami.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: One of the motives for the current level of surveillance of the Internet is that sites are financed through advertising based on tracking users' activities and propensities.  This converts a mere annoyance&mdash;advertising that we can learn to ignore&mdash;into a surveillance system that harms us whether we know it or not.  Purchases over the Internet also track their users.  And we are all aware that &ldquo;privacy policies&rdquo; are more excuses to violate privacy than commitments to uphold it.
pl: Jednym z&nbsp;motywów aktualnego poziomu inwigilacji internetu jest to, że&nbsp;strony są finansowane przez reklamy opierające się na&nbsp;aktywnościach lub&nbsp;wzorcach zachowań użytkowników. To konwertuje lekko denerwujące reklamy&nbsp;&ndash; które możemy nauczyć się ignorować&nbsp;&ndash; w&nbsp;systemy inwigilacji, które krzywdzą nas niezależnie od&nbsp;tego, czy&nbsp;zdajemy sobie z&nbsp;ich istnienia sprawę. Zakupy dokonywane przez Internet również śledzą swoich użytkowników. I&nbsp;wszyscy jesteśmy doskonale zaznajomieni z&nbsp;tym, że&nbsp;&bdquo;polityki prywatności&rdquo; są tylko wymówkami do&nbsp;naruszania prywatności, zamiast bycia zapewnieniami dla jej zachowania.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: We could correct both problems by adopting a system of anonymous payments&mdash;anonymous for the payer, that is.  (We don't want to help the payee dodge taxes.)  <a href="https://web.archive.org/web/20210612221326/https://www.wired.com/2013/05/lets-cut-through-the-bitcoin-hype/">Bitcoin is not anonymous</a>, though there are efforts to develop ways to pay anonymously with Bitcoin.  However, technology for <a href="https://web.archive.org/web/20210621113324/https://www.wired.com/1994/12/emoney/">digital cash was first developed in the 1980s</a>; the GNU software for doing this is called <a href="https://taler.net/">GNU Taler</a>.  Now we need only suitable business arrangements, and for the state not to obstruct them.
pl: Moglibyśmy naprawić oba problemy przez adopcję systemu anonimowych płatności&nbsp;&ndash; anonimowych dla płacącego oczywiście. (Nie chcemy pomagać płatnikom unikać podatków.) <a href="https://web.archive.org/web/20210612221326/https://www.wired.com/2013/05/lets-cut-through-the-bitcoin-hype/">Bitcoin nie jest anonimowy</a>, chociaż istnieją próby stworzenia anonimowych płatności Bitcoinem. Jednakże technologia dla <a href="https://web.archive.org/web/20210621113324/https://www.wired.com/1994/12/emoney/">cyfrowych pieniędzy została pierwotnie stworzona w&nbsp;latach 1980tych</a>; oprogramowanie GNU do&nbsp;tego nazywa się <a href="https://taler.net/">GNU Taler</a>. Teraz potrzebujemy tylko odpowiednich biznesowych ustaleń oraz&nbsp;państwa, które nie będzie ich blokować.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Another possible method for anonymous payments would use <a href="/philosophy/phone-anonymous-payment.html">prepaid phone cards</a>.  It is less convenient, but very easy to implement.
pl: Inną możliwą metodą anonimowych płatności jest używanie <a href="/philosophy/phone-anonymous-payment.html">telefonicznych kart prepaid</a>. Jest to mniej wygodne, ale&nbsp;bardzo łatwe do&nbsp;zaimplementowania.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: A further threat from sites' collection of personal data is that security breakers might get in, take it, and misuse it.  This includes customers' credit card details.  An anonymous payment system would end this danger: a security hole in the site can't hurt you if the site knows nothing about you.
pl: Odleglejszym zagrożeniem od&nbsp;gromadzenia osobistych danych przez strony internetowe są łamacze zabezpieczeń, którzy mogą dostać się do&nbsp;nich, zdobyć je oraz&nbsp;je nadużywać. Wliczają się w&nbsp;to dane kart kredytowych klientów. Anonimowy system płatności rozwiązałby te zagrożenie: dziura bezpieczeństwa w&nbsp;stronie nie może Was skrzywdzić jeśli ta strona nic o Was nie wie.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Remedy for Travel Surveillance
pl: Lekarstwo na&nbsp;inwigilację podróżną

note: type: Content of: <div><div><p>
en: We must convert digital toll collection to anonymous payment (using digital cash, for instance).  License-plate recognition systems <a href="https://www.eff.org/deeplinks/2018/11/eff-and-muckrock-release-records-and-data-200-law-enforcement-agencies-automated"> recognize all cars' license plates</a>, and the <a href="http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/whos_watching_you/8064333.stm">data can be kept indefinitely</a>; they should be required by law to notice and record only those license numbers that are on a list of cars sought by court orders.  A less secure alternative would record all cars locally but only for a few days, and not make the full data available over the Internet; access to the data should be limited to searching for a list of court-ordered license-numbers.
pl: Musimy dokonać konwersji pobierania cyfrowych opłat w&nbsp;płatności anonimowe (przykładowo używając cyfrowej gotówki). Systemy rozpoznawania tablic rejestracyjnych <a href="https://www.eff.org/deeplinks/2018/11/eff-and-muckrock-release-records-and-data-200-law-enforcement-agencies-automated">rozpoznają tablice rejestracyjne wszystkich samochodów</a> i&nbsp;<a href="http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/whos_watching_you/8064333.stm">dane te mogą być przetrzymywane na&nbsp;zawsze</a>. Prawo powinno wymagać wykrywania i&nbsp;zapisywania tylko tych tablic rejestracyjnych, które są na&nbsp;liście samochodów poszukiwanych przez nakazy sądowe. Mniej bezpieczną alternatywą byłoby zapisywanie wszystkich samochodów lokalnie, ale&nbsp;tylko przez kilka dni oraz&nbsp;aby nie umożliwiać dostępu do&nbsp;tych danych przez Internet&nbsp;&ndash; dostęp do&nbsp;tych danych powinien być limitowany do&nbsp;wyszukiwania tylko samochodów z&nbsp;listy numerów rejestracyjnych dostarczonych przez sąd.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: The U.S. &ldquo;no-fly&rdquo; list must be abolished because it is <a href="https://www.aclu.org/news/national-security/victory-federal-court-recognizes-constitutional">punishment without trial</a>.
pl: Lista &bdquo;no-fly&rdquo; Stanów Zjednoczonych powinna być zlikwidowana, ponieważ&nbsp;jest <a href="https://www.aclu.org/news/national-security/victory-federal-court-recognizes-constitutional">karaniem bez&nbsp;procesu sądowego</a>.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: It is acceptable to have a list of people whose person and luggage will be searched with extra care, and anonymous passengers on domestic flights could be treated as if they were on this list.  It is also acceptable to bar non-citizens, if they are not permitted to enter the country at all, from boarding flights to the country.  This ought to be enough for all legitimate purposes.
pl: Akceptowalnym jest posiadanie listy ludzi, gdzie osoba lub&nbsp;bagaż mogą być przeszukiwane z&nbsp;dodatkową ostrożnością, a&nbsp;anonimowi pasażerowie lotów krajowych mogliby być traktowani jakby znajdowali się na&nbsp;tej liście. Akceptowalnym jest również zatrzymywanie nie-obywateli, którzy nie są uprawnieni do&nbsp;przybywania na&nbsp;teren państwa przed odprawą na&nbsp;lot do&nbsp;tego kraju. To wystarczyłoby do&nbsp;wszystkich uzasadnionych celów.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Many mass transit systems use some kind of smart cards or RFIDs for payment.  These systems accumulate personal data: if you once make the mistake of paying with anything but cash, they associate the card permanently with your name.  Furthermore, they record all travel associated with each card.  Together they amount to massive surveillance.  This data collection must be reduced.
pl: Wiele systemów masowego transportu używa pewnego rodzaju kart inteligentnych lub&nbsp;RFID do&nbsp;płatności. Systemy te gromadzą osobiste dane&nbsp;&ndash; jeżeli&nbsp;choć raz popełniliście błąd płatności czymkolwiek innym niż gotówka przypisują na&nbsp;stałe kartę do&nbsp;Was. Dodatkowo zapisują one wszystkie podróże powiązane z&nbsp;każdą kartą. Razem są one masową inwigilacją. Zbieranie tych danych musi być zredukowane.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Navigation services do surveillance: the user's computer tells the map service the user's location and where the user wants to go; then the server determines the route and sends it back to the user's computer, which displays it.  Nowadays, the server probably records the user's locations, since there is nothing to prevent it.  This surveillance is not inherently necessary, and redesign could avoid it: free/libre software in the user's computer could download map data for the pertinent regions (if not downloaded previously), compute the route, and display it, without ever telling anyone where the user is or wants to go.
pl: Systemy nawigacji również inwigilują: komputer użytkownika przekazuje usłudze map informację o lokalizacji użytkownika i&nbsp;tego, gdzie chce on dotrzeć. Następnie serwer wylicza trasę i&nbsp;wysyła ją na&nbsp;komputer użytkownika, który ją wyświetla. Współcześnie serwer najpewniej zapisuje lokalizacje użytkowników, ponieważ&nbsp;nic nie jest w&nbsp;stanie temu zapobiec. Inwigilacja ta nie jest konieczna, a&nbsp;przeprojektowanie mogłoby jej unikać: wolne oprogramowanie na&nbsp;komputerze użytkownika mogłoby pobierać dane map wskazanych regionów (jeżeli wcześniej nie zostały pobrane), obliczyć trasę oraz&nbsp;wyświetlić ją bez&nbsp;informowania kogokolwiek gdzie użytkownik się znajduje lub&nbsp;gdzie chce się znaleźć.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Systems for borrowing bicycles, etc., can be designed so that the borrower's identity is known only inside the station where the item was borrowed.  Borrowing would inform all stations that the item is &ldquo;out,&rdquo; so when the user returns it at any station (in general, a different one), that station will know where and when that item was borrowed.  It will inform the other station that the item is no longer &ldquo;out.&rdquo; It will also calculate the user's bill, and send it (after waiting some random number of minutes) to headquarters along a ring of stations, so that headquarters would not find out which station the bill came from.  Once this is done, the return station would forget all about the transaction.  If an item remains &ldquo;out&rdquo; for too long, the station where it was borrowed can inform headquarters; in that case, it could send the borrower's identity immediately.
pl: Systemy do&nbsp;wypożyczania rowerów i&nbsp;im podobne mogą być projektowane tak, aby&nbsp;tożsamość najemcy była znana tylko w&nbsp;miejscu, w&nbsp;którym przedmiot był wypożyczony. Wypożyczalnia mogłaby poinformować wszystkie lokale, że&nbsp;przedmiot jest &bdquo;wypożyczony,&rdquo; zatem&nbsp;kiedy użytkownik zwróci przedmiot do&nbsp;dowolnego lokalu (uznajmy że&nbsp;do innego niż ten z&nbsp;którego został wypożyczony) to ten będzie wiedział gdzie i&nbsp;kiedy przedmiot został wypożyczony. Poinformuje oryginalną lokalizację że&nbsp;przedmiot został &bdquo;zwrócony&rdquo;. Dokona również wyceny należnej przez użytkownika opłaty i&nbsp;wyśle ją (po przeczekaniu losowej liczby minut) do&nbsp;siedziby głównej z&nbsp;wykorzystaniem innych stacji tak, aby&nbsp;główna siedziba nie wiedziała z&nbsp;której stacji przyszła wycena. Kiedy ten proces się zakończy stacja w&nbsp;której przedmiot został oddany zapomni wszystko o tej transakcji. Jeżeli&nbsp;przedmiot znajduje się &bdquo;na zewnątrz&rdquo; przez zbyt długo stacja z&nbsp;której został wypożyczony może poinformować siedzibę główną: w&nbsp;takiej sytuacji mogłoby wysłać informacje o wypożyczającym natychmiastowo.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Remedy for Communications Dossiers
pl: Lekarstwo dla dokumentacji komunikacyjnych

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Internet service providers and telephone companies keep extensive data on their users' contacts (browsing, phone calls, etc).  With mobile phones, they also <a href="https://web.archive.org/web/20210312235125/http://www.zeit.de/digital/datenschutz/2011-03/data-protection-malte-spitz">record the user's physical location</a>.  They keep these dossiers for a long time: over 30 years, in the case of AT&amp;T.  Soon they will even <a href="https://web.archive.org/web/20200830094843/https://www.wired.com/opinion/2013/10/the-trojan-horse-of-the-latest-iphone-with-the-m7-coprocessor-we-all-become-qs-activity-trackers/">record the user's body activities</a>.  It appears that the <a href="https://www.aclu.org/news/national-security/it-sure-sounds-nsa-tracking-our-locations">NSA collects cell phone location data</a> in bulk.
pl: Dostawcy usług internetowych oraz&nbsp;firmy telekomunikacyjne gromadzą ogromne ilości danych o kontaktach ich użytkowników (przeglądanie internetu, połączenia telefoniczne itp.). Dzięki telefonom komórkowym mogą również <a href="https://web.archive.org/web/20210312235125/http://www.zeit.de/digital/datenschutz/2011-03/data-protection-malte-spitz">śledzić fizyczne lokalizacje użytkowników</a>. Przechowują te dane przez długi czas, w&nbsp;przypadku AT&amp;T jest to ponad 30 lat. Niedługo również będą <a href="https://web.archive.org/web/20200830094843/https://www.wired.com/opinion/2013/10/the-trojan-horse-of-the-latest-iphone-with-the-m7-coprocessor-we-all-become-qs-activity-trackers/">nagrywać aktywności ciał użytkowników</a>. Wygląda na&nbsp;to, że&nbsp;<a href="https://www.aclu.org/news/national-security/it-sure-sounds-nsa-tracking-our-locations">NSA hurtowo kolekcjonuje dane lokalizacyjne telefonów</a>.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Unmonitored communication is impossible where systems create such dossiers.  So it should be illegal to create or keep them.  ISPs and phone companies must not be allowed to keep this information for very long, in the absence of a court order to surveil a certain party.
pl: Komunikacja wolna od&nbsp;nasłuchu jest niemożliwa tam, gdzie systemy tworzą takie dokumentacje. Nielegalnym więc&nbsp;powinno być ich tworzenie lub&nbsp;przechowywanie. Dostawcy usług internetowych oraz&nbsp;firmy telekomunikacyjne powinny nie być w&nbsp;stanie przetrzymywać tych informacji przez bardzo długi czas w&nbsp;przypadkach braku sądowych nakazów do&nbsp;inwigilacji pewnych osób.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: This solution is not entirely satisfactory, because it won't physically stop the government from collecting all the information immediately as it is generated&mdash;which is what the <a href="https://www.guardian.co.uk/world/2013/jun/06/nsa-phone-records-verizon-court-order">U.S. does with some or all phone companies</a>.  We would have to rely on prohibiting that by law.  However, that would be better than the current situation, where the relevant law (the PAT RIOT Act) does not clearly prohibit the practice.  In addition, if the government did resume this sort of surveillance, it would not get data about everyone's phone calls made prior to that time.
pl: Rozwiązanie te nie jest całkowicie satysfakcjonujące, ponieważ&nbsp;nie powstrzyma fizycznego gromadzenia przez rządy wszystkich informacji wtedy, kiedy są one generowane&nbsp;&ndash; co właśnie <a href="https://www.guardian.co.uk/world/2013/jun/06/nsa-phone-records-verizon-court-order">rząd Stanów Zjednoczonych robi z&nbsp;kilkoma lub&nbsp;wszystkimi firmami telekomunikacyjnymi</a>. Powinniśmy polegać na&nbsp;prawnym tego zakazaniu. Byłoby to jednak&nbsp;lepsze od&nbsp;aktualnej sytuacji, gdzie prawo (PAT RIOT Act) jawnie nie zakazuje tych praktyk. Dodatkowo gdyby rząd ponowił tę inwigilację nie otrzymałby danych o wszystkich połączeniach telefonicznych wykonanych przed tym czasem.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: For privacy about who you exchange email with, a simple partial solution is for you and others to use email services in a country that would never cooperate with your own government, and which communicate with each other using encryption.  However, Ladar Levison (owner of the mail service Lavabit that US surveillance sought to corrupt completely) has a more sophisticated idea for an encryption system through which your email service would know only that you sent mail to some user of my email service, and my email service would know only that I received mail from some user of your email service, but it would be hard to determine that you had sent mail to me.
pl: Dla prywatności do&nbsp;tego z&nbsp;kim wymieniasz maile prostym częściowym rozwiązaniem dla Was i&nbsp;innych jest korzystanie z&nbsp;usług e-mail w&nbsp;krajach, które nigdy nie współpracowałyby z&nbsp;Waszym rządem, oraz&nbsp;które komunikują się między sobą z&nbsp;wykorzystaniem szyfrowania. Jednakże Ladar Levison (właściciel usługi mailowej Lavabit, którą amerykańska inwigilacja chciała całkowicie skorumpować) ma bardziej wyszukany pomysł na&nbsp;system szyfrowania przez który Wasze usługi emailowe wiedziałyby tylko że&nbsp;wysłaliście maila do&nbsp;jakiegoś użytkownika w&nbsp;mojej usłudze emailowej, a&nbsp;moja usługa emailowa wiedziałaby tylko że&nbsp;otrzymałem maila od&nbsp;jakiegoś użytkownika Waszej usługi email, ale&nbsp;byłoby trudnym dojść do&nbsp;tego że&nbsp;to Wy wysłaliście do&nbsp;mnie maila.

note: type: Content of: <div><h3>
en: But Some Surveillance Is Necessary
pl: Trochę inwigilacji jest jednak&nbsp;konieczne

note: type: Content of: <div><div><p>
en: For the state to find criminals, it needs to be able to investigate specific crimes, or specific suspected planned crimes, under a court order.  With the Internet, the power to tap phone conversations would naturally extend to the power to tap Internet connections.  This power is easy to abuse for political reasons, but it is also necessary.  Fortunately, this won't make it possible to find whistleblowers after the fact, if (as I recommend) we prevent digital systems from accumulating massive dossiers before the fact.
pl: Aby&nbsp;państwo było w&nbsp;stanie znajdywać przestępców musi potrafić rozwiązywać specyficzne przestępstwa lub&nbsp;specyficzne podejrzenia zaplanowanych przestępstw pod&nbsp;wyrokiem sądu. Dzięki Internetowi możliwość podsłuchiwania telefonicznych konwersacji naturalnie rozszerza się w&nbsp;możliwość podglądania połączeń Internetowych. Ta moc jest łatwa do&nbsp;nadużywania dla celów politycznych, ale&nbsp;i jest konieczna. Szczęśliwie nie uczyni to możliwym wykrywania demaskatorów po&nbsp;fakcie jeżeli&nbsp;(jak osobiście polecam) powstrzymamy systemy cyfrowe przed gromadzeniem masywnych dokumentacji przed faktem.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Individuals with special state-granted power, such as police, forfeit their right to privacy and must be monitored.  (In fact, police have their own jargon term for perjury, &ldquo;<a href="https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Police_perjury&amp;oldid=552608302">testilying</a>,&rdquo; since they do it so frequently, particularly about protesters and <a href="https://web.archive.org/web/20131025014556/http://photographyisnotacrime.com/2013/10/23/jeff-gray-arrested-recording-cops-days-becoming-pinac-partner/"> photographers</a>.)  One city in California that required police to wear video cameras all the time found <a href="https://www.motherjones.com/kevin-drum/2013/08/ubiquitous-surveillance-police-edition">their use of force fell by 60%</a>.  The ACLU is in favor of this.
pl: Jednostki ze specjalną, gwarantowaną przez państwo siłą takie jak policja poddają swoje prawo do&nbsp;prywatności i&nbsp;muszą być monitorowane. (Właściwie policja ma swój własny żargon na&nbsp;krzywoprzysięstwo, &bdquo;<a href="https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Police_perjury&amp;oldid=552608302">testilying</a>,&rdquo; ponieważ&nbsp;stosują to tak często, zwłaszcza wobec protestujących i&nbsp;<a href="https://web.archive.org/web/20131025014556/http://photographyisnotacrime.com/2013/10/23/jeff-gray-arrested-recording-cops-days-becoming-pinac-partner/">fotografów</a>.) Jedno miasto w&nbsp;Kalifornii, które wymagało od&nbsp;policji ciągłego założenia kamer wideo odkryło, że&nbsp;<a href="https://www.motherjones.com/kevin-drum/2013/08/ubiquitous-surveillance-police-edition">ich wykorzystywanie siły spadło o 60%</a>. ACLU jest tego zwolennikiem.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: <a href="https://web.archive.org/web/20171019220057/http://action.citizen.org/p/dia/action3/common/public/?action_KEY=12266">Corporations are not people, and not entitled to human rights</a>.  It is legitimate to require businesses to publish the details of processes that might cause chemical, biological, nuclear, fiscal, computational (e.g., <a href="https://DefectiveByDesign.org">DRM</a>) or political (e.g., lobbying) hazards to society, to whatever level is needed for public well-being.  The danger of these operations (consider the BP oil spill, the Fukushima meltdowns, and the 2008 fiscal crisis) dwarfs that of terrorism.
pl: <a href="https://web.archive.org/web/20171019220057/http://action.citizen.org/p/dia/action3/common/public/?action_KEY=12266">Korporacje nie są ludźmi i&nbsp;nie zasługują na&nbsp;prawa człowieka</a>. Właściwym jest wymaganie od&nbsp;biznesów publikacji szczegółów na&nbsp;temat procesów, które mogą wywoływać chemiczne, biologiczne, nuklearne, fiskalne, komputerowe (np. <a href="https://DefectiveByDesign.org">DRM</a>) lub&nbsp;polityczne (np. lobbing) zagrożenia dla społeczeństwa na&nbsp;poziomie potrzebnym dla zachowania dobra publicznego. Zagrożenia wynikające z&nbsp;tych operacji (przytoczmy wyciek oleju BP, stopienia reaktorów w&nbsp;Fukushimie lub&nbsp;kryzys finansowy roku 2008) są poważniejsze od&nbsp;terroryzmu.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: However, journalism must be protected from surveillance even when it is carried out as part of a business.
pl: Jednakże dziennikarstwo powinno być chronione od&nbsp;inwigilacji nawet jeśli odbywa się jako część biznesu.

note: type: Content of: <div><h3>
en: Conclusion
pl: Wnioski

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Digital technology has brought about a tremendous increase in the level of surveillance of our movements, actions, and communications.  It is far more than we experienced in the 1990s, and <a href="https://hbr.org/2013/06/your-iphone-works-for-the-secret-police">far more than people behind the Iron Curtain experienced</a> in the 1980s, and proposed legal limits on state use of the accumulated data would not alter that.
pl: Technologie cyfrowe ogromnie zwiększyły poziom inwigilacji naszych ruchów, akcji i&nbsp;komunikacji. Jest tego znacznie więcej niż w&nbsp;latach 90tych i&nbsp;jest tego <a href="https://hbr.org/2013/06/your-iphone-works-for-the-secret-police">dużo więcej niż doświadczali ludzie za&nbsp;Żelazną Kurtyną</a> w&nbsp;latach 80tych, a&nbsp;propozycje prawnych limitów na&nbsp;temat tego ile zgromadzonych danych może wykorzystywać państwo tego nie zredukują.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Companies are designing even more intrusive surveillance.  Some project that pervasive surveillance, hooked to companies such as Facebook, could have deep effects on <a href="https://www.theguardian.com/technology/2015/aug/10/internet-of-things-predictable-people">how people think</a>.  Such possibilities are imponderable; but the threat to democracy is not speculation.  It exists and is visible today.
pl: Firmy projektują coraz więcej natrętnej inwigilacji. Niektóre projekty które rozpowszechniają inwigilację połączone z&nbsp;firmami takimi jak Facebook mogą mieć głęboki wpływ na&nbsp;to <a href="https://www.theguardian.com/technology/2015/aug/10/internet-of-things-predictable-people">jak myślą ludzie</a>. Takie możliwości są nieobliczalne, ale&nbsp;zagrożenie dla demokracji nie jest tylko spekulacją. Istnieje i&nbsp;jest dzisiaj widoczne.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Unless we believe that our free countries previously suffered from a grave surveillance deficit, and ought to be surveilled more than the Soviet Union and East Germany were, we must reverse this increase.  That requires stopping the accumulation of big data about people.
pl: Dopóki nie wierzymy, że&nbsp;nasze wolne kraje wcześniej cierpiały z&nbsp;powodu sporego deficytu inwigilacji i&nbsp;powinny być inwigilowane bardziej niż Związek Radziecki oraz&nbsp;NRD musimy odwrócić ten wzrost. Wymaga to zatrzymania masowej akumulacji danych dotyczących ludzi.

note: type: Content of: <div><div><h3>
en: End Note
pl: Notka końcowa

note: type: Content of: <div><div><ol><li>
en: The condition of <em>not being monitored</em> has been referred to as <a href="https://idlewords.com/2019/06/the_new_wilderness.htm">ambient privacy</a>.
pl: Stan <em>nie bycia monitorowanym</em>był opisywany jako <a href="https://idlewords.com/2019/06/the_new_wilderness.htm">prywatność otoczenia</a>.

note: type: Content of: <div><div><ol><li>
en: In the 2020s, facial recognition deepens the danger of surveillance cameras.  China already identifies people by their faces so as to punish them, and <a href="https://www.theguardian.com/global-development/2022/sep/05/iran-government-facial-recognition-technology-hijab-law-crackdown">Iran is planning to use it to punish women who violate religion-imposed dress codes</a>.
pl: W&nbsp;latach 2020tych rozpoznawanie twarzy pogłębia zagrożenia kamer monitoringu. Chiny już teraz identyfikują ludzi za&nbsp;pomocą ich twarzy aby&nbsp;ich karać, a&nbsp;<a href="https://www.theguardian.com/global-development/2022/sep/05/iran-government-facial-recognition-technology-hijab-law-crackdown">Iran planuje wykorzystywanie go do&nbsp;karania kobiet, które łamią nakazany przez religię ubiór</a>.

note: type: Content of: <div><div><div><p>
en: A version of this article was first published in <cite>Wired</cite> in October&nbsp;2013.
pl: Wersja tego artykułu była opublikowana w&nbsp;<cite>Wired</cite> w&nbsp;październiku&nbsp;2013 roku.

note: type: Content of: <div><div><p>
en: Please send general FSF &amp; GNU inquiries to <a href="mailto:gnu@gnu.org">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>.  There are also <a href="/contact/">other ways to contact</a> the FSF.  Broken links and other corrections or suggestions can be sent to <a href="mailto:webmasters@gnu.org">&lt;webmasters@gnu.org&gt;</a>.
pl: Wszelkie pytania dotyczące GNU i&nbsp;FSF prosimy kierować na&nbsp;adres <a href="mailto:gnu@gnu.org">&lt;gnu@gnu.org&gt;</a>. Inne metody kontaktu z&nbsp;FSF można znaleźć na&nbsp;stronie <a href="/contact/contact.html">kontakt</a> <br /> Informacje o niedziałających odnośnikach oraz&nbsp;inne poprawki (lub propozycje) prosimy wysyłać na&nbsp;adres <a href="mailto:web-translators@gnu.org">&lt;web-translators@gnu.org&gt;</a>.

note: TRANSLATORS: Ignore the original text in this paragraph, replace it with the translation of these two: We work hard and do our best to provide accurate, good quality translations.  However, we are not exempt from imperfection. Please send your comments and general suggestions in this regard to <a hr
en: Please see the <a href="/server/standards/README.translations.html">Translations README</a> for information on coordinating and contributing translations of this article.
pl: Staramy się, aby&nbsp;tłumaczenia były wierne i&nbsp;wysokiej jakości, ale&nbsp;nie jesteśmy zwolnieni z&nbsp;niedoskonałości. Komentarze odnośnie tłumaczenia polskiego oraz&nbsp;zgłoszenia dotyczące chęci współpracy w&nbsp;tłumaczeniu prosimy kierować na&nbsp;adres <a href="mailto:www-pl-trans@gnu.org">www-pl-trans@gnu.org</a>. <br /> Więcej informacji na&nbsp;temat koordynacji oraz&nbsp;zgłaszania propozycji tłumaczeń artykułów znajdziecie na&nbsp;<a href="/server/standards/README.translations.html">stronie tłumaczeń</a>.

note: type: Content of: <div><p>
en: This page is licensed under a <a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/">Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License</a>.
pl: Ta strona jest dostępna na&nbsp;<a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/deed.pl">licencji Creative Commons Uznanie autorstwa&nbsp;&ndash; Bez&nbsp;utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe</a>.

note: TRANSLATORS: Use space (SPC) as msgstr if you don't want credits. type: Content of: <div><div>
en: *GNUN-SLOT: TRANSLATOR'S CREDITS*
pl: Tłumaczenie: Marcin Luna 2024; poprawki: Jan Owoc 2024, 2025.

note: timestamp start type: Content of: <div><p>
en: Updated:
pl: Aktualizowane:
